Nhà nước XHCN khác về bản chất so với các nhà nước trước đây trong lịch sử ở chỗ:

Vì nhà nước là một bộ phận của Kiến trúc thượng tầng

Vì lợi ích của các giai cấp lao động

Vì lợi ích của giai cấp thống trị

Có một hệ thống luật pháp thể chế hóa lợi ích của giai cấp cầm quyền và quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định

Có một hệ thống các cơ quan hành chính quản lý từ trung ương đến địa phương. Có hệ thống quân đội cảnh sát chuyên dùng nhằm bảo vệ xã hội

Có một chế độ thuế để nuôi dưỡng bộ máy hành chính và bạo lực nói trên và chi dùng cho những công việc chung, lợi ích công cộng

Từ khi có xã hội loài người

Từ khi có Đảng cộng sản

Từ khi có giai cấp công nhân

F.Engels

Hồ Chí Minh

K.Marx

Chiếm hữu nô lệ

Tư bản

XHCN

độc lập

ngang hàng

song song

Mọi quyền lực thuộc về nhân dân - là nền dân chủ của đa số

Dân chủ và chuyên chính là 2 mặt không tách rời của bản chất nhà nước XHCN

Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản – dân chủ mang bản chất giai cấp công nhân, có tính nhân dân và dân tộc sâu sắc

Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Chính quyền nhà nước của giai cấp vô sản

Là mục tiêu của giai đoạn 1 trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Thuần túy trên lĩnh vực chính trị xã hội

Chính trị và kinh tế

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Giáo dục tư tưởng

Trấn áp bạo lực

Ban hành luật pháp

Là nhà nước của nhân dân, do nhân dân vì nhân dân

Là công cụ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động để tiến hành xây dựng CNXH thành công

Đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Trấn áp bạo lực

Ban hành luật pháp

Giáo dục tư tưởng

Là nhà nước của nhân dân, do nhân dân vì nhân dân

Là công cụ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động để tiến hành xây dựng CNXH thành công

Đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm bảo vệ trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác

Là sản phẩm của xã hội có giai cấp

Là công cụ để tổ chức và quản lý xã hội

Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Sự kết hợp hài hòa các lợi ích

Nhân dân tham gia vào công việc của nhà nước