Nhận thức lý tính bao gồm các hình thức:

Ngụy biện

Bảo thủ, trì trệ, thụ động

Phiến diện

 Đòi hỏi của thực tiễn xã hội và của phong trào công nhân là phải có lý luận soi đường

 Dựa trên những thành tựu của khoa học tự nhiên thế kỷ 19

Dựa trên những giá trị của triết học cổ điển Đức, KTCT học cổ điển Anh và CNXH không tưởng phê phán Pháp 

Nguồn gốc của sự phát triển nằm trong chính bản thân sự vật, hiện tượng

Không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người.

Đó là việc giải quyết mâu thuẫn tồn tại khách quan trong chính sự vật quyđịnhsự vận động, phát triển của sự vật.

5

3

4

Cái xuất hiện trước đều là nguyên nhân của cái xuất hiện sau

 Mọi sự kế tiếp nhau về mặt thời gian đều là quan hệ nhân quả

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động cải tạo - chính trị

Hoạt động thực nghiệm khoa học

. Giáo điều

Ngụy biện

Phiến diện

Do nhu cầu của đời sống xã hội

Khi con người có khả năng khái quát

. Khi xã hội có sự phân chia lao động trí óc và lao động chân tay và có sự phân chia thành giai cấp

Nhất nguyên duy tâm

Hoài nghi luận

Nhị nguyên

Phủ định biện chứng là sự tự thân phủ định

Sự phát triển dường như diễn lại những giai đoạn đã qua, nhưng dưới một hình thức khác, ở một trình độ cao hơn

Phủ định biện chứng tạo điều kiện và tiền đề cho sự phát triển

Là quan niệm của con người về thế giới

Có hạt nhân là triết học

Là sự hoà nhập giữa tri thức và niềm tin

. Quan hệ sản xuất là nội dung - lực lượng sản xuất là hình thức

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đều là nội dung

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đều là hình thức

Suy nghĩ của con người

Hoạt động nhận thức của con người

Hoạt động tinh thần

Thế giới thống nhất ở sự tồn tại của nó

Thế giới thống nhất ở ý niệm tuyệt đối hay ở ý thức con người

Hạt nhân kinh tế

Hạt nhân văn hóa

Hạt nhân tư tưởng