Theo cách phân chia các hình thức vận động của Ph.Ănghen hình thức thảo là thấp nhất

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Tômxon

Béccuren

Ronghen

Ý thức có tính sáng tạo

Ý thức mang bản chất xã hội

Thế giới thống nhất do ý muốn chủ quan của con người.

Thế giới thống nhất đo ý niệm tuyệt đối

Thế giới không có tính thống nhất vật chất

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức mang bản chất xã hội

Ý thức có tính sáng tạo

Lao động giúp con người phát triển bộ óc của mình, dáng đứng thẳng

Lao động giúp con người biết chế tạo và sử dụng công cụ lao động

Lao động giúp con người bình thành ngôn ngữ

Chủ nghĩa duy vật thời cổ đại.

Chủ nghĩa duy vật siêu hinh.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Trên cơ sở của sự phản ánh sự vật, hiện tượng vào các giác quan, con người ghi nhận nguyên xi sự vật hiện thượng đó

Ý thức biến đổi, áp đặt theo mục đích của chủ thể

Sự sao chép sao cho phù hợp với mục đích sử dụng của chủ thể.

Bộ óc con người

Sự tác động của thế giới bên ngoài vào bộ óc con người

Thế giới khách quan

Sự phản ảnh năng động, sáng tạo hiện thực khách quan vào bộ óc con người.

Hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức mang bản chất xã hội

Chủ nghĩa duy vật

Thuyết bất khả tri

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng.

Học thuyết tế bào.

Học thuyết tiến hóa của Đác-uyn.

Vật chất là sản phẩm của ý thức

Ý thức quyết định vật chất

Ý thức và vật chất độc lập với nhau

đồng nhất vật chất với ý niệm tuyệt đối.

đồng nhất vật chất với khối lượng

đồng nhất vật chất với ý thức