Bài giảng chương 2 Triết học mác lênin | Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI
---    ---
TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
Dành cho bậc Đại học – không chuyên Lý luận chính trị GV: TS. VÕ ANH TUẤN Email: tuanva@hub.edu.vn SĐT: 0941 707 567 09/10/2024 306102- Chương 2 1 Chương 2 CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG 09/10/2024 306102- Chương 2 2 Chương 2
Chủ nghĩa duy vật biện chứng
I. Vật chất và ý thức
II. Phép biện chứng duy vật
III. Lý luận nhận thức 09/10/2024 306102- Chương 2 3
I. Vật chất và ý thức
1. Vật chất và phương thức tồn tại của vật chất
2. Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức
3. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 09/10/2024 306102- Chương 2 4
I. Vật chất và phương thức tồn tại của vật chất
a) Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy
vật trước C. Mác về phạm trù vật chất
b) Cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX -
đầu thế kỷ XX và sự phá sản của các quan điểm duy vật siêu hình về vật chất
c) Quan niệm của triết học Mác - Lênin về vật chất
d) Phương thức tồn tại của vật chất
đ) Tính thống nhất vật chất của thế giới 09/10/2024 306102- Chương 2 5
a) Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và
chủ nghĩa duy vật trước C. Mác về phạm trù vật chất
Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm:
Thừa nhận sự tồn tại của sự vật, hiện tượng vật chất nhưng phủ định đặc tính tồn tại khách quan của chúng
Quan niệm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất
Quan điểm duy vật mácxit có quan niệm đúng đắn về phạm trù vật chất •Thời cổ đại:
•Thời cận đại (thế kỷ XVII-XVIII) 09/10/2024 306102- Chương 2 6 * Thời cổ đại:
Trong triết học Hy Lạp – La Mã, người ta cho rằng bản
nguyên của thế giới là một dạng vật chất cụ thể. Vật chất là nước Ta lét (624 TCN – 546 TCN) Vật chất là lửa 09/10/2024 306102- Chương 2 7 Vật chất là không khí Anaximen (585 TCN – 528 TCN)
Thực thể của thế giới là
một bản nguyên không xác
định về mặt chất và vô tận
về mặt lượng, hay gọi nó là Apayron Anaximanđrơ 09/10/2024 306102- Chương 2 8
Vật chất là nguyên tử Đêmôcrít
(460 tr.CN - 370 tr.CN)
Vật chất là ngũ hành 09/10/2024 306102- Chương 2 9
Quan niệm của chủ nghĩa duy
vật thời cổ đại về vật chất Tích cực
Xuất phát từ chính thế giới vật chất để giải thích thế giới
Là cơ sở để các nhà triết học duy vật về sau phát triển quan điểm về thế giới vật chất
=> Vật chất được coi là cơ sở đầu tiên của mọi sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan Hạn chế
Nhưng họ đã đồng nhất vật chất với một dạng vật thể cụ thể
=> Lấy một vật chất cụ thể để giải thích cho toàn bộ thế giới vật chất ấy
Những yếu tố khởi nguyên mà các nhà tư tưởng nêu ra đều mới chỉ là
các giả định, còn mang tính chất trực quan cảm tính, chưa được chứng minh về mặt khoa học. 09/10/2024 306102- Chương 2 10
Thời cận đại
Các nhà duy vật tiếp tục coi nguyên tử là những
phần tử vật chất nhỏ nhất, không phân chia được, vẫn
tách rời chúng một cách siêu hình với vận động không gian và thời gian.
Các nhà triết học còn đồng nhất vật chất với một
thuộc tính nào đó của vật chất như đồng nhất vật chất
với khối lượng, năng lượng. 09/10/2024 306102- Chương 2 11 Năm 1896, Năm1895,Rơ Beccơren nghen phát hiện ra phát hiện hiện tượng ra tia X phóng xạ Năm1897 Năm 1901, Tômxơn Kauphman phát hiện phát hiện ra ra điện tử sự biến đổi của khối lượng 09/10/2024 306102- Chương 2 12
❖ V.I.Lênin đã phân tích tình hình phức tạp
đó và chỉ rõ:
Vật lý học không bị khủng hoảng, mà đó
chính là dấu hiệu của một cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên
Cái bị tiêu tan không phải là nguyên tử,
không phải “vật chất tiêu tan” mà chỉ có
giới hạn hiểu biết của con người về vật chất là tiêu tan
Những phát minh có giá trị to lớn của vật lý
học đương thời không hề bác bỏ vật chất mà
chỉ làm rõ hơn hiểu biết còn hạn chế của Năm con người về vật chất 1908
c) Quan niệm của triết học Mác – Lê nin về vật chất
Quan niệm của Ph. Ăngghen
Để có một quan niệm đúng đắn về vật chất, cần phải có sự phân biệt
rõ ràng giữa vật chất với tính cách là một phạm trù triết học, một
sáng tạo, một công trình trí óc của tư duy con người trong quá trình
phản ánh hiện thực chứ không phải là sản phẩm chủ quan của tư duy
Các sự vật, hiện tượng của thế giới, dù rất phong phú, muôn vẻ
nhưng chúng vẫn có một đặc tính chung, thống nhất đó là tính vật
chất - tính tồn tại, độc lập không lệ thuộc vào ý thức 09/10/2024 306102- Chương 2 14
a. Quan niệm của triết học Mác - Lênin về vật chất Quan niệm của V.I.Lênin V.I.Lênin đã tiến hành tổng kết toàn Lênin đã tìm kiếm diện những thành phương pháp định tựu mới nhất của nghĩa mới cho khoa học, đấu phạm trù vật chất tranh chống mọi thông qua đối lập biểu hiện của chủ với phạm trù ý nghĩa hoài nghi, thức duy tâm 15
Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin
“Vật chất là một phạm trù
triết học dùng để chỉ thực tại
khách quan được đem lại cho con người trong cảm
giác, được cảm giác của
chúng ta chép lại, chụp lại,
phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”.
Định nghĩa vật chất của V.I.Lê-nin
Phương pháp định nghĩa Phạm trù triết học Phương Vật pháp định chất nghĩa không thông thường
Không quy được khái niệm cần
định nghĩa vào một khái niệm Ý thức
khác rộng hơn, đồng thời chỉ ra
đặc điểm riêng của nó.
Định nghĩa vật chất của V.I.Lê-nin
Nội dung định nghĩa
Thuộc tính cơ bản nhất, phổ Thứ hai:
biến nhất của mọi dạng vật
chất là Tồn tại khách quan. “Vật chất là một
phạm trù triết học dùng Tồn tại khách quan
để chỉ thực tại khách
quan được đem lại cho con người trong cảm
giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp
lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”.
Định nghĩa vật chất của V.I.Lê-nin
Nội dung định nghĩa Thứ ba: “Vật “ Vật chất chất là là một m ột phạm phạm trù trù triết triế học học dùng dùng để chỉ chỉ thực tại tại khách khách quan qu an được được đem đem lại lạ icho cho con người người tron tro g n cảm giác g , , được được cảm cảm gi ác giác củ a củ a chún g chún g ta tachép ché lại p , lạ ichụp , lạ chụp i, p lại,hản ánh, phản và ánh, tồn và tại tồn không tại lệ khôngthuộc lệ vào thuộc cảm vào giác” cảm . giác”. Vật Ý chất thức Có thể nhận thức “Chép lại, chụp được lại, phản ánh”
Ý nghĩa định nghĩa vật
chất của V.I.Lênin Giải quyết một cách
đúng đắn và triệt để
cả hai mặt vấn đề cơ bản của triết học Triệt để khắc phục hạn chế của CNDV Khắc phục được cũ, bác bỏ CNDT, khủng hoảng, đem bất khả tri lại niềm tin trong khoa học tự nhiên Tạo tiền đề xây dựng quan điểm
Là cơ sở để xây dựng duy vật về xã hội, nền tảng vững chắc cho sự liên minh ngày 05 và lịch sử loài người
càng chặt chẽ giữa triết
học duy vật biện chứng với khoa học