Bài giảng môn học Triết học Mác- Lênin
Bài giảng môn học Triết học Mác- Lênin. Tài liệu tổng hợp được sưu tầm. Mời các bạn tham khảo
Môn: Triết học Mác - Lênin (BKHN) 312 tài liệu
Trường: Đại học Bách Khoa Hà Nội 5.6 K tài liệu
Tác giả:
Preview text:
TÀI LIỆU ÔN THI TUYỂN SINH CAO HỌC MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
A. NỘI DUNG ÔN TẬP
I) Quan niệm mácxít về vật chất và ý thức 1) 2) Bả à kế ủ ý ứ
3) Mố q b ứ g g ữ à ý ứ
II) Các nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật
1) Nộ d g à ý g ĩ p ươ g p áp l ủ g yê lý ố l ê p ổ b ế
2) Nộ d g à ý g ĩ p ươ g p áp l ủ g yê lý sự p á r ể
III) Các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật
1) Nộ d g à ý g ĩ p ươ g p áp l ủ q y l yể ó ừ ữ g y đổ
lượ g dẫ đế ữ g y đổ à gượ lạ
2) Nộ d g à ý g ĩ p ươ g p áp l ủ q y l ố g à đ r ủ á ặ đố l p
3) Nộ d g à ý g ĩ p ươ g p áp l ủ q y l p ủ đị ủ p ủ đị
IV) Biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
1) á p ươ g ứ sả lự lượ g sả q sả
2) Nộ d g q y l q sả p ù ợp ớ rì độ p á r ể ủ lự lượ g sả
V) Biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng
1) á à kế ủ ơ sở ạ ầ g
2) á à kế ủ k ế rú ượ g ầ g
3) Mố q b ứ g g ữ ơ sở ạ ầ g à k ế rú ượ g ầ g
VI) Biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội
1) á à kế ủ ồ ạ ã ộ
2) á à kế ủ ý ứ ã ộ
3) Mố q b ứ g g ữ ồ ạ ã ộ à ý ứ ã ộ
B. TÀI LIỆU ÔN TẬP
Giáo trình Triết học Mác – Lênin (dù g ro g á rườ g đạ ọ à o đẳ g) Bộ g áo dụ
à đào ạo N b C í rị q ố g Hà Nộ 2006.
I. QUAN NIỆM MÁCXÍT VỀ VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC
1. QUAN NIỆM VỀ VẬT CHẤT
a) Quan niệm trư c Mác về vật chất
o y q p ạ rù ó r ê g đ bả ế g ớ ó g l
d r ộ đ r q yế l g ữ á rườ g p á ro g lị s r ế ọ .
+ h ngh y t m p ủ sự ồ ạ ủ đồ g ờ k ẳ g đị ơ
sở ủ ọ sự ồ ạ là ố ầ ào đó ư ý í ượ g đế ý y đố
+ h ngh y t k ẳ g đị ó ự à là ơ sở ủ ọ sự ồ ạ .
T y ê á à d y rướ Má k g á đị đú g đ ế ào là
. Hạ ế lớ ủ ủ g ĩ d y ở đ y là đã đồ g
ớ bả ữ g dạ g ụ ể ủ ó. Cụ ể
- h ngh y t th i i ê b ể là ọ yế g yê ủ L p (Lơ p) à o r ( ê r )
- h ngh y t th i n i th – XVIII): Mặ dù k o ọ ự
ê à ự g ó sự p á r ể so g ì g ở rì độ
p ủ yế là sự sư p ả ( goạ rừ ơ ọ ổ đ ể ). N ào
á lý ro g ơ ọ N o đã k ế á à k o ọ đồ g
ớ k ố lượ g à o sự độ g ủ là b ể ủ
độ g ơ ọ g ồ gố độ g ở goà .
Ng yê dẫ ớ bế ủ ữ g q rướ Má
đồ g ớ ữ g dạ g ụ ể ủ ó đã ẫ ớ ữ g
p á ớ ro g lĩ ự k o ọ ự ê ố ế k I đầ ế k (p á r p á r đ ).
b) Quan i m macxit duy vật biện chứng) về vật chất
Định nghĩa về vật chất của V.I.Lênin: t hất là một ph m trù tri t họ ùng ể
hỉ thự t i há h q n ượ em l i ho on ngư i trong ảm giá , ượ ảm giá
húng t hép l i, hụp l i, phản ánh à tồn t i hông lệ th ộ ào ảm giá .
Định nghĩa về vật chất của V.I.Lênin cần được xem xét từ hai phương diện
Một là, ầ p b ớ ư á là p ạ rù r ế ọ ớ á q ủ á gà k o ọ ụ ể .
- Ph m trù tri t họ ề t hất dù g ó g; đó là ồ ạ ạ k g s r k g đ .
- Q n niệm á ngành ho họ ụ thể dù g để ữ g
ể / dạ g ể ụ ể ủ ó kế à í ụ ể à á gà
k o ọ ụ ể (ở ữ g g đoạ p á r ể ụ ể) g ê ứ ; đó là á
ể / dạ g ể ủ ó g ớ ạ ó s r à đ y yể hóa thành cái khác.
- ì y k g ể q y ó g ể k g ể đồ g
ó g ớ ữ g dạ g ụ ể ủ ư á à d y ro g
lị s ổ đạ đạ đã là .
Hai là, ầ á đị rõ đặ rư g q rọ g để b ế í là
ộ í thự t i há h q n.
- Thự t i há h q n là á đ g ồ ạ độ l p ớ loà gườ à ớ ả
g á ủ o gườ . Tro g đờ số g ã ộ o ý g ĩ là ồ ạ
ã ộ k g p ụ ộ ào ý ứ ã ộ ủ o gườ .
- Khái niệm t hất k g ó g ĩ gì k á ơ ự ạ k á q ồ ạ
độ l p ớ ý ứ o gườ à đượ ý ứ o gườ p ả á .
Nội dung cơ bản của ịnh nghĩa về vật chất của V I Lênin
t hất là ái tồn t i há h q n bê goà ý ứ à k g p ụ ộ ào ý
ứ b kể sự ồ ạ y o gườ đã ứ đượ y ư ứ đượ .
t hất là cái gây nên ảm giá ở on ngư i k g á ếp oặ rự ếp á
độ g lê g á q ủ o gườ .
ảm giá , tư y, ý thứ là sự phản ánh t hất.
nghĩa to l n của ịnh nghĩa vật chất của V I Lênin
ố ớ tri t họ đị g ĩ ủ .I.Lê ể á h giải q y t y
t biện hứng đ ơ bả ủ r ế ọ ; q đó bá bỏ q n iểm h
ngh y t m à th y t hông thể bi t; hắ phụ ượ những h n h trong á
q n iểm h ngh y t trướ Má ề t hất.
ố ớ ho họ ụ thể đị g ĩ ủ .I.Lê ịnh hướng ối ới
ho họ ụ thể ro g ì k ế á dạ g ể ụ ể oặ á ì ứ ớ ủ ồ ạ ro g ế g ớ .
ố ớ nh n thứ xã hội đị g ĩ ủ .I.Lê đã o p ép á
đị t hất trong l nh ự xã hội h nh là tồn t i xã hội. Từ đó g úp á à
k o ọ ã ộ ó ơ sở lý l để g ả í ữ g g yê ố ù g ủ
á b ế ố ã ộ ữ g g yê ộ sự độ g ủ ồ ạ ã ộ
à rướ ế là ủ p ươ g ứ sả ; rê ơ sở y gườ ó ể ì r
á p ươ g á ố ư để oạ độ g ú đẩy ã ộ p á r ể .
2. BẢN CHẤT À ẾT CẤU CỦA Ý THỨC
a) Bản chất của ý thức
Các quan niệm phi mácxít về ý thức
Q n niệm y t m Ý ứ là ộ ự ể ầ độ l p (l ồ á T
y bả gã ự ạ ố o ) ớ bả í g độ g ý ứ sá g ạo r
. C ủ g ĩ d y k g ừ à í y đố ó
ầ á ó í g độ g sá g ạo ủ ý ứ ; o ý ứ k g p ả là sự
p ả á ủ sá g ạo r ế g ớ .
Q n niệm y t ũ Ý ứ là sự p ả á ộ á ụ độ g đơ g ả áy
ó sự ồ ạ k á q ào ro g đầ ó o gườ ; C ủ g ĩ
d y dù y đượ í p ả á ủ ý ứ ư g k g y
đượ í g độ g sá g ạo ủ ý ứ k g y đượ í b ứ g ủ
q á rì p ả á ủ ý ứ .
Quan niệm mácxít (duy vật biện chứng): Ý thứ là sự phản ánh một á h năng
ộng, sáng t o th giới há h q n ào trong bộ ó on ngư i. Ý thứ là hình ảnh
h q n th giới há h q n.
Bản t nh phản ánh ý thứ
- à ý ứ là ữ g á đố l p k g ể á rờ nhau: Ý thứ là cái
p ả á . t hất là á đượ p ả á . Cá đượ p ả á ( ) là
ự k á q ở goà à độ l p ớ á p ả á (ý ứ ). Cá p ả á
(ý ứ ) là ự ủ q là hình ảnh h q n th giới há h
quan, l y á k á q là đ bị á k á q q y đị ó k g ó í .
- à ý ứ là ữ g á đố l p k g ể đồ g ớ Nế o
á p ả á (ý ứ ) là ượ g ì sẽ lẫ lộ g ữ á đượ p ả
ánh và cá p ả á ; ứ lẫ lộ g ữ à ý ứ là đ sự đố l p
g ữ à ý ứ ừ đó dẫ đế là đ sự đố l p g ữ ủ g ĩ d y à ủ g ĩ d y .
Bản t nh sáng t o ý thứ
- Ý ứ k g p ả là sự p ả á b g ữ g ì ả g í lý y
lý độ g ế g ớ à là sự p ả á b g b g ữ g ì ượ g
ư ưở g ầ ủ o gườ . Trê ơ sở ữ g á đã ó rướ ý ứ ó
k ả g ạo r r ứ ớ sự ó ể ưở g ượ g r á k ông có
ro g ự ế ó ể ê đoá dự báo ươ g l ó ể ạo r ữ g ảo ưở g
ữ g y oạ ữ g g ả yế lý yế k o ọ ế sứ rừ ượ g à
k á q á o . Ý ứ ẳ g q là đượ đ yể ào
ro g đầ ó o gườ à đượ ả b ế đ ro g đó .
- Ý ứ là ý ứ ủ o gườ - ộ ự ể ã ộ g độ g sá g ạo – r
đờ ro g q á rì o gườ oạ độ g ả ạo ế g ớ o nên nó ó t nh
năng ộng, sáng t o l i hiện thự theo nh à iề iện thự tiễn xã hội.
- o ý ứ là sự p ả á g độ g sá g ạo ự k á q r đờ
ro g q á rì o gườ ả ạo ế g ớ o ê q á rì p ả á g
độ g sá g ạo ủ ý ứ đố ớ ự k á q l ố g b ặ s
+ Tr o đổ g q lạ g ữ ủ ể à k á ể (đố ượ g) p ả
á ó í đị ướ g à ọ lọ .
+ M ì ó đố ượ g ro g ư d y dướ dạ g ì ả ầ (sá g
ạo lạ ự y ã ó á đố ượ g à á ì ượ g ư ưở g ầ p ).
+ C yể ì ừ ư d y r ự k á q g q oạ độ g
ự (b ế á q à á ự ạ b ế á ý ưở g p
ro g ư d y à á dạ g ự ). Tro g g đoạ ày
o gườ lự ọ ữ g p ươ g p áp p ươ g g ụ để á
độ g ào ự k á q ẳ ự ụ đí ủ ì .
Bản t nh xã hội ý thứ
- Ý ứ là ộ ượ g ã ộ ; ý ứ r đờ ồ ạ à p á r ể g l
ớ oạ độ g ự ã ộ ủ o gườ à p ả á á q ã ộ .
- Ý ứ bị q y đị bở á đ k s oạ ự ã ộ à ầ
g o ếp ã ộ ủ o gườ ; ý ứ ị sự p ố ủ yế bở á q y
l ã ộ ứ k g p ả đơ ầ bở á q y l s ọ .
Sáng t o à phản ánh là h i mặt th ộ bản hất ý thứ thống nhất ới nh
trong ho t ộng thự tiễn xã hội on ngư i.
- P ả á ủ ý ứ là p ả á sá g ạo.
- Sá g ạo ủ ý ứ là sá g ạo dự rê sự p ả á o q y l ủ sự p ả á .
- P ả á sá g ạo y sự sá g ạo ro g p ả á ủ ý ứ ảy r ro g đờ
số g ã ộ à bị p ố bở ầ ủ ự ã ộ .
b) ết cấu của ý thức
Theo các yếu tố hợp thành, ý ứ b o gồ á yế ố à ư r ứ ì
ả lý rí ý í ro g đó r ứ là yế ố ơ bả ố lõ . Tri thứ
- Tr ứ là kế q ả q á rì ứ ủ o gườ ế g ớ ự
là á ro g ư ưở g ữ g ộ í ữ g q y l ủ ế g ớ y
à d đạ ú g dướ ì ứ g gữ oặ á ố g ký k á .
- Tr ứ ó lo i ư r ứ ự ê r ứ ã ộ r ứ
o gườ ; ó ấp ộ ư r ứ g ườ g r ứ k o ọ .
- Ngày y r ứ là độ g lự ạ ẽ ú đẩy sự p á r ể k ế - ã ộ .
Loà gườ đ g bướ ào k ế r ứ đầ ư ào r ứ rở à
yế ố ố o sự g rưở g k ế dà ạ . Tình ảm
- Tì ả là ả ú ổ đị ủ o gườ ro g q ủ ì ớ ự
ạ g q à đố ớ bả ì . Tì ả là ộ ì á đặ b
ủ sự p ả á ự ạ ; ó p ả á q ủ o gườ đố ớ ;
g ư đố ớ ế g ớ k á q .
- Tì ả ó loạ ư ì ả đạo đứ ì ả í rị ì ả g áo ì ả ẩ ỹ
- Tì ả g ào ọ oạ độ g ủ o gườ à g ữ ộ ị rí q
rọ g ro g đ oạ độ g ủ o gườ . Tì ả ó ể g
í ủ độ g ứ đự g s á ả ú í ự g ư rở à
ụ độ g ứ đự g s á ả ú ê ự . Tì ả í ự là ộ
ro g ữ g độ g lự g o g lự oạ độ g số g ủ o gườ .
- Tr ứ kế ợp ớ ì ả ì à ê g o ý í í ự
b ế à à độ g ự ế ớ p á y đượ sứ ạ ủ ì .
Theo chiều sâu của nội tâm, ý ứ b o gồ ả ự ý ứ ứ ứ . Tự ý thứ
- Tự ý ứ là q á rì o gườ ự ứ bả ì ư ộ ự ể
oạ độ g ó ả g á ó ư d y ó á à đạo đứ à ó ị rí ro g
ã ộ ro g ố q ã ộ g ữ ì ớ ữ g gườ k á .
- Tự ý ứ k g là ự ý ứ ủ á à o là ự ý ứ ủ ả ã
ộ ủ ộ g p y ủ ộ ầ g lớp ã ộ đị ị ủ ì lợ
í ụ đí lý ưở g ủ ì .
- C í ro g q ã ộ o gườ p ả ự ý ứ ì để rõ bả
ì ự đ bả o á q y á ê ẩ à ã ộ đ r . Tiềm thứ
- T ứ là ữ g r ứ à ủ ể đã ó đượ ừ rướ ư g đã gầ ư
rở à bả g à kỹ g ro g ầ g s ủ ý ứ ủ ể; là ý ứ dướ dạ g g.
- T ứ ó r q rọ g ả ro g oạ độ g lý à g gày ủ o
gườ ả ro g ư d y k o ọ (g úp g ả sự q á ả ủ đầ ó ro g
lý k ố lượ g lớ á à l dữ k ứ d r ộ á lặp đ lặp
lạ à ẫ đả bảo đượ độ í á à ặ ẽ ầ ế ). ô thứ
- ứ là ữ g rạ g á lý ở s đ sự s y g ĩ à
á độ ứ g ủ o gườ à ư ó sự r l ủ ộ ư
ó sự r y bê ro g ư ó sự k ể r í oá ủ lý rí.
- ứ b ể à ượ g k á ư bả g
ố g ơ bị ê ặ ả sự lỡ lờ ó ị rự g á ...
- ứ g úp g ả ỏ ữ g ứ ế ro g oạ độ g ầ k ượ gưỡ g
rá đượ ì rạ g g ẳ g k g ầ ế k là q á ả . N ờ
ó ứ à ẩ ự o gườ đặ r đượ ự ộ á ự ê
- g ê ườ g đ y đố ó à ầ bí ứ y o ứ là
ượ g lý l p á k ỏ oà ả ã ộ à k g l ê q gì ớ
đế ý ứ . ì ứ là ứ ro g o gườ ó ý ứ . ứ
là ộ k ro g ộ số g ó ý ứ ủ o gườ .
I.3. MỐI UAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA ẬT CHẤT À Ý THỨC
a) Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Vật chất có trước ý thức; vật chất là nguồn gốc của ý thức; vật chất quyết định ý thức.
q yế đị ộ d g ý ứ ;
q yế đị ì ứ b ể ( ồ ạ ) ủ ý ứ ;
q yế đị r à á dụ g ủ ý ứ .
Ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người.
Bả ý ứ ự ó k g rự ếp y đổ đượ gì ro g ự .
Ý ứ ố á độ g rở lạ đờ số g ự p ả b g lự lượ g
g ĩ là p ả đượ o gườ ự ro g ự . ó là á q á rì ư
ó r ứ k o ọ q ầ ú g ó q đ ể á ạ g
b) nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn o gườ p ả tôn trọng há h q n đồ g
ờ p ả phát h y t nh năng ộng h q n ủ ì .
Tôn trọng há h q n là rọ g í k á q ủ rọ g á quy l ự ê à ã ộ
- P ả p á ừ ự ế k á q l y ự ế k á q là ứ o
ọ oạ độ g ứ à ự ủ ì ;
- g đượ l y ý ố ủ q ủ ì là í sá k g đượ l y
ì ả là đ ể p á o ế lượ à sá lượ á ạ g.
Phát h y t nh năng ộng h q n là p á y r í ự ủ ý ứ r
í ự ủ ố o gườ .
- P á y í g độ g ủ q ủ o gườ để ứ đú g q y l khách quan;
- P ả b ế dự rê q y l k á q để á đị ụ ê kế oạ ; b ế
ì r à dụ g á p ươ g p áp ổ ứ oạ độ g q ả để đạ đượ ụ ê đ r ộ á ố ư .
Phải hắ phụ bệnh h q n y ý h ( p á ừ ý ố ủ q ế
l y ý í áp đặ o ự ế l y ảo ưở g y o ự ); bệnh bảo th trì
trệ, thái ộ tiê ự , thụ ộng, l i ngồi h ; đặ b là ro g q á rì đổ ớ y.
Vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam ào sự nghiệp Đ i mới
Từ lý l ủ ủ g ĩ Má – Lê à ừ k g à g à bạ
ro g q á rì lã đạo á ạ g ả g Cộ g sả N đã rú r bà ọ
q rọ g là Mọ đườ g lố ủ rưở g ủ ả g p ả x ất phát từ thự t , tôn
trọng q y l t khách quan .
ướ đ g bướ ào ờ kỳ đẩy ạ g g p ó à đạ ó
ả g ủ rươ g y độ g gày à g o ọ g ồ lự ả ro g à goà
ướ đặ b ế là g ồ lự ủ d à g ộ p á r ể đ ướ ố y
p ả g o g lự lã đạo à sứ ế đ ủ ả g p á y sứ ạ
oà d ộ đẩy ạ oà d g ộ đổ ớ sớ đư ướ r k ỏ
ì rạ g ké p á r ể ự d g à ướ ạ ã ộ g b g d ủ .
II. CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DU VẬT
. NỘI UNG À Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA NGUYÊN LÝ Ề MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN
a) hái niệm mối liên hệ
Vấn đề: á sự t, á hiện tượng à á q á trình há nh th giới ó mối
liên hệ q l i, tá ộng, ảnh hưởng lẫn nh h y húng tồn t i bi t l p, tá h r i
nh ? N húng ó mối liên hệ q l i thì ái gì q y ịnh mối liên hệ ó?
Q n iểm siê hình o r g Cá sự ượ g ồ ạ b ế l p á rờ
á ày ồ ạ bê ạ á k ; ú g k g ó sự p ụ ộ k g ó sự
rà g b ộ à q y đị lẫ . Nế g ả s g ữ ú g ó sự q y đị l ê
lẫ ì đó là ữ g q y đị l ê b goà g í gẫ ê k g ó k ả g y ó lẫ .
Q n iểm biện hứng o r g Cá sự ượ g á q á rì k á
ừ ồ ạ độ l p ừ q y đị á độ g q lạ yể ó lẫ .
- Q n iểm biện hứng y t m o r g Cá q yế đị ố l ê sự
yể ó lẫ g ữ á sự ượ g là ộ lự lượ g s ê ự
ê ( rờ ) y ở ý ứ ả g á ủ o gườ .
- Q n iểm y t biện hứng k ẳ g đị Cá sự ượ g là
ữ g dạ g k á ủ ộ ế g ớ ố g d y – ế g ớ
. N ờ ó í ố g ủ ế g ớ à á sự ượ g
ó ố l ê á độ g q lạ yể ó lẫ .
Mối liên hệ là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ sự q y ịnh, sự tá ộng q l i, sự
h yển hó lẫn nh giữ á sự t, hiện tượng h y giữ á mặt một sự t,
một hiện tượng trong th giới.
b) Các tính chất của mối liên hệ
Tr ế ọ d y b ứ g k ẳ g đị mối liên hệ ó tính khách quan, tính phổ
biến và tính đa dạng phong phú.
Tính khách quan: Các ố l ê là ố ó ủ ọ sự ượ g; ó
k g p ụ ộ ào ý ứ ủ o gườ .
T nh ph bi n B kỳ ộ sự ượ g ào; ở b kỳ k g g ờ g
ào g ó ố l ê ớ ữ g sự ượ g k á . C ro g ù g ộ
sự ượ g ì b kỳ ộ à p ầ ào ộ yế ố ào g ó ố
l ê ớ ữ g à p ầ ữ g yế ố k á .
T nh ng phong phú Sự ượ g k á k g g k á
ờ g k á ì á ố l ê b ể k á . ù sự p á
loạ ố l ê g í ươ g đố ư g r ầ ế bở ì ỗ loạ ố
l ê ó ị rí à r á đị ro g sự độ g à p á r ể ủ sự . Có ể p á ố l ê ư s
- Mố l ê bê ro g & ố l ê bê goà
- Mố l ê ơ bả & ố l ê k g ơ bả
- Mố l ê ủ yế ố l ê ứ yế
- Mố l ê r ê g ố l ê g ố l ê p ổ b ế . ..
- P ép b ứ g d y g ê ứ cá mối liên hệ ph bi n p ố sự
độ g à p á r ể ủ ọ sự ượ g.
c) nghĩa phương pháp luận
Tro g oạ độ g ứ à oạ độ g ự ú g p ả tôn trọng quan
điểm toàn diện. Quan điểm toàn diện đ ỏ
Phả ứ sự ro g oà bộ á ố l ê q lạ g ữ á bộ p
g ữ á yế ố g ữ á ặ ủ í sự à g ữ sự đó ớ á sự
k á ; P ả b ế p b ừ g ố l ê p ả b ế ú ý ớ ố l ê bê
ro g ố l ê bả ố l ê ủ yế ố l ê ê à lư ý
đế sự yể ó lẫ g ữ á ố l ê để ể rõ bả ủ sự .
á độ g đế sự p ả ú ý ớ ọ ố l ê ủ ó; p ả b ế s dụ g
đồ g bộ á b p áp á p ươ g k á để á độ g đ lạ q ả o .
Trong sự nghiệp á h m ng iệt N m ể ự ụ ê d g à ướ
ạ ã ộ g b g d ủ ộ ặ ú g p ả p á y
ộ lự ủ đ ướ ; ặ k á p ả b ế r ủ ờ ơ ượ q á
do ướ g q ố ế ó ọ lĩ ự ủ đờ số g ã ộ à oà ầ ó k ế đư lạ .
Tro g oạ độ g ứ à oạ độ g ự ú g p ả tôn trọng quan
điểm lịch sử - cụ thể. Quan điểm lịch sử - cụ thể đ ỏ
ứ sự à á độ g ào sự p ả ú ý đ k oà ả
lị sự - ụ ể ro g đó sự s r ồ ạ à p á r ể .
P ả y đượ ộ l đ ể ào đó ó ể đú g ro g đ k ày ư g sẽ
k g đú g ro g đ k k á ; Mộ lý l ào đó dụ g p ù ợp
ơ ày lú ày ư g sẽ k g p ù ợp k dụ g ào ơ k á lú k á .
Trong sự nghiệp á h m ng iệt N m ể á đị đú g đườ g lố ủ rươ g
ụ ể ủ ừ g g đoạ ừ g ờ kỳ á ạ g b o g ờ ả g g p
í ì ì ụ ể ủ đ ướ g ư bố ả q ố ế d r ro g ừ g
g đoạ ừ g ờ kỳ đó; à k ự đườ g lố ủ rươ g ả g g
bổ s g à đ s o o p ù ợp ớ d b ế ủ ừ g oà ả ụ ể.
Khi tuân theo q n iểm toàn iện à q n iểm lị h sử - ụ thể, ú g sẽ tránh
đượ chủ nghĩa phiến diện, chủ nghĩa chiết trung, chủ nghĩa ngụy biện.
2. NỘI UNG À Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA NGUYÊN LÝ Ề SỰ PHÁT TRIỂN
a) hái niệm phát tri n
Vấn đề: á sự t, á hiện tượng à á q á trình há nh th giới ứng im,
bất ộng h y hông ngừng n ộng, phát triển? N húng l ôn n ộng, phát
triển thì ái gì là ng ồn gố g y r sự n ộng, phát triển ó?
Q n iểm siê hình o r g Cá sự ượ g đứ g b độ g. Nế
g ả s ú g ó độ g p á r ể ì đó là sự g lê y sự g ả ố g
đơ ầ ặ lượ g à k g ó sự y đổ gì ặ ủ sự ; Hoặ
ế ó sự y đổ đị ì sự y đổ y g d r o
g k ép kí ứ k g ó sự s à r á ớ ( ớ ); do sự á độ g
ủ á bê goà g y r . P á r ể ư là ộ q á rì ế lê l ê ụ k g
ó ữ g bướ q o g rầ p ứ ạp.
Q n iểm biện hứng o r g Cá sự ượ g l độ g p á
r ể . P á r ể là ộ q á rì độ g ế lê ừ p đế o y đổ dầ
dầ lượ g dẫ đế sự y đổ đư ớ sự r đờ ủ á ớ y ế
á ; P á r ể k g p ả lú ào g o đườ g ẳ g à r q o
p ứ ạp í ó ể ó ữ g bướ lù ạ ờ ; đó là q á rì d r o
đườ g oáy ố à ế ỗ kỳ sự lặp lạ dườ g ư sự b đầ ư g ở p độ o ơ .
- Q n iểm biện hứng y t m - tôn giáo o r g Ng ồ gố ủ sự p á
r ể là ữ g lự lượ g s ê ê (T ượ g đế ).
- Q n iểm y t biện hứng k ẳ g đị Ng ồ gố ủ sự p á r ể là
ữ g ẫ ẫ ro g bả sự . C í q á rì l ê ụ g ả
q yế á ẫ bê ro g bả sự dẫ đế sự p á r ể ự ủ ọ sự ro g ế g ớ .
Phát triển là một ph m trù tri t họ ùng ể hỉ q á trình n ộng ti n lên từ thấp
n o, từ ơn giản n phứ t p, từ ém hoàn thiện n hoàn thiện hơn sự t.
b) Tính chất của sự phát tri n
Tr ế ọ d y b ứ g k ẳ g đị phát triển có tính khách quan, tính phổ
biến và tính đa dạng phong phú.
Tính khách quan P á r ể là ế rì k á q k g p ụ ộ ào ý
ứ ủ o gườ . Ng ồ gố ủ sự p á r ể g y ro g bả sự
(là q á rì g ả q yế l ê ụ ữ g ẫ ảy s ro g sự ồ ạ à độ g ủ sự )
T nh ph bi n P á r ể d r ở ọ lĩ ự ự ê ã ộ à ư d y; ở b
ứ sự ượ g ào ủ ế g ớ k á q .
T nh ng phong phú P á r ể là k y ướ g g ủ ọ sự ọ
ượ g so g ỗ sự s ỗ ượ g lạ ó q á rì p á r ể k g
g ố g . Sự ồ ạ ở k g g ờ g k á ; ro g đ k
oà ả k á sẽ p á r ể k g g ố g .
c) nghĩa phương pháp luận
Tro g oạ độ g ứ à oạ độ g ự chúng ta p ả tôn trọng quan
điểm phát triển. Quan điểm phát triển đ ỏ
ứ y g ả q yế ộ đ ào đó p ả đặ đ đó ro g rạ g
á độ g p á r ể ủ í ó. P ả b ả ữ g á đ g ồ ạ lẫ
ữ g á đã y sẽ ồ ạ ủ sự ; P ả ì ể ả ữ g b ế đổ ế lê
lẫ ữ g b ế đổ ụ lù để y đượ k y ướ g b ế đổ g ủ sự .
P ả b ế p q á rì p á r ể ủ sự y à ữ g g đoạ à
ì r ữ g p ươ g p áp ứ à ữ g p ươ g ứ á độ g p ù ợp
ú đẩy sự p á r ể ơ oặ ơ s o o p ù ợp ớ
ụ đí à lợ í o gườ .
Khi tuân theo q n iểm phát triển, ú g sẽ k p ụ đượ quan điểm giáo
điều, tư tưởng bảo thủ, trì trệ, đầu óc định kiến,…
III CÁC QU LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DU VẬT
. NỘI UNG À Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA UY LUẬT CHUYỂN HÓA
TỪ NHỮNG SỰ THAY ỔI Ề LƯỢNG THÀNH NHỮNG SỰ THAY ỔI Ề CHẤT À NGƯỢC LẠI
a) hái niệm chất và khái niệm lượng
Khái niệm chất
Chất là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ t nh q y ịnh há h q n ốn ó sự
t, ặ trưng ho sự t là nó à ph n biệt nó ới sự t há nó. hất là sự
thống nhất hữ ơ những th ộ t nh ơ bản làm nên sự t, ể sự t là nó
hứ hông phải là những ái há nó.
- T ộ í ủ sự là ữ g í ữ g rạ g á ữ g yế ố kế
ạo à sự ó là ữ g á ố ó ủ sự q y đị sự ì
à ồ ạ ro g sự độ g à sự p á r ể ủ sự ; C k ào
ú g y đổ y đ ì sự ớ y đổ y đ .
- C ủ sự đượ b ể q ữ g ộ í ủ ó. N ư g k g
p ả b kỳ ộ í ào g b ể ủ sự . T ộ í ủ sự
ó ộ í ơ bả à ộ í k g ơ bả . N ữ g ộ í ơ bả
đượ ổ g ợp lạ ạo à ủ sự .
- C ủ sự k g ữ g đượ q y đị bở ủ ữ g yế ố ạo
à à bở p ươ g ứ l ê kế g ữ á yế ố ạo à g ĩ là bở
kế ủ sự . ì y sự y đổ ể ủ sự p ụ ộ ả ào sự
y đổ á yế ố à sự lẫ sự y đổ p ươ g ứ l ê kế g ữ á yế ố y.
hất và sự t ó ố q ặ ẽ k g á rờ . Tro g ự
k á q k g ể ồ ạ sự k g ó à k g ể ó
goà sự . hất gắn liền ới lượng sự t.
Khái niệm lượng
Lượng là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ t nh q y ịnh ốn ó sự t ề mặt
số lượng, q y mô, trình ộ, nhịp iệ sự n ộng à phát triển ũng như á th ộ t nh sự t.
- Lượ g là á ố ó ủ sự so g lượ g ư là o sự là ó ư
là o ó k á ớ ữ g á k á . Lượ g ồ ạ ù g ớ ủ sự
à g ó í k á q ư ủ sự .
- Lượ g ủ sự b ể ị kí ướ dà y g số lượ g y í q y
lớ y ỏ rì độ o y p ịp đ y .
Bất cứ sự vật nào cũng là sự thống nhất hữu cơ giữa chất và lượng. ù sự p
b à lượ g ủ sự g í ươ g đố ư g ú g ồ ạ k á
q p ổ b ế đ đạ g à ố g ớ . hỉ ó sự t ó hất à lượng mới tồn t i.
b) Mối quan hệ giữa sự thay ổi về lượng và sự thay ổi về chất
Những thay đổi về lượng sẽ dẫn đến những thay đổi về chất
Sự độ g ủ sự b đầ b g sự y đổ lượ g. Lượ g y đổ ro g
ộ k oả g g ớ ạ đị ư g ủ sự ẫ ư y đổ ơ bả .
lượ g ủ sự đượ í l y ượ q á đ ể ủ k oả g g ớ ạ đị
đó ì ủ sự sẽ y đổ bả . C sẽ đ ớ y ế
. oả g g ớ ạ đó gọ là độ. ể g ớ ạ đó gọ là đ ể ú . Sự y
đổ ộ á bả gọ là bướ ảy.
Độ là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ hoảng giới h n trong ó sự th y i ề
lượng sự t hư làm th y i ăn bản hất sự t ấy.
Điểm nút là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ iểm giới h n mà t i ó sự th y i
ề lượng ã làm th y i ề hất sự t.
Bước nhảy là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ sự h yển hó ề hất sự t
o sự th y i ề lượng sự t trướ ó g y nên.
- Bướ ảy là sự kế ú ộ g đoạ p á r ể ủ sự à là đ ể k ở
đầ ủ ộ g đoạ p á r ể ớ .
- Nó là sự g á đoạ ro g q á rì độ g à p á r ể l ê ụ ủ sự .
Những thay đổi về chất dẫn đến những thay đổi về lượng
hất mới ủ sự r đờ sẽ tá ộng trở l i lượng ủ sự Là y đổ kết
q y rì độ ịp đ ủ sự độ g à p á r ể ủ sự .
Phương thức vận động, phát triển của sự vật trong thế giới
Sự th y i ề lượng sự t sẽ ẫn tới sự th y i ề hất nó; à gượ
lạ sự th y i ề hất sự t sẽ ẫn n sự th y i ề lượng nó; đó là
p ươ g ứ độ g p á r ể ủ sự ro g ế g ớ .
P á r ể ừ g í l ê ụ ừ g í g á đoạ .
Các hình thức cơ bản của bước nhảy: Bướ ảy ồ ạ há h q n, ph bi n à
ng phong phú ớ ữ g ì ứ r k á .
C ứ ào nhịp iệ bướ ảy đượ à
- Bướ nhảy ột bi n Bướ ảy đượ ự ro g ộ ờ g r g
là y đổ ủ oà bộ kế ơ bả ủ sự .
- Bướ nhảy n n Bướ ảy đượ ự ừ ừ ừ g bướ b g á
í l y dầ dầ ữ g ố ủ ớ à ữ g ố ủ dầ dầ đ .
C ứ ào quy mô bướ ảy đượ à
- Bướ nhảy toàn bộ Bướ ảy là y đổ ủ oà bộ á ặ á yế ố à sự .
- Bướ nhảy ụ bộ Bướ ảy là y đổ ủ ộ ro g ữ g ặ
yế ố r ê g lẻ ủ sự .
C ứ ào l nh ự bướ ảy đượ à
- Bướ nhảy trong tự nhiên Bướ ảy ảy r ro g g ớ ự ê .
- Bướ nhảy trong xã hội Bướ ảy ảy r ro g ã ộ ; bướ ảy ày lạ
đượ à bướ ảy ó í á ạ g à bướ ảy ó í ế hóa.
- Bướ nhảy trong tư y Bướ ảy ảy r ro g lĩ ự ư ưở g ứ ủ o gườ .
Tóm tắt nội dung của quy luật: Mọi sự t ề là sự thống nhất giữ lượng à hất
trong một giới h n ộ nhất ịnh; Sự th y i n n ề lượng tới iểm nút, ượt
q ộ sẽ ẫn n sự th y i ề hất sự t thông q bướ nhảy; Bướ nhảy
xảy r làm ho hất ũ mất i hất mới r i, sự t ũ tiê ong sự t mới x ất
hiện. hất mới r i sẽ tá ộng trở l i làm x ất hiện lượng mới tương ứng ới hất
mới o hơn…Q á trình tá ộng ó iễn r liên tụ làm ho sự t hông ngừng n ộng, phát triển.
c) nghĩa phương pháp luận
Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, chúng ta:
Phải bi t từng bướ t h lũy ề lượng ể làm bi n i ề hất. Cầ rá ư
ưở g ủ q d y ý í ả k y ó g đố áy g đoạ để ự ữ g bướ ảy l ê ụ .
Khi ã t h lũy ề số lượng phải ó q y t t m ể ti n hành bướ nhảy, phải
ịp th i h yển những sự th y i ề lượng thành những th y i ề hất, từ
những th y i m ng t nh hất ti n hó s ng những th y i m ng t nh hất á h
m ng. Cầ k p ụ đượ ư ưở g bảo ủ rì r ữ k y ườ g đượ
b ể ở ỗ o sự p á r ể là sự y đổ đơ ầ lượ g.
Phải bi t n ụng linh ho t á hình thứ bướ nhảy, rê ơ sở phân tích
đú g đ ữ g đ k k á q à ữ g ố ủ q ùy o ừ g
rườ g ợp ụ ể ừ g đ k ụ ế y q ụ ể.
Phải nắm ượ phương thứ liên t giữ á y tố t o thành sự t để
ể sự à b ế á á độ g ào p ươ g ứ l ê kế g ữ á yế ố ạo
à sự để là y đổ bả sự .
2. NỘI UNG À Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA UY LUÂT THỐNG NHẤT
À ẤU TRANH CỦA CÁC MẶT ỐI LẬP
a) hái niệm các mặt ối lập, sự thống nhất và ấu tranh của các mặt ối lập, mâu thuẫn biện chứng
Các mặt đối lập
á mặt ối l p là những mặt ó những ặ iểm, những th ộ t nh, những t nh
q y ịnh ó h ynh hướng bi n i trái ngượ nh .
Cá ặ đố l p ồ ạ k á q p ổ b ế à đ dạ g.
Sự thống nhất của các mặt đối lập
Sự thống nhất á mặt ối l p là sự nương tự ào nh , hông tá h r i
nh giữ á mặt ối l p, sự tồn t i mặt này phải lấy sự tồn t i mặt i làm tiền ề.
Cá ặ đố l p ồ ạ k g á rờ . N ờ ữ g yế ố g ố g à
ú g đồ g ro g sự . o ó sự đồ g ủ á ặ đố l p à
ro g sự r ể k ủ ẫ đế ộ lú ào đó á ặ đố l p ó ể yể ó lẫ .
Đấu tranh của các mặt đối lập
Đấ tr nh á mặt ối l p là sự tá ộng q l i theo x hướng bài trừ à ph ịnh lẫn nh .
Hì ứ đ r ủ á ặ đố l p ế sứ p o g p ú đ dạ g; bở ì ó
p ụ ộ ào í ố q g ữ á ặ đố l p; p ụ ộ đ k ụ ể ủ bả sự .
Mâu thuẫn biện chứng
M th ẫn biện hứng là sự thống nhất à ấ tr nh á mặt ối l p.
M ẫ b ứ g ồ ạ há h q n, ph bi n à ng.
b) Mâu thuẫn biện chứng là nguồn gốc của sự vận ộng, phát tri n
Tro g ẫ b ứ g sự thống nhất mang tính tương ối, ó g l ớ
sự ứng im, n ịnh t m th i ủ sự t; còn sự đấu tranh mang tính t yệt ối, nó
g l ớ sự n ộng à phát triển ủ sự . C í sự đ r ủ á ặ đố
l p là o á ặ đố l p y đổ đư đế sự p á r ể ủ ẫ .
M ẫ b ứ g rả q ba giai đoạn hình thành, hiện hữ à giải q y t:
M ẫ b ứ g hình thành k sự k á gày à g bả o
k y ướ g rá gượ dẫ đế sự đố l p .
M ẫ b ứ g hiện hữ k á ặ đố l p ừ ố g ừ đ r ớ
M ẫ b ứ g ượ giải q y t k ặ đố l p g độ g y g và
ộ đủ đ k để ú g yể ó lẫ . N ờ đó à ể ố g
đượ y ế b g ể ố g ớ ; sự đ sự ớ r đờ y
ế. ( .I.Lê ế Sự p á r ể là ộ ộ đ r g ữ á ặ đố l p ).
Mâu thuẫ b ứ g í là nguồn gốc sự n ộng à sự phát triển.
c) Phân loại mâu thuẫn
C ứ ào quan hệ, ẫ đượ p à
M th ẫn bên trong M ẫ ro g ộ sự sự á độ g q lạ g ữ á
ặ á k y ướ g đố l p ủ ó.
M th ẫn bên ngoài M ẫ d r ro g ố q g ữ sự đó ớ
á sự k á . ù ẫ bê ro g ó r q yế đị rự ếp đố ớ
q á rì độ g à p á r ể ủ sự ; ư g á g ả q yế ẫ
bê ro g k g ể á rờ g ả q yế á ẫ bê goà .
C ứ ào vai trò đố ớ sự ồ ạ à p á r ể ủ sự trong toàn bộ quá trình
tồn tại của nó ẫ đượ à
M th ẫn ơ bản M ẫ q y đị bả à p ố sự độ g p á
r ể ủ sự ro g ọ g đoạ ồ ạ ủ bả sự ; k ó đượ g ả
q yế ì sự sẽ y đổ bả .
M th ẫn hông ơ bản M ẫ k g q y đị bả ủ sự ; sự
y đượ g ả q yế ủ ó k g là o sự y đổ bả .
C ứ ào vai trò đố ớ sự ồ ạ à p á r ể ủ sự trong một giai đoạn tồn
tại nhất định ẫ đượ à
M th ẫn h y M ẫ ổ lê à g đầ ở ộ g đoạ p á r ể
đị ủ sự ó p ố á ẫ k á ro g g đoạ đó.
ẫ ủ yế đượ g ả q yế sự p á r ể ủ sự yể s g g đoạ
ớ . M ẫ ủ yế ó ể là ộ ì ứ b ể ổ b ủ ẫ
ơ bả y là kế q ả độ g ổ g ợp ủ á ẫ ơ bả ở ộ g
đoạ đị . g ả q yế ẫ ủ yế ạo đ k g ả q yế ừ g bướ ẫ ơ bả .
M th ẫn thứ y M ẫ r đờ à ồ ạ ro g ộ g đoạ p á r ể
ào đó ủ sự ư g ó k g ó r lớ à gượ lạ bị ẫ ủ
yế p ố . G ả q yế ẫ ứ yế là góp p ầ ào ừ g bướ g ả q yế ẫ ủ yế .
C ứ ào lĩnh vực tồn tại, ẫ đượ à
M th ẫn trong tự nhiên M ẫ ồ ạ ro g ự ê á độ g độ l p ớ o gườ .
M th ẫn trong xã hội M ẫ ồ ạ ro g lĩ ự ã ộ á độ g g
l ớ lợ í o gườ . Tùy o í ủ á q lợ í gườ
ẫ ro g ã ộ r à M th ẫn ối háng ( ẫ g ữ
ữ g g p ữ g p đoà gườ ó lợ í ơ bả đố l p ) à mâu
th ẫn hông ối háng ( ẫ g ữ ữ g lự lượ g ã ộ ó lợ í ơ bả
ố g ớ đố l p ữ g lợ í k g ơ bả ụ bộ ạ ờ ).
Mẫ th ẫn biện hứng) trong tư y là p ả á ẫ ro g ự à
là g ồ gố p á r ể ủ ứ . Cầ p b mẫ th ẫn biện hứng)
trong tư y ớ ẫ l gí (sự kế ợp ư ưở g rá gượ lạ
ớ d dẫ ứ ào s lầ đư ư d y ào bế ).
Tóm tắt nội dung của quy luật: Mọi sự t ề hứ ựng những mặt ó h ynh
hướng bi n i ngượ hiề nh gọi là những mặt ối l p. á mặt ối l p ừ
thống nhất ừ ấ tr nh ới nh t o nên m th ẫn biện hứng. á m th ẫn
biện hứng há nh ó i trò hông giống nh n q á trình n ộng, phát
triển sự t. M th ẫn biện hứng phát triển q b gi i o n hình thành, hiện
hữ à giải q y t. Khi m th ẫn biện hứng ượ giải q y t, sự t bi n i à phát
triển, ái mới r i th y th ái ũ. M th ẫn biện hứng là ng ồn gố , ộng lự
sự n ộng, phát triển. Phát triển xảy r trong th giới một á h tự th n.
d) nghĩa phương pháp luận
Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, chúng ta:
Phải phát hiện r à ph n lo i á m th ẫn hi phối sự n ộng, phát triển
sự t ể nh n thứ úng bản hất sự t; ồng th i tìm r phương hướng à
giải pháp úng ho ho t ộng thự tiễn.
M ốn phát hiện r m th ẫn sự t phải tìm r những mặt ối l p à h
r những mối liên hệ, tá ộng q l i thống nhất à ấ tr nh), h yển hó lẫn nh giữ húng.
M ốn sự t phát triển phải tìm mọi á h ẩy m nh sự ấ tr nh á mặt
ối l p à t o r iề iện n thi t ể m th ẫn sớm ượ giải q y t. Khi m
th ẫn ã h n m ồi, iề iện há h q n ã hội phải iên q y t giải q y t
m th ẫn. Không ượ iề hò m th ẫn; Không h q n, nóng ội trong
iệ giải q y t m th ẫn.
M th ẫn há nh phải ó phương pháp giải q y t há nh . Phải tìm r
phương thứ , phương tiện à lự lượng ể giải q y t m th ẫn một á h linh
ho t, ừ phù hợp ới từng lo i m th ẫn, ừ phù hợp ới iề iện ụ thể.
3. NỘI UNG À Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA UY LUẬT PHỦ ỊNH CỦA PHỦ ỊNH
a) hái niệm phủ ịnh và phủ ịnh biện chứng
Phủ định là sự th y th sự tồn t i sự t) này bằng sự tồn t i sự t) há trong
q á trình n ộng à phát triển.
Phủ định biện chứng là ph m trù tri t họ ùng ể hỉ sự ph ịnh tự th n, là mắt
h tất y trong q á trình phát triển, ẫn tới sự r i ái sự t) mới ti n bộ
hơn, ượ hẳng ịnh so ới ái sự t) ũ lỗi th i, bị ph ịnh. P ủ đị b
ứ g g í k á q à í kế ừ .
Tính khách quan: P ủ đị b ứ g do g ả q yế ữ g ẫ
ự bướ ảy ảy r bê ro g bả sự g y r ; ứ k g
p ụ ộ ào ý ố ủ q ủ o gườ ( o dù o gườ ó ể á độ g
là o q á rì p ủ đị y d r y ơ ).
T nh thừ P ủ đị b ứ g ảy r rê ơ sở gạ bỏ ữ g ặ ê ự
lỗ ờ ủ á (sự ) đồ g ờ ọ lọ ả ạo ữ g ặ í ự ế
bộ ủ á (sự ) để ạo à á (sự ) ớ p ù ợp ớ ự ớ .
o đó p ủ đị b ứ g k g p ủ đị à đồ g ờ ó g là k ẳ g đị .
b) hái niệm phủ ịnh của phủ ịnh
Phủ định của phủ định là sự xá l p l i hẳng ịnh l i) ái ũ ái ã bị ph ịnh)
nhưng ở một trình ộ o hơn; là iểm t thú h ỳ ũ ồng th i ũng là iểm
hởi h ỳ mới trong qú trình phát triển liên tụ sự t.
Tro g ỗ p ủ đị b ứ g ạo à ộ kỳ p á r ể á bị p ủ
đị ro g lầ ứ đư đế sự r đờ ủ á ớ ; á ớ ày ứ sự ự p ủ
đị ro g ì ro g lầ p ủ đị ếp o. Lầ p ủ đị ào s đó là
á ớ ư g ro g á ớ ày ó lặp lạ (yế ố) á đã bị p ủ đị
ro g lầ ứ ư g ở ộ rì độ o ơ ì lầ p ủ đị đó đượ gọ là p ủ đị ủ p ủ đị .
B g p ủ đị ủ p ủ đị sự rả q lầ (í là 2 lầ ) p ủ đị
b ứ g ê ó loạ dầ á ê ự lỗ ờ ; đồ g ờ í l y dầ
á í ự ế bộ; là o á ớ s ù g r đờ q y ớ á
á k ẳ g đị q y rở lạ ớ á bị p ủ đị ư g ở ộ rì độ o ế bộ
ơ . P ủ đị ủ p ủ đị ạ r í kỳ ủ sự p á r ể .
T g q á lầ p ủ đị ủ p ủ đị sự p á r ể o k y ướ g
o ố ế lê . ày ó lê q á rì p á r ể b ứ g ủ sự
g í kế ừ í lặp lạ í ế lê .
Tóm tắt nội dung của quy luật: Sự n ộng, phát triển sự t trải q á l n
ph ịnh biện hứng à ph ịnh ph ịnh. Bằng ph ịnh biện hứng, sự t
lo i bỏ những y tố tiê ự , lỗi th i; ồng th i lư giữ, ải t o những y tố t h
ự , ti n bộ ái ũ ể bi n thành ái mới. Thông q ph ịnh ph ịnh, sự
t ư ng như q y ề ới ái ũ nhưng ở một trình ộ o hơn; Sự n ộng, phát
triển sự t iễn r theo h ynh hướng “xoắn ố ” ti n lên ô t n.
c) nghĩa phương pháp luận
Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, chúng ta:
Phải oi q á trình phát triển sự t hông theo ư ng thẳng, mà iễn r
q nh o, phứ t p th m h ó những bướ lùi) trải q á h ỳ há nh .
Đó là một ộ ấ tr nh l ài, hó hăn, phứ t p giữ ái mới ới ái ũ;
ái mới ó thể thất b i t m th i nhưng ối ùng nó sẽ thắng lợi; sự t sẽ phát
triển ti n lên. Không bi q n trướ sự thất b i t m t i ái mới.
Phải bi t hắ phụ , lo i bỏ những ái tiê ự , lỗi th i; ồng th i bi t thừ
những ái t h ự , ti n bộ tinh ho ) ái ũ, tránh thái ộ ph ịnh s h
trơn h y thừ toàn bộ ái ũ.
Phải bi t phát hiện ái mới ể ng hộ, bảo ệ nó; ồng th i phải nh n ịnh úng
ái ũ ể ấ tr nh, lo i bỏ nó.
IV BIỆN CHỨNG GIỮA LỰC LƯỢNG ẢN XUẤT VÀ QUAN HỆ ẢN XUẤT
. HÁI NIỆM PHƯƠNG THỨC SẢN UẤT LỰC LƯỢNG SẢN UẤT UAN HỆ SẢN UẤT
a) hái niệm phương thức sản xuất
P ươ g ứ sả là á ứ o gườ ự q á rì sả ở
ữ g g đoạ lị s đị ủ ã ộ loà gườ .
Mỗ ã ộ đượ đặ rư g b g ộ p ươ g ứ sả đị . Sự y ế kế
ếp lẫ g ữ á p ươ g ứ sả ro g lị s q yế đị sự p á r ể ủ ã ộ loà gườ .
P ươ g ứ sả là sự ố g g ữ lự lượ g sả ở ộ rì độ
đị ớ q sả ươ g ứ g.
b) hái niệm lực lượng sản xuất
Lực lượng sản xuất là năng lự thự tiễn ải bi n giới tự nhiên on ngư i nhằm
áp ứng nh i sống mình; là sự biể hiện mối q n hệ giữ on ngư i ới tự nhiên.
ết cấu của lực lượng sản xuất
Lự lượng sản x ất là sự t hợp người lao động ới tư liệu sản xuất.
Ngư i l o ộng là o gườ ( ủ ể) ro g q á rì l o độ g sả .
- Ngườ l o độ g là yế ố q yế đị à g đầ ủ lự lượ g sả .
- L o độ g là q á rì gườ l o độ g ù g ớ sứ ạ ể (tr lự ) và
g lự ầ - kỹ g kỹ ảo (thể lự ) ủ ì s dụ g tư liệ l o
ộng do ì sá g ạo r á độ g ào ối tượng l o ộng để sả r ủ ả .
Tư liệ sản x ất b o gồ tư liệ l o ộng và ối tượng l o ộng
- Tư liệ l o ộng b o gồ ông ụ l o ộng và phương tiện l o ộng. Công
ụ l o độ g là yế ố ơ bả độ g ủ ư l sả ; là sứ
ạ ủ r ứ đã đượ ó ; ó sứ ạ ủ o gườ
ro g q á rì l o độ g sả .
- Đối tượng l o ộng b o gồ loạ ó sẳn trong tự nhiên à loạ do on ngư i
làm ra. Cà g gày đố ượ g l o độ g do o gườ là r à g q rọ g.
Sự n ộng, phát triển hông ngừng lự lượng sản x ất trong ti n trình sản x ất nh n lo i.
- Cù g ớ q á rì k g gừ g í l y k g đẩy ạ p á
à sá g ế kỹ là q á rì k g gừ g ả ế à oà ủ g
ụ l o độ g k g gừ g ì k ế ữ g đố ượ g l o độ g ớ . ày
là b ế đổ oà bộ lự lượ g sả à là g yê s ủ ọ
y đổ ro g đờ số g ã ộ . Trì độ p á r ể ủ g ụ l o độ g là
ướ đo rì độ p ụ ự ê ủ o gườ là ê ẩ p b
á ờ đạ k ế ro g lị s .
- K o ọ đó g r gày à g o lớ ro g sự p á r ể ủ lự lượ g sả
. Sự p á r ể ủ k o ọ g l ớ sả à là độ g lự ạ
ẽ ú đẩy sả p á r ể . Ngày y k o ọ đã p á r ể đế ứ
rở à g yê rự ếp ủ b ế đổ o lớ ro g sả
ro g đờ số g à rở à lự lượ g sả rự ếp . Sứ l o độ g đặ
rư g o l o độ g đạ k g là k g à ó q ủ ọ
à là r ứ k o ọ . o ọ à g g đạ là đặ rư g o lự lượ g sả đạ .
Trình ộ à t nh hất lự lượng sản x ất Ở ỗ g đoạ lị s p á r ể
ủ ì lự lượ g sả ó ộ rì độ à í đị .
- Trình ộ lự lượ g sả ể rì độ p ụ ự ê ủ o
gườ ro g g đoạ lị s đó; ó đượ b ể ở rì độ ủ g ụ l o
độ g rì độ k g à kỹ g l o độ g ủ o gườ rì độ ổ
ứ à p g l o độ g ã ộ rì độ ứ g dụ g k o ọ ào sả .
Quá rì p á r ể sả à sự á độ g ủ á ộ á ạ g k o ọ
– kỹ / g g là o rì độ ủ lự lượ g sả k g gừ g nâng cao.
- G l ớ rì độ ủ lự lượ g sả là t nh hất ủ lự lượ g sả
. Tro g lị s ã ộ lự lượ g sả đã p á r ể ừ ỗ ó í
cá nhân(k sả dự rê g ụ ủ g p g l o độ g ké
p á r ể ; ộ gườ l o độ g s dụ g ư l sả ẫ là r ộ sả
p ẩ oà o ã ộ ) lê í xã hội hó (k sả đạ ớ
rì độ ơ k í đạ p g l o độ g ã ộ p á r ể ; gườ
l o độ g ù g s dụ g ư l sả ớ là r ộ sả p ẩ oà o ã ộ ).
c) hái niệm quan hệ sản xuất
Quan hệ sản xuất là qu n hệ giữ ngư i ới ngư i trong q á trình sản x ất (sản
x ất à tái sản x ất xã hội).
Q n hệ sản x ất tồn t i khách quan và ổn định tương đối
sả g l ớ o gườ ư g ó ì à ộ á k á
q ro g q á rì sả à k g p ụ ộ ý ố ủ q ủ o gườ .
sả là ì ứ ã ộ ủ sả ố g b ặ ủ q
sả ớ ạo à một hệ thống m ng t nh n ịnh ươ g đố so ớ sự
độ g p á r ể k g gừ g ủ lự lượ g sả .
ết cấu của quan hệ sản xuất
Q n hệ sản x ất gồ b ặ ố g ớ Q n hệ ề sở hữu đối với tư
liệu sản xuất, q n hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất và q n hệ trong phân
phối sản phẩm sản xuất ra.
Q n hệ sở hữ ề tư liệ sản x ất là q p á ơ bả (q yế đị á
q sả lạ ) à p ố á q ã ộ k á . Có loạ ì sỡ ữ ơ bả ư l sả
- Sở hữ tư nh n Tư l sả p r g ào ro g y ộ số í gườ
đạ đ số k g ó oặ ó r í ư l sả ; do đó q g ữ gườ
ớ gườ ro g sả à ro g đờ số g ã ộ là q ố g rị
à bị rị bó lộ à bị bó lộ .
- Sở hữ ông ộng Tư l sả ộ ọ à ê ủ ỗ ộ g
đồ g; ờ đó q g ữ g ờ ớ gườ ro g ộ g đồ g là q bì
đẳ g ợp á g úp đỡ lẫ .
Q n hệ t hứ à q ản lý sản x ất rự ếp á độ g đế ổ ứ đ
k ể q á rì sả . Nó ó ể ú đẩy oặ k ã q á rì sả .
ù q ổ ứ à q ả lí sả do q sở ữ q yế đị à p ả
í ứ g ớ q sở ữ ; ư g ó rườ g ợp q ổ ứ à q ả lí
k g í ứ g ớ q sở ữ là b ế dạ g q sở ữ .
Q n hệ ề ph n phối sản phẩm sản x ất r á độ g đế á độ ủ o gườ
ro g l o độ g sả s (do kí í rự ếp đế lợ í ủ o gườ ) ê ó
