Bộ câu hỏi ôn tập lý luận và pháp luật về quyền con người | Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội

CÂU HỎI ÔN TẬP

Môn “Lý luận và pháp luật về quyền con người”

CHỦ ĐỀ 1: LÝ LUẬN, KHÁI QUÁT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI

1. Phân tích khái niệm “quyền con người”. Cho biết mối quan hệ của nó với “quyền công dân”?
2. So sánh hai học thuyết về quyền tự nhiên và học thuyết về quyền pháp lý.
3. Phân tích các tính chất (nguyên tắc) của quyền con người.
4. Phân tích nội dung những “thế hệ quyền con người”.
5. Phân tích những yêu cầu đặc thù trong việc bảo đảm thực hiện hai nhóm quyền dân sự, chính trị và nhóm quyền kinh tế, xã hội, văn hóa.
6. Phân tích nội hàm các nghĩa vụ của quốc gia trong lĩnh vực nhânquyền.
7. Tạm dừng (tạm đình chỉ) thực hiện quyền là gì? Điều 4 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966) có những yêu cầu gì với các quốc gia trong việc tạm dừng thực hiện quyền con người?
8. Giới hạn (hạn chế) quyền là gì? Tuyên ngôn phổ quát về quyền con người (tại Điều 29), Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (tại Điều 4) và Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị có những yêu cầu gì với các quốc gia trong việc giới hạn quyền con người?
9. Liệt kê những chủ thể của quyền và chủ thể có trách nhiệm thực hiện quyền con người. Vì sao các nhà nước là những thủ phạm chính của những vi phạm quyền con người đồng thời là những chủ thể chính có nghĩa vụ bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người?
10. Nghĩa vụ của cá nhân được đề cập trong Tuyên ngôn phổ quát về quyền con người (UDHR, 1948) như thế nào? Bình luận về mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ của cá nhân.
11. Vì sao nghiên cứu, giảng dạy về quyền con người lại quan trọng và cần sự tiếp cận đa ngành, liên ngành?

CHỦ ĐỀ 2: CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI

1. Phân tích mối quan hệ giữa luật nhân quyền quốc tế và pháp luật quốc gia.
2. “Bộ luật nhân quyền quốc tế” là gì? Vì sao nó được coi là “xương sống” của luật nhân quyền quốc tế ?
3. Thế nào là luật tập quán quốc tế về quyền con người? Vì sao Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948 được xem là luật tập quán quốc tế về quyền con người?
4. Liệt kê và phân loại những quyền và tự do cơ bản được nêu trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
5. Phân tích quy định về quyền sống nêu trong Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
6. Phân tích quy định về cấm nô lệ, nô dịch và lao động cưỡng bức nêu trong Điều 8 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
7. Phân tích quy định về quyền về an ninh cá nhân nêu trong Điều 9 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
8. Phân tích quy định về quyền được đối xử nhân đạo của những người bị tước tự do nêu trong Điều 10 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966)
9. Phân tích quy định về quyền tự do đi lại, cư trú nêu ở các Điều 12, 13 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
10. Phân tích quy định về quyền được xét xử công bằng nêu trong Điều 14 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
11. Phân tích quy định về nguyên tắc suy đoán vô tội và cấm hồi tố nêu trong Điều 15 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966)
12. Phân tích quy định về quyền được bảo vệ đời tư nêu trong Điều 17 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966)
13. Phân tích quy định về quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng và tôn giáo nêu trong Điều 18 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
14. Phân tích quy định về quyền tự do quan điểm và biểu đạt (ngôn luận) nêu trong các Điều 19, 20 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
15. Phân tích quy định về quyền tự do hội họp hòa bình và tự do hiệp hội (lập hội) nêu trong các Điều 21, 22 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
16. Phân tích quy định về quyền tham gia quản lý đất nước nêu ở Điều 25 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
17. Phân tích quy định về quyền của người thiểu số nêu ở Điều 27 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR, 1966).
18. Liệt kê và phân loại những quyền nêu trong Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
19. Phân tích quy định về quyền có điều kiện lao động công bằng, thuận lợi trong Điều 7 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
20. Phân tích quy định về quyền thành lập, gia nhập công đoàn và quyền đình công theo Điều 8 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
21. Phân tích quy định về quyền có mức sống thích đáng trong Điều 11 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
22. Phân tích quy định về quyền được hưởng tiêu chuẩn sức khỏe cao nhất có thể trong Điều 12 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
23. Phân tích quy định về quyền giáo dục trong các Điều 13, 14 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
24. Phân tích quy định về quyền tham gia đời sống văn hóa, hưởng lợi ích từ các tiến bộ khoa học và được bảo hộ những lợi ích từ sự sáng tạo văn học, nghệ thuật của mình theo Điều 15 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR, 1966).
25. Phân tích quy định về quyền tự quyết dân tộc được nêu trong Điều 1 của cả hai Công ước về quyền dân sự, chính trị (ICCPR) và Công ước về quyền kinh tế, xã hội, văn hóa (ICESCR).
26. Phân tích khái niệm “sự phân biệt đối xử với phụ nữ” trong Điều 1 Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW).
27. Phân tích quy định về các biện pháp đặc biệt tạm thời trong Điều 4 của Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW).
28. Trình bày những lĩnh vực mà cần xóa bỏ sự phân biệt đối xử với phụ nữ quy định trong Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW).
29. Phân tích khái niệm trẻ em trong Điều 1 Công ước về quyền trẻ em (CRC)
30. Phân tích các nguyên tắc của Công ước về quyền trẻ em (CRC).
31. Trình bày các nhóm quyền của trẻ em trong Công ước về quyền trẻ em (CRC).
32. Phân tích khái niệm “người khuyết tật” và “sự phân biệt đối xử trên cơ sở khuyết tật” trong Điều 1 và 2 Công ước về quyền của người khuyết tật (CRPD).
33. Phân tích các nguyên tắc trong Điều 3 Công ước về quyền của người khuyết tật (CRPD).
34. Trình bày các quyền cơ bản của người khuyết tật theo Công ước về quyền của người khuyết tật (CRPD).
35. Phân tíchđịnh nghĩa “tra tấn” trong Điều 1 Công ước chống tra tấn (CAT). Phân biệt “tra tấn” với “các hành vi đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người”.
36. Trình bày các nghĩa vụ đặt ra với quốc gia thành viên trong Công ước chống tra tấn (CAT).
37. Phân tích khái niệm “người lao động di trú” trong Điều 1 Công ước quốc tế về quyền của lao động di trú và gia đình họ (MWC).
38. Phân tích các nguyên tắc của Công ước quốc tế về quyền của lao động di trú và gia đình họ (MWC).
39. Trình bày các quyền của người lao động di trú trong Công ước quốc tế về quyền của lao động di trú và gia đình họ (MWC).

CHỦ ĐỀ 3: CÁC CƠ CHẾ BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI

1. Trình bày khái quát về tổ chức, vị trí, chức năng của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền (OHCHR) của Liên Hợp quốc.
2. So sánh hai cơ chế bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền của Liên Hợp quốc (cơ chế dựa trên Hiến chương và cơ chế dựa trên công ước).
3. Trình bày cơ cấu tổ chức và thẩm quyền của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc.
4. Trình bày những nội dung cơ bản của Cơ chế đánh giá định kỳ toàn thể (UPR) về quyền con người của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc.
5. Phân tích vai trò và thẩm quyền của các chủ thể thực thi những thủ tục đặc biệt của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc (chuyên gia độc lập, báo cáo viên đặc biệt…).
6. Nêu tên và thẩm quyền chung các ủy ban giám sát công ước của Liên Hợp quốc.

CHỦ ĐỀ 4: CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN CON NGƯỜI

1. Phân tích một số thành tố trong lịch sử, truyền thống, văn hóa Việt Nam có sự tương thích hoặc xung đột với quyền con người.
2. Đánh giá ảnh hưởng của một số truyền thống tôn giáo, triết lý (Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo…) đối với quyền con người ở Việt Nam trong quá khứ và hiện tại.
3. Nêu tên những điều ước quốc tế về nhân quyền mà Việt Nam đã phê chuẩn hoặc gia nhập.
4. Trình bày những quy định về quyền sống trong Hiến pháp 2013 và pháp luật Việt Nam có liên quan (bao gồm Bộ Luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2024 và 2025…). Nhận xét về việc bảo đảm quyền này trong thực tế.
5. Trình bày những quy định về quyền tự do biểu đạt (ngôn luận) trong Hiến pháp 2013 và các luật có liên quan (bao gồm Bộ Luật Hình sự, Luật An ninh mạng, Luật Báo chí, Luật Xuất bản…). Nhận xét về việc bảo đảm quyền này trong thực tế, nêu các dẫn chứng thực tiễn.
6. Trình bày những quy định về quyền tự do lập hội và hội họp hòa bình trong Hiến pháp 2013 và các quy định có liên quan. Phân tích những yêu cầu đối với việc thành lập, hoạt động của hội và những hạn chế pháp lý.
7. Trình bày những quy định về quyền tham gia quản lý đất nước trong pháp luật Việt Nam. Nhận xét về việc bảo đảm quyền này trong thực tế.
8. Trình bày những quy định trong Hiến pháp 2013 và các đạo luật có liên quan có tác dụng bảo vệ quyền của phụ nữ. Phân tích những tiến bộ về bình đẳng giới trong một số lĩnh vực. Nhận xét về những khoảng cách còn tồn tại giữa quy định pháp luật và thực tế thi hành.
9. Trình bày những quy định trong Hiến pháp 2013 và các đạo luật có liên quan có tác dụng bảo vệ quyền của trẻ em. Phân tích một số vấn đề tồn tại nổi bật lên liên quan đến quyền trẻ em.
10. Trình bày những quy định trong Hiến pháp 2013 và các đạo luật có liên quan có tác dụng bảo vệ quyền của người khuyết tật. Nhận xét về việc thực thi những quy định này trong thực tiễn (bao gồm việc người khuyết tật tiếp cận thị trường lao động, y tế, giáo dục…).
11. Trình bày những quy định trong Hiến pháp và các đạo luật có liên quan của Việt Nam mà có tác dụng ngăn ngừa và trừng trị những hành vi tra tấn, đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người.
12. Việt Nam đã được đánh giá theo Cơ chế đánh giá định kỳ toàn thể (UPR) về quyền con người của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc mấy lần? Vào những năm nào? Trình bày những khuyến nghị nổi bật của các quốc gia cho Việt Nam trong các kỳ đánh giá; phân tích mức độ thực hiện một số khuyến nghị cơ bản.
13. Trình bày và phân tích vai trò của Quốc hội Việt Nam trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người. Nêu các ví dụ minh họa.
14. Trình bày và phân tích vai trò của Chính phủ Việt Nam trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người. Nêu các ví dụ minh họa.
15. Trình bày và phân tích vai trò của tòa án Việt Nam trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người. Nêu các ví dụ minh họa.

BÀI TẬP TÌNH HUỐNG

1. Bình luận về nhận định cho rằng “Việc quốc gia A phê phán thực trạng nhân quyền tại quốc gia B là đã can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia B”.
2. Bình luận về nhận định cho rằng “Quyền con người có tính đặc thù, bên cạnh tính phổ quát.”
3. Bình luận về nhận định cho rằng “Quyền con người có tính giai cấp.”
4. Bình luận quy định tại khoản 2, Điều 14 Hiến pháp năm 2013: “Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”.
5. Bình luận quy định tại Khoản 1 Điều 15 Hiến pháp năm 2013: “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân”.
6. Bình luận quy định tại Điều 258 Bộ luật Hình sự Việt Nam (1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009) về “Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân”: “Người nào lợi dụng các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng, tôn giáo, tự do hội họp, lập hội và các quyền tự do dân chủ khác xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.”
7. Bình luận quy định tại khoản 1 Điều 12 Luật Xuất bản (2012): “Cơ quan, tổ chức sau đây được thành lập nhà xuất bản: a) Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương và cấp tỉnh; b) Đơn vị sự nghiệp công lập ở trung ương, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp ở trung ương trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm và tài liệu khoa học, học thuật.”
8. Bình luận quy định tại Điều 96 của Luật Giáo dục (2005): “Ban đại diện cha mẹ học sinh được tổ chức trong mỗi năm học ở giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông, do cha mẹ hoặc người giám hộ học sinh từng lớp, từng trường cử ra để phối hợp với nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục. Không tổ chức ban đại diện cha mẹ học sinh liên trường và ở các cấp hành chính.”
9. Bình luận về nhận định của một đại biểu Quốc Hội Việt Nam cho rằng: “Quyền im lặng khác với quyền bào chữa. Quyền im lặng không phải quyền con người.”
10. Bình luận về nhận định cho rằng: “Khi nhà nước chưa ban hành Luật Biểu tình, mọi cuộc biểu tình đều là bất hợp pháp.”
11. Chính quyền một thành phố ở Tân Cương, Trung Quốc, nơi có nhiều người Hồi giáo sinh sống, đã ban hành một quy định cấm các hành khách đeo mạng che mặt, khăn trùm đầu, mặc jilbab (bộ quần áo rất rộng và kín của người Hồi giáo) và để râu dài lên xe buýt trong thời gian diễn ra một sự kiện thể thao quốc tế tại thành phố, với lý do là để bảo đảm an ninh. Bình luận về biện pháp đó dưới góc độ luật nhân quyền quốc tế.
12. Chính quyền một thành phố ở Pháp cách đây mấy năm đã ban hành một quy định cấm mọi phụ nữ đeo mạng che mặt hoặc khăn trùm đầu kín mặt (theo kiểu người Hồi giáo) ở nơi công cộng, với lý do là để bảo đảm an ninh. Bình luận về biện pháp đó dưới góc độ luật nhân quyền quốc tế.
13. Một số nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng đã không có chuyện diệt chủng xảy ở châu Âu ra vào thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ II. Tuy nhiên, một số quốc gia (như Pháp, Đức, Bỉ…) lại quy định việc phủ nhận, chối bỏ diệt chủng trong lịch sử (Holocaust denial) là một tội phạm trong luật hình sự quốc gia. Bình luận về quy định đó dưới góc độ luật nhân quyền quốc tế.
14. Cơ quan an ninh của một quốc gia đã được phép dùng các biện pháp tra tấn với nghi can khủng bố với lý do là để lấy lời khai, qua đó ngăn chặn các vụ khủng bố gây thiệt hại tính mạng cho nhiều người. Bình luận về biện pháp đó dưới góc độ luật nhân quyền quốc tế (Công ước chống tra tấn- CAT và Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị - ICCPR).
15. Công ty X treo bảng tuyển dụng lao động trước cổng công ty. Bảng này có dòng chữ “Không tuyển phụ nữ đang mang thai, không tuyển người có hộ khẩu tỉnh M và tỉnh N”. Bình luận về việc này dưới góc độ luật nhân quyền.
16. Một công dân Việt Nam cho rằng quyền tự do ngôn luận của mình bị xâm phạm và đã sử dụng hết các cơ chế khiếu nại, khiếu kiện ở trong nước nhưng không được bảo vệ. Công dân này có thể gửi đơn khiếu nại đến Ủy ban Nhân quyền (HRC) Liên Hợp quốc yêu cầu xem xét vụ việc của mình không?
17. Một công dân Việt Nam cho rằng quyền tự do lập hội của mình bị xâm phạm và đã sử dụng hết các cơ chế khiếu nại, khiếu kiện ở trong nước nhưng không được bảo vệ. Công dân này có thể gửi đơn khiếu nại đến Báo cáo viên đặc biệt về tự do hội họp hòa bình và lập hội của Liên Hợp quốc yêu cầu xem xét vụ việc của mình không?
18. Việc cha mẹ dùng roi để đánh, răn dạy con có vi phạm quyền trẻ em hay không?
19. Theo số liệu “Báo cáo Trẻ em ngoài nhà trường: nghiên cứu của Việt Nam” do Bộ Giáo dục - Đào tạo và UNICEF phối hợp thực hiện, công bố vào tháng 9/2014, có hơn 80% trẻ em khuyết tật không được đi học (chưa từng đi học hoặc thôi học). Nhà nước cần phải làm gì để khắc phục tình trạng này?
20. Một số xe bus tại Thành phố T ấn định 3 vị trí thuận lợi nhất dành cho người khuyết tật. Điều này có vi phạm nguyên tắc bình đẳng không?
21. Quốc gia A ấn định trong luật rằng sẽ dành tối thiểu 20% số ghế đại biểu quốc hội cho phụ nữ. Điều này có vi phạm nguyên tắc bình đẳng không?
22. Do bị đánh đập trong giai đoạn điều tra, ông X đã liều thú nhận rằng mình là thủ phạm giết người. Tòa án đã xét xử và kết án ông hình phạt tù chung thân. Tuy nhiên, sau 10 năm, các cơ quan tố tụng phát hiện tình tiết mới, và đã kết luận rằng ông X vô tội, ông đã ngồi tù oan. Những quyền nào của ông X đã bị xâm phạm? Có những thủ tục nào để khôi phục quyền lợi cho ông X?
23. Một số hộ dân tại xã D, quận H, do bị thu hồi đất với giá đền bù quá thấp theo Luật Đất đai 2013, đã đi khiếu nại ở nhiều cấp chính quyền trong nhiều năm nhưng vẫn chưa được giải quyết thấu đáo. Quyền nào của họ đã bị vi phạm? Nhà nước có những nghĩa vụ gì liên quan đến những trường hợp như vậy? Liên hệ với các khuyến nghị của các cơ quan, cơ chế nhân quyền Liên Hợp quốc đối với Việt Nam về quyền đất đai và bồi thường công bằng.
24. Nhận xét về cơ chế bảo vệ quyền con người tại Việt Nam hiện nay. Việt Nam đã có “cơ quan nhân quyền quốc gia” chưa?
25. Sau khi bố mất vì HIV/AIDS, cháu M đang học lớp mẫu giáo đã bị các bạn trong lớp xa lánh; bố mẹ của các học sinh khác cấm con mình chơi với cháu. Giáo viên phụ trách lớp yêu cầu mẹ cháu M xuất trình giấy xét nghiệm HIV của cháu. Mẹ M đành phải làm theo yêu cầu này. Mặc dù kết quả xét nghiệm của M là âm tính, nhưng nhà trường đã không có biện pháp gì để giải quyết tình trạng các học sinh khác xa lánh M. Cháu M đã bị vi phạm những quyền nào? Các chủ thể nào có trách nhiệm và những thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền của M là gì?
26. Theo đơn tố giác của quần chúng, Công an Quận B đã tiến hành kiểm tra nhà hàng T.T và phát hiện ra chị X - một người phụ nữ có dấu hiệu tâm thần – đã làm việc tại đây từ 2 năm trước mà không được hưởng bất kỳ một khoản tiền công nào. Ngoài việc thường xuyên phải ăn thức ăn thừa của khách và gia đình chủ, chị X còn bị chủ nhà hàng đánh đập một cách tùy tiện và dã man, thậm chí có lúc còn hắt nước sôi lên người. Chị X đã bị vi phạm những quyền gì? Các chủ thể có trách nhiệm và những thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền của chị X là gì?