Preview text:
Câu 6: Tại sao ý thức xã hội thường lạc
hậu hơn so với tồn tại xã hội
01 ĐỊNH NGHĨA TÔN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI
02 TẠI SAO Ý THỨC XÃ HỘI THƯỜNG LẠC
HẬU HƠN TỒN TẠI XÃ HỘI
03 VÍ DỤ VÀ LÝ GIẢI I. ĐỊNH NGHĨA Tồn tại xã hội
● Là toàn bộ sinh hoạt vật chất và
những điều kiện sinh hoạt vật chất
của xã hội. Các yếu tố cơ bản hợp
thành tồn tại xã hội bao gồm:
phương thức sản xuất vật chất
(yếu tố quyết định nhất), điều kiện
tự nhiên - hoàn cảnh địa lý, và dân cư. I. ĐỊNH NGHĨA Ý thức xã hội
● Ý thức xã hội là mặt tinh thần của
xã hội, bao gồm toàn bộ những
quan điểm, tư tưởng, tình cảm,
tâm trạng,... của cộng đồng xã
hội, nảy sinh từ tồn tại xã hội và
phản ánh tồn tại xã hội trong
những giai đoạn phát triển nhất định
II. TẠI SAO Ý THỨC XÃ HỘI THƯỜNG LẠC HẬU HƠN TỒN TẠI XÃ HỘI
Thứ nhất: Sự biến đổi nhanh chóng của Tồn tại xã hội.
Thứ hai: Sức mạnh của thói quen, truyền thống và tâm lý.
Thứ ba: Sự tác động của lợi ích giai cấp.
1) Sự biến đổi nhanh chóng của Tồn tại xã hội
Tồn tại xã hội, đặc biệt là lực lượng sản xuất, luôn vận động và biến đổi
nhanh chóng do yêu cầu của thực tiễn đời sống con người
Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội nên không thể phản ánh kịp thời, đầy
đủ mọi biến đổi đó. Chỉ khi tồn tại xã hội biến đổi đến một trình độ nhất định thì ý
thức xã hội mới thay đổi tương ứng
Ví dụ: Công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo phát triển rất nhanh (tồn tại xã hội biến
đổi), nhưng nhiều người vẫn giữ tư duy làm việc thủ công, ngại ứng dụng công nghệ
mới (ý thức xã hội chậm thay đổi).
2. Sức mạnh của thói quen, truyền thống và tâm lý.
Ý thức xã hội mang tính kế thừa và có độ bền vững tương đối. Những tư
tưởng, quan niệm, phong tục tập quán đã hình thành và ăn sâu vào tiềm thức
con người qua nhiều thế hệ thường tồn tại rất lâu. Ngay cả khi điều kiện vật
chất sinh ra chúng đã thay đổi hoặc mất đi, con người vẫn có xu hướng giữ
lại các nếp cũ do tính bảo thủ của tâm lý xã hội.
Ví dụ: - Tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn tồn tại dù điều kiện kinh tế – xã hội đã thay đổi.
- Một số hủ tục lạc hậu vẫn được duy trì dù không còn phù hợp với đời sống hiện đại.
3.Sự tác động của lợi ích giai cấp
Ý thức xã hội không chỉ lạc hậu VD
do tâm lý xã hội mà còn do lợi ích Giai cấp phong kiến
giai cấp. Các giai cấp phản động, duy trì tư tưởng quân
lỗi thời thường cố tình duy trì và quyền, đẳng cấp để
truyền bá những tư tưởng lạc hậu giữ đặc quyền.
nhằm bảo vệ địa vị và quyền lợi Một số thế lực phản
của mình, chống lại các lực lượng đối bình đẳng giới,
tiến bộ. Vì vậy, hệ tư tưởng cũ vẫn dân chủ, tiến bộ xã
tồn tại dai dẳng dù điều kiện vật hội nhằm bảo vệ lợi
chất xã hội đã thay đổi. ích riêng.
III. VÍ DỤ VÀ LÝ GIẢI
Ví dụ 1 : Tư tưởng "Trọng nam khinh nữ" trong xã hội Việt Nam hiện nay. Phân tích:
- Trong quá khứ (Tồn tại xã hội cũ): Trong nền nông nghiệp lúa nước thô sơ, sức
lao động cơ bắp của nam giới đóng vai trò quyết định kinh tế gia đình. Từ đó
nảy sinh tư tưởng đề cao nam giới và hạ thấp vai trò của phụ nữ.
+ Hiện nay (Tồn tại xã hội mới): Xã hội đã chuyển sang công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phụ
nữ có cơ hội học tập và làm việc bình đẳng, đóng góp kinh tế không kém gì nam giới
+ Sự lạc hậu: Dù điều kiện kinh tế và pháp luật đã thay đổi (đã có Luật Bình đẳng giới), nhưng
trong nhiều gia đình và vùng miền, tư tưởng "phải có con trai để nối dõi" vẫn tồn tại rất mạnh mẽ
Đây là minh chứng rõ nét cho việc
Tồn tại xã hội (phương thức sản
xuất, địa vị kinh tế) đã thay đổi
nhưng Ý thức xã hội (quan niệm
đạo đức, thói quen tâm lý) vẫn
chưa thay đổi kịp, vẫn bám rễ sâu
sắc vào đời sống tinh thần của nhân dân.
Ví dụ 2: Phòng ngừa và điều trị bệnh
- Sự phát triển của khoa học – y học hiện đại đã chứng minh nhiều bệnh có thể
phòng ngừa và điều trị hiệu quả bằng phương pháp khoa học. Tuy nhiên, trong xã
hội vẫn còn tồn tại niềm tin mù quáng vào mê tín dị đoan, như cúng bái để chữa
bệnh, xem bói quyết định việc học tập, hôn nhân. Lý giải:
- Tồn tại xã hội đã thay đổi với trình độ khoa học – kỹ thuật ngày càng cao, nhưng
ý thức xã hội của một bộ phận người dân vẫn bị chi phối bởi những quan niệm cũ,
lạc hậu, hình thành từ điều kiện lịch sử trước đây. Điều này chứng tỏ ý thức xã hội
không thay đổi kịp thời theo sự biến đổi của tồn tại xã hội. THANK YOU !
