câu2(6d)

Triết học Mac-Lênin
Câu 2: Phân tích định nghĩa vật chất của
Lênin và rút ra ý nghĩa khoa học của định nghĩa?
1. Khái quát quan điểm Vật chất (VC) trong lịch sử
• Thời cổ đại: Các nhà Duy vật (DV) chất phác đồng nhất VC
với một dạng cụ thể của vật thể: Thales coi là nước,
Anaximenes là không khí, Heraclitus là lửa, Democritus là
nguyên tử. Quan niệm này mang tính trực quan, cảm tính,
chưa phân biệt được VC với tư cách là phạm trù triết học với
các dạng tồn tại cụ thể của nó.
• Thời cận đại: Các nhà Duy vật siêu hình đã cố gắng khái
quát VC nhưng lại đồng nhất VC với khối lượng, nguyên tử
(theo cơ học Niutơn) hoặc với thuộc tính cố định, không đổi
của vật thể, rơi vào duy vật máy móc, siêu hình, chưa thấy
được sự vận động, biến đổi. 4
1. Khái quát quan điểm Vật chất (VC) trong lịch sử • Triết học Mác - Ăngghen: Chủ nghĩa Duy vật biện chứng khẳng định VC là cái tồn tại khách quan và được nhận thức thông qua cảm giác, nhưng chưa đưa ra định nghĩa chính thức về phạm trù VC ở cấp độ triết học. 5
1. Khái quát quan điểm Vật chất (VC) trong lịch sử
• Lênin: Đưa ra định nghĩa khoa học và toàn diện
nhất: “Vật chất là phạm
trù triết học dùng để chỉ
thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta
chép lại, chụp lại, phản
ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.” • 6
2. Hoàn cảnh ra đời định nghĩa
• Cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX với những phát minh mới
trong khoa học tự nhiên, con người có những hiểu biết sâu sắc hơn về nguyên tử:
+ 1895: Roentgen phát hiện ra tia X
+ 1896: Becquerel phát hiện ra hiện tượng phóng xạ.
+ 1897: Thomson phát hiện ra điện tử và cấu tạo của nguyên tử
+ 1901: Kaufman chứng minh khối lượng của nguyên tử không ổn định
• Những phát minh này đã làm phá sản quan điểm vật chất
của chủ nghĩa duy vật siêu hình (đồng nhất VC với nguyên tử). 7
2. Hoàn cảnh ra đời định nghĩa
• Các nhà Duy tâm khách quan và Duy tâm chủ quan
(nhất là phái "kinh nghiệm phê phán") đã lợi dụng
"cuộc khủng hoảng vật lý học" này để tuyên bố "vật
chất đã tiêu tan", bác bỏ chủ nghĩa Mác và thúc đẩy chủ nghĩa duy tâm.
• • Trong bối cảnh đó, V.I. Lênin đã viết tác phẩm
"Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê
phán" (1908) nhằm bảo vệ và phát triển chủ nghĩa
Mác, phê phán các quan điểm duy tâm, khẳng định
tính đúng đắn của chủ nghĩa duy vật biện chứng,
đồng thời khái quát những thành tựu khoa học mới
để đưa ra định nghĩa triết học về vật chất. 8
3. Định nghĩa Vật chất của Lênin
• Định nghĩa vật chất của Lênin, được
kế thừa từ tư tưởng của C. Mác và
Ph. Ăng-ghen, là: "Vật chất là một
phạm trù triết học, dùng để chỉ thực
tại khách quan được đem lại cho
con người trong cảm giác, được
cảm giác của chúng ta chép lại,
chụp lại, phản ánh, và tồn tại không
lệ thuộc vào cảm giác".
• Định nghĩa này khẳng định rằng vật
chất có trước, vật chất quyết định ý
thức và vật chất là nguồn gốc khách
quan của mọi cảm giác, ý thức. 9
4. Phân tích định nghĩa VC của Lênin
4.1. Thuộc tính Thứ nhất: Tính Khách quan
• VC tồn tại khách quan, nghĩa là tồn tại bên ngoài Ý thức (YT) và k
hông phụ thuộc vào Ý thức. • Trích dẫn Lênin:
"dùng để chỉ thực tại khách quan... tồn tại không lệ thuộc vào cả m giác."
=>+ VC bao gồm cả những gì con người đã nhận thức được và
những gì con người chưa nhận thức được.
+ Thế giới VC là vô cùng, vô tận. 10
4. Phân tích định nghĩa VC của Lênin
4.2. Thuộc tính Thứ hai: Tính Khả giác
• Vật chất là cái gây nên cảm giác (trực tiếp hoặc gián
tiếp) ở con người. Nó là nguồn gốc của cảm giác, ý
thức; là cái có trước, quyết định ý thức.
• Thuộc tính này khẳng định tính có thể nhận thức
được của thế giới vật chất, bác bỏ thuyết "không thể biết" (bất khả tri). 11
4. Phân tích định nghĩa VC của Lênin
4.3. Thuộc tính Thứ ba: Tính Phản ánh (Vật chất là cái
được cảm giác chép lại, chụp lại, phản ánh )
• Ý thức (cảm giác) là sự phản ánh của vật chất (thực
tại khách quan). Ý thức có sau vật chất và lệ thuộc vào vật chất.
• Thuộc tính này khẳng định quan hệ giữa vật chất và
ý thức theo quan điểm Duy vật biện chứng, khẳng
định ý thức chỉ là hình ảnh chủ quan về thế giới khách quan. 12
5. Ý nghĩa khoa học của định nghĩa
5.1. Giải quyết triệt để vấn đề cơ bản của triết học
• Định nghĩa vật chất của Lênin đã giải quyết triệt để hai mặt
của vấn đề cơ bản triết học (mối quan hệ giữa vật chất và ý
thức) trên lập trường Duy vật biện chứng:
• Mặt thứ nhất (bản thể luận): Khẳng định tính thứ nhất của
vật chất và tính thứ hai của ý thức (Vật chất quyết định ý thức).
• Mặt thứ hai (nhận thức luận): Khẳng định thế giới vật chất có
thể nhận thức được (Ý thức phản ánh vật chất).
• Định nghĩa này bác bỏ quan điểm Duy tâm và thuyết không
thể biết; đồng thời khắc phục được những hạn chế của chủ
nghĩa duy vật trước Mác (chưa thoát khỏi phạm vi vật thể). 13
5. Ý nghĩa khoa học của định nghĩa
5.2. Cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quan
điểm duy vật về xã hội
• Thuộc tính "thực tại khách quan" của vật chất không
chỉ áp dụng trong tự nhiên mà còn mở rộng sang cả lĩnh vực xã hội.
• Định nghĩa này là tiền đề lý luận để Mác-Lênin xây
dựng Chủ nghĩa Duy vật lịch sử, coi tồn tại xã hội là vật
chất (thực tại khách quan) quyết định ý thức xã hội,
khắc phục được những hạn chế duy tâm trong quan
niệm về xã hội trước đó. 14
5. Ý nghĩa khoa học của định nghĩa
5.3. Định hướng cho sự phát triển của khoa học
• Định nghĩa đã tạo ra nguyên tắc phân loại những gì thuộc
về vật chất và không thuộc về vật chất, giúp các nhà khoa
học nhận thức đúng về đối tượng nghiên cứu của mình.
• Nó chỉ ra rằng mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới, dù có
hình thái nào (trường, hạt, nguyên tử, xã hội,...) nếu chúng
tồn tại khách quan bên ngoài ý thức đều là vật chất. Điều
này mở đường cho việc khái quát các thành tựu khoa học
mới mà không làm thay đổi nội dung triết học của phạm trù vật chất. 15 THANK YOU ! 16
Document Outline

• Slide 1
• Slide 2
• Slide 3
• Slide 4: 1. Khái quát quan điểm Vật chất (VC) trong lịch sử
• Slide 5: 1. Khái quát quan điểm Vật chất (VC) trong lịch sử
• Slide 6: 1. Khái quát quan điểm Vật chất (VC) trong lịch sử
• Slide 7: 2. Hoàn cảnh ra đời định nghĩa
• Slide 8: 2. Hoàn cảnh ra đời định nghĩa
• Slide 9: 3. Định nghĩa Vật chất của Lênin
• Slide 10: 4. Phân tích định nghĩa VC của Lênin
• Slide 11: 4. Phân tích định nghĩa VC của Lênin
• Slide 12: 4. Phân tích định nghĩa VC của Lênin
• Slide 13: 5. Ý nghĩa khoa học của định nghĩa
• Slide 14: 5. Ý nghĩa khoa học của định nghĩa
• Slide 15: 5. Ý nghĩa khoa học của định nghĩa
• Slide 16