.Chủ đề 14: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Xây dựng Con người Mới- Đề cương môn tư tưởng Hồ Chí Minh-Trường Đại học Tài nguyên và môi trường Hà Nội

Chủđề14: ( Chương 6)
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới ( Trọng tâm: Vai trò của
con người; xây dựng con người
Liên hệ: Anh (chị) hãy liên hệ bản thân trong việc học tập, rèn luyện để trở thành
những con người vừa có đức, vừa có tài
III. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CON NGƯỜI
3.1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người
- Con người là một chỉnh thể, thống nhất về trí lực, tâm lực, thể lực, đa
dạng bởi mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội: quan hệ gia đình, dòng
tộc, làng xã, quan hệ giai cấp, dân tộc... hay các quan hệ chính trị, văn
hóa, đạo đức, tôn giáo...
- Trong mỗi con người đều có tính tốt và tính xấu.
- Người giải thích: "chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng,
bè bạn; nghĩa rộng là đồng bào cả nước; rộng hơn nữa là cả loài người".
- Con người có tính xã hội, là con người xã hội, thành viên của một cộng đồng xã hội.
- Trong thực tiễn, con người có nhiều chiều quan hệ: quan hệ với cộng
đồng xã hội (là một thành viên); quan hệ với một chế độ xã hội (làm
chủ hay bị áp bức); quan hệ với tự nhiên (một bộ phận không tách rời).
- Hồ Chí Minh nhìn nhận con người lịch sử - cụ thể về giới tính, lứa tuổi,
nghề nghiệp, chức vụ, vị trí, đảng viên, công dân... trong từng giai
đoạn lịch sử cụ thể.
- Nét đặc sắc trong quan niệm của Hồ Chí Minh về con người là nhìn
nhận đặc điểm con người Việt Nam với những điều kiện lịch sử cụ thể,
với những cấu trúc kinh tế, xã hội cụ thể.
- Cách tiếp cận này đi đến việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai
cấp rất sáng tạo, không chỉ về mặt đường lối cách mạng mà cả về mặt con người.
3.2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người
a) Con người là mục tiêu của cách mạng
- Con người là chiến lược số một trong tư tưởng và hành động của Hồ Chí Minh.
- Mục tiêu này được cụ thể hóa trong ba giai đoạn cách mạng (giải phóng
dân tộc - xây dựng chế độ dân chủ nhân dân - tiến dần lên xã hội chủ nghĩa) nhằm: + giải phóng dân tộc + giải phóng xã hội + giải phóng giai cấp + giải phóng con người
- Giải phóng dân tộc: xóa bỏ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, giành
lại độc lập cho dân tộc. Con người trong giải phóng dân tộc là cả cộng
đồng dân tộc Việt Nam. Phạm vi thế giới là giải phóng các dân tộc thuộc địa.
- Giải phóng xã hội: đưa xã hội phát triển thành một xã hội không có
chế độ người bóc lột người, một xã hội có nền sản xuất phát triển cao
và bền vững, văn hóa tiên tiến, mọi người là chủ và làm chủ xã hội, có
cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, một xã hội văn minh, tiến bộ. Xã
hội đó phát triển cao nhất là xã hội cộng sản, giai đoạn đầu là
xã hội xã hội chủ nghĩa.
- Giải phóng giai cấp: xóa bỏ sự áp bức, bóc lột của giai cấp này đối với
giai cấp khác; xóa bỏ sự bất công, bất bình đẳng xã hội; xóa bỏ quan
hệ kinh tế - xã hội "đẻ ra" sự bóc lột giai cấp; dần dần thủ tiêu sự khác
biệt giai cấp, các điều kiện dẫn đến sự phân chia xã hội thành giai cấp
và xác lập một xã hội không có giai cấp.
- Giải phóng con người: xóa bỏ tình trạng áp bức, bóc lột, nô dịch con
người; xóa bỏ các điều kiện xã hội làm tha hóa con người, làm cho
con người được hưởng tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát huy năng
lực sáng tạo, làm chủ xã hội, làm chủ tự nhiên và làm chủ bản thân,
phát triển toàn diện theo đúng bản chất tốt đẹp của con người.
Con người trong giải phóng con người là cá nhân mỗi con người. Phạm
vi thế giới là giải phóng loài người.
=> Các "giải phóng" đó kết hợp chặt chẽ với nhau, giải phóng dân tộc đã có
một phần giải phóng xã hội và giải phóng con người; đồng thời nối tiếp nhau,
giải phóng dân tộc mở đường cho giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp và giải phóng con người.
b) Con người là động lực của cách mạng*
- Con người là vốn quý nhất, động lực, nhân tố quyết định thành công
của sự nghiệp cách mạng.
- Người nhấn mạnh: mọi việc đều do người làm ra; trong bầu trời không
gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng sức mạnh
đoàn kết của nhân dân, hay: "Dễ mười lần không dân cũng chịu, khó
trăm lần dân liệu cũng xong".
- Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng. Nhân dân là những người
sáng tạo chân chính ra lịch sử thông qua các hoạt động thực tiễn cơ bản nhất như: * lao động sản xuất
* đấu tranh chính trị - xã hội
* sáng tạo ra các giá trị văn hóa.
- Nói đến nhân dân là nói đến lực lượng trí tuệ, quyền hành, lòng tốt,
niềm tin, đó chính là gốc, động lực cách mạng.
3.3. Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng con người.
- Ý nghĩa của việc xây dựng con người
+ Là yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, vừa cấp bách
vừa lâu dài, có ý nghĩa chiến lược.
+ Là một trọng tâm, bộ phận hợp thành của chiến lược phát triển đất
nước, có mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ xây dựng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.
+ Người từng nói: "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích
trăm năm thì phải trồng người".
+ "Trồng người" là công việc lâu dài, gian khổ, vừa vì lợi ích trước mắt vừa vì lợi ích
lâu dài, là công việc của văn hóa giáo dục.
- Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần phải có những con
người xã hội chủ nghĩa
+ Con người xã hội chủ nghĩa là động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội.
+ Việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa được đặt ra ngay từ đầu
và phải được quan tâm trong suốt tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.
+ Con người xã hội chủ nghĩa cần được hiểu là những con người với
những nét tiêu biểu của xã hội xã hội chủ nghĩa như lý tưởng, đạo đức,
lối sống, tác phong xã hội chủ nghĩa.
+ Đó là những con người đi trước, làm gương lôi cuốn người khác theo.
- Nội dung xây dựng con người.
+ Hồ Chí Minh quan tâm xây dựng con người toàn diện vừa "hồng" vừa "chuyên".
+ Đó là những con người có mục đích và lối sống cao đẹp, có bản lĩnh
chính trị vững vàng, những con người của chủ nghĩa xã hội, có tư
tưởng, tác phong và đạo đức xã hội chủ nghĩa và năng lực làm chủ.
- Các khía cạnh chủ yếu:
+ Có ý thức làm chủ, tinh thần tập thể xã hội chủ nghĩa và tư tưởng
mình vì mọi người, mọi người vì mình.
+ Cần kiệm xây dựng đất nước, hăng hái bảo vệ Tổ quốc.
+ Có lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần quốc tế trong sáng.
+ Có phương pháp làm việc khoa học, phong cách quần chúng, dân chủ, nêu gương.
+ Đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch
chủ nghĩa cá nhân; bồi dưỡng về năng lực trí tuệ, trình độ lý luận
chính trị, văn hóa, khoa học - kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, sức khỏe.
- Phương pháp xây dựng con người
+ Mỗi người tự rèn luyện, tu dưỡng ý thức, nêu gương, nhất là người
đứng đầu, có ý nghĩa rất quan trọng.
+ Người nói rằng lấy gương người tốt, việc tốt hằng ngày để giáo dục lẫn nhau là rất cần thiết và bổ ích.
+ Biện pháp giáo dục có một vị trí quan trọng. Hồ Chí Minh nhắc nhở
rằng: "Hiền dữ phải đâu là tính sẵn/Phần nhiều do giáo dục mà nên".
+ Theo Người, các cháu mẫu giáo, tiểu học như tờ giấy trắng. Chúng
ta vẽ xanh thì xanh, vẽ đỏ thì đỏ. Nói như vậy để thấy giáo dục rất
quan trọng trong việc xây dựng con người.
+ Chú trọng vai trò của tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể quần
chúng. Thông qua các phong trào cách mạng như "Thi đua yêu
nước", "Người tốt việc tốt".
+ Đặc biệt phải dựa vào quần chúng theo quan điểm "dựa vào ý kiến của dân chúng mà
sửa chữa cán bộ và tổ chức của ta". LH:
Sau khi học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, em đặc biệt ấn tượng
với quan điểm "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có con
người xã hội chủ nghĩa" – tức là những con người vừa có đạo đức, vừa có
tài năng, có tinh thần vì tập thể, có ý chí, lý tưởng và năng lực cống hiến. 1. Về nhận thức:
+ Muốn xây dựng một xã hội tốt đẹp thì trước hết phải có những con
người tốt, những con người "vừa hồng, vừa chuyên" – tức là vừa có
đạo đức, vừa có tài năng.
+ Đức và tài không tách rời nhau. Có tài mà không có đức thì có thể gây
hại cho xã hội. Có đức mà không có tài thì khó đóng góp hiệu quả. Vì
vậy, mỗi cá nhân cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm của bản thân
trong việc rèn luyện toàn diện.
- Việc xây dựng con người không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường, gia
đình, mà còn là trách nhiệm tự giác của mỗi cá nhân. Muốn trở thành
người có ích, phải bắt đầu từ việc học, rèn luyện chính mình mỗi ngày. 2. Về hành động:
+ Trong học tập: chủ động, nghiêm túc, không ngừng tìm tòi, học hỏi để
nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng, tham gia các hoạt động học
thuật, thi đua học tập.
+ Trong đạo đức, lối sống: cư xử đúng mực với thầy cô, bạn bè, sống đoàn kết, chan
hòa, trung thực, biết chia sẻ và giúp đỡ người khác.
+ tích cực tham gia các phong trào thi đua như “Người tốt, việc tốt”, các
hoạt động tình nguyện, giữ gìn kỷ luật, tu dưỡng bản thân qua từng việc làm nhỏ nhất.
+ Rèn luyện và phát triển kỹ năng mềm và thể chất để trở thành công dân có ích cho xã hội.
+Tuânthủphápluật: Chấp hành nghiêm túc các chủ trương, chính sách
của Đảng và Nhà nước là trách nhiệm của mỗi công dân.
+ tích cực đóng góp vào công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa và phát
triển nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.