Bài giảng môn Cơ sở văn hóa Việt Nam | Trường Đại học Văn hóa Hà Nội

Cơ sở văn hóa Việt Nam
FUNDAMENTAL CULTURE OF VIETNAM NỘI DUNG HỌC PHẦN CHƯƠNG 1
Những vấn đề chung về văn hoá và văn hoá học, định vị văn hoá Việt Nam CHƯƠNG 2
Diễn trình văn hoá Việt Nam CHƯƠNG 3
Các thành tố văn hoá Việt Nam CHƯƠNG 4
Văn hoá và phát triển ở Việt Nam hiện nay CHƯƠNG 2
DIỄN TRÌNH LỊCH SỬ VĂN HÓA VIỆT NAM Nội dung:
Diễn trình văn hóa Việt Nam 1 2 3 4 5 Tiền và sơ sử
Bắc thuộc và chống Bắc thuộc Quân chủ
Pháp thuộc và chống Pháp thuộc
Thời kỳ từ Nhà nước dân chủ
nhân dân 1945 đến nay
Nội dung 2.3. Thời kì quân chủ 1)
Bối cảnh lịch sử văn hóa 2.3. Thời kỳ 2)
Văn hoá Việt Nam từ thế kỉ X-XV quân chủ 3) Văn hoá thế kỉ XV-XVI 4)
Văn hoá từ thế kỉ XVI đến 1858
1) Bối cảnh lịch sử văn hóa
Các vương triều nối tiếp thay thế nhau tạo thành dòng chảy
liên tục của lịch sử ( dù có lúc bị “gián đoạn” do chia cắt
hoặc bị nhà Minh thống trị...) Đặc điểm Đ chung
ất nước được mở rộng về phía Nam. Đến đầu thế kỉ XIX
lãnh thổ kéo dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau
Quốc gia thường xuyên phải đối phó với các cuộc xâm lược
của các triều đại Trung Quốc (Tống, Nguyên, Minh, Thanh)
Khái quát các giai đoạn và triều đại
Sơ đồ diễn trình lịch sử Việt Nam TK X - XIX
Văn hóa Việt Nam 3 lần trỗi dậy, phục hưng Lần 1 Lần 2 Lần 3 Thời Lý – Trần, Thế kỉ XV, từ sau thời kỳ Bắc đời Lê Thái Tổ Vào cuối thế kỉ thuộc. đến đời Lê XVIII. Thánh Tông.
2) Văn hóa thế kỉ X-XV Sự hình thành và Văn hóa vật chất Hệ tư tưởng phát triển văn hóa bác học Văn hóa vật chất
Kiến trúc: phát triển rất mạnh từ thời Lý.
•Cung điện ở hoàng thành Thăng Long
•Hệ thống chùa, tháp: chùa Một Cột, chùa Giạm, tháp Báo Thiên, tháp Chương Sơn, tháp Sùng Thiện Diên Linh,… Điêu khắc: •trên đá/gốm/gỗ
•thể hiện phong cách đặc sắc Nghề thủ công:
•có bước phát triển mới với dệt, gốm, mỹ nghệ, làm gạch, ngói
•Hình thành các làng thủ công chuyên nghiệp như gốm Kim Lan, Bát Tràng, nón Ma Lôi,...
Thăng Long, Vân Đồn là những trung tâm sản xuất, buôn bán sầm uất.
Hoàng thành Thăng Long thời Lý
Phục dựng hoàng cung Thăng Long thời Lý
(bởi Viện Nghiên cứu kinh thành)
https://www.youtube.com/watch?v=qlHQruVHxw Q Chùa Một Cột (Hà Nội)
Khu Di tích Chùa Dạm (Lãm Sơn tự)
Xem: Phục dựng kiến trúc chùa Dạm bằng công nghệ 3D
https://www.youtube.com/watch?v=tgbl2KFQDgg Hệ tư tưởng
 Đặc trưng nổi bật là sự dung hòa
tam giáo, còn gọi là chính sách
tam giáo đồng nguyên (Nho – Phật – Đạo)
 Nho giáo từng bước có vị trí trong
xã hội gắn với giáo dục, thi cử.
Sự dung hòa tam giáo - còn gọi là chính sách
tam giáo đồng nguyên (Nho – Phật – Đạo)
• Thế kỉ X, Phật giáo phát triển lớn, nhiều chùa chiền xuất hiện,
vua và quý tộc rất sùng đạo Phật.
• Nhà Lý: xây 950 chùa (năm 1031); khánh thành 84000 bảo
tháp bằng đất nung (năm 1129).
• Thời Trần: Phật giáo thiền tông phát triển mạnh (hình thành Trúc Lâm thiền phái).
=> Tư tưởng Phật giáo thấm sâu trong tâm thức dân gian, ảnh
hưởng đến đường lối cai trị của Nhà nước (chính sách thân dân,
khoan dung), là đối trọng tạo thế cân bằng tôn giáo với Nho giáo. Tư liệu
“Dân chúng quá nửa làm sư sãi, trong nước chỗ nào cũng chùa chiền” (Lê Văn Hưu, thời Lý)
“Từ trong kinh thành cho đến ngoài châu phủ, kể cả những nơi thôn
cùng ngõ hẻm, không bảo mà người ta cứ theo, không hẹn mà
người ta cứ tin, hễ nơi nào có nhà ở là ắt có chùa chiền” (Lê Quát, thời Trần)
“Đạo giáo của đức Phật là để mở lòng mê muội, là con đường tỏ rõ
lẽ tử sinh. Còn trách nhiệm nặng nề của tiên thánh tà đặt mực thước
cho tương lai,nêu khuôn phép cho hậu thế” (Vua Trần Thái Tông) Thiền viện Trúc Lâm
Nho giáo từng bước có vị trí trong xã hội gắn với giáo dục, khoa cử.
Thời Lý: dựng Văn Miếu, Quốc tử giám, mở khoa thi đầu tiên (năm 1075)
Thời Trần: khoa cử chính quy hóa và quy củ (từ năm
1247 có danh hiệu Tam khôi); tầng lớp nho sĩ đông đảo...
Nho giáo dần thấm sâu vào xã hội và được tiếp biến
tạo ra “sự khúc xạ” mang nét riêng ở Việt Nam.
Nho giáo có ảnh hưởng sâu sắc trong giáo dục đạo
đức, luân lí, đặc biệt là những giá trị phổ quát mang tính nhân bản.