Chương 4: Các Lực Lượng Cung và Cầu Trên Thị Trường Kinh Tế Vi Mô môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
TRUNG TÂM BD KIẾN THỨC
Hiệu quả - Tận Tâm OTHK.VN KINH TẾ VI MÔ CHƯƠNG 4
Website: http://othk.vn
CÁC LỰC LƯỢNG CUNG VÀ CẦU TRÊN THỊ TRƯỜNG
Ths Nguyễn Ngọc Huy – 0889.1806.99
CÁC THỊ TRƯỜNG VÀ SỰ CẠNH TRANH
Thị trường là gì?
Thị trường là một nhóm những người mua và người bán của một hàng hóa hay
dịch vụ cụ thể. Người mua, với tư cách là một nhóm, quyết định cầu và nhóm người
bán quyết định cung của sản phẩm. Cạnh tranh là gì?
Các nhà kinh tế học sử dụng thuật ngữ thị trường cạnh tranh để mô tả các thị
trường có rất nhiều người mua và người bán tới mức mỗi người trong số họ có tác động
không đáng kể lên giá thị trường. CẦU
Đường cầu: Mối quan hệ giữa lượng cầu và giá bán
Lượng cầu của một hàng hóa là lượng hàng mà người mua muốn mua và có khả năng
mua tại một mức giá cụ thể.
Quy luật cầu: Trong điều kiện mọi yếu tố khác không đổi, khi giá của một loại hàng
hóa tăng, lượng cầu của nó sẽ giảm và khi giá một loại hàng hóa giảm thì lượng cầu của nó tăng.
Biểu cầu: là một bảng thể hiện mối quan hệ giữa giá bán và lượng cầu trong điều kiện
các yếu tố khác ảnh hưởng đến lượng mua của người tiêu dùng được giữ cố định. Đường
cầu có dạng dốc xuống trừ trái sang phải.
Đường cầu: Là đồ thị biểu diễn mối quan hệ giữa giá hàng hóa và lượng cầu, nhìn chung
đường cầu có xu hướng dốc xuống từ trái sang phải. P a g e 1 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Cầu thị trường và cầu cá nhân.
Để phân tích cách thức hoạt động của các thị trường, chúng ta cần xác định cầu thị
trường, là tổng của tất cả các cầu cá nhân về một loại hàng hóa hay dịch vụ cụ thể. P a g e 2 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Đồ thị ở hình 2 cho biết các đường cầu tương ứng với hai biểu cầu ở trên. Lưu ý rằng
chúng ta cộng các đường cầu cá nhân theo chiều ngang để có được đường cầu thị trường.
Sự dịch chuyển của đường cầu:
Do đường cầu thị trường giữ các yếu tố khác không đổi, nó cần phải thay đổi theo
thời gian. Nếu một sự kiện xảy ra có ảnh hưởng đến lượng cầu tại mỗi mức giá, đường cầu sẽ dịch chuyển.
- Khi cầu tăng, đường cầu sẽ dịch phải.
- Khi cầu giảm đường cầu sẽ dịch chuyển sang trái
Các yếu tố làm cho đường cầu dịch chuyển bao gồm: - Thu nhập:
Hàng hóa thông thường: Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, cầu hàng
hóa thông thường tăng khi thu nhập tăng (và ngược lại).
Hàng hóa cấp thấp: Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, cầu hàng hóa
cấp thấp giảm khi thu nhập tăng (và ngược lại).
- Giá của sản phẩm liên quan:
Hàng hóa thay thế: Khi giá của một loại hàng hóa giảm xuống làm giảm cầu của
một loại hàng hóa khác (và ngược lại). Ví dụ như áo len và áo nỉ, trứng gà và
trứng vịt, cà phê và trà.
Hàng hóa bổ sung: Khi giá bán của một loại hàng hóa giảm làm tăng cầu đối với
một loại hàng hóa khác (và ngược lại). Ví dụ như xăng và xe máy, quả pin và điều khiển ti vi.
- Thị hiếu: Yếu tố tác động tới nhu cầu của bạn rõ ràng nhất chính là thị hiếu của
bạn. Nếu bạn thích ăn kem, bạn mua kem nhiều hơn. Các nhà kinh tế học thường
không cố gắng giải thích thị hiếu của con người bởi thị hiếu được hình thành dựa
trên các yếu tố lịch sử và tâm lý nằm ngoài lĩnh vực kinh tế.
- Kỳ vọng: Kỳ vọng của bạn về tương lai có thể ảnh hưởng đến nhu cầu hiện tại
của bạn đối với một loại hàng hóa hay dịch vụ. Nếu bạn mong đợi sẽ kiếm được
thu nhập cao hơn vào tháng tới, bạn có thể quyết định sẽ tiết kiệm ít hơn bây giờ
và chi tiêu nhiều hơn qua đó cầu hiện tại sẽ tăng lên. Hoặc nếu bạn mong đợi giá
hàng hóa giảm trong tương lại thì bạn sẽ mua ít hơn trong hiện tại qua đó cầu trong hiện tại giảm.
- Số lượng người mua: Ngoài các yếu tố nêu trên, là những yếu tố tác động tới
hành vi của khách hàng cá nhân, nhu cầu thị trường còn phụ thuộc vào số lượng
người mua. Người mua càng lớn thì cầu càng lớn và ngược lại P a g e 3 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Chúng ta cần phân biệt giữa sự di chuyển và dịch chuyển của đường cầu. Trong đó
khi giá của bản thân hàng hóa thay đổi sẽ làm cho cầu di chuyển (vận động dọc). Còn
các yếu tố ngoài giá của bản thân hàng hóa thay đổi thì đường cầu sẽ dịch chuyển.
Hai cách để giảm hút thuốc lá: P a g e 4 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Một vấn đề liên quan là ảnh hưởng của giá thuốc lá đến cầu các sản phẩm khác,
ví dụ như cần sa. Những người phản đối áp thuế thuốc lá đôi khi lập luận rằng thuốc lá
và sần sa là các hàng hóa thay thế, vì vậy, giá thuốc lá cao sẽ khiến người ta sử dụng
cần sa nhiều hơn. Ngược lại, nhiều chuyên gia về ma túy coi thuốc là như một loại “ma
túy dẫn dụ”, thường có tác dụng dẫn dắt bạn trẻ đến việc thử nghiệm nhiều loại chất
kích thích có hại khác. Hầu hết các nghiên cứu dựa trên dữ liệu thực tế ủng hộ quan
điểm thứ hai. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng giá thuốc lá giảm dẫn dụ đến tiêu thụ cần
sa tăng. Nói cách khác, thuốc lá và cần sa có vẻ như là các hàng hóa bổ sung chứ không
phải là các hàng hóa thay thế. P a g e 5 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN CUNG
Đường cung: Mối quan hệ giữa mức giá và lượng cung
Lượng cung của bất kỳ hàng hóa hay dịch vụ là lượng hàng hóa mà người bán muốn
bán và có khả năng bán tại một mức giá cụ thể.
Quy luật cung: Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, khi giá hàng hóa tăng lên,
lượng cung tăng lên; và khi giá hàng hóa giảm, lượng cung giảm.
Biểu cung, một bảng cho thấy mối quan hệ giữa giá của một mặt hàng và lượng cung.
Đồ thị hình 5, các con số từ biểu cung minh hoạt cho quy luật cung. Đường nối giá và
lượng cung được gọi là đường cung. Đường cung dốc lên từ trái sang phải.
Cung thị trường và cung cá nhân
Đồ thị hình 6 cho thấy các đường cung tương ứng với các biểu cung. Cũng giống
như những đường cầu, chúng ta cộng các đường cung cá nhân theo chiều ngang để có
được đường cung thị trường. Có nghĩa là, để tìm tổng lượng cung ở bất kỳ mức giá nào,
chúng ta cộng các lượng cung cá nhân trên các trục hoành của các đường cung cá nhân.
Đường cung thị trường cho thấy lượng cung thay đổi bao nhiêu khi giá thay đổi, với
điều kiện các yếu tố khác ảnh hượng đến lượng cung không thay đổi. P a g e 6 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Sự dịch chuyển của đường cung:
Vì đường cung thị trường giữ những yếu tố khác không đổi, đường cung thay đổi
khi một trong những yếu tố này thay đổi. Khi cung tăng, đường cung dịch chuyển sang
phải. Khi cung giảm thì đường cung dịch chuyển sang bên trái. P a g e 7 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Các yếu tố tác động làm dịch chuyển đường cung bao gồm:
- Giá đầu vào (gồm giá nguyên, nhiên, vật liệu, lao động, máy móc để sản xuất ra
sản phẩm): Khi giá của một hoặc nhiều yếu tố đầu vào tăng lên, sản xuất sản
phẩm có lợi nhuận ít đi và do đó doanh nghiệp cung ứng sản phẩm ít đi hay nói
cách khác là cung giảm. Ngược lại, nếu giá đầu vào giảm thì cung sẽ tăng lên.
- Thuế: Giống như chi phí sản xuất, khi thuế tăng => CPSX tăng => Cung giảm
- Công nghệ: Sự tiến bộ về công nghệ sẽ làm cho cung tăng lên
- Kỳ vọng: Nếu nhà sản xuất kỳ vọng giá trong tương lai tăng thì cung trong hiện
tại sẽ giảm vì bán trong hiện tại sẽ không có lợi, mà bán trong tương lai có lợi hơn.
- Số lượng người bán: Ngoài các yếu tố có tác động đến hành vi của người bán
hàng đơn lẻ nêu trên, cung thị trường còn phụ thuộc vào số lượng người bán
hàng. Càng nhiều người bán thì cung tăng và ngược lại.
Chúng ta cần phân biệt giữa sự di chuyển và dịch chuyển của đường cung. Trong
đó khi giá của bản thân hàng hóa thay đổi sẽ làm cho cung di chuyển (vận động dọc).
Còn các yếu tố ngoài giá của bản thân hàng hóa thay đổi thì đường cung sẽ dịch chuyển. P a g e 8 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
SỰ KẾT HỢP CỦA CUNG VÀ CẦU Cân bằng:
Hình 8 cho thấy đường cung thị trường và đường cầu thị trường trên cùng một đồ
thị. Lưu ý rằng có một điểm mà tại đó các đường cung và đường cầu giao nhau. Điểm
này được gọi là điểm cân bằng của thị trường. Mức giá tại giao điểm này được gọi là
giá cân bằng và mức sản lượng được gọi là sản lượng cân bằng.
Thị trường không ở trạng thái cân bằng.
- Nếu giá cao hơn giá cân bằng sẽ xảy ra hiện tượng dư thừa hay thặng dư cung
hàng hóa, do lượng cung lớn hơn lượng cầu.
- Nếu giá thấp hơn giá cân bằng sẽ xảy ra hiện tượng thiếu hụt hay hay dư cầu
hàng hóa, do lượng cầu lớn hơn lượng cung P a g e 9 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Ba bước phân tích thay đổi của trạng thái cân bằng.
- Đầu tiên, chúng ta quyết định xem sự kiện này có làm dịch chuyển đường cung,
đường cầu, hay một trong số trường hợp làm dịch chuyển cả hai đường hay không.
- Thứ hai, chúng ta cần xác định xem đường đó dịch chuyển sang bên phải hay bên trái.
- Thứ ba, chúng ta cần sử dụng đồ thị cung và cầu để so sánh trạng thái cân bằng
ban đầu và trạng thái cân bằng mới, để biết được sử thay đổi đó đã tác động đến
giá cân bằng và sản lượng cân bằng như thế nào.
Bảng 4 dưới đây sẽ cho thấy các kết quả dự báo cho những kết hợp của sự thay đổi trong hai đường này. P a g e 10 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN P a g e 11 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN P a g e 12 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN P a g e 13 | 14
TRUNG TÂM ÔN THI HỌC KỲ OTHK.VN
Có thêm 1 trường hợp thứ 3 đó là đường cung và đường cầu thay đổi như nhau. Kho đó
giá cả tăng còn sản lượng không đổi. Giá một cây kem 𝑆3 𝐸 3 𝑆 1 𝑃 3 𝑃 1 𝐸 1 𝐷 3 𝐷 1 0 𝑄 1 Lượng kem
Kết luận: Như vậy, khi cung giảm và cầu tăng thì ta có thể kết luận là giá cân bằng
chắc chắn tăng lên, còn lượng cân bằng thì chưa xác định.
Bảng tóm tắt sự dịch chuyển của cung – cầu P a g e 14 | 14