ĐỀ-CƯƠNG-CUÓI-KỲ-1-văn-9VĂN-TIẾP (3)

Phần

Câu

Nội dung

I

ĐỌC HIỂU

1

Tự sự

2

Ngôi thứ nhất

3

Xếp hạng khá cao

4

Lo cho sức khỏe vì người xanh như tàu lá, thân hình còm nhom của con

5

Thể hiện một thế giới tuổi thơ trong trẻo, hồn nhiên.

Đưa người đọc về với miền kí ức đẹp đẽ của tuổi thơ.

Làm sống dậy những tình cảm đẹp đẽ với những người thân yêu nhất.

6

Hiếu học

7

Vui vì trút bỏ được gánh nặng thi cử, đáp lại sự kì vọng của người mẹ, thoát khỏi sự ngán ngẩm của món canh bí đỏ

8

Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh:

- Tạo tính sinh động, tăng sức gợi hình gợi cảm cho câu văn

- Nhấn mạnh ấn tượng về ngoại hình của nhân vật tôi vì phải học hành vất vả.

9

- Người con trong câu chuyện cảm nhận được tình yêu thương, sự chăm sóc, nỗi lo lắng của người mẹ dành cho mình nên cố gắng làm cho mẹ vui lòng. Đó là vẻ đẹp của lòng hiếu thảo.

- Học sinh trình bày theo cách hiểu và có lí giải hợp lí, thuyết phục.

10

Học sinh trình bày thông điệp ý nghĩa nhất với bản thân. Thông điệp phù hợp với nội dung tư tưởng của văn bản và mang tính đạo đức, nhân văn.

II

VIẾT

1. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Ý nghĩa sự khích lệ, động viên của cha mẹ đối với con trong học tập và trong cuộc sống.

I. MỞ BÀI

• Giới thiệu tác giả Nguyễn Nhật Ánh: nhà văn viết cho thiếu nhi – tuổi học trò với giọng văn giản dị, hóm hỉnh, giàu cảm xúc.
• Giới thiệu tác phẩm Hạ đỏ và đoạn trích: viết về một mùa hè cuối cấp gắn với kì thi, học tập căng thẳng.
• Nêu vấn đề nghị luận: phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật của đoạn trích.

II. THÂN BÀI

1. Khái quát nội dung đoạn trích

• Hoàn cảnh: mùa hè cuối năm lớp chín, nhân vật “tôi” học hành vất vả để chuẩn bị thi.
• Diễn biến chính:
  • Nhân vật “tôi” học mệt mỏi, gầy gò.
  • Cha mẹ quan tâm theo những cách khác nhau.
  • Kết quả thi đạt khá cao, niềm vui lan tỏa trong gia đình.
• Ý nghĩa chung: đoạn trích ghi lại một kỉ niệm tuổi thơ giản dị nhưng sâu sắc.

2. Phân tích nội dung

a) Hình ảnh nhân vật “tôi” – nỗ lực và áp lực học tập

• Học hành căng thẳng: “học bù đầu”, “thức khuya dậy sớm”, “mắt đỏ kè”.
• Thể trạng gầy yếu, mệt mỏi → phản ánh áp lực thi cử của học sinh cuối cấp.
• Ý nghĩa:
  • Thể hiện sự cố gắng, kiên trì.
  • Gợi sự đồng cảm cho người đọc.

b) Tình cảm gia đình ấm áp, đặc biệt là tình mẹ con

• Người mẹ:
  • Quan tâm con bằng việc nấu canh bí đỏ mỗi ngày.
  • Lời nói mộc mạc, dân dã nhưng đầy xót xa, yêu thương.
  • Cử chỉ: ánh mắt rưng rưng, nắn khớp xương, “cốc” yêu thương.
• Người cha:
  • Hóm hỉnh, bông đùa nhưng vẫn thể hiện sự quan tâm.
  • Phần thưởng chiếc xe đạp → động viên tinh thần con.
• Ý nghĩa:
  • Gia đình là điểm tựa tinh thần trong học tập.
  • Tình yêu thương của cha mẹ lặng lẽ nhưng sâu sắc.

c) Hình ảnh canh bí đỏ – chi tiết nghệ thuật giàu ý nghĩa

• Canh bí đỏ:
  • Lặp lại nhiều lần → chi tiết trung tâm của đoạn trích.
  • Vừa là “ác mộng” của nhân vật → tạo sắc thái hài hước.
  • Vừa là biểu tượng cho sự hi sinh, chăm chút của người mẹ.
• Qua đó:
  • Gợi kỉ niệm tuổi thơ.
  • Làm nổi bật thông điệp về tình mẫu tử.

d) Ý nghĩa, thông điệp đoạn trích

• Ca ngợi sự cố gắng trong học tập.
• Trân trọng tình cảm gia đình.
• Nhắc nhở mỗi người biết yêu thương, thấu hiểu cha mẹ.

3. Đánh giá nghệ thuật

• Ngôi kể thứ nhất → câu chuyện gần gũi, chân thật.
• Giọng văn:
  • Hài hước, dí dỏm xen lẫn xúc động.
  • Phù hợp tâm lí lứa tuổi học trò.
• Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, tự nhiên.
• Ngôn ngữ:
  • Giản dị, đời thường, giàu khẩu ngữ.
• Chi tiết biểu tượng (canh bí đỏ) được sử dụng hiệu quả.

III. KẾT BÀI

• Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích.
• Nêu cảm nhận chung:
  • Đoạn trích để lại dư vị ấm áp.
  • Gợi nhớ kỉ niệm học trò và tình cảm gia đình thiêng liêng.
• Liên hệ nhẹ: trân trọng những hi sinh thầm lặng của cha mẹ trong cuộc sống.

d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ

Câu

Nội dung trả lời

Điểm

I

ĐỌC HIỂU

6,0

1

• Thể loại: Truyện ngắn
• Phương thức biểu đạt chính: Tự sự

0,25

0,25

2

• Ngôi kể: thứ nhất

0,5

3

• Cách dẫn trực tiếp: Canh chưa cho mì chính, nhạt lắm, lại hoi hoi, con ăn chưa quen".

0,5

4

• Câu đặc biệt

0,5

5

Thất vọng

0,5

6

Tôi cầm bút viết, dồn tất cả tình cảm nhớ thương sâu đậm với bà vào bài tập làm văn tả phong cảnh quê hương hôm ấy. Tôi viết về quê hương tôi với luỹ tre xanh mát rượi và ánh trăng rằm dịu ngọt. Phải rồi, tôi bỗng hiểu ra rằng: chính bà đã làm xanh mãi ước mơ của tôi.

0,5

7

• Tần tảo hi sinh, chịu thương, chịu khó. Có tình yêu thương con cháu, có tình yêu quê hương

Biết trân trọng những giá trị bình dị của cuộc sống

0,25

0,25

8

• BPTT ẩn dụ: xanh mãi ước mơ
• Tác dụng:

+ Làm cho câu văn hay, sinh đông, hấp dẫn và ấn tượng

+ Cụm từ xanh mãi ước mơ được hiểu là: ước mơ luôn tươi đẹp, trong sáng, tràn đầy sức sống và trường tồn; bà chính là nguồn nuôi dưỡng, vun đắp những ước mơ và tình yêu quê hương với những giá trị tinh thần trong lòng cháu.

+ Qua đó, tác giả thể hiện tình yêu và sự biết ơn đối với bà.

0,5

9

- Quê hương là nơi chúng ta sinh ra, lớn lên và trưởng thành. Là nơi con người gắn bó những tình cảm bình dị và yêu thương.

- Tình cảm gia đình và quê hương là nguồn động viên, là chỗ dựa tinh thần vững chắc giúp con người vượt qua khó khăn, thử thách trong cuộc sống.

0,5

0,5

10

* Bài học:

- Trân quý tình cảm của gia đình, quê hương

- Luôn có ý thức giữ gìn và phát huy truyền thống của quê hương

- Sống có trách nhiệm đối với quê hương ( bằng những hành động cụ thể)…

(Lưu ý: Đây là câu hỏi mở HS chỉ cần nêu được 2 ý phù hợp, không cần chính xác hoàn toàn theo đáp án thì vẫn cho điểm tuyệt đối)...

1,0

II

VIẾT

4,0

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận văn học

0,25

b. Xác định đúng yêu cầu của đề bài: Phân tích nhân vật “tôi” trong truyện ngắn “ Quê hương” của Đào Quốc Thịnh

0,25

c. Bài viết có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau, song cần đảm bảo các ý sau:

- Xác định đúng vấn đề nghị luận, luận điểm rõ ràng, luận cứ thuyết phục.

- Vận dụng các thao tác lập luận để viết bài văn nghị luận.

- Bài viết cần súc tích, lập luận chặt chẽ nhưng cần đảm bảo bố cục của một bài văn nghị luận văn học

*Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nêu ý kiến khái quát về chủ đề của tác phẩm.

* Thân bài: Lần lượt trình bày các luận điểm làm nổi bật chủ đề và một số nét đặc sắc nghệ thuật trong văn bản.

- Luận điểm 1: Phân tích nội dung chủ đề của tác phẩm: Nhân vật tôi được đặt trong nhiều tình huống:

+ Câu chuyện mở ra bằng một giờ trả bài tập làm văn, cô giáo đánh giá, khen ngợi bài viết của nhân vật “tôi” rất hay. Cô giáo hỏi lý do gì khiến nhân vật “tôi” viết hay như vậy. Nhân vật “tôi” bồi hồi, xúc động nhớ lại kỉ niệm tuổi thơ trong những lần về quê nội thăm gia đình và quê hương. Tất cả như một thước phim quay chậm hiện về. Nhân vật “tôi” được bố đưa về thăm quê nội.

+ Khi bà còn sống, nhân vật “tôi” được bố đưa về thăm quê trong dịp nghỉ hè.

=> Nhân vật “tôi” là đứa trẻ bướng bỉnh, có cá tính. Tuy nhiên, có thể thông cảm bởi nhân vật “tôi” được sinh và lớn lên ở thành phố, chưa từng trải nghiệm hoặc chứng kiến cuộc sống gian khổ, vất vả, lam lũ ở quê.

+ Trong những ngày ở quê nhân vật “tôi” được bà tâm tình trò chuyện:

=> Đó chính là sự diệu kì của quê hương mà người bà đã vun đắp cho tâm hồn đứa cháu. Vẻ đẹp diệu kì của quê hương và tình cảm của người bà đã làm cho nhân vật “tôi” thay đổi về suy nghĩ, cách nhìn và thái độ đối với gia đình, quê hương.

+ Khi bà đã mất, hàng năm, nhân vật “tôi” lại về thăm quê và cảm nhận quê nội đã thay đổi nhiều, phong cảnh, đường làng, thôn xóm đã phát triển khác xưa. Nhưng nhân vật “tôi” vẫn nhớ về vẻ đẹp bình dị của quê hương với ánh trăng ngập tràn, luỹ tre làng xanh xanh và hình ảnh bà như còn hiện hữu.

=> Vẻ đẹp bình dị của gia đình, quê hương, đặc biệt là hình ảnh người bà kính yêu đã làm thức dậy trong tâm hồn “tôi” những tình cảm cao đẹp, những suy nghĩ sâu sắc về gia đình, quê hương - nơi đó vừa là chiếc nôi, vừa là điểm tựa, bến đỗ bình yên trong cuộc đời mỗi người. Đó cũng chính là lời nhắn nhủ nhẹ nhàng, sâu sắc mà nhà văn muốn gửi gắm tới mọi người trong chủ đề của truyện.

Luận điểm 2: Phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc trong nghệ thuật của truyện:

+ Cốt truyện ngắn gọn, tình huống truyện đơn giản, nhân vật được đặt trong những tình huống rất đời thường.

+ Mạch truyện đi từ hiện tại trở về quá khứ

+ Kết hợp khéo léo các phương thức kể, tả, biểu

* Đánh giá: Với nội dung và nghệ thuật đặc sắc, truyện ngắn Quê hương của Đào Quốc Thịnh đã đem đến cho người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về quê hương, gia đình. Đặc biệt là những người thân yêu, gần gũi. Chính những điều đó đã làm ta thay đổi theo chiều hướng tích cực hơn, biết yêu gia đình và quê hương nhiều hơn. Đó cũng là giá trị chân,thiện, mĩ của một truyện ngắn hay.

* Kết bài:

- Khẳng định lại giá trị của truyện,

- Bài học được rút ra với bản thân hoặc lời nhắn gửi, bức thông điệp của tác giả.

0,5

1,25

0,5

0,25

0,5

d. Chính tả, ngữ pháp: đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp, ngữ nghĩa tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo: Cách diễn đạt độc đáo, có suy nghĩ riêng về vấn đề nghị luận.

0,25