đề cương kinh tế chính trị mác lê nin

Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
Các dạng bài tập - Kinh tế chính trị Mac Lenin Học kỳ 2025.1
Lưu ý: Trình bày theo sự hướng dẫn của thầy cô. Tài liệu chỉ sử dụng với mục đích ôn tập, sử dụng vào
mục đích khác, CLB không chịu trách nhiệm.
Dạng 1: Dạng bài tập sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT: Nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc từ A h/ngày lên B h/ngày mà không trả thêm lương.
Dạng bài giải xuôi
Bài 11: Ban đầu, công nhân làm thuê tạo nên khối lượng giá trị mới là 250.000 USD mỗi ngày, tỷ
suất giá trị thặng dư 150%. Về sau, với số công nhân đó, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc từ
7, 5 h/ngày lên thành 9 h/ngày mà không trả thêm lương.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt:
Vtrước + Mtrước = 250.000 (USD) m′ = 150% trước ttrước + t′ = 7, 5h trước tsau + t′ = 9h sau a. Xác định m′ , M sau trước, Msau
b. Vì sao có sự thay đổi này? Lời giải:   V 
trước + Mtrước = 250.000 USD Ta có: Mtrước  m′ = = 150% ⇒ M  trước trước = 1, 5Vtrước Vtrước   Vtrước = 100.000 USD ⇒  Mtrước = 150.000 USD 1
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập  t′   trước  m′ = = 150% trước  ttrước = 3h
Lại có về thời gian lao động: ttrước ⇒   t′ = 4, 5h  ttrước + t′ = 7, 5h trước trước
Về sau, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc từ 7, 5h → 9h/ngày mà không trả thêm lương, nên thời gian
lao động tất yếu không đổi:    tsau = ttrước = 3h  tsau = 3h ⇒  tsau + t′ = 9h  t′ = 6h sau sau t′ 6 ⇒ m′ = sau = = 200% sau tsau 3
Do số lượng công nhân không đổi, tiền lương của 1 công nhân không đổi (không trả thêm lương):
⇒ Vsau = Vtrước = 100.000 USD ⇒ Msau = m′ · V sau
sau = 200% · 100.000 = 200.000 USD Kết luận:
a. Tỷ suất giá trị thặng dư (m′) tăng từ 150% → 200%.
Khối lượng giá trị thặng dư (M ) tăng từ 150.000 → 200.000 USD.
b. Sự thay đổi đó là do nhà tư bản đã áp dụng phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối bằng
cách kéo dài thời gian làm việc từ 7, 5h → 9h/ngày mà không trả thêm lương.
Dạng bài giải ngược
Bài 18: Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 300%, thuê công nhân làm việc 8 h/ngày. Về sau,
với số công nhân đó, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc lên thành 9 h/ngày mà không trả thêm
lương. Kết quả, về sau thu được khối lượng giá trị mới là 45.000 USD.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt: m′ = 300% trước ttrước + t′ = 8 h trước tsau + t′ = 9 h sau Vsau + Msau = 45.000 USD 2
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập a. m′ , M sau sau, Mtrước =?
b. Vì sao lại có sự thay đổi này? Lời giải:  t′   trước  m′ = = 300% trước  ttrước = 2 h Ta có: ttrước ⇒   t′ = 6, 5 h  ttrước + t′ = 8 h trước trước
Về sau, nhà tư bản kéo dài thời gian làm việc từ 8h → 9h mà không trả thêm lương    tsau = ttrước = 2 h  tsau = 2 h ⇒ ⇒ m′ = 350% sau  tsau + t′ = 9 h  t′ = 7 h sau sau  Msau    m′ = = 350% sau  Msau = 35.000 USD Lại có: Vsau ⇒   V  Msau + Msau = 45.000 USD sau = 10.000 USD
Do số lượng công nhân không đổi, tiền lương của 1 công nhân không đổi
⇒ Vsau = Vtrước = 10.000 USD ⇒ Mtrước = m′ · V trước
trước = 300% · 10.000 = 30.000 USD Kết luận:
a. Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 300% → 350%
Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 30.000 USD → 35.000USD
b. Sự thay đổi đó là do NTB đã áp dụng phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối bằng cách
kéo dài thời gian làm việc từ 8h → 9h/ngày mà không trả thêm lương. 3
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
Dạng 2: Dạng bài tập sản xuất giá trị thặng dư tương đối
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT: Do mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng trên thị trường giảm đi A% nên nhà tư
bản giảm lương công nhân tương ứng. Tuy nhiên, thời gian lao động, năng suất lao động, cùng với quy
mô sản lượng là không đổi.
Dạng bài giải xuôi
Bài 24: Ban đầu, nhà tư bản ngành gia công chi tiết máy phải ứng ra chi phí sản xuất 4.000.000
USD với cấu tạo hữu cơ tư bản 9/1 và có trình độ bóc lột 188%. Về sau, do mặt bằng giá trị hàng
tiêu dùng trên thị trường giảm đi 10%, nên nhà tư bản đã giảm lương công nhân tương ứng. Tuy
nhiên, thời gian lao động, năng suất lao động, cùng với quy mô sản lượng là không thay đổi.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư, tỷ suất lợi nhuận?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt:
Ctrước + Vtrước = 4.000.000 USD Ctrước 9 = Vtrước 1 m’trước = 188%
Giá trị hàng tiêu dùng trên thị trường giảm đi 10% a. Xác định m′ , M , P ′ sau trước, Msau, P ′ trước sau
b. Vì sao có sự thay đổi này? Lời giải:    C 
trước + Vtrước = 4.000.000 USD
 Ctrước = 3.600.000 (USD) Ta có: C ⇒ trước 9  =  V  V trước = 400.000 (USD) trước 1 Lại có: Mtrước = m′ · V trước
trước = 188% · 400.000 = 752.000 (USD) M 752.000 ⇒ P ′ = trước = = 18, 8% trước Ctrước + Vtrước 4.000.000
Về sau, quy mô sản lượng không đổi ⇒ Csau = Ctrước = 3.600.000 (USD)
Do thời gian lao động, năng suất lao động, quy mô sản lượng không thay đổi
⇒ Số lượng công nhân không thay đổi, kết hợp với điều kiện tiền lương của công nhân giảm đi 10% 4
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
⇒ Vsau = 90% · Vtrước = 90% · 400.000 = 360.000 (USD)
Mặt khác, năng suất lao động không đổi ⇒ Giá trị của 1 đơn vị sản phẩm không đổi
Trong khi đó, quy mô sản lượng không đổi ⇒ Giá trị tổng sản phẩm không đổi
Hay Csau + Vsau + Msau = Ctrước + Vtrước + Mtrước
⇔ 3.600.000 + 360.000 + Msau = 3.600.000 + 400.000 + 752.000 ⇒ Msau = 792.000 (USD) M 792.000 ⇒ m′ = sau = = 220% sau Vsau 360.000 M 792.000 ⇒ P ′ = sau = = 20% sau Csau + Vsau 3.600.000 + 360.000 Kết luận:
a. Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 188% → 220%
Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 752.000 USD → 792.000 USD
Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 18, 8% lên 20%
b. Sự thay đổi này đó là do nhà tư bản đã áp dụng phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối,
bằng cách áp dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao năng suất lao động xã hội, từ đó làm giảm
giá trị sức lao động tạo ra mỗi sản phẩm.
Dạng bài giải ngược
Bài 27: Ban đầu, nhà tư bản ngành cơ khí chế tạo máy có trình độ bóc lột 116%, đầu tư với cấu
tạo hữu cơ tư bản là 27/2. Về sau, do mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng trên thị trường giảm đi 10%,
nên nhà tư bản đã giảm lương công nhân tương ứng. Tuy nhiên, thời gian lao động, năng suất lao
động cùng với quy mô sản lượng là không thay đổi. Kết quả, về sau khối lượng giá trị thặng dư là 1.260.000 USD
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư, tỷ suất lợi nhuận?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt: m′ = 116% trước Ctrước 27 = Vtrước 2 Msau = 1.260.000(USD)
Giá trị hàng tiêu dùng trên thị trường giảm đi 10% 5
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập a. Xác định m′ , M , P ′ trước trước, Msau, P ′ trước sau
b. Vì sao có sự thay đổi này? Lời giải: Đặt ẩn Vtrước  Mtrước  m’ = 116% ⇒ M  trước = trước = 1, 16 Vtrước  V Ta có: trước C 27 27  trước  = ⇒ C V  trước = trước Vtrước 2 2 M 1,16 V ⇒ P ′ = trước = trước = 8% trước C 27 trước + Vtrước Vtrước + Vtrước 2 27
Về sau, quy mô sản lượng không đổi ⇒ Ctrước = Csau = Vtrước 2
Do thời gian lao động, năng suất lao động, quy mô sản lượng không thay đổi
⇒ Số lượng công nhân không thay đổi, kết hợp với điều kiện tiền lương của công nhân giảm đi 10%
⇒ Vsau = 90% · Vtrước = 0, 9Vtrước
Mặt khác, năng suất lao động không đổi ⇒ Giá trị một đơn vị sản phẩm là không đổi; Trong đó quy mô
sản lượng không đổi ⇒ Giá trị tổng sản phẩm không đổi
Hay Csau + Vsau + Msau = Ctrước + Vtrước + Mtrước 27 27 ⇔
Vtrước + 0,9 Vtrước + 1.260.000 =
Vtrước + Vtrước + 1,16 Vtrước 2 2 ⇒ Vtrước = 1.000.000(USD) 
 Mtrước = 1,16 Vtrước = 1.160.000 (USD)    27 ⇒ Ctrước = Csau = Vtrước = 13.500.000 (USD) 2   
 Vsau = 0, 9 Vtrước = 900.000 (USD) M 1.260.000 ⇒ m′ = sau = = 140% sau Vsau 900.000 M 1.260.000 ⇒ P ′ = sau = = 8, 75% sau Csau + Vsau 13.500.000 + 900.000 Kết luận:
a. Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 116% → 140%
Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 1.160.000 USD → 1.260.000 USD 6
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 8% → 8, 75%
b. Sự thay đổi này đó là do nhà tư bản đã áp dụng phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối,
bằng cách áp dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao năng suất lao động xã hội, từ đó làm giảm
giá trị sức lao động tạo ra mỗi sản phẩm. 7
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
Dạng 3: Dạng bài tập tích lũy tư bản và sự thất nghiệp
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT: Về sau, A% giá trị thặng dư dùng để tích lũy tư bản, làm cho cấu tạo cơ hữu tư bản tăng lên.
Dạng bài giải xuôi
Bài 46: Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 400% và thuê 100 công nhân làm việc, mỗi công
nhân tạo nên giá trị mới là 1600 USD. Về sau„ 94,5% giá trị thặng dư được dùng để tích lũy tư bản,
làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng từ 15/1 lên thành 41/2. Kết quả về sau, tỷ suất lợi nhuận không đổi.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư và xác định
số lượng công nhân bị sa thải rồi thất nghiệp, biết rằng lương của mỗi công nhân bằng nhau và không thay đổi?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt: m′ = 400% sau
vtrước + mtrước = 1600 USD ⇒ Vtrước + Mtrước = 100 · 1600 = 160000 USD
Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + 94, 5%Mtrước Ctrước 15 C 41 = , sau = , P ′ = P ′ V sau trước trước 1 Vsau 2 a. Xác định m′ , M trước
trước, Msau, số lượng công nhân bị sa thải
b. Vì sao có sự thay đổi này? Lời giải:  Mtrước    m′ = = 400% trước  Mtrước = 128000 (USD) Ta có: Vtrước ⇒   V
 Vtrước + Mtrước = 160000 trước = 32000 (USD) C 15 Lại có: trước =
⇒ Ctrước = 15Vtrước = 15 · 32000 = 480000 USD Vtrước 1 M 128000 ⇒ P ′ = trước = = 25% trước Ctrước + Vtrước 480000 + 32000
Về sau, 94,5% giá trị thặng dư được dùng để tích luỹ tư bản làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng lên thành 41 nên ta có: 2 8
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập   C 
sau + Vsau = Ctrước + Vtrước + 94,5%Mtrước Csau 41  =  Vsau 2   C 
sau + Vsau = 480000 + 32000 + 94, 5% · 128000 ⇒ Csau 41  =  Vsau 2   Csau = 603520 (USD) ⇒  Vsau = 29440 (USD) Msau M Theo đề bài, ta có: P ′ = P ′ ⇒ = trước = 25% sau trước Csau + Vsau Ctrước + Vtrước
⇒ Msau = 25% · (Csau + Vsau) = 158240 (USD) M ⇒ m′ = sau = 537, 5% sau Vsau Vsau 29440 23 Ta thấy = = Vtrước 32000 25 2
⇒ Tỉ lệ bị sa thải thất nghiệp là
= 8% (Do lương của mỗi công nhân bằng nhau và không đổi). 25
⇒ Số lượng công nhân bị sa thải thất nghiệp là: 8% ·100 = 8 (công nhân) Kết luận
a. Tỷ suất GTTD tăng từ 400% → 537, 5%
Khối lượng GTTD tăng từ 128000 USD → 158240 USD
Số lượng công nhân bị sa thải thất nghiệp là 8 công nhân.
b. Sự thay đổi đó là do nhà tư bản đã thực hiện tích lũy tư bản làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng từ 15 41 lên
. Tích tụ tư bản là sự tư bản hóa GTTD bằng cách lấy một phần hoặc toàn bộ GTTD để tái đầu 1 2
tư, làm cho tư bản đầu tư kỳ sau tăng hơn so với kỳ trước. 9
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
Dạng bài giải ngược
Bài 47: Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 300%. Về sau, 2/3 giá trị thặng dư ban đầu được
dùng để tích lũy tư bản, đầu tư thiết bị mới, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng từ 9/1 lên 14/1. Kết
quả, về sau nhà tư bản thu được khối lượng giá trị thặng dư là 360.000 USD và tỷ suất lợi nhuận
không đổi so với trước.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư và xác định
tỷ lệ công nhân bị sa thải rồi thất nghiệp, biết rằng lương của mỗi công nhân bằng nhau và không thay đổi?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt: m′ = 300% trước 2
Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + Mtrước 3 Ctrước 9 C 14 = , sau = Vtrước 1 Vsau 1 Msau = 360.000 USD P ′ = P ′ sau trước a. m′ , M sau
trước, xác định tỷ lệ CN bị sa thải thất nghiệp
b. Vì sao có sự thay đổi này? Lời giải: Đặt ẩn: Vtrước. M Ta có: m′ = trước = 300% ⇒ M trước trước = 3Vtrước. Vtrước C 9 Lại có: trước = ⇒ Ctrước = 9Vtrước. Vtrước 1 2 14 Về sau,
giá trị thặng dư được dùng để tích lũy tư bản, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng lên thành , 3 1 2 2
ta có: Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + Mtrước = 9Vtrước + Vtrước + · 3Vtrước. 3 3 ⇒ Csau + Vsau = 12Vtrước. Theo đề bài: P ′ = P ′ . trước sau M M ⇒ trước = sau = 30%. Ctrước + Vtrước Csau + Vsau 10
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập ⇒ Msau = 30%(Csau + Vsau). M 360.000 ⇒ C sau sau + Vsau = = = 1.200.000 (USD). (1) 30% 30% C 14 Mà: sau = ⇒ Csau = 14Vsau. (2) Vsau 1   Csau = 1.120.000 USD
Từ phương trình (1) và (2) ta suy ra:  Vsau = 80.000 USD M 360.000 m′ = sau = = 450%. sau Vsau 80.000 C 1.200.000 V sau + Vsau trước = = = 100.000 USD. 12 12
⇒ Ctrước = 9Vtrước = 900.000 USD.
⇒ Mtrước = 3Vtrước = 300.000 USD. V 80.000 4 Ta thấy: sau = = . Vtrước 100.000 5 1
⇒ tỷ lệ công nhân bị sa thải là
= 20% (do lương mỗi công nhân bằng nhau và không thay đổi). 5 Kết luận
a) Tỷ suất giá trị thặng dư tăng từ 300% lên 450%
Khối lượng giá trị thặng dư tăng từ 300.000 USD lên 360.000 USD,
Tỷ lệ công nhân thất nghiệp là 20%. 9
b) Sự thay đổi đó là do nhà tư bản đã thực hiện tích lũy tư bản, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản tăng từ 1 14 lên
. Tích lũy tư bản hóa giá trị thặng dư là cách lấy một phần hoặc toàn bộ giá trị thặng dư để đầu tư, 1
làm cho tư bản kỳ sau tăng hơn so với kỳ trước. 11
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập
Dạng 4: Dạng bài tập kết hợp giữa tích lũy tư bản với sản xuất giá
trị thặng dư tuyệt đối
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT: Nhà tư bản lấy một phần giá trị thặng dư tích lũy đồng thời kéo dài thời gian
làm việc của công nhân mà không trả thêm lương.
Dạng bài giải xuôi
Bài 75: Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 200%, đầu tư với cấu tạo hữu cơ tư bản 9/1, thuê
công nhân làm việc 9 h/ngày, tạo nên khối lượng giá trị mới 900.000 USD. Về sau, nhà tư bản lấy
một phần giá trị thặng dư để tích lũy tư bản, đồng thời kéo dài thêm 20% thời gian làm việc của
công nhân mà không trả thêm lương. Kết quả, sản lượng tăng thêm 20%, trong khi năng suất lao động không đổi.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư, tỷ suất lợi
nhuận và tỷ lệ tích lũy tư bản?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt: m′ = 200% trước Ctrước 9 = Vtrước 1 ttrước + t′ = 9 h trước
Vtrước + Mtrước = 900.000 USD tsau + t′ = 120% (t ) sau trước + t′trước
Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + Mtích lũy Mtích lũy a. m′ , M , sau sau, P ′ sau Mtrước
b. Vì sao có sự thay đổi này? Lời giải: Ta có:  Mtrước    m’trước = = 200%  V V trước = 300.000 USD trước ⇒   M
 Vtrước + Mtrước = 900.000 trước = 600.000 USD
Lại có cấu tạo hữu cơ tư bản: Ctrước 9 =
⇒ Ctrước = 9Vtrước = 9 × 300.000 = 2.700.000 USD Vtrước 1 12
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập M 600.000 ⇒ P ′ = trước = = 20% trước Ctrước + Vtrước 2.700.000 + 300.000 Theo bài ra ta có:  t′   trước  m′ = = 200% trước  t t trước = 3 h trước ⇒   t′ = 6 h  ttrước + t′ = 9h trước trước
Về sau, nhà tư bản kéo dài thêm 20% thời gian làm việc của công nhân mà không trả thêm lương, nên ta có:   tsau = ttrước = 3 h  tsau + t′ = 120% (t ) = 120%.9 h = 10, 8 h sau trước + t′trước   tsau = 3 h ⇒  t′ = 7, 8 h sau t′ 7, 8 ⇒ m′ = sau = = 260% sau tsau 3
Do thời gian lao động và quy mô sản lượng thăng thêm 20% trong khi năng suất lao động không đổi do
đố số lượng công nhân không đổi kết hợp thêm điều kiện tiền lương không đổi, ta có: Vsau = Vtrước = 300.000 USD ⇒ Msau = m′ × V sau
sau = 260% × 300.000 = 780.000 USD
Mặt khác, do năng suất lao động không đổi nên giá trị 1 đơn vị sản phẩm không đổi. Quy mô sản lượng
tăng thêm 20%, suy ra giá trị tổng sản phẩm cũng tăng thêm 20%.
Csau + Vsau + Msau = 120% (Ctrước + Vtrước + Mtrước)
Csau + 300.000 + 780.000 = 120% (2.700.000 + 300.000 + 600.000)
Csau + 1.080.000 = 1, 2 × 3.600.000 = 4.320.000 ⇒ Csau = 3.240.000 USD M 780.000 P ′ = sau = ≈ 22, 03% sau Csau + Vsau 3.240.000 + 300.000
Về sau, nhà tư bản lấy một phần giá trị thặng dư để tích lũy tư bản:
Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + Mtích lũy
⇒ Mtích lũy = (Csau + Vsau) − (Ctrước + Vtrước)
= (3.240.000 + 300.000) − (2.700.000 + 300.000)
= 3.540.000 − 3.000.000 = 540.000 USD
Vậy tỷ lệ tích lũy tư bản là: 13
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập Mtích lũy 540.000 = = 90% Mtrước 600.000 Kết luận
a. Tỷ suất GTTD (m′) tăng từ 200% lên 260%
Khối lượng GTTD (M ) tăng từ 600.000 USD lên 780.000 USD.
Tỷ suất lợi nhuận (P ′) tăng từ 20% lên 22, 03%
Tỷ lệ tích lũy tư bản là 90%
b. Sự thay đổi này là do nhà tư bản kết hợp đồng thời tích lũy tư bản với phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối.
Dạng bài giải ngược
Bài 76: Ban đầu, nhà tư bản có trình độ bóc lột 300%, đầu tư với cấu tạo hữu cơ tư bản 7/1, thuê
công nhân làm việc 8 h/ngày. Về sau, nhà tư bản lấy một phần giá trị thặng dư tích lũy tư bản, đồng
thời kéo dài thêm 33% thời gian làm việc của công nhân mà không trả thêm lương. Kết quả về sau,
quy mô sản lượng tăng thêm 33%, tổng chi phí sản xuất 1.031.000 USD, trong khi năng suất lao động không đổi.
a. Hãy xác định sự thay đổi của tỷ suất giá trị thặng dư, khối lượng giá trị thặng dư, tỷ suất lợi
nhuận và tỷ lệ tích lũy tư bản?
b. Vì sao có sự thay đổi như vậy? Tóm tắt: m′ = 300% trước Ctrước 7 = Csau 1 ttrước + t′ = 8 h trước tsau + t′ = 133% (t ) sau trước + t′trước Csau + Vsau = 1.031.000 USD
Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + Mtích lũy Mtích lũy a. m′ , M , P ′ , sau sau, Mtrước, P ′ sau trước Mtrước
b. Vì sao có sự thay đổi? Lời giải: 14
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập Ta có: M m′ = trước = 300% ⇒ M trước trước = 3Vtrước (1) Vtrước Ctrước 7 = ⇒ Ctrước = 7Vtrước (2) Vtrước 1 M 3V ⇒ P ′ = trước = trước = 37, 5% trước Ctrước + Vtrước 7Vtrước + Vtrước Lại có:  t′   trước  m′ = = 300% trước  t t trước = 2 h trước ⇒   t′ = 6 h  ttrước + t′ = 8 h trước trước
Về sau, nhà tư bản kéo dài thêm 33% thời gian làm việc của công nhân mà không trả thêm lương, nên ta có:    tsau = ttrước = 2 h  tsau = 2 h ⇒  tsau + t′ = 133% (t ) = 133%.8 h = 10, 64 h  t′ = 8, 64 h sau trước + t′trước sau t′ 8.64 ⇒ m′ = sau = = 432% sau tsau 2 ⇒ Msau = 4, 32 Vsau (3)
Do thời gian lao động và quy mô sản lượng tăng thêm 33%, trong khi năng suất lao động không đổi, suy
ra số lượng công nhân không đổi, kết hợp với điều kiện tiền lương công nhân không đổi, suy ra: Vsau = Vtrước (4)
Mặt khác, do năng suất lao động không đổi nên suy ra giá trị 1 đơn vị sản phẩm không đổi. Trong khi
đó, quy mô sản lượng tăng thêm 33%. Suy ra giá trị tổng sản phẩm tăng thêm 33%.
Hay Csau + Vsau + Msau = 133% (Ctrước + Vtrước + Mtrước) (5) Theo đề bài, ta có: Csau + Vsau = 1.031.000 USD
Thế các phương trình (1), (2), (3), (4) vào phương trình (5), ta được:
1.031.000 + 4, 32 Vtrước = 133% (7Vtrước + Vtrước + 3Vtrước) ⇒ Vtrước = 100.000 USD 
 Vsau = Vtrước = 100.000 USD     
 Mtrước = 3Vtrước = 300.000 USD ⇒  C 
trước = 7Vtrước =700.000 USD    
 Msau = 4.32 Vsau = 432.000 USD 15
Hỗ trợ Sinh viên Bách Khoa
CLB Hỗ Trợ Học Tập M 432.000 P ′ = sau = = 41, 9% sau Csau + Vsau 1.031.000
Về sau, nhà tư bản lấy một phần giá trị thặng dư để tích lũy tư bản, nên ta có:
Csau + Vsau = Ctrước + Vtrước + Mtích lũy
⇒ Mtích lũy = (Csau + Vsau) − (Ctrước + Vtrước)
= 1.031.000 − (700.000 + 100.000) = 231.000 USD
Vậy tỷ lệ tích lũy tư bản là: Mtích lũy 231.000 = = 77% Mtrước 300.000 Kết luận
a. Tỷ suất GTTD tăng từ 300% lên 432%.
Khối lượng GTTD tăng từ 300.000 USD lên 432.000 USD.
Tỷ suất lợi nhuận tăng từ 37, 5% lên 41, 9%.
Tỷ lệ tích lũy tư bản là 77%.
b. Sự thay đổi này là do nhà tư bản kết hợp đồng thời tích lũy tư bản với phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối. 16