Đề cương Môn Giáo dục học | Đại học Sư Phạm Hà Nội

lOMoAR cPSD| 61470371
1. Phân tích các chức năng xã hội của giáo dục. Rút ra kết luận sư phạm.
a. Chức năng kinh tế - sản xuất
Giáo dục tái sản xuất sức lao động xã hội, tạo nên sức lao động mới có chất lượng cao
hơn, thay thế sức lao động cũ đã lạc hậu, đã già cỗi hoặc đã mất đi bằng cách phát triển những
năng lực chung và năng lực chuyên biệt của con người, nhằm tạo ra một năng suất lao động
cao hơn, thúc đẩy sản xuất, phát triển kinh tế xã hội.
Xã hội hiện đại đặt ra những yêu cầu cao đối với chất lượng nguồn nhân lực: có trình
độ học vấn cao, có tay nghề vững vàng, năng động, sáng tạo, linh hoạt để thích nghi, đáp ứng
được những yêu cầu của tiến trình phát triển xã hội. Dạy học theo tiếp cận năng lực là một
trong giải pháp quan trọng để phát triển năng lực hành động cho người học trong các nhà
trường, đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động hiện nay. Kết luận sư phạm:
- Giáo dục luôn gắn kết với thực tiễn xã hội.
- Tiếp tục thực hiện mục tiêu: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
- Hệ thống giáo dục nhà trường không ngừng đổi mới nhằm phát triển năng lực hành động cho
người học, đáp ứng tốt yêu cầu của thực tiễn nghề nghiệp.
b. Chức năng chính trị - xã hội
Giáo dục tác động đến cấu trúc xã hội, tức là tác động đến các bộ phận, các thành phần
xã hội (các giai cấp, các tầng lớp, các nhóm xã hội...) làm thay đổi tính chất mối quan hệ giữa
các bộ phận, thành phần đó bằng cách nâng cao trình độ văn hóa chung cho toàn thể xã hội.
Giáo dục trở thành phương tiện, công cụ để khai sáng nhận thức, bồi dưỡng tình cảm,
củng cố niềm tin, kích thích hành động của tất cả các lực lượng xã hội, nhằm duy trì, củng cố
thể chế chính trị- xã hội cho một quốc gia nào đó.
Giáo dục xã hội chủ nghĩa góp phần làm cho cấu trúc xã hội trở nên thuần nhất, làm
cho các giai cấp, các tầng lớp, các thành phần xã hội.. ngày càng xích lại gần nhau.
Ở nước ta, giáo dục là sự nghiệp của Đảng, của Nhà nước và của toàn dân. Giáo dục
phục vụ cho mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Kết luận sư phạm:
- Người giáo viên luôn phải nắm vững quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước.
- Giúp học sinh hiểu, tin tưởng và thực hiện theo đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước
c. Chức năng tư tưởng – văn hóa
Giáo dục tham gia vào việc xây dựng một hệ tư tưởng chi phối toàn xã hội, xây dựng
một lối sống phổ biến trong xã hội bằng cách phổ cập giáo dục phổ thông với trình độ ngày
càng cao cho mọi tầng lớp xã hội.
Thông qua giáo dục, những tư tưởng xã hội được thấm đến từng con người, giáo dục
hình thành ở con người thế giới quan, giáo dục ý thức, hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức
xã hội. Nhờ giáo dục, tất cả các giá trị văn hoá của nhân loại, của dân tộc, của cộng đồng được
bảo tồn và phát triển, trở thành hệ thống giá trị của từng con người. Kết luận sư phạm lOMoAR cPSD| 61470371
- Đa dạng hóa các loại hình và phương thức đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm
tạo cơ hội cho người dân được đi học và học suốt đời
- Sử dụng sức mạnh của các phương tiện thông tin đại chúng.
Trong ba chức năng xã hội của giáo dục, chức năng kinh tế - sản xuất là chức năng quan
trọng nhất, nó là cơ sở để thực hiện chức năng chính trị - xã hội, chức năng tư tưởng – văn hóa.
Câu 2: Trình bày các tính chất của giáo dục (tính phổ biến vĩnh hằng, giáo dục chịu sự
quy định của xã hội, tính lịch sử, tính giai cấp)
a. Tính phổ biến, vĩnh hằng của giáo dục -
Giáo dục chỉ có ở xã hội loài người, nó là một phần không thể tách rời của đời sống xã
hội, giáo dục có ở mọi thời đại, mọi thiết chế xã hội khác nhau. -
Giáo dục xuất hiện cùng với sự xuất hiện của xã hội và nó mất đi khi xã hội không tồn
tại, là điều kiện không thể thiếu được cho sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân và xã hội loài người.
=> Như vậy, giáo dục tồn tại cùng với sự tồn tại của xã hội loài người, là con đường đặc trưng
cơ bản để loài người tồn tại và phát triển.
b. Giáo dục chịu sự quy định của xã hội -
Giáo dục là một hoạt động gắn liền với tiến trình đi lên của xã hội, ở mỗi giai đoạn phát
triển của lịch sử đều có nền giáo dục tương ứng, khi xã hội chuyển từ hình thái kinh tế – xã hội
này sang hình thái kinh tế – xã hội khác thì toàn bộ hệ thống giáo dục tương ứng cũng biến đổi theo. -
Giáo dục phản ánh trình độ phát triển kinh tế – xã hội và đáp ứng các yêu cầu kinh tế –
xã hội trong những điều kiện cụ thể. Giáo dục luôn biến đổi trong quá trình phát triển của lịch
sử loài người, không có một nền giáo dục rập khuôn cho mọi hình thái kinh tế – xã hội, cho
mọi giai đoạn của mỗi hình thái kinh tế – xã hội cũng như cho mọi quốc gia, chính vì vậy giáo
dục mang tính lịch sử. Ở mỗi thời kì lịch sử khác nhau thì giáo dục khác nhau về mục đích, nội
dung, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục. Các chính sách giáo dục luôn được hoàn thiện
dưới ảnh hưởng của những kinh nghiệm và các kết quả nghiên cứu.
c. Tính lịch sử của giáo dục
- Ở mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau thì giáo dục có những đặc trưng khác nhau về mục tiêu, nội
dung, phương pháp, hình thức tổ chức, yêu cầu, kết quả, môi trường. Mà mỗi quốc gia lại có
lịch sử dân tộc riêng, nên nền giáo dục của quốc gia này tất yếu khác với nền giáo dục của quốc
gia khác. Do vậy, không thể đem mô hình giáo dục của quốc gia này áp dụng rập khuôn cho quốc gia khác.
d. Tính giai cấp của giáo dục
- Trong xã hội có giai cấp, giáo dục bao giờ cũng mang tính giai cấp.
- Giáo dục thuộc về một giai cấp xác định – giai cấp thống trị xã hội.
- Giáo dục được sử dụng như một công cụ để duy trì và củng cố vai trò thống trị của mình.
- Giáo dục cũng được sử dụng như một công cụ, phương tiện để đấu tranh giai cấp – đối với
giai cấp bị bóc lột, bị thống trị nhằm lật đổ giai cấp thống trị
- Tính giai cấp của giáo dục thường được biểu hiện qua mục đích giáo dục và nó chi phối, định
hướng chính trị đối với sự vận động và phát triển của giáo dục. lOMoAR cPSD| 61470371
- Theo V.I.Lênin: Trong xã hội có giai cấp, không thể có thêm một nền giáo dục, một nhà trường
nào lại đứng trên hay đứng ngoài giai cấp.
Ở Việt Nam, mục đích của Nhà nước ta là xóa bỏ áp bức bóc lột, từ đó hướng tới sự bình đẳng,
công bằng trong giáo dục. Khi chuyển sang cơ chế thị trường, nhà nước ta đã cố gắng đưa ra
những chính sách đảm bảo công bằng trong giáo dục như:
- Mọi công dân đều có quyền tiếp cận hệ thống giáo dục.
- Đảm bảo cho những học sinh, sinh viên có năng khiếu, tài năng tiếp tục được đào tạo lên cao
bất kể điều kiện kinh tế, hoàn cảnh, giới tính, dân tộc, tôn giáo v.v. .
- Tiến hành xóa mù chữ, phổ cập giáo dục.
- Đa dạng, mềm dẻo các loại hình đào tạo, các loại hình trường lớp nhằm tạo cơ hội học tập
cho mọi tầng lớp nhân dân.
Câu 3: Phân tích vai trò của giáo dục với sự phát triển nhân cách. Rút ra KLSP cần thiết.
- Nhân cách là hệ thống giá trị làm người mà cá nhân đạt được với sự trưởng thành về phẩm
chất và năng lực trong quá trình thực hiện các chức năng xã hội của mình, được xã hội đánh giá và thừa nhận.
- Sự phát triển nhân cách cá nhân (3) được biểu hiện qua những dấu hiệu sau:
+ Sự phát triển về mặt thể chất: Thể hiện ở sự tăng trưởng về chiều cao, trọng lượng, cơ bắp,
sự hoàn thiện chức năng các giác quan,...
+ Sự phát triển về mặt tâm lý: Thể hiện sự biến đổi cơ bản trong đời sống tâm lý của cá nhân:
trình độ nhận thức, thói quen, tình cảm, tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu, ý chí, v.v...
+ Sự phát triển về mặt xã hội: Thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử trong các mối quan hệ với
những người xung quanh,...
- Các yếu tố ảnh hưởng (4) đến sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân: yếu tố
di truyền – bẩm sinh; yếu tố môi trường; yếu tố hoạt động cá nhân; yếu tố giáo dục.
- Giáo dục là quá trình hoạt động phối hợp thống nhất giữa nhà giáo dục và người được giáo
dục nhằm hình thành và phát triển nhân cách theo những yêu cầu của xã hội.
- Vai trò của yếu tố giáo dục: Giáo dục giữ vai trò chủ đạo đối với quá trình hình thành và
phát triển nhân cách, bởi vì nó được thực hiện theo định hướng thống nhất vì mục đích nhân
cách lý tưởng mà xã hội đang yêu cầu.Vai trò chủ đạo được thể hiện ở chỗ:
+ Giáo dục không chỉ vạch ra chiều hướng, mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách của
học sinh mà còn tổ chức, chỉ đạo, dẫn dắt học sinh thực hiện quá trình đó đến kết quả mong muốn.
+ Giáo dục là những tác động tự giác có điều khiển, có thể mang lại những tiến bộ mà các yếu
tố di truyền bẩm sinh hoặc môi trường, hoàn cảnh không thể tạo ra được do tác động tự phát.
+ Giáo dục có sức mạnh cải biến những nét tính cách, hành vi, phẩm chất lệch lạc không phù
hợp với yêu cầu, chuẩn mực của xã hội.
+ Giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt đối với những người khuyết tật hoặc thiểu năng, giúp
họ phục hồi một phần chức năng đã mất hoặc phát triển các chức năng khác bù trừ, giúp cho
họ hoà nhập vào cuộc sống cộng đồng. lOMoAR cPSD| 61470371
+ Giáo dục là những tác động có điều khiển và điều chỉnh cho nên không những thích ứng với
3 yếu tố còn lại mà nó còn có khả năng kìm hãm hoặc thúc đẩy các yếu tố đó theo một gia tốc
phù hợp mà di truyền và môi trường không thể thực hiện được.
Chú ý: Liên hệ để xây dựng ví dụ minh họa cho từng nội dung
- Kết luận sư phạm lOMoAR cPSD| 61470371 +
Cần có nhận thức đúng đắn về vai trò của giáo dục đến sự hình thành và phát triển nhân cách.
+ Biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục ở người học +
Tổ chức quá trình giáo dục một cách khoa học, hợp lý:
⋅ Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý HS ⋅ Vừa sức với HS
⋅ Tổ chức các hoạt động và giao lưu đa dạng, phong phú cho HS
⋅ Lựa chọn nội dung giáo dục phù hợp và các phương pháp giáo dục khoa học
⋅ Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa nhà giáo dục và người được giáo dục
⋅ Khơi dậy khả năng tiềm ẩn, tố chất di truyền, tính tích cực trong hoạt động cá nhân của học
sinh nhằm mang lại hiệu quả cho quá trình giáo dục
Câu 4: Nêu các khái niệm cơ bản của GDH. Mối quan hệ giữa các khái niệm. Cho ví dụ minh họa. -
Giáo dục theo nghĩa rộng: là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch,
có nội dung và bằng phương pháp khoa học của nhà giáo dục tới người được giáo dục trong
các cơ quan giáo dục nhằm hình thành nhân cách cho họ. -
Giáo dục theo nghĩa hẹp: là quá trình hình thành cho người được giáo dục lý tưởng,
động cơ, niềm tin, tình cảm, những nét tính cách của nhân cách, những hành vi, thói quen cư
xử đúng đắn trong xã hội thông qua việc tổ chức hoạt động và giao lưu. -
Dạy học: là quá trình tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm giúp cho
người học lĩnh hội những tri thức khoa học, phát triển năng lực tư duy và năng lực hoạt động
sáng tạo, trên cơ sở đó hình thành thế giới quan và những phẩm chất nhân cách của người học
theo mục đích giáo dục.
* Các khái niệm trên được phân biệt ở sự khác nhau về việc thực hiện chức năng trội của chúng: -
Chức năng trội của giáo dục (theo nghĩa rộng): phát triển nhân cách toàn diện ở người
học sinh bao gồm cả năng lực và phẩm chất -
Chức năng trội của giáo dục (theo nghĩa hẹp) : phát triển về mặt phẩm chất ở người học
sinh- Chức năng trội của dạy học: phát triển về mặt năng lực ở người học sinh.
Câu 5: Phân tích đặc điểm của quá trình giáo dục. Rút ra KLSP.
* Khái niệm: Quá trình giáo dục là một quá trình trong đó dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo
dục, người được giáo dục tự giác, tích cực, chủ động tự giáo dục nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục.
* Đặc điểm của quá trình giáo dục
(- Giáo dục là một quá trình có tính mục đích: Mọi tác động giáo dục đều có mục đích nhất
định. Mục đích giáo dục xuất phát từ những yêu cầu xã hội về phẩm chất nhân cách con người,
bị chi phối bởi trình độ kinh tế xã hội.) lOMoAR cPSD| 61470371 +
a. Giáo dục là một quá trình có tính lâu dài: Quá trình giáo dục nhằm hình thành những
phẩm chất, những nhân cách của cá nhân nên nó đòi hỏi một thời gian lâu dài mới đạt được kết
quả. Tính chất lâu dài của quá trình giáo dục được xem xét ở các góc độ sau:
+ Quá trình giáo dục được thực hiện trong suốt cả cuộc đời con người từ khi sinh ra cho đến
khi không còn sống nữa (Giáo dục suốt đời).
Việc hình thành và trở nên bền vững, ổn định của một hành vi, thói quen của cá nhân đòi hỏi
một thời gian lâu dài đi từ nhận thức đến niềm tin, thái độ đến hành vi thói quen, công việc đó
không phải một sớm một chiều mà có được.
+ Bên cạnh đó, việc sửa đổi, cải tạo một nét nhân cách lại đòi hỏi lâu dài hơn.
+ Kết quả tác động giáo dục thường khó nhận thấy ngay và có thể kết quả đó lại bị biến đổi
hoặc bị mất đi. Do đó công tác giáo dục phải được tiến hành bền bỉ, liên tục theo một kế hoạch
ổn định, lâu dài; đồng thời, trong quá trình giáo dục người được giáo dục phải phát huy cao độ
tính tự giác, nỗ lực tự giáo dục kéo dài thì mới đạt được hiệu quả cả quá trình giáo dục.
Ví dụ: mất từ 21 - 66 ngày để hình thành 1 thói quen => để giáo dục 1 học sinh hình thành hành
vi và thói quen hành vi cũng cần ít nhất 21 ngày.
Kết luận sư phạm: Trong quá trình giáo dục nhà giáo dục không được nôn nóng, vội vàng, đốt
cháy giai đoạn, cần phải có đức tính kiên trì, bền bỉ, có tính tự kiềm chế cao. b. Quá trình giáo
dục chịu tác động bởi nhiều nhân tố phức hợp:
+ Tính phức tạp của quá trình giáo dục trước hết nằm ở đối tượng của nó. Đối tượng của quá
trình giáo dục là con người, thực chất là tâm hồn con người, cái người khác không trực tiếp
nhìn thấy. Mỗi cá nhân là một thế giới đầy bí ẩn và hết sức phức tạp, đòi hỏi phải có thời gian
và điều kiện mới có thể nhận thức được.
+ Thứ hai kết quả quá trình giáo dục chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố khách quan, chủ
quan, bên trong, bên ngoài khác nhau. Vì vậy trong quá trình tiến hành giáo dục nhà giáo dục
cần quan tâm đến các điều kiện, các yếu tố khách quan, chủ quan, bên trong, bên ngoài của quá trình giáo dục.
⋅ Yếu tố khách quan: kinh tế - xã hội, KHCN, văn hóa, chính trị, tư tưởng, phong tục tập quán,
… Ví dụ: biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng rõ rệt => chương trình giáo dục dành nhiều % cho
vấn đề môi trường hơn (trong Ngữ văn, Tiếng Anh, Tự nhiên và xã hội, Giáo dục công dân, …).
⋅ Yếu tố chủ quan: các thành tố của quá trình giáo dục, cách tổ chức, các yếu tố tâm lí, trình độ,
điều kiện, hoàn cảnh gia đình, .. của đối tượng giáo dục,... Ví dụ: giáo trình dạy học cho trẻ tự
kỷ. Đó là những nhu cầu cơ bản cần phải tồn tại đó là ăn uống ngủ nghỉ khác với giáo trình dạy
học cho trẻ bình thường. Muốn giáo dục có hiệu quả nhà giáo dục phải hiểu đối tượng, nắm bắt được đối tượng.
+ Thứ ba, kết quả quá trình giáo dục không nhìn thấy ngay được, không đánh giá ngay được,
là những cái khó định tính, định lượng một cách chính xác. Kết quả giáo dục phải có thời gian,
có điều kiện , hoàn cảnh mới bộc lộ ra ngoài.
c. Quá trình giáo dục bao giờ cũng mang tính cá biệt, cụ thể: lOMoAR cPSD| 61470371 +
Quá trình giáo dục được thực hiện trong cuộc sống, hoạt động và giao lưu của mỗi cá nhân.
Giáo dục phải chú ý tới những đặc điểm riêng biệt, cụ thể của đối tượng thì mới có hiệu quả và
tránh được những tác động một cách cứng nhắc, công thức giáo điều.
Tính cá biệt, cụ thể của quá trình giáo dục được thể hiện:
+ Mỗi học sinh đều là một cá thể có tính độc lập tương đối về trình độ được giáo dục, về kinh
nghiệm sống, về thái độ, về tình cảm, thói quen…nên việc quá trình tác động giáo dục phải đi
sát, phù hợp với đối tượng thể hiện sự nhận thức đúng đắn về đặc điểm này của quá trình giáo dục.
Quá trình giáo dục luôn phải giải quyết những mâu thuẫn, xung đột cụ thể giữa yêu cầu,
nhiệm vụ giáo dục và phẩm chất, năng lực tâm lý của người được giáo dục . Mâu thuẫn trong
quá trình giáo dục thường nảy khi học sinh phải giải quyết một nhiệm vụ giáo dục mới nhưng
trình độ giáo dục hiện có lại chưa đủ.
+ Quá trình giáo dục được diễn ra trong thời gian, thời điểm, không gian với những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể.
+ Kết quả quá trình giáo dục cũng mang tính cụ thể đối với từng loại đối tượng giáo dục, đối
với từng mặt, từng yêu cầu giáo dục hoặc tổng quát trọn vẹn của một quá trình giáo dục cho
những đối tượng cụ thể.
Vì giáo dục mang tính cá biệt, cụ thể tức là giáo dục phải phù hợp với từng cá nhân cụ thể, từng
điều kiện hoàn cảnh cụ thể mới có hiệu quả nên trong quá trình giáo dục, nhà giáo dục phải
thực sự thương yêu học sinh, quan tâm sâu sát học sinh để hiểu tường tận về các em, có vậy
mới có thể có cách tác động phù hợp với từng đối tượng.
d. Quá trình giáo dục thống nhất biến chứng với quá trình dạy học
- Giáo dục và dạy học là hai quá trình có cùng mục đích là hình thành và phát triển nhân cách,
tuy nhiên chúng không đồng nhất.
- Dạy học nhằm tổ chức, điều khiển để người học chiếm lĩnh có chất lượng và hiệu quả nội
đung học vấn; giáo dục hình thành những phẩm chất đạo đức, hành vi, thói quen. . . hai hoạt
động này không tách biệt mà có quan hệ biện chứng với nhau. Trên cơ sở thực hiện các nhiệm
vụ dạy học thì thế giới quan và các phẩm chất đạo đức của học sinh được hình thành và phát
triển, ngược lại, giáo dục tốt các phẩm chất sẽ thúc đẩy hoạt động đạt kết quả cao, dạy học là
quá trình điều khiển được, còn quá trình giáo dục là quá trình phức tạp khó kiểm soát.
(- Học sinh là khách thể (đối tượng) của quá trình giáo dục, là chủ thể của quá trình tự giáo
dục: Trong quá trình giáo dục học sinh luôn nhận các tác động giáo dục từ phía nhà giáo dục
các lực lượng giáo dục khác, khi đó học sinh là khách thể của quá trình giáo dục. Nhưng khi
tiếp nhận các tác động giáo dục đó, người học không hoàn toàn thụ động mà là một thực thể xã
hội, có ý thức mang tính tích cực, học sinh với tư cách là chủ thể của quá trình giáo dục khi nó
tự giác, chủ động và tích cực thực hiện các yêu cầu của giáo dục từ bên ngoài. Hiệu
quả quá trình giáo dục phụ thuộc rất lớn vào vào tính chủ thể này của người được giáo dục.)
Câu 6: Phân tích bản chất của QTGD. Rút ra KLSP.
- Khái niệm quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) lOMoAR cPSD| 61470371 +
- Những căn cứ xác định bản chất của quá trình giáo dục
+ Quá trình giáo dục là quá trình xã hội hóa cá nhân: Đây là quá trình biến cá nhân thành một
thành viên của xã hội, có đầy đủ các giá trị xã hội để tham gia vào các hoạt động xã hội. +
Quan hệ giữa người giáo dục và người được giáo dục là quan hệ sư phạm: là quan hệ xã hội đặc thù.
- Bản chất của quá trình giáo dục: là quá trình tổ chức cuộc sống, tổ chức các hoạt động và
giao lưu cho người được giáo dục tham gia một cách tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo nhằm
chuyển hóa những yêu cầu và những chuẩn mực của xã hội quy định thành hành vi và thói
quen hành vi tương ứng ở họ trên cơ sở đó, thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục.
a. Quá trình giáo dục – quá trình xã hội nhằm giúp đối tượng giáo dục biến các yêu cầu khách
quan thành yêu cầu chủ quan của cá nhân lOMoAR cPSD| 61470371
Quá trình giáo dục nhằm hình thành và phát triển cá nhân con người trở thành những
thành viên xã hội. Quá trình giáo dục là quá trình làm cho đối tượng giáo dục ý thức được các
quan hệ xã hội và các giá trị của nó, biến những yêu cầu khách quan của xã hội thành ý thức,
thành niềm tin và thái độ, thành những thuộc tính, những phẩm chất nhân cách của cá nhân.
Bên cạnh đó, quá trình này cũng giúp đối tượng biết loại bỏ khỏi bản thân những quan niệm,
những biểu hiện tiêu cực, tàn dư cũ, lạc hậu không còn phù hợp với xã hội hiện đại.
b. Quá trình giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giao lưu cho đối tượng giáo dục
Hoạt động và giao lưu là hai mặt cơ bản, thống nhất trong cuộc sống của con người và
cũng là điều kiện tất yếu của sự hình thành và phát triển nhân cách của cá nhân. Tâm lý học đã
khẳng định: hoạt động và giao lưu vừa là nguồn gốc vừa là động lực của sự hình thành và phát
triển nhân cách.Nếu các hoạt động và giao lưu được tổ chức một cách khoa học, cá nhân được
tham gia vào các hoạt động và giao lưu đó thì sẽ có rất nhiều cơ hội tốt cho sự phát triển.
Chính vì vậy quá trình giáo dục vừa mang tính chất của hoạt động, vừa mang tính chất
của giao lưu. Giáo dục là một quá trình tác động qua lại mang tính xã hội giữa nhà giáo dục và
đối tượng giáo dục, giữa các đối tượng giáo dục với nhau và với các lực lượng, các quan hệ xã
hội trong và ngoài nhà trường. - Kết luận sư phạm
+ Cần tổ chức các hoạt động và giao lưu đa dạng, phong phú, hấp dẫn cho học sinh.
+ Bồi dưỡng tính tự tin và tinh thần tập thể cho học sinh trong khi tổ chức các hoạt động giáo dục
+ Phát huy tính tích cực của học sinh trong các hoạt động do nhường tổ chức….
Câu 7: Trình bày các khâu của quá trình giáo dục ở trường phổ thông hiện nay.
Quá trình giáo dục mang tính toàn vẹn. Từ lý luận và thực tiễn giáo dục, ta có thể thấy quá
trình giáo dục diễn ra theo các khâu cơ bản sau:
a. Tổ chức điều khiển người được GD nắm vững những tri thức về các chuẩn mực xã hội đã quy định
Các chuẩn mực xã hội là thước đo giá trị hành vi của con người được xã hội thừa nhận,
có tác dụng định hướng, điều tiết hành vi của cá nhân, của nhóm xã hội trong những điều kiện
nhất định. Nhiều loại chuẩn mực về đạo đức, pháp luật đã được lựa chọn và đưa vào nội dung
quá trình giáo dục. Muốn người được giáo dục tự giác tích cực thực hiện theo các chuẩn mực
xã hội đã quy định đòi hỏi nhà giáo dục cần phải tác động tới nhận thức của người được giáo
dục, giúp cho người được giáo dục nắm vững được những tri thức về các chuẩn mực xã hội bao gồm:
- Ý nghĩa xã hội và ý nghĩa cá nhân của các chuẩn mực xã hội quy định.
- Nội dung của các chuẩn mực (bao gồm các khái niệm tương ứng) - Cách
thức thực hiện theo các yêu cầu chuẩn mực đó.
Tuy nhiên, kết quả của quá trình nhận thức đó phụ thuộc vào trình độ văn hóa, kinh khái niệm
về đạo đức, về quyền lợi và nghĩa vụ, về quy tắc sống, chuẩn mực xã hội, những giá trị văn hóa sẽ được hình thành. lOMoAR cPSD| 61470371
b. Tổ chức điều khiển người được giáo dục hình thành niềm tin và tình cảm tích cực với các
chuẩn mực xã hội quy định
Trong quá trình giáo dục, niềm tin đối với các chuẩn mực xã hội được thể hiện ở người
được giáo dục theo các mức độ tăng dần như sau:
- Người được giáo dục nắm được kinh nghiệm sống, sự trải nghiệm của mỗi người, là sản phẩm
của quá trình học tập và tự tu dưỡng.
- Tin về mặt lý luận cũng như về mặt thực tiễn đối với tính chân lý đúng đắn của các chuẩn mực xã hội
- Mong muốn tuân theo những yêu cầu được phản ánh trong các chuẩn mực xã hội.
- Bước đầu có hành vi phù hợp với các chuẩn mực xã hội
- Hài lòng về hành vi của mình khi đã hoàn thành phù hợp với các chuẩn mực xã hội
- Tỏ thái độ không khoan nhượng đối với những hành vi của người khác có mâu thuẫn với
những chuẩn mực xã hội.
Chính niềm tin đó cùng với những tri thức tương ứng thu lượm được sẽ tạo nên ở người
được giáo dục ý thức đúng đắn. Trong quá trình hình thành ý thức nói chung, niềm tin nói riêng
cho người được giáo dục đã làm nảy nở những xúc cảm, tình cảm tốt đẹp đối với các chuẩn
mực xã hội. Những xúc cảm, tình cảm tích cực đó như là những “chất men” kích thích người
được giáo dục chuyển hóa ý thức cá nhân thành hành vi thói quen tương ứng.
Kinh nghiệm thực tiễn giáo dục cho thấy:
- Nếu ý thức về các chuẩn mực xã hội của người được giáo dục bị hạn chế thì tình cảm tương
ứng cũng bị hạn chế, điều đó dẫn tới hành vi tương ứng mang tính chất hình thức, thậm chí
không hình thành hoặc rơi vào tình trạng sai lệch.
- Nếu người được giáo dục có nhận thức đúng về các chuẩn mực xã hội mà không có tình cảm
tương ứng thì hành vi tương ứng sẽ khô khan cứng nhắc và thậm chí không hình thành hay
sai lệch: “Yêu nên tốt, ghét nên xấu”
- Nếu người được giáo dục nắm các chuẩn mực xã hội một cách không tự giác sẽ dẫn đến tình
trạng nói và làm không đi đôi với nhau và kết quả giáo dục là hình thành bộ mặt nhân cách giả tạo.
Đối với các trường phổ thông thì công tác giáo dục thái độ, niềm tin, tình cảm tích cực cho học
sinh đối với việc học tập, các mối quan hệ gia đình, bè bạn, xã hội, đối với tự nhiên và môi
trường xung quanh là điều có ý nghĩa rất quan trọng. Giáo dục xây dựng niềm tin cho các em
vào chân lí, lẽ phải, giáo dục tình cảm yêu mến, kính trọng thầy cô giáo, cha mẹ; thân ái với
bạn bè,… và đồng thời chú ý uốn nắn, điều chỉnh kịp thời những biểu hiện thái độ lệch lạc,
thiếu trong sáng làm ảnh hưởng tới hiệu quả quá trình giáo dục.
c. Tổ chức điều khiển người được giáo dục hình thành hành vi và thói quen hành vi phù hợp
với các chuẩn mực xã hội đã quy định
Nhân cách của mỗi người được thể hiện bằng hành vi và thói quen hành vi của họ chứ
không chỉ dừng ở sự hiểu biết của họ. Hành vi là biểu hiện cụ thể nhất của bộ mặt tâm lí, đạo đức của con người.
Mục đích của quá trình giáo dục là hình thành ở người được giáo dục phẩm chất nhân cách của
người công dân, người lao động đáp ứng yêu cầu xã hội. Do đó, quá trình giáo dục quan trọng lOMoAR cPSD| 61470371
nhất là phải tổ chức, điều khiển người được giáo dục tham gia vào những mối quan hệ hoạt
động và giao lưu để họ tự rèn luyện nhằm hình thành những hành vi phù hợp với các chuẩn
mực xã hội và lặp đi lặp lại những hành vi đó thành thói quen tương ứng. Bởi hành vi văn hóa
khi đã trở thành thói quen sẽ mang tính bền vững và tự động hóa trong cách ứng xử của mọi
tình huống cuộc sống hàng ngày của người được giáo dục.
Hành vi và thói quen hành vi của mỗi người được hình thành trong quá trình hoạt động và được
rèn luyện trong các tình huống cụ thể, đa dạng của cuộc sống. Giáo dục hành vi, thói quen hành
vi có văn hóa là kết quả của cả một quá trình học tập tu dưỡng và rèn luyện lâu dài của người được giáo dục.
Chính vì vậy, quá trình giáo dục phải tổ chức các hoạt động đa dạng phong phú dưới nhiều hình
thức khác nhau và ngày càng phức tạp đồng thời chú ý bồi dưỡng cho người được giáo dục ý
thức tự rèn luyện, năng lực tự kiểm tra, tự đánh giá thường xuyên trên cơ sở đó các thói quen
hành vi đạo đức của người được giáo dục mới được hình thành.
Lưu ý: những hành vi hình thành ở người được giáo dục phải thoả mãn các tiêu chí sau đây: •
Hành vi đó có phù hợp với các chuẩn mực xã hội quy định hay không? •
Hành vi đó có được thể hiện ở mọi nơi mọi lúc hay không? •
Hành vi có được duy trì bền vững theo thời gian hay không? •
Hành vi đó có động cơ đúng hay sai? Có ý nghĩa xã hội và cá nhân như thế nào?
Tóm lại: Các khâu trên đây của quá trình giáo dục tác động đồng bộ tới nhận thức, tình cảm,
hành vi thói quen của người được giáo dục có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ cho nhau
thậm trí là thâm nhập vào nhau: nhận thức là cơ sở là điều kiện cần cho việc hình thành tình
cảm, hành vi tương ứng ở người được giáo dục; Niềm tin, tình cảm là động lực thúc đẩy cá
nhân hoạt động để biến nhận thức thành hành động; Việc thể nghiệm hành vi và rèn luyện hành
vi là yếu tố quyết định sự hình thành phát triển nhân cách của người được giáo dục.
Trong thực tiễn giáo dục, khi vận dụng các khâu của quá trình giáo dục đòi hỏi nhà giáo
dục không nhất thiết phải tuân theo trình tự các khâu nêu trên. Việc vận dụng các khâu sao cho
phù hợp với từng đối tượng, yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục và hoàn cảnh cụ thể nhằm phát huy
tính hiệu quả của quá trình giáo dục.
Câu 8: Trình bày các nhóm PP, các PPGD của QTGD. Giải thích: Tại sao phải lực chọn
phối hợp các ppgd trong tổ chức hđ giáo dục. Cho ví dụ.
Quá trình giáo dục là một quá trình phức tạp, các phương pháp giáo dục được hiểu trên
nhiều bình diện khác nhau và có cách phân chia nhóm phương pháp giáo dục gọi tên khác nhau.
Cách phân loại phổ biến các phương pháp giáo dục được đa số các nhà giáo dục lựa
chọn hiện nay là cách phân loại dựa trên cơ sở logic của quá trình giáo dục.
a. Nhóm các phương pháp hình thành ý thức cá nhân của người được giáo dục
Ý thức cá nhân là một thể thống nhất giữa tri thức và niềm tin của cá nhân về các chuẩn
mực xã hội quy định. Vì vậy, quá trình giáo dục muốn hình thành ý thức cá nhân cho người
được giáo dục thì cần tác động tới nhận thức và xúc cảm, tình cảm của người được giáo dục
đối với các chuẩn mực xã hội quy định. lOMoAR cPSD| 61470371
Các phương pháp giáo dục có ưu thế trong việc tác động tới nhận thức, cảm xúc của
người được giáo dục đối với các chuẩn mực xã hội bao gồm: Đàm thoại, Kể chuyện, Giảng
giải, Nêu gương. a.1. Đàm thoại
- Đàm thoại là phương pháp trò chuyện chủ yếu giữa nhà giáo dục và người được giáo dục về
các chủ đề có liên quan đến các CMXH nói chung, các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, thẩm
mỹ nói riêng bằng một hệ thống các câu hỏi do nhà giáo dục chuẩn bị trước.
- Các loại đàm thoại: tùy vào mục tiêu của hoạt động đàm thoại, ta có các loại như: đàm thoại
gợi mở, đàm thoại củng cố, hệ thống hóa.
- Ý nghĩa của phương pháp đàm thoại:
+ Người được giáo dục có cơ hội giải thích, đánh giá những sự kiện, hiện tượng, trên cơ sở đó
nắm vững các CMXH và rút ra những kết luận bổ ích cho bản thân.
+ Người được giáo dục có điều kiện để khắc sâu, phát triển, hệ thống hoá những vấn đề có liên
quan đến các CMXH, từ đó hình thành, phát triển xúc cảm, tình cảm tích cực đối với các CMXH.
+ Hình thành và phát triển được ở người được giáo dục niềm tin và ý thức cá nhân của người
được giáo dục đổi với các CMXH quy định. - Yêu cầu thực hiện phương pháp đàm thoại:
+ Công tác chuẩn bị đàm thoại: Nhà giáo dục cần xác định rõ chủ đề, mục tiêu, nội dung của
buổi đàm thoại; xây dựng hệ thống câu hỏi (chính - phụ) và thông báo cho người được GD chuẩn bị trước.
+ Tổ chức đàm thoại: Người tổ chức nêu lên chủ đề, mục tiêu, nội dung và các câu hỏi đặt ra
của buổi đàm thoại; Sau đó tổ chức trò chuyện giữa nhà giáo dục với người được giáo dục và
giữa những người được giáo dục với nhau; Các ý kiến được lật đi lật lại cho đến khi hoàn thành
mục tiêu chủ đề đảm thoại.
+ Kết thúc đàm thoại: Nhà giáo dục cần kích thích những người được giáo dục rút ra những kết
luận, bài học cần thiết đối với bản thân và những người xung quanh. Sau cùng nhà giáo dục
tổng kết đánh giá kết quả đàm thoại. a.2. Kể chuyện
- Là phương pháp nhà giáo dục dùng lời nói, điệu bộ, cử chỉ, nét mặt để thuật lại một cách sinh
động một câu chuyện có ý nghĩa giáo dục, có tác động rất mạnh mẽ tới cảm xúc của người
nghe. Vì vậy, kể chuyện là phương pháp được sử dụng rất phổ biến trong quá trình giáo dục
với những người được giáo dục nhỏ tuổi.
- Ý nghĩa của phương pháp kể chuyện:
+ Người được giáo dục sẽ hình thành phát triển trí thức, xúc cảm tình cảm tích cực, niềm tin
đúng đắn đối với các CMXH.
+ Người được giáo dục sẽ học tập được những gương tốt và tránh được những gương phản diện
với óc phế phản nhận xét, đánh giá thông qua nội dung câu chuyện.
- Yêu cầu khi thực hiện phương pháp kể chuyện:
+ Lựa chọn truyện kể: Nhà giáo dục cần trên cơ sở mục tiêu giáo dục, với đối tượng giáo dục
cụ thể xác định chủ đề, lựa chọn cốt truyện, khối lượng phù hợp với trình độ nhận thức, đặc
điểm tâm sinh lý người được giáo dục.
+ Người kể chuyện phải thể hiện lời nói sinh động, giọng nói, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt phải phù
hợp với các tình tiết, các nhân vật trong cốt truyện. lOMoAR cPSD| 61470371
+ Sau khi kể chuyện: Đối với người được giáo dục tuổi nhỏ, nhà giáo dục có thể yêu cầu trẻ
tập kể lại và nêu một số câu hỏi cho người được giáo dục trao đổi nhằm khắc sâu những bài
học về các CMXH, củng cố niềm tin đối với các CMXH và phát triển năng lực tưởng tượng
sáng tạo của người được giáo dục. a.3. Giảng giải
- Là pp nhà giáo dục dùng lời nói để giải thích, chứng minh các CMXH đã được quy định,
nhằm giúp cho người được giáo dục hiểu và nắm được ý nghĩa, nội dung, quy tắc thực hiện các chuẩn mực này.
- Ý nghĩa phương pháp giảng giải:
+ Người được giáo dục nắm vững những tri thức về các CMXH một cách tự giác trên cơ sở
những luận cứ, luận chứng khoa học, ví dụ cụ thể, rõ ràng... thông qua cách phân tích, giảng
giải của nhà giáo dục,
+ Giúp hình thành niềm tin ở người được giáo dục về các CMXH quy định.
+ Người được giáo dục tránh được các tình trạng: nắm các CMXH, mù quáng, máy móc, hình
thức dẫn đến những hành vi tương ứng không tự giác.
- Yêu cầu trong quá trình giảng giải:
+ Chuẩn bị nội dung diễn giải đầy đủ, chính xác.
+ Khi giảng giải phải: lời nói rõ ràng, khúc chiết; lập luận: chính xác, dễ hiểu, logic; minh hoạ:
đa dạng, gần gũi; thu hút người được giáo dục tham gia vào giải thích chứng minh... và rút ra
kết luận trong quá trình giảng giải.
+ Nên liên hệ để người được giáo dục liên hệ với thực tế, với bản thân. a.4. Nêu gương
- Là phương pháp dùng những tấm gương sáng của các cá nhân hoặc của tập thể để kích thích
những người được giáo dục học tập và làm theo. Phương pháp nêu gương có thể dùng những
tấm gương tốt để người được giáo dục học tập và gương xấu để tránh những hành vi tương
tự. Phân tích nêu gương tốt, xấu.
-Ý nghĩa phương pháp nêu gương:
+ Giúp người được giáo dục phát triển năng lực phê phán, đánh giá được hành vi của người
khác và rút ra những kết luận bổ ích.
+ Người được giáo dục biết học những gương tốt đồng thời biết tránh gương xấu trong cuộc
sống và các hoạt động thực tiễn.
+ Giúp người được giáo dục hình thành niềm tin về các CMXH và mong muốn có những hành
vi phù hợp với các CMXH quy định.
- Yêu cầu thực hiện phương pháp nêu gương:
+ Nhà giáo dục lựa chọn những tấm gương sáng và gương phản diện cho phù hợp. Tránh lạm
dụng những gương phản diện vì dễ dẫn tới tác dụng phản giáo dục.
⋅ Gần gũi với cuộc sống đời thường của người được giáo dục, tránh xa lạ, không thích hợp.
⋅ Có tính điển hình, cụ thể. Tránh lan man, chung chung.
⋅ Phải có tính khả thi với người được giáo dục. “Tránh" quá lý tưởng nên người được giáo dục
chỉ có thể “chiêm ngưỡng” mà không bắt chước được. lOMoAR cPSD| 61470371
+ Nhà giáo dục nên khuyến khích người được giáo dục liên hệ thực tế, nêu những tấm gương
cần học tập, phê phán và tham gia tích cực vào phân tích, đánh giá những tấm gương đỏ dể rút ra kết luận bổ ích.
+ Nhà giáo dục cần phải tự rèn luyện, xây dựng nhân cách bản thân trở thành là một tấm gương
sáng trước người được giáo dục.
b. Nhóm các phương pháp hình thành hành vi và thói quen hành vi của người được giáo dục.
Trên cơ sở những hiểu biết và cảm xúc tích cực đối với các CMXH được hình thành ở
người được giáo dục . Người được giáo dục mong muốn được thể hiện, trải nghiệm những hiểu
biết đó trong các hoạt động thực tiễn cuộc sống.
Vì vậy nhóm phương pháp giáo dục tổ chức các hoạt động thực tiễn nhằm tạo môi
trường để người được giáo dục được trải nghiệm biển nhận thức, cảm xúc tích cực với các
CMXH quy định thành hành vi, thói quen hành vi tương ứng ở họ.
Các phương pháp giáo dục có trụ thể trong việc tạo môi trường hoạt động thực tiễn cho
người được giáo dục tham gia bao gồm: giao việc (yêu cầu sư phạm), luyện tập, rèn luyện (trải nghiệm) •
Phương pháp giao việc (phương pháp yêu cầu sư phạm)
Giao việc là phương pháp nhà giáo dục lôi cuốn người được giáo dục vào các hoạt động
đa dạng với những công việc nhất định, với những nghĩa vụ cá nhân và xã hội nhất định mỗi
người được giáo dục phải hoàn thành.
Ý nghĩa của phương pháp giao việc: Qua thực hiện công việc, hoạt động được giao
người được giáo dục sẽ hình thanh những hành vi, thoi quen phụ hợp với các yêu cầu công việc
được giao, yêu cầu của các CMXH quy định và được thể hiện những kinh nghiệm ứng xử của
mình trong mỗi quan hệ đa dạng.
Yêu cầu thực hiện phương pháp giáo việc:
Trước khi giao việc, nhà giáo dục cần giúp người được giáo dục ý thức đầy đủ về ý
nghĩa xã hội và ý nghĩa cá nhân của công việc phải làm và kích thích họ tự giác, tích cực hoạt
động thực hiện công việc được giao.
Nhà giáo dục đưa ra những yêu cầu cụ thể mà người được giáo dục phải hoàn thành
và giúp họ định hướng đúng đắn toàn bộ chuỗi hành động phải hoàn thành,
Giao việc phải tính tới hứng thú, năng khiếu, điều kiện thực tiễn và tính khả thi của hoạt
động của người được giáo dục nhằm phát huy thế mạnh ở họ trong hoạt động.
Quá trình thực hiện hoạt động nhà giáo dục cần theo dõi, giúp đỡ tạo điều kiện (nếu
cẩn) để người được GD hoàn thành mọi yêu cầu của công việc được giao,
Cần kiểm tra đánh giá công khai kết quả hoàn thành công việc của cá nhân hay tập thể
người được giáo dục. Lưu ý: nhà giáo dục luôn có nhận xét cụ thể, những chỉ dẫn hỗ trợ và
khuyến khích, động viên người được giáo dục tiếp tục tham gia các hoạt động thực tiễn.
Cần kiểm tra đánh giá công khai kết quả hoàn thành công việc của cá nhân hay tập thể
người được giáo dục. Lưu ý: nhà giáo dục luôn có nhận xét cụ thể, những chỉ dẫn hỗ trợ và
khuyến khích, động viên người được giáo dục tiếp tục tham gia các hoạt động thực tiễn. lOMoAR cPSD| 61470371
Có thể phát huy ý thức tự quản của tập thể học sinh bằng việc để tập thể học sinh giao
việc cho cá nhân trong các hoạt động của lớp mà không nhất thiết giáo viên giao việc. • Phương pháp tập luyện
Tập luyện là phương pháp tổ chức cho người được giáo dục thực hiện một cách đều dặn
và có kế hoạch các hoạt động nhất định, nhằm biến những hành động có thành những thói quen
ứng xử ở người được giáo dục.
Ý nghĩa của phương pháp luyện tập:
Người được giáo dục có môi trường hoạt động thực tiễn để trải nghiệm, củng cố, phát
triển niềm tin đối với các CMXH và biến ý thức cá nhân và các CMXH thành những hành vi tương ứng ở họ.
Người được giáo dục có môi trường hoạt động thực tiễn để lặp đi lặp lại các hành vi
hoạt động theo quy trình xác định trên cơ sở đó tạo lập thành những thói quen hành vi
ứng xử tương ứng ở họ, đảm bảo tính bền vững của hành vi ứng xử phù hợp với các CMXH
quy định ở người được giáo dục.
Yêu cầu khi thực hiện phương pháp luyện tập:
Nhà giáo dục cần giúp cho người được giáo dục năm được quy tắc hành vi và hình dung
rõ hành vi đó cần thực hiện như thế nào? để giúp họ có thể định hướng cho việc thực hiện hành vi qua tập luyện.
Trong những trường hợp cần thiết, nhà giáo dục có thể lắm mẫu cho người được giáo
dục về những hành vi cần tập luyện.
Cẩn tạo điều kiện cho người được giáo dục tập luyện theo quy tắc hành vi, theo mẫu hành vi đã giới thiệu.
Nhà giáo dục cần khuyến khích người được giáo dục tập luyện thường xuyên, lặp đi lặp
lại những hành vi đã tập luyện qua việc thực hiện chế độ sinh hoạt hàng ngày, các hoạt động
thực tiễn của cuộc sống.
Nhà giáo dục cần tiến hành kiểm tra uốn nắn thường xuyên hành vi hoạt động của người
được giáo dục theo yêu cầu quy trình chuẩn đồng thời khuyến khích, động viên họ tự kiểm tra,
tự luôn nặn hành vi của mình trong quá trình luyện tập. • Phương pháp rèn luyện
Rèn luyện là phương pháp tổ chức cho người được giáo dục được thể nghiệm ý thức,
tình cảm, hành vi của mình về các CMXII trong những tình huống dạ dụng của cuộc sống.
Qua đó hình thành và củng có được những hành vi phù hợp với các CMXH đã quy định.
Ý nghĩa của phương pháp rèn luyện:
Thông qua những tình huống, hoạt động mới, đa dạng của cuộc sống thực, người được
giáo dục được trải nghiệm là chinh mình đưa ra những quyết định và chịu trách nhiệm với
những quyết định đó. Trên cơ sở đó nhận ra mình là ai, những cải phù hợp và chưa phù hợp từ
đó điều chính bản thân đáp ứng yêu cầu của CMXH.
Chính trong quá trình “thâm nhập” vào những tình huống mới, đa dạng của cuộc sống.
người được giáo dục phải tiến hành cuộc đấu tranh động cơ để tự xác định động cơ đúng đãn, lOMoAR cPSD| 61470371
định hưởng cho hoạt động nhằm giải quyết đúng đắn những tình huống đó. Điều đó sẽ giúp cho
ý thức về các CMXH ở người được giáo dục được khắc sâu, phát triển đảm bảo những hành vi,
hoạt động tương ứng mang tính tự giác, bền vững cao và hình thành thói quen hành vi tương ứng ở họ.
Quá trình được trải nghiệm, lặp đi lặp lại những hành vi đó trong những tình huống
khác nhau của cuộc sống thực sẽ giúp người được giáo dục biến những hành vi đó trở thành thói quen bền vững.
Yêu cầu khi thực hiện phương pháp rèn luyện:
Tạo cơ hội cho người được giáo dục “Thâm nhập” vào những tình huống đa dạng từ
đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó của cuộc sống thực,
Tạo cơ hội cho người được giáo dục dựa vào kết quả của tập luyện, lặp đi lặp lại những
hành vi đó trong những tình huống khác nhau của cuộc sống thực để những hành vi đó trở thành thói quen bền vững.
Kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra của nhà giáo dục và tự kiểm tra của người được giáo dục .
Tổ chức liên tục có hệ thống các hoạt động thông qua tình huống tự nhiên của cuộc
sống thực hoặc tạo ra những tình huống thích hợp nhằm thu hút người được giáo dục tich cực tham gia. c)
Nhóm các phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi ứng xử của người được giáo dục.
Trong quá trình giáo dục tác động đến ý thức, hành vi và tạo lập thói quen hành vi ứng
xử ở người được giáo dục phù hợp với các CMXH, không phải mọi tác động đều được người
được giáo dục hưởng ứng một cách tích cực và đem lại hiệu quả giáo dục. Vì vậy, quá trình
giáo dục luôn cần thêm các phương pháp kich thich hoạt động và điều chỉnh hành vi
ứng xử của người được giáo dục hướng tới mục tiêu giáo dục đặt ra.
Nhóm phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi ứng xử của người được
giáo dục bao gồm các phương pháp: Khen thưởng, trách phạt và thi đua. • Khen thưởng
Khen thưởng là phương pháp biểu thị sự đồng tình, sự đánh giá tích cực của nhà giáo
dục đối với thái độ, hành vi ứng xử của người được giáo dục trong những tình huống nhất định
nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đặt ra.
Ý nghĩa của khen thưởng:
Khen thưởng là cách thức để khẳng định hành vi của người được giáo dục là đúng đắn,
phù hợp với các CMXH đã quy định.
Qua việc khen thưởng sẽ giúp người được giáo dục tự khẳng định những hành vi tốt
của minh, củng cố và phát triển niềm tin đối với các CMXH có liên quan đến những hành vi
tốt của minh đã thực hiện.
Khen thưởng sẽ kích thích người được giáo dục duy trì, phát triển những hành vi tích
cực đồng thời tránh được những hành vi tiêu cực không phù hợp các CMXH. lOMoAR cPSD| 61470371
Vì vậy có thể nói: khen thưởng là phương pháp rất quan trọng và có ý nghĩa sâu sắc đối
với người được giáo dục, khen thưởng mang lại sức mạnh và niềm tin cho người được giáo dục
trong quá trình học tập và rèn luyện bản thân.
Các hình thức khen thưởng:
Để lựa chọn đưa ra quyết định về hình thức và mức độ khen thưởng phù hợp với người được
giáo dục , đòi hỏi nhà giáo dục cần căn cứ vào tính chất, mức độ, phạm vi ảnh hưởng, động cơ,
sự nỗ lực của người được giáo dục ... đối với hành vi tieh cực đó mà nhà giáo dục có hình thức,
mức độ khen thưởng phù hợp,
Ví dụ: về các mức độ khen thưởng đối với hành vi tích cực của người được giáo dục (theo chiều tăng dân):
Tỏ thái độ đồng tình, ủng hộ những hành vi tốt một cách trực tiếp hoặc gián tiếp.
Tỏ lời khen với những hành vi tốt.
Biểu dương những hành vi tốt,
Tặng giấy khen, bằng khen có kèm thưởng (Lưu ý: thường có thể bằng nhiều hình
thức như vật phẩm, tiền mặt, học bổng, chuyến du lịch...) Yêu
cầu khi thực hiện khen thưởng:
Đảm bảo khen thưởng trên cơ sở hành vi thực tế đạt được của người được giáo dục,
VD: Nhà giáo dục cần xem xét hành vi đó thể hiện có phù hợp với các CMXH hay không?
Có động cơ đúng đắn không? Có tính phổ biến, tính thường xuyên không?
Đảm bảo khen thường phải khách quan, công bằng không vì thiên vị mà đánh giá cao,
thành kiến mà đánh giá thấp.
Đảm bảo khen thưởng phải kịp thời, đúng lúc, đúng chỗ, tránh khen thưởng ở những
nơi không thích hợp, tuỳ tiện quá sớm hay quá muộn.
Đảm bảo kết hợp khen thưởng thường xuyên với khen thưởng quả trình.
Đảm bảo khen thưởng phải gây được dư luận tập thể đồng tình, ủng hộ. Vì khi dư luận
tập thể đồng tình, ủng hộ sẽ làm tăng thêm giá trị, ý nghĩa của hành vi tốt, kích thích người
được GD tiếp tục phát triển hành vi tốt và kích thích, định hướng cho những người khác noi theo những hành vi tốt. • Trách phạt.
Trách phạt là phương pháp biểu thị sự không đồng tình, sự phản đối, sự phê phán những
hành vi sai trái của người được giáo dục so với các CMXH quy định.
Ý nghĩa của việc trách phạt:
Trách phạt sẽ buộc người mắc lỗi trong ứng xử phải ngừng ngay hành vi sai trái một
cách tự giác, nâng cao ý thức tự kim chẻ trong tương lai không tái phạm nữa mà trái lại có
những hành vi đúng đắn, tích cực phù hợp với các CMXH quy định.
Tạo cơ hội nhắc nhở những người khác không vi phạm các CMXH, không rơi vào
những hành vi sai trái như người bị trách phạt.
Các hình thức trách phạt: Tùy vào từng trường hợp mà nhà giáo dục có thể đưa ra quyết
định hình thức, mức độ trách phạt phù hợp theo mức độ tăng dần như sau: Nhắc nhở
(khuyên bảo), chê trách, phê bình, cảnh cáo, buộc thôi học, đuổi học. lOMoAR cPSD| 61470371
Khi đưa ra quyết định lựa chọn hình thức, mức độ trách phạt đòi hỏi nhà giáo dục cần
căn cứ vào các yếu tố sau đây:
Loại hình của hành vi sai lệch là học tập, lao động hay ứng xử ? sẽ có cách trách phạt khác nhau.
Tính chất của hình vi sai lệch (Nghiêm trọng hay không nghiêm trọng? thường xuyên
hay không thường xuyên? cô tình hay vô ý?).
Phạm vi và mức độ tai hại do hành vi sai lệch gây ra (Tai hại nhiều hay ít?, ở diện rộng hay diện hẹp?) Yêu cầu khi trách phạt:
Đảm bảo trách phạt phải khách quan: Nhà giáo dục phải thận trọng xem xét đánh giá
những hành vi sai lệch của người được giáo dục, cũng như đưa ra những quyết định về mức
độ, hình thức trách phạt sao cho đúng đắn, chính xác và thoả đáng. Tránh tình trạng đánh giá
sai, không phù hợp với thực tế (Quá cao hay quá thấp)
Đảm bảo trách phạt phải công bằng: Nhà giáo dục khi đưa ra quyết định trách phạt cần
phải công bằng với mọi người, tránh thiên vị mà trừng phạt nhẹ, thành kiến mà trừng phạt nặng.
Đảm bảo khi trách phạt phải làm cho người được giáo dục thấy rõ được sai lầm của
mình và chấp nhận hình thức, mức độ trách phạt đối với mình “Tâm phục, khẩu phục”: Khi
trách phạt phải làm cho người được giáo dục thấy rõ được lý do bị trách phạt, tính tất yếu của
sự trách phạt; Người được giáo dục thể hiện thái độ ân hận về lỗi lầm của minh và chấp nhận
tính hợp lý của hình thức và mức độ trách phạt. Có như vậy người được giáo dục mới quyết
tâm sửa chữa sai lái, không tái phạm,
Đảm bảo tôn trọng nhân phẩm của người bị trách phạt: Khi trách phạt nhà giáo dục
không được làm nhục, không xúc phạm tới thể xác người bị trách phạt: Không dùng trách phạt
dẻ trả thù; Phải chi ra hướng để giúp cho người bị trách phạt sửa chữa sai lầm một cách tích
cực và tự tin; đồng thời luôn tỏ thái độ chân thành, lòng tin tưởng ở sự tiến bộ của họ.
Đảm bảo tính cá biệt trong trách phạt: Khi trách phạt, nhà giáo dục cần quan tâm tới
đặc điểm tâm sinh lý (xu hướng, năng lực, vốn kinh nghiệm, tính cách, điều kiện hoàn cảnh...)
của từng cá nhân người mắc lỗi trong từng bối cảnh cụ thể để có cách thức giáo dục phù hợp.
Đảm bảo trách phạt của nhà giáo dục phải tạo được dư luận tập thể đồng tình với sự
trách phạt. Sự đồng tình của dư luận tập thể với việc trách phạt của nhà giáo dục sẽ tạo thêm
sức mạnh hỗ trợ người bị trách phạt quyết tâm nhanh chóng sửa chữa sai lầm đồng thời ngăn
chặn những người khác không vi phạm sai lầm.
Lưu ý: trong 2 phương pháp trên thì nhà giáo dục phải lấy khen thưởng làm chủ yếu và trách
phạt là cần thiết để giúp người được giáo dục phát huy trụ điểm, khắc phục nhược điểm. • Phương pháp thi đua
Thi đua là phương pháp thông qua các phong trào hoạt động tập thể nhằm kích thich
khuynh hướng tự khẳng định ở người được giáo dục, thúc đẩy họ đua tài gắng sức, hãng hải nỗ
lực vươn lên ở vị trí hàng đầu và lôi cuốn những người khác cũng tiến lên giành thành tích cá
nhân hay tập thể cao nhất. lOMoAR cPSD| 61470371
Phong trào thi đua có thể tổ chức trong các hoạt động học tập, lao động, vệ sinh trường
lớp, văn hóa văn nghệ, thể dục, thể thao... của tập thể các lớp, các câu lạc bộ ở nhà trường...
VD: “Người đạt điểm cao nhất trong tháng”, “Người có nhiều đóng góp xây dựng bài nhất
trong tháng”...“Lớp học Xanh, sạch, đẹp”...
Ý nghĩa của phương pháp thi đua:
Thi đua kích thích nhu cầu khẳng định bản thân của người được giáo dục. Những người
được giáo dục sẽ nỗ lực hết mình tham gia vào quá trình hoạt động thi đua để dành thắng lợi
cao nhất trên cơ sở đó đạt được các mục tiêu giáo dục đặt ra.
Thi đua tạo môi trường hoạt động tích cực và hiệu quả của những người giáo dục tham
gia trên cơ sở đó mục tiêu giáo dục đạt được hiệu quả cao.
Trong hoạt động thi đua, với sự nỗ lực hết mình của người tham gia, người được giáo
dục sẽ tự nhận thức, đánh giá được bản thân mình trên cơ sở đó có sự điều chỉnh kịp thời đối với bản thân.
Yêu cầu khi thực hiện phương pháp thi đua:
Mục tiêu thi đua phải được xác định: cụ thể, rõ ràng và thiết thực
Các hoạt động thi đua cần phải động viên được tất cả mọi người được giáo dục hăng
hái tham gia với động cơ đúng đắn.
Các hình thức hoạt động thi đua phải thể hiện sự sáng tạo, mới mẻ, hấp dẫn người được giáo dục tham gia.
Thi đua cần có phương thức đánh giá kết quả thi đua tường minh, công khai kích thích
sự tham gia hết mình của các thành viên và cần có so sánh công khai kết quả thi đua mà họ đạt được.
Tiến hành sở tổng kết các hoạt động thi đua đều đặn để giúp người được giáo dục điều
chỉnh kịp thời hoạt động của bản thân trên cơ đó đạt hiệu quả cao nhất của hoạt động thi đua.
Nhà giáo dục cần biểu dương khen thưởng công bằng, thích đáng các cá nhân và tập
thể đạt thành tích cao hoặc có nhiều nỗ lực trong thi đua.