26 trang 10 lượt tải

Giáo án Ngữ Văn lớp 8 - Sách Cánh diều

20

Giáo án Ngữ Văn lớp 8 - Sách Cánh diều. Tài liệu được sưu tầm giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời bạn đọc đón xem.

Chủ đề: Giáo án Ngữ Văn 8 117 tài liệu

Môn: Ngữ Văn 8 1.5 K tài liệu

Tác giả:

Profile

Nguyễn Thị Thu Hoài

1 tuần trước
Tải xuống
Báo cáo
Danh sách Quiz
Tải xuống
/26
BÀI 1: TRUYỆN NGẮN
Kiến thức tổng hợp
1.Truyện ngắn
Truyện ngắn là thể loại cỡ nhỏ của tác phẩm văn xuôi hư cấu, thường phản ánh
một “khoảnh khắc”, một tình huống độc đáo, một sự kiện gây ấn tượng mạnh, có ý
nghĩa nhất trong đời nhân vật.
Kết cấu truyện ngắn không chia thành nhiều tuyến. Bút toán trần thuật thường là
chấm phá. Yếu tố quan trọng nhất của truyện ngắn là những chi tiết cô đúc, lối
hành văn mang nhiều hàm ý.
Có truyện ngắn khai thác cốt truyện kì lạ, lại có truyện ngắn viết về câu truyện giản
dị, đời thường, có truyện ngắn giàu tính triết lí, trào phúng, châm biếm, hài hước,
lại có truyện ngắn rất dài, giàu chất thơ.
2. Trợ từ và thán từ
Trợ từ là những từ được thêm vào câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ, tình
cảm, sự đánh giá hay mục đích phát ngôn của người nói (người viết).
Thán từ là những từ dùng để biểu lộ tình cảm, cảm xúc(a, ái, a ha, ối,...)
TÔI ĐI HỌC
THANH TỊNH
I- Tìm hiểu chung
1.Tác giả
Thanh Tịnh (1911-1988)
Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, quê ở xóm Gia Lạc, ven sông Hương, ngoại ô
thành phố Huế
Từ năm 1933, ông đi làm ở các sở tư rồi vào nghề dạy học và bắt đầu viết văn, làm
thơ. Những sáng tác của ông đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, êm dịu, trong trẻo với
nhiều tác phẩm đặc sắc: Hận chiến trường (tập thơ, 1937), Quê mẹ (tập truyện
ngắn, 1941), Ngậm ngải tìm trầm (tập truyện ngắn, 1943)…
Năm 2007, được tặng giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật
=>là nhà văn, nhà thơ nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại, nổi bật với
phong cách sáng tác tinh tế, giàu cảm xúc, hồn hậu và đậm đà chất thơ.
2. Tác phẩm “Tôi đi học”
In trong tập “Quê mẹ” xuất bản năm 1941
Là một truyện ngắn trữ tình đặc sắc, ghi lại chân thực và tinh tế những kỷ niệm
trong sáng, bồi hồi của buổi tựu trường đầu tiên.
Với giọng văn nhẹ nhàng giàu chất thơ và sự kết hợp tài tình giữa miêu tả, tự sự và
biểu cảm, tác phẩm khơi gợi trong lòng người đọc những ký ức tuổi thơ tươi đẹp.
*Nội dung: tác phẩm không có cốt truyện gay cấn mà chỉ tập trung vào miêu tả tâm
trạng nhân vật “tôi” từ hồi hộp, bỡ ngỡ trên đường đến trường, choáng ngợp trước
sân trường, đến cảm giác trang trọng, tự tin khi vào lớp. Đó là cảm giác “thay đổi
lớn”, bước ngoặt khi nhận ra mình đã lớn.
*Nghệ thuật:
- Ngôn từ và hình ảnh: giản dị, trong sáng, đậm đà màu sắc hoài niệm.
- Hình ảnh so sánh: sử dụng các hình ảnh so sánh độc đáo như “những con chim
con đứng bên bờ tổ”, “đám mây lướt ngừng trên ngọn núi” -> miêu tả tinh tế cảm
xúc.
- Kết hợp bút pháp hài hòa giữa miêu tả, tự sự và biểu cảm tạo nên tính trữ tình sâu
lắng.
=> Tác phẩm là “Tiếng lòng man mác, bâng khuâng” của một thời để thương để
nhớ, tôn vinh giá trị của ngày đầu tiên đến trường và đánh thức những cảm xúc
trong sáng nhất trong mỗi con người. Đây là một tác phẩm kinh điển, luôn được
đón đọc qua nhiều thế hệ.
** Tóm tắt truyện:
Truyện ngắn "Tôi đi học" được kể lại theo trình tự thời gian, men theo dòng hồi
tưởng của nhân vật "tôi" với kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường. Trong truyện là
chất thơ bàng bạc chen lẫn những cảm xúc háo hức, hồi hộp, bất ngờ của nhân vật
"tôi" với những hình ảnh thân quen như: con đường, sách vở, quần áo mới, bạn học
mới,...Đó là những hình ảnh vừa xa lạ nhưng cũng vừa gần gũi, trang nghiêm giúp
nhân vật "tôi" tự tin bước vào ngày học đầu tiên.
Nhân vật chính là nhân vật “tôi”. Nhân vật ấy được nhà văn miêu tả qua các
phương diện: lời nói, hành động, tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật.
Ngôn ngữ trần thuật trong truyện bộc lộ ý thức sử dụng ngôn ngữ có chủ ý của
nhà văn, thể hiện quan điểm của tác giả đối với cuộc sống của nhân vật được miêu
tả.
Cảm xúc ngày đầu tiên đi học: Cái ngày đầu tiên đi học tôi đã trải qua cảm lo lắng,
ở một môi trường mới với những con người xa lạ, nhớ nhung cha mẹ, và có chút sợ
hãi vì sợ bản thân không hòa nhập được với mọi người.
II- Đọc hiểu văn bản
***Nội dung chính: Văn bản nói về một trang đời gần gũi mà thiêng liêng , đó là
kỷ niệm buổi tựu trường đầu tiên với tâm trạng bỡ ngỡ, những cảm xúc mới mẻ,
những ấn tượng không thể quên về trường lớp, thầy cô và bạn bè. Em “như một
con chim đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e
sợ”.
** Sử dụng ngôi kể thứ nhất, xưng tôi => biến tác phẩm trở thành một dòng hồi
tưởng thiết tha và đầy chân thực, tinh tế, khắc họa thế giới nội tâm bồi hồi, trong
sáng và những cảm nhận ngây thơ, bỡ ngỡ của nhân vật chính.
Đoạn 1:
Những hình ảnh gợi nỗi nhớ cho nhân vật “tôi”
- Biến chuyển của cảnh vật sang thu: Cuối thu, thời điểm tựu trường, cảm
nhận lá rụng nhiều, mây bàng bạc khiến lòng người nhẹ nhàng mà bồi hồi
nhớ lại.
- Hình ảnh những em bé núp dưới nón mẹ lần đầu đến trường
=>Hình ảnh so sánh “như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”.
Tất cả gợi lại nỗi nhớ cho nhân vật “tôi”, nỗi nhớ về ngày đầu tiên đi học.
Sự thay đổi trong cảm nhận với cảnh vật của nhân vật “tôi”
a. tâm trạng khi cùng mẹ đi trên đường tới trường
- Cảnh vật, con người vốn rất quen nhưng lần này thấy lạ. “Con đường này tôi đã
quen,..... vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học”.
=>Một buổi mai “đầy sương thu và gió lạnh” => đi trên con đường làng “dài và
hẹp” quen thuộc => tự cảm nhận thấy sự thay đổi lớn trong lòng mình, làm thay
đổi cả cảnh vật xung quanh. Cảnh vật không còn giống như mọi khi “tự nhiên tôi
thấy lạ” => tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình, cảm thấy trang trọng,
đứng đắn hơn, bỡ ngỡ và đầy lúng túng
=> Từ ngữ gợi tả, nghệ thuật so sánh, chọn lọc chi tiết tiêu biểu, cụ thể: tâm trạng
bỡ ngỡ của “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên.
b. Khi tới gần trường
- Không khí của ngày hội tựu trường: náo nức, vui vẻ nhưng cũng rất “trang trọng
và đứng đắn”, “thấy mấy cậu nhỏ,... mà tôi thèm. Hai quyển vở mới đang ở trên
tay tôi đã bắt đầu thấy nặng”. => Ban đầu khi mới rời khỏi nhà, nhân vật “tôi” cảm
thấy mọi thứ đầu nhẹ nhàng, háo hức. Nhưng đến khi tới gần trường, trước kh gian
trang trọng của buổi lễ, cảm giác vật lý về sức nặng của quyển vở mà “tôi cảm
nhận” là biểu hiện của sự áp lực xâm chiếm tâm trí, vì thấy các bạn khác “trạc
tuổi” đã rất thoải mái tựu trường nên càng áp lực. “Tôi bặm tay ghì thật chặt,.....
nắm lại cần thận” => điều chỉnh lại cảm xúc
=> Thannh tịnh dùng cái hữu hình ( trọng lượng quyển vở) để diễn tả cái vô hình
( sự biến chuyển trong tâm hồn). Nó cụ thể hóa sự bỡ ngỡ, rụt rè của một con chim
non trước ngưỡng cửa mới của cuộc đời
- Hành động quan sát và so sánh:{Khi thấy "mấy cậu đi trước" mang nhiều sách vở,
bút thước nhưng không tỏ ra khó khăn, nhân vật "tôi" nảy sinh sự tò mò và muốn
được như họ. Điều này thể hiện khao khát được{hòa nhập, được coi là{"người
thạo"{(người đã quen đi học).
- Ý thức về sự trưởng thành (Câu hỏi: Tại sao nhân vật "tôi" lại muốn cầm bút
thước?):{Nhân vật "tôi" muốn "thử sức mình" bằng cách xin mẹ cầm bút thước.
Hành động này bộc lộ nét tâm lý muốn{chứng minh mình đã lớn, có thể tự lập và
đảm đương công việc của một người học trò.
- Suy nghĩ non nớt, ngây thơ:{Khi mẹ từ chối với ánh mắt "âu yếm" (vì mẹ lo con
mệt hoặc chưa quen), nhân vật "tôi" có một suy nghĩ rất trẻ con:{"chắc chỉ người
thạo mới cầm nổi bút thước". Ý nghĩ này vừa hài hước vừa đáng yêu, cho thấy cậu
bé coi việc cầm bút thước như một thành tựu, một dấu mốc quan trọng, khẳng định
vị thế của người đi học.{
=> Qua đoạn văn này, Thanh Tịnh đã khắc họa thành công tâm lý chuyển biến từ
sự bỡ ngỡ, lúng túng sang khao khát trưởng thành và ý thức về vai trò mới của một
học sinh trong ngày tựu trường đầu tiên.{
Hình ảnh so sánh “ như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi” -> Hình ảnh so
sánh đắt giá, thể hiện sự tinh tế trong việc miêu tả tâm lý nhân vật, hình ảnh so
sánh đối lập với cảm giác “nặng” khi cầm quyển vở trước đó, thể hiện sự chuyển
biến linh hoạt trong tâm hồn trẻ thơ, sự “nặng” không phải là một nỗi sợ hãi cố hữu
mà chỉ là một cảm xúc bâng khuâng, mơ hồ.
Đoạn 2:
a.Khi đứng giữa sân trường và nghe gọi tên vào lớp học
- Không khí ngày tựu trường: “người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt cũng
vui tươi và sáng sủa”
-> Hình ảnh sân trường đông vui trang trọng, trái ngược hẳn với sân trường vắng
lặng của những ngày hè, “lần ấy, trường đối với tối là một nơi xa lạ”.
- Nhưng vào ngày hôm nay, khi đã trở thành một phần của ngôi trường, “tôi” thấy
mái trường “trông vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm như cái đình Hòa Ấp,.....” =>
Hình ảnh so sánh cho thấy vẻ đẹp cổ kính, nhấn mạnh không gian sang trọng,
thiêng liêng của ngôi trường trong tâm tưởng của “tôi”.
=> Tâm trạng “lo sợ vẩn vơ”: là diễn biến tâm lý rất “trẻ thơ” mơ hồ, không rõ
nguyên nhân cụ thể, chỉ là sự e dè trước một môi trường mới mẻ, xa lạ.
*Tâm trạng chung của những học trò mới.
-Không chỉ riêng nhân vật “tôi” mà “mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ đứng nép bên
người thân, chỉ dám nhìn một nửa hay dám đi từng bước nhẹ”.
=>Sự đòng xảm, tâm lý chung của những đứa trẻ lần đầu đi học.
-Hình ảnh so sánh “con chim con đứng trên bờ tổ,...” -> đây là hình ảnh so sánh đắt
giá, đặc sắc, giàu sức gợi cảm
- Sự non nớt, ngây thơ: những học trò mới được ví như “con chim con” – sự nhỏ
bé, yếu ớt, non nớt của các em trước ngưỡng cửa cuộc đời.
- Khát vọng vươn ra thế giới mới: “con chim con” đứng trên bờ tổ - muốn rời xa
nơi thân thuộc với mình để khám phá, học hỏi, muốn lớn, muốn tự lập “nhìn quãng
trời rộng muốn bay”.
- Sự e sợ, ngập ngừng: “nhưng còn ngập ngừng e sợ”: nỗi niềm chung của những
“chú chim con” mới lớn, chưa thực sự sẵn sàng rời khỏi “tổ” để tới với chân trời
mới. “Họ thèm vụng và ước ao thầm....trong cảnh lạ”.
Đoạn văn đã khắc họa hành công trong việc khắc họa tinh tế diễn biến tâm trạng
phức tạp của “tôi” trong ngày tựu trường, tuy phức tạp nhưng đậm chất trẻ thơ. Từ
bỡ ngỡ, lo âu đến khát khao hòa nhập và trưởng thành.
-“Sau một hồi trống thúc....Cảm thấy mình chơ vơ là lúc này” -> Tiếp tục mô tả
sâu sắc cung bậc cảm xúc phức tạp của “tôi” và các học trò mới “...hai chân các
cậu cứ dềnh dàng mãi, hết co lên một chân,... như đá một quả ban tưởng tượng.”
=> sự bồn chồn lo lắng của các cậu học trò mới, trong đó có cả “tôi”, toàn thân run
run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp.”
*Tâm trạng nhân vật “tôi” khi được gọi tên
- Tâm trạng của nhân vật tôi được đẩy lên cao trào: “cảm thấy như quả tim tôi
ngừng đập. Tôi quên cả mẹ tôi đứng sau”. => sự hồi hộp, lo lắng bao trùm cả tâm
trí, tới mức khi nghe gọi đến tên “tự nhiên giật mình và lúng túng”. => “tôi” dường
như đang sợ khi mọi sự chú ý của mọi người đổ dồn về mình.
-Lời dặn dò của ông đốc:
+Hình ảnh ông đốc được khắc họa là một nhân vật với “cặp mắt hiền từ và cảm
động” – một người dẫn đường đầy yên tâm, lời nói “sẽ” (nhẹ nhàng, ôn tồn) với
nội dung dặn dò “cố gắng học để thầy mẹ được vui lòng và để thầy dạy các em
được sung sướng.” => một người thầy quan tâm, thấy hiểu tâm lý tẻ thơ của người
thầy, xoa dịu nỗi lo của các trò nhỏ.
-Tuy được vỗ về nhưng “các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời” – các
phụ huynh trả lời thay => vẫn hoang mang, lúng túng.
-Sự lúng túng ấy càng được đẩy lên cao khi “được người ta ngắm nhìn nhiều hơn
hết” =>> đã lúng túng “tôi” càng lúng túng hơn.
=>> Đoạn văn tiếp tục là diễn biến tâm lý phức tạp, nhưng ở đoạn này sự lo lắng
ấy đã bước đầu được an ủi, vỗ về từ lời dặn ấm áp của thầy. Trong đoạn văn, tác
giả sử dung lời văn nhẹ nhàng, không mô tả cảm xúc đơn thuần mà là cảm xúc qua
hành động =>> thực càng thêm thực. Kết hợp với các từ ngữ chọn lọc, giàu sức
gợii “lúng túng”, “dềnh dàng”,.... so sánh ẩn dụ “con chim con đứng trên bờ tổ”, sự
đối lập “oai nghiêm”, trang trọng của ngày đầu nhập học >< sự lúng túng lạc lõng
của “tôi”. Cả đoạn văn là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghê thuật kể chuyện giản
dị với khả năng quan sát và phân tích tâm lý sâu sắc, người đọc như được sống lại
ký ức ngày đầu đi học của mình.
b.Khi ngồi trong lớp học
-“....người tôi lúc ấy tự nhiên nặng nề một cách kỳ lạ,..” => sự lúng túng vẫn còn
tới mức “không giữ được chéo áo hay cánh tay của người thân”; một cậu bạn “ôm
mặt khóc” của một cậu bạn và việc nhân vật “tôi” dúi đầu vào lòng mẹ nức nở
khóc theo” => Một chuỗi hành động được mô tả rất tự nhiên -> phản ứng tâm lý
bộc phát, đỉnh điểm của sự e sợ khi phải bước vào môi trường mới đầy xa lạ, rời xa
vòng tay người thân. Tuy vậy, “tôi” vẫn cảm nhận được một bàn tay quen thuộc
vuốt mái tóc tôi -> sự an ủi quen thuộc
- Cái hay của tác giả là sự đối lập cảm xúc đột ngột, từ chỗ cảm thấy được che chở
bởi “một bàn tay dịu dàng”, ngay lập tức chuyển sang cảm giác “nặng nề một cách
kỳ lạ” -> sự nặng nề này không phải của thể chất mà là của tâm lý, là trách nhiệm
về sự tự lập sắp đến.
- Sử dụng từ láy giàu sức gợi cảm: Các từ láy “dịu dàng”, “nặng nề”, “thút thít”,....
được sử dụng đắt giá, gợi tả chính xác sắc thái cảm xúc và hành động của các nhân
vật => đoạn văn trở nên sống động, chân thực hơn bao giờ hết.
- Ông đốc: cười tươi nhẫn nại chờ -> thái độ của ông đốc tạo ra sự gần gũii, thân
thiện, phá tan bầu kh khí căng thẳng, oai nghiêm thường thấy của người đứng đầu.
Dường như trấn an học trò rằng trường học kh đáng sợ như các em nghĩ. Tính từ
“nhẫn nại”, cho thấy sự thấu hiểu, kiên nhẫn đợi những đứa trẻ, không hề thúc ép
tâm trạng của các em. -> thể hiện sự bao dung, tinh tế của người thầy. “Trưa
nay,.... ngày nữa” – trấn an, đánh tan nỗi sợ hãi chia xa, đánh vào tâm lý trẻ thơ.
Khiến các em cảm nhận được việc đi học vẫn có niềm vui và sự thoải mái => đây
là giá trị nhan đạo của tác phẩm, đề cao tình thương, sự thấy hiểu giữa con người
với con người, với thầy và trò trong môi trường giáo dục.
Đoạn 3:
-Sau ông đốc, một thầy giáo trẻ “gương mặt hiền từ đang đón chúng tôi ở trước cửa
lớp” => Một nhân vật mới nhưng vẫn hiền từ, sẵn sàng dìu dắt các học trò.
- Cảm giác xa lạ, lạc lõng ban đầu: “chưa lần nào cảm thấy xa mẹ tôi như lần này”,
mặc dù trước đó có những hôm đi chơi cả ngày không thấy xa nhà. Điều này cho
thấy sự thay đổi lớn trong tâm trạng, cảm giác xa mẹ lúc này bắt đầu sâu sắc và ý
thức rõ rệt hơn, “tôi” ý thức được sự chuyển giao từ môi trường gia đình sang môi
trường mới mẻ là “trường học”.
- Sự chuyển biến sang gần gũi, thân thuộc bất ngờ: Sự thay đổi này diễn ra nhanh
chóng và tự nhiên, khi nhân vật tôi bước vào lớp học, “mùi hương lạ xông lên
trong lớp”, thấy “hình gì treo trên tường cũng thấy lạ và hay”, bàn ghế chỗ “tôi”
ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên nhận là vật riêng của mình, ... một người bạn tôi chưa
hề quen biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm thấy xa lạ chút nào.... => Từ chỗ xa lạ,
lạc lõng, bỗng dưng cảm xúc chuyển thành thân thuộc, tò mò, đầy gần gũi và
quyến luyến, cảm xúc này tới quá tự nhiên và bất ngờ “đến tôi cũng kh dám tin là
có thật”. => Dường như sự quan tâm, ân cần của thầy cô đã giúp các học trò mới
hòa nhập nhanh chóng, trái ngược hoàn toàn với cảm giác xa lạ ban đầu.
- “Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ
cánh bay cao” – Hình ảnh đắt giá, mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại, dường như
con chim con bên bờ tổ ngày nào đã vượt qua nỗi sợ hãi của bản thân, dám vỗ cánh
bay lượn ở chân trời mới, dù vẫn còn rụt rè nhưng đã dám hót và bay cao. Đồng
thời hình ảnh con chim gợi cho “tôi” một sự hoài niệm về quá khứ: những buổi đi
bẫy chim giữa cánh đồng – tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đưa
tôi về cảnh thật.
=> Tâm hồn của “tôi” vẫn trong trẻo và hồn nhiên, đúng với tâm lý trẻ thơ là ham
chơi, tự do. Nhưng chấm dứt dòng hồi tưởng bằng “tiếng phấn”, dừng như đưa
“tôi” trở lại vai trò và trách nhiệm mới của 1 người học trò. Sự thay đổi tâm trạng
cho thấy khả năng thích nghi nhanh chóng, tâm hồn nhày cảm và trong trẻo của
nhân vật tôi trong ngày đầu tới lớp.
- “Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm bẩm đánh vần đọc: Bài tập
viết: Tôi đi học”
=>Tư thế vòng tay lên bàn, chăm chỉ nhìn thầy viết – một cử chỉ quen thuộc của
học sinh -> thể hiện sự nghiêm túc, chăm chú, ý thức kỷ luật ban đầu của người
học trò. Bước đầu của sự bắt nhịp với môi trường mới, gạt bỏ sự lúng túng, bỡ ngỡ
ở ngoài sân trường lúc trước.
=> Hành động:”lẩm bẩm đánh vần đọc”. Hành động này thể hiện sự say mệ, háo
hức, nghiêm túc tiếp thu tri thức
=>”Bài tập viết: Tôi đi học” – Bài học đầu tiên của “tôi”, nội dung câu văn có ý
nghĩa tự sự, tự nhận thức sâu sắc, khẳng định sự chuyển mình, cột mốc mới trong
đời “tôi”., từ một đứa trẻ đơn thuần trở thành một cậu học trò nhỏ. Xuyên suốt
đoạn văn, tác giả sử dụng giọng văn nhẹ nhàng, lắng đọng, kết hợp hài hòa, tinh tế
giữua hành động bên ngoài và thế giới nội tâm bên trong, Thanh Tịnh đã thành
công trong việc gửi gắm thông điệp về ý nghĩa thieng liêng của việc học, về những
kỷ niệm đầu đời trng trẻo, đẹp đẽ nhất của mỗi con người.
TỔNG KẾT VĂN BẢN:
Tôi đi học là một truyện ngắn giàu chất thơ – nhờ giọng văn nhẹ nhàng, truyền
cảm, kết hợp hài hòa giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm. Chất thơ được tạo nên từ tâm
trạng trong trẻo, bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên đến trường, cùng
những so sánh độc đáo, hình ảnh sinh động và cách sử dụng từ thông minh, nhưng
vẫn gần gũi chân thực, kết hợp với ngôi kể thứ nhất, giọng kể nhẹ nhàng, là dòng
chảy cảm xúc êm dịu, sâu lắng. Tất cả đã gợi trong lòng người đọc một nỗi niềm
về ngày đầu tiên đi học của chính mình, biến kỷ niệm ấy thành những trang văn trữ
tình sâu sắc.
ĐỀ VĂN: Giữa kỳ liên quan tới tác phẩm
Đề 1:
PHẦNDĐỌC HIỂUD(3.0Dđiểm)
Cho ngữ liệu sau đọc và trả lời câu hỏi:
“Mỗi lần nắng mới hắt bên song,
Xao xác, gà trưa gáy não nùng,
Lòng rượi buồn theo thời dĩ vãng,
Chập chờn sống lại những ngày không.
6
Tôi nhớ mẹ tôi, thuở thiếu thời
Lúc người còn sống, tôi lên mười;
Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội,
Áo đỏ người đưa trước giậu phơi.
6
Hình dáng mẹ tôi chửa xóa mờ
Hãy còn mường tượng lúc vào ra:
Nét cười đen nhánh sau tay áo
Trong ánh trưa hè trước giậu thưa.”
( Nắng mới –{Lưu Trọng Lư)
Câu 1 (0.5 điểm):{Xác định thể thơ của đoạn trích trên?
Câu 2 (1.0 điểm):{Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ có trong hai câu thơ
sau:
"Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội,
Áo đỏ người đưa trước giậu phơi."
Câu 3:D(0.5 điểm): Xác định nội dung chính của bài thơ.
Câu 4 (1.0 điểm):{Anh, chị cảm nhận như thế nào về tình cảm của tác giả dành
cho mẹ qua bài thơ?
PHẦNDVIẾTD(7.0 điểm)
DCâuD1. (2.0Dđiểm){Viết đoạn văn ngắn (8-10 dòng) bộc lộ suy nghĩ của anh/chị về
tình mẫu tử sau khi đọc đoạn trích trên.
Câu 2. (5.0 điểm){Trình bày cảm nhận của em về đoạn trích “Tôi đi học” của
Thanh Tịnh
Đề 2:
PHẦNDĐỌC HIỂUD(3.0Dđiểm)
Cho ngữ liệu sau đọc và trả lời câu hỏi:
“Buổi sáng hôm nay, mùa đông đột nhiên đến không báo cho biết trước. Vừa mới
ngày hôm qua trời hãy còn nắng ấm và hanh, cái nắng về cuối tháng mười lăm nứt
nẻ đất ruộng, và làm giòn khô những chiếc lá rơi. Sơn và chị chơi cỏ gà ở ngoài
đồng còn thấy nóng bức, chảy mồ hôi. Qua một đêm mưa rào, trời bỗng đổi ra gió
bấc, rồi cái lạnh ở đâu đến làm cho người ta tưởng đang ở giữa mùa đông rét
mướt. Sơn tung chăn tỉnh dậy, nhưng không bước xuống giường ngay như mọi khi
còn ngồi thu tay vào trong bọc, bên cạnh đứa em bé vẫn nắm tay ngủ kĩ.6 Chị Sơn
và mẹ Sơn đã trở dậy, đang ngồi quạt hỏa lò để pha nước chè uống. Sơn nhận thấy
mọi người đã mặc áo rét cả rồi.
Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đất khô trắng luôn luôn cơn gió vi vu làm bốc lên
những màn bụi nhỏ, thổi lăn những cái lá khô lạo xạo. Trời không u ám, toàn một
màu trắng đục. Những cây lan trong chậu, lá rung động và hình như sắt lại vì rét.”
(6Trích6Gió lạnh đầu mùa –6Thạch Lam, BXB Văn học, Hà Nội, 2015)
Câu 1 (0.5 điểm):{Đoạn trích trên được kể theo ngôi nào?
Câu 2 (1.0 điểm):{Chỉ ra từ tượng thanh trong câu: “Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy
đất khô trắng, luôn luôn cơn gió vi vu làm bốc lên những màn bụi nhỏ, thổi lăn
những cái lá khô lạo xạo”.{Tác dụng của việc sử dụng từ tượng thanh trong câu
trên là gì?
Câu 3:D(0.5 điểm): Xác định nội dung chính của đoạn trích trên?
Câu 4 (1.0 điểm):{Trình bày cảm nhận của em mỗi khi mùa đông đến?
PHẦNDVIẾTD(7.0 điểm)
DCâuD1. (2.0Dđiểm){Hãy viết 1 đoạn văn ngắn khoảng 200 chữ bàn về hiện tượng
biến đổi khí hậu.
Câu 2. (5.0 điểm){Mỗi chúng ta ai cũng sẽ có những kỉ niệm đáng nhớ trong cuộc
đời. Hãy kể về một kỉ niệm để lại ấn tượng sâu sắc với em?
Đề 3:
Tự luận:
Câu 1:{Những gì đã gợi lên trong lòng nhân vật “tôi” kỉ niệm về buổi tựu trường
đầu tiên?
Câu 2:{“Tôi đi học” vừa là nhan đề, vừa là cụm từ nhà văn dùng để kết thúc văn
bản. Theo em, cụm từ ấy gợi ra ý nghĩa gì?
Câu 3 (2 điểm):DNhận xét về thái độ, cử chỉ của những người lớn (ông đốc, thầy
giáo đón học trò mới, các phụ huynh) đối với các em bé lần đầu tiên đi học trong
văn bản “Tôi đi học”.
Câu 4:{Hãy phân tích các hình ảnh so sánh được nhà văn sử dụng trong truyện
ngắn.
Câu 5: Phân tích sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên tới
lớp, nhận xét về cách sử dụng ngôi kể của tác giả.
Câu 6:{Phân tích và so sánh tâm trạng của nhân vật “tôi” ở hai đoạn văn sau:
(1) Nhưng lần này lại khác. Trước mắt tôi trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai
nghiêm như cái đình làng Hoà Ấp. Sân nó rộng, mình nó cao hơn trong những buổi
trưa hè đầy vắng lặng. Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ.
(2) Một mùi hương lạ xông lên trong lớp. Trông hình gì treo trên tường tôi cũng
thấy lạ và hay hay. Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên lạm nhận
là vật riêng của mình. Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một người bạn tôi
chưa hề quen biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào. Sự quyến
luyến tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin có thật.
Trả lời:
- Để phân tích, so sánh hai đoạn văn này, cần đặt chúng trong dòng cốt truyện của
tác phẩm. Đây là hai đoạn văn diễn tả tâm trạng nhân vật “tôi” ở hai thời điểm
khác nhau.
Đoạn văn thứ nhất diễn tả tâm trạng “tôi” khi đứng trước ngôi trường ở lần đi học
đầu tiên. Đó là tâm trạng ngỡ ngàng, mới lạ dù không phải mình thấy ngôi trường
này lần đầu. Hôm nay, nhân vật “tôi” cảm thấy ngôi trường oai nghiêm, cao rộng
còn mình thật bé nhỏ nên lo sợ vẩn vơ.
- Đoạn văn thứ hai diễn tả tâm trạng “tôi” khi đã rời bàn tay mẹ, được ông đốc
khuyên nhủ, được thầy giáo trẻ tươi cười đón nhận rồi ngồi vào chỗ của mình
trong lớp. Đó là tâm trạng tuy vẫn còn ngỡ ngàng nhưng đã bắt đầu cảm thấy ấm
áp, quyến luyến thật tự nhiên. Hãy giải thích xem tại sao “tôi” không còn cảm giác
sợ hãi nữa (chú ý hình ảnh ông đốc, thầy giáo)... Từ đây với “tôi”, người bạn ngồi
bên và mọi vật chung quanh bỗng trở nên thân thuộc. Tình cảm quyến luyến nảy
nở bất ngờ mà tự nhiên trong lòng chú bé.
6Ở đoạn văn thứ nhất, nhân vật “tôi” bỗng cảm thấy lạ trước những điều tưởng
chừng đã quen. Ở đoạn văn thứ hai, nhân vật “tôi” từ lo sợ vẩn vơ bỗng tự nhiên
có cảm giác gần gũi, tin cậy. Qua hai đoạn văn này, chúng ta thấy niềm vui trong
trẻo, ấm áp của nhân vật “tôi” trong ngày tựu trường đầu tiên được Thanh Tịnh
ghi lại rất chân thực.
D
Câu 7:{Văn bản “Tôi đi học” đã nói giúp những suy nghĩ và tình cảm gì của rất
nhiều người đọc? Điều đó còn có ý nghĩa với cuộc sống hôm nay như thế nào?
Trả lời:
- Văn bản đã nói giúp cho người đọc những suy nghĩ, cảm nhận về buổi tựu trường
đầu tiên trong đời, nói rộng hơn về là về những kỉ niệm đẹp đẽ, về những thứ mang
tính đầu tiên của mỗi người.
- Ý nghĩa đối với cuộc sống hôm nay: giúp người đọc gợi nhớ về những kỉ niệm
đẹp của bản thân; hiểu, trân trọng quá khứ đồng thời sống và làm việc hết mình
với cuộc sống hiện tại để sau này nó sẽ trở thành một quá khứ đáng nhớ.
GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA
THẠCH LAM
I-Tìm hiểu chung
1, Tác giả
Thạc Lam (1910 -1942)
-Tên thật là Nguyễn Tường Lân, sinh ra và học tập tại Hà Nội nhưng thuở nhỏ
sống ở phố Cẩm Giàng – Hải Dương. Sau khi đỗ tú tài, ông thôi học về làm báo
với anh và gia nhập nhóm Tự lực văn đoàn. (vì làm báo nên văn học của ông có
một phần ảnh hưởng, khá “hiện thực”).
- Quan điểm sáng tác: theo Thạch Lam, văn chương là một thứ khí giới thanh cao
và đắc lực, nó tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm của con người. Ông quan
niệm:”Đối với tôi văn chương không phải là một cách đem đến cho con người sự
thoát ly hay quên, trái lại, văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà
chúng ta có thể vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, làm cho
lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn”.
- Các tác phẩm tiêu biểu: Gió lạnh đầu mùa (1937), Nắng trong vườn (1938), Sợi
tóc (1942), Ngày mới (1939), Theo dòng (1941),...
- Về phong cách nghệ thuật: Ông thường sáng tác hướng vào cuộc sống cơ cực của
người dân thành thị nghèo và vẻ đẹp nên thơ của cuộc sống thường nhật, cốt truyện
đơn giản, thuộc hoặc không có cốt truyện. Đồng thời, có sự hòa quyện tuyệt vời
giữa hai yêu tố hiện thực và lãng mạn, tự sự và trữ tình.
- Đặc biệt, truyện ngắn trữ tình, giàu chất thơ của nhà văn Thạch Lam được tạo nên
khi nhà văn chú ý khai thác và biểu hiện một cácch tinh tế mạch cảm xúc, tâm
trạng, tình cảm của nhân vật hoặc gợi chính mình trước thế giới bằng những chi
tiết, hình ảnh đầy gợii cảm và một lối văn trong sáng, truyền cảm, phù hợp với
nhịp điệu riêng của cảm xúc, tâm hồn.
=> Một truyện ngắn hay tp văn xuôi được coi là giàu chất thơ khi mối bận tâm của
người viết không đặt vào việc kể lại sự việc, hành động mà là khi to đó làm bật lên
một trạng thái của đời sống hoặc tâm hồn con người.
2, Tác phẩm
-Gió lạnh đầu mùa (1937) là truyện ngắn đặc sắc của Thạch Lam, khắc họa tình
người ấm áp qua câu chuyện hai chị em Sơn và Lan mang áo bông cũ cho cô bé
hàng xóm nghèo tên Hiên trong ngày đông giá rét. Tác phẩm nhẹ nhàng, tinh tế,
tôn vinh tấm lòng nhân hậu, sự sẻ chia giữa người với người, thể hiện giá trị nhân
đạo sâu sắc.
- Tác phẩm sử dụng ngôi kể thứ 3 (trần thuật), người kể giấu mình, đứng ngoài câu
chuyện => Câu chuyện mang góc nhìn khách quan, toàn diện và linh hoạt, cho
phép tác giả thấu suốt nội tâm và diễn biến nhân vật, thường gọi là người kể
chuyện toàn tri, giọng văn tâm tình, nhẹ nhàng.
*Nghệ thuật tác phẩm:
- Cốt truyện đơn giản, nhẹ nhàng, chú trọng miêu tả tâm lý và khung cảnh
- Ngôn từ tinh tế, giàu cảm xúc.
II - Đọc hiểu văn bản
*Tóm tắt nội dung chính văn bản:
Sơn và Lan là hai chị em sinh ra trong một gia đình khá giả. Không giống như
những đứa trẻ có điều kiện khác, hai chị em Sơn, Lan luôn hòa đồng, gần gũi với
những đứa trẻ nghèo cùng phố huyện. Vào một ngày trời chuyển lạnh, hai chị em
mặc áo ấm ra chợ chơi thấy Hiên – cô bé hàng xóm đang co ro bên cột quán với
manh áo mong manh, rách tả tơi. Thấy vậy, hai chị em bèn đem tặng Hiên chiếc áo
bông cũ. Chính chiếc áo bông ấy đã thắp sáng tình yêu thương, sưởi ấm cho Hiên
cũng như những đứa trẻ nghèo nơi đây qua mùa đông giá rét. Câu chuyện đã để lại
dư âm trong lòng độc giả, khiến độc giả vừa thấm thía nỗi khổ đau, bất hạnh, hoàn
cảnh éo le của những con người nghèo khổ, vừa cảm nhận sâu sắc tình người ấm
nồng, cao quý, thiêng liêng; từ đó thêm trân trọng cuộc sống này hơn.
=> Văn bản nói về sự khác biệt giữa những đứa trẻ sống trong gia đình khá giả và
nghèo khó. Câu chuyện thấm đậm tình yêu thương giữa người với người, ấm áp
như những chiếc áo mùa đông nảy nở trong lòng những đứa trẻ, thông qua hai
nhân vật Sơn và Lan. Qua đó, ta thấy được nỗi khổ đau, bất hạnh, cùng hoàn cảnh
éo le của những con người nghèo khổ, vừa cảm nhận sâu sắc tình người ấm nồng,
cao quý, để từ đó càng thấy biết ơn, trân trọng cuộc sống hơn.
=> Ca ngợi tình yêu thương, sự sẻ chia, lòng nhân ái giữa người với người.
*Bố cục văn bản: 3 phần
- Phần 1: Từ đầu tới “Tôi, con đi chơi” – Khung cảnh sinh hoạt trong gia đình Sơn
ngày gió đầu mùa
- Phần 2: (tiếp đến “ấm áp vui vui”) – cảnh hai chị em Sơn cùng vui chơi và chia sẻ
áo ấm cho Hiên
- Phần 3 (Còn lại): Sự lo lắng của Sơn và cảnh mẹ Hiên trả lại áo.
***Phân tích tác phẩm.
1, Nhan đề và bối cảnh của truyện
-Nhan đề của truyện đã gợi ra một bối cảnh mùa đông lạnh giá, sự chuyển biến thời
tiết đột ngột. Nhan đề này ẩn chứa trong đó là một câu chuyện ấm áp về tình đời,
tình người, sự đồng cảm và sẻ chia, đặc biệt là sự đối lập giữa cái nghèo và sự giàu
có trong xã hội.
Bức tranh thiên nhiên lúc chuyển giao mùa đông mở đầu tác phẩm, được mô tả
tinh tế, khéo léo. Những câu văn miêu tả về gió vi vu làm bốc lên những màn bụi
nhỏ, lá khô lạo xạo, cùng với bầu trời trắng đục và cây lan rung động, tạo nên một
bức tranh hùng vĩ của mùa đông.
2, Các nhân vật trong truyện
*Nhân vật Sơn: nhân vật chính, thức dậy vào buổi sáng, chứng kiến mọi người
trong gia đình đã sẵn sàng đối mặt với khí trời rét buốt (đối lập với hình ảnh gd
Hiên).
=>Thạch Lam lồng ghép việc mô tả thiên nhiên với khoảnh khắc sinh hoạt sáng
sớm của gia đình Sơn. Mẹ Sơn và chị Lan đang thể hiện sự ân cần và tận tâm trong
việc chuẩn bị nước chè ấm áp. Không khí ấm cúng nảy sinh từ những đối thoại nhỏ
trong gia đình, và chiếc áo bông của Duyên, đứa em gái đã khuất, làm nổi bật sự
xúc động và tình cảm gia đình. Thông điệp về tình yêu và sự mất mát được chuyển
tải một cách tinh tế qua giọng điệu và mô tả của tác giả.
* Sơn là một đứa trẻ được yêu thương
- Nhận được sự yêu thương từ chị
+ Tỉnh dậy thấy lạnh, chưa xuống giường mà gọi chị.
+ Khi Sơn lo sợ mẹ mắng vì cho mất cái áo, chị Lan luôn an ủi, đấu dịu,...{
- Nhận được sự yêu thương từ{mẹ
+ Mẹ bảo chị mang thúng ra, mặc áo ấm cho Sơn:{cả cái áo dạ chỉ đỏ lẫn áo vệ
sinh, ngoài lại mặc phủ cái áo vải thâm dài.

Tài liệu khác của Ngữ Văn 8

Tài liệu liên quan: