Hệ sinh sản

SINH LÝ HỆ SINH SẢN
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn
Nội khoa tổng hợp
Chẩn đoán hình ảnh
Hóa Sinh & Sinh lý học người
Khoa Y - Đại Học Y Dược Tp. HCM NỘI DUNG 1
Chức năng tạo tinh trùng của tinh hoàn 2
Chức năng nội tiết của tinh hoàn 3
Sự phát triển của nang trứng và kinh nguyệt 4
Chức năng nội tiết của buồng trứng
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
SỰ HÌNH THÀNH GIỚI TÍNH
TDF (Testis Determining Factor) Không có TDF từ gen SRY trên NST Y
(không có gen SRY trên NST Y) Nam XY XX Nữ Phát triển tinh hoàn Phát triển buồng trứng
Tế bào Sertoli bài tiết AMH Không có Không có (anti-mullerian hormone) Testosterone AMH AMH kích thích biệt Thoái hóa Thoái hóa Ống Mullerian phát hóa tế bào Leydig ống Mullerian ống Wolffian triển thành ống dẫn trứng, tử cung, Testosterone cổ tử cung và một Dihydrotestosterone phần âm đạo
Ống Wolffian phát triển
Phát triển dương vật, bìu
thành đường sinh dục nam và tuyến sinh dục phụ
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Sự di cư của tế bào mầm sinh dục
Tuần 6: các tế bào mầm nguyên thủy di chuyển từ túi noãn hoàng (yolk
sac) đến gò niệu dục, tạo tuyến sinh dục chưa biệt hóa.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Sự hình thành tuyến sinh dục
• Tuần 6: các tb mầm nguyên
thủy di chuyển từ túi noãn
hoàng đến gò niệu dục, tạo
tuyến sinh dục chưa biệt hóa.
• Tuần 7-8: ở nam phát triển
phần tủy tạo ra tinh hoàn, ở
nữ phát triển phần vỏ tạo ra buồng trứng.
• Sau biệt hóa tuyến sinh dục: cơ quan sinh dục trong và ngoài cũng hình thành theo tương ứng.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Sự biệt hóa cơ quan sinh dục trong
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Sự biệt hóa cơ quan sinh dục ngoài
- Tuần 8: rãnh niệu dục (urethral groove)
đóng kín ở nam -> tạo dương vật (ở nữ rãnh
này vẫn tồn tại tạo lỗ ngoài âm đạo). - Nếp gấp da phía ngoài tạo bìu đón tinh hoàn từ ổ bụng di cư xuống (ở nữ nếp này tạo môi lớn).
Tinh hoàn di cư từ ổ bụng xuống bìu qua
ống bẹn -> thoát vị bẹn thường xảy ra ở nam.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
THAY ĐỔI KHI DẬY THÌ
Kéo dài vài năm, khởi đầu là thay đổi trục nội tiết sinh dục:
• Vùng hạ đồi được đánh thức -> sinh ra GnRH
• Tuyến yên tiết FSH và LH -> kích thích các tuyến sinh dục hoạt động
và hình thành các đặc tính sinh dục thứ phát Từ 13-15 tuổi ở nam Từ 9-13 tuổi ở nữ
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
HOẠT ĐỘNG SAU DẬY THÌ
Tuyến sinh dục có 2 chức năng:
• Ngoại tiết: sản sinh giao tử (tinh trùng và nang trứng)
• Nội tiết: tổng hợp và phóng
thích các steroid sinh dục
Tuyến sinh dục chịu kiểm soát
từ trục hạ đồi - tuyến yên:
• Vùng hạ đồi tiết GnRH kích thích tuyến yên trước
• Tuyến yên tiết FSH và LH tác
động lên tuyến sinh dục
• Điều hòa ngược: steroid sinh
- Ở nam: trục hạ đồi - tuyến yên - tinh hoàn hoạt
dục điều hòa bài tiết LH,
động nhịp nhàng, liên tục suốt đời.
inhibin điều hòa bài tiết FSH.
- Ở nữ: trục hạ đồi - tuyến yên - buồng trứng thay
đổi theo chu kỳ kinh, chấm dứt sau mãn kinh.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh HỆ SINH SẢN NAM
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
CẤU TẠO HỆ SINH DỤC NAM
• Tinh hoàn là tuyến sinh dục chính ở nam: – Sản sinh tinh trùng – Tiết hormon testosterone
• Ống sinh dục nam gồm: ống dẫn tinh,
tuyến tiền liệt, túi tinh, ống phóng tinh
(niệu đạo), dương vật và các tuyến phụ.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh Tinh hoàn Nằm bên trong bìu (thấp hơn thân nhiệt 1-2oC):
• Ống sinh tinh (80%): thành ống (các tế bào
Sertoli) là nơi diễn ra sự tạo tinh trùng.
• Mô kẽ (20%): có các tế bào Leydig tiết hormon testosterone. Màng ngăn máu - tinh hoàn (Sertotli): kiểm soát môi trường phân bào, ngăn tinh trùng tiếp xúc với máu (ngăn tạo kháng thể kháng tinh trùng).
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Tế bào Sertoli và tế bào Leydig
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh SỰ TẠO TINH TRÙNG (SPERMATOGENESIS)
Gồm 3 giai đoạn liên tiếp:
(1) GĐ tạo tinh bào sơ cấp (có thể GP)
(2) GĐ giảm phân tạo các tiền tinh trùng
(3) GĐ biệt hóa tinh trùng trưởng thành
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh Tinh dịch đồ
Theo WHO 2021, tinh dịch đồ xem là
bình thường nếu (KTC 95%):
• Mật độ tinh trùng: ≥ 16 triệu/mL
Tổng số lượng: ≥ 39 triệu
• Tinh trùng di động (PR, NP): ≥ 42%
Di động tiến tới (PR): ≥ 30%
• Tinh trùng còn sống: ≥ 54%.
• Hình thái tinh trùng: ≥ 4% bình
thường (cân đối đầu, thân, đuôi).
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Phản xạ cương (erection)
• Bình thường: cơ trơn mạch máu trong thể hang co lại do tác dụng của giao cảm.
• Khi kích thích tình dục: cơ trơn mạch máu giãn ra do tác dụng đối giao cảm (S2-4).
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Phản xạ phóng tinh (ejaculation)
Kiểm soát bởi giao cảm: kích thích cơ quan sinh dục (dương vật, tinh
hoàn, vùng đáy chậu, tuyến tiền liệt, túi tinh) dẫn đến:
• Co thắt ống sinh dục (mào tinh hoàn, ống dẫn tinh, túi tinh, tuyến
tiền liệt) -> vận chuyển tinh dịch đến niệu đạo sau.
• Co thắt cơ sàn chậu -> phóng tinh dịch theo từng xung.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
CHỨC NĂNG NỘT TIẾT
Tinh hoàn bài tiết testosterone:
• Tổng hợp từ cholesterol tại
tế bào Leydig (do hormon LH kích thích).
• Vận chuyển trong máu bởi: SHBG (65%), albumin (33%).
• Vận chuyển trong ống sinh
tinh bởi ABP (do các tế bào Sertoli tiết ra).
• Chuyển thành 5α-DHT (5α-
dihydrotestosterone bởi 5α-
reductase tại mô đích.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh
Hoạt động của androgen
• AR (androgen receptor) là thụ
thể nội bào -> tác động kiểu genomic là cơ chế chính.
• Phối hợp FSH và androgen là
cần cho sinh tinh, trong đó:
- FSH làm tăng biểu hiện thụ thể androgen tại Sertoli.
- Androgen kích thích giảm
phân và biệt hóa tạo các ra tinh trùng trưởng thành.
Ts. Bs. Lê Quốc Tuấn - Nội khoa và Khoa học y sinh