Hệ thống hóa các tác phẩm truyện Việt Nam | Ngữ văn 9

HỆ THỐNG HOÁ CÁC TÁC PHẨM TRUYỆN VIỆT NAM Tác phẩm - Thể loại Năm Nội dung Nghệ thuật Tác giả và PTBĐ sáng tác Chuyện
-Truyện truyền kì viết bằng - Truyện
Khẳng định vẻ đẹp tâm hồn người con
chữ Hán; kết hợp các yếu tố truyền kì.
truyền thống của người phụ nữ gái Nam - Thế kỉ
hiện thực và yếu tố hoang
Việt Nam, niềm cảm thương số Xương 16
đường kì ảo với cách kể - Tự sự,
phận bi kịch của họ dưới chế độ chuyện, xây dựng nhân vật biểu cảm phong kiến. Nguyễn Dữ rất thành công. Chuyện cũ trong phủ
Phản ánh đời sống xa hoa vô
- Tuỳ bút chữ Hán, ghi chép chúa Trịnh
độ, sự nhũng nhiễu nhân dân
theo cảm hứng sự việc, câu (Vũ trung - Thế kỉ - Tuỳ bút
của bọn vua chúa quan lại
chuyện con người đương tuỳ bút) 18
phong kiến thời vua Lê chúa
thời một cách cụ thể, chân Trịnh suy tàn. thực, sinh động Phạm Đình Hổ
Hình ảnh người anh hùng dân Hoàng Lê - Thể chí -
Tiểu thuyết lịch sử chương
tộc Nguyễn Huệ- Quang Trung
nhất thống Tiểu thuyết
hồi viết bằng chữ Hán; cách
với chiến công thần tốc đại phá chí (hồi 14) lịch sử - Thế kỷ
kể chuyện nhanh gọn, chọn
quân Thanh; sự thất bại thảm 18
lọc sự việc, khắc hoạ nhân
hại của quân Thanh và số phận Ngô gia văn - Tự sự,
vật chủ yếu qua hành động
bi đát của vua tôi Lê Chiêu phái miêu tả và lời nói.
Thống phản nước hại dân.
- Truyện thơ Nôm lục bát.
- Thời đại, gia đình và cuộc đời - Truyện của Nguyễn Du.
- Ngôn ngữ có chức năng Truyện thơ Nôm - Cuối
biểu đạt, biểu cảm và thẩm Kiều thế kỷ - Tóm tắt Truyện Kiều. mĩ. - Tự sự, 18 , đầu Nguyễn Du miêu tả, 19
- Giá trị hiện thực và giá trị
- Nghệ thuật tự sự: dẫn biểu cảm. nhân đạo.
chuyện, xây dựng nhân vật, miêu tả thiên nhiên… Chị em Thuý Kiều -Tự sự,
- Bố cục chặt chẽ, hoàn
- Cuối - Trân trọng ngợi ca vẻ đẹp của miêu tả,
chỉnh; bút pháp ước lệ tượng thế kỷ
chị em Thuý Kiều, dự cảm về Trích biểu cảm
trưng; ngôn ngữ tinh luyện,
18-, đầu số phận nhân vật, thể hiện cảm Truyện (nổi bật là
giàu cảm xúc; khai thác triệt 19 hứng nhân văn sâu sắc. Kiều của miêu tả) để biện pháp tu từ Nguyễn Du Cảnh ngày xuân - Tự sự, miêu tả - TK
Bức tranh thiên nhiên, lễ hội
Từ ngữ bút pháp miêu tả Trích
(nổi bật là 18- 19 mùa xuân tươi đẹp, trong sáng. giàu chất tạo hình. Truyện miêu tả) Kiều của Nguyễn Du Kiều ở lầu - Tự sự,
Cảnh ngộ cô đơn, buồn tủi và
Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, - TK Ngưng Bích biểu cảm,
tấm lòng thuỷ chung, hiếu thảo miêu tả nội tâm, sử dụng 18- 19 miêu tả của Thuý Kiều.
ngôn ngữ độc thoại, điệp từ, Dacademy.vn Trích (nổi bật là điệp cấu trúc… Truyện biểu cảm) Kiều của Nguyễn Du Lục Vân Tiên Cứu - Truyện Kiều thơ Nôm.
Khắc hoạ những phẩm chất đẹp Nguyệt Nga
Ngôn ngữ giản dị mộc mạc
đẽ của hai nhân vật: Lục Vân - TK
mang màu sắc Nam Bộ; xây - Tự
Tiên tài ba dũng cảm, trọng Trích 18- 19 dựng nhân vật qua hành sự, miêu
nghĩa khinh tài; Kiều Nguyệt truyện Lục
động, cử chỉ lời nói. tả, biểu
Nga hiền hậu, nết na, ân tình. Vân Tiên cảm của Nguyễn Đình Chiểu Lục Vân Tiên gặp - Truyện Ngôn ngữ giàu cảm xúc, nạn thơ Nôm.
Sự đối lập giữa cái thiện và cái khoáng đạt, bình dị, dân dã;
ác, giữa nhân cách cao cả và
nghệ thuật kể chuyện theo - TK Trích - Tự
những toan tính thấp hèn, đồng mô típ dân gian, miêu tả 18- 19 Truyện Lục sự, miêu
thời thể hiện thái độ quí trọng
nhân vật qua hành động, lời Vân Tiên tả, biểu
và niềm tin của tác giả
nói; cảm hứng thiên nhiên của Nguyễn cảm trữ tình, dạt dào… Đình Chiểu Dacademy.vn
HỆ THỐNG HOÁ CÁC TÁC PHẨM TRUYỆN HIỆN ĐẠI VIỆT NAM Tác Thể loại phẩm - HCST (xuất xứ) Nội dung Nghệ thuật và PTBĐ Tác giả Xây dựng cốt truyện
- Năm 1948. Thời kì Qua tâm trạng đau xót, tủi tâm lí, tình huống
- Truyện đầu của cuộc kháng hổ của ông Hai ở nơi tản cư truyện đặc sắc; miêu tả ngắn
chiến chống thực dân khi nghe tin đồn làng mình
tâm lí nhân vật sâu sắc, Làng- Pháp.
theo giặc, truyện thể hiện tinh tế; ngôn ngữ nhân Kim - Tự
tình yêu làng quê sâu sắc vật sinh động, giàu Lân
sự, miêu - Tác phẩm được rút thống nhất với lòng yêu nước tính khẩu ngữ, thể hiện tả, biểu từ tập truyện cùng
và tinh thần kháng chiến của cá tính của nhân vật; cảm tên của Kim Lân người nông dân. cách trần thuật linh hoạt, tự nhiên. Truyện xây dựng tình
- Sáng tác năm 1970, Cuộc gặp gỡ tình cờ của ông - Truyện huống hợp lí, cách kể
là kết quả của chuyến hoạ sĩ, cô kĩ sư mới ra trường ngắn chuyện hợp lí, tự Lặng lẽ
thực tế ở Lào Cai của với người thanh niên làm nhiên; miêu tả nhân Sa Pa-
tác giả, khi miền Bắc việc một mình tại trạm khí - Tự
vật từ nhiều điểm nhìn; Nguyễn tiến lên xây dựng
tượng trên núi cao Sa Pa. sự, miêu ngôn ngữ chân thực Thành CNXH, xây dựng Qua đó, truyện ca ngợi tả, biểu giàu chất thơ và chất Long
cuộc sống mới. Rút những người lao động thầm cảm, nghị hoạ; có sự kết hợp
từ tập truyện “Giữa lặng, có cách sống đẹp, cống luận.
giữa tự sự, trữ tình với
trong xanh” (1972). hiến sức mình cho đất nước. bình luận. - Sáng tác năm 1966, khi tác giả đang hoạt - Truyện
Câu chuyện éo le và cảm Chiếc động ở chiến trường Nghệ thuật miêu tả ngắn.
động về tình cảm của hai cha lược Nam Bộ, tác phẩm tâm lí, tính cách nhân
con: ông Sáu và bé Thu trong ngà- được đưa vào tập
vật, đặc biệt là nhân - Tự sự,
lần ông về thăm nhà và ở khu Nguyễn truyện cùng tên. vật trẻ em; xây dựng miêu tả,
căn cứ. Qua đó truyện ca Quang tình huống truyện bất biểu cảm,
ngợi tình cha con thắm thiết Sáng - Tác phẩm được rút ngờ mà tự nhiên. nghị luận.
trong hoàn cảnh chiến tranh. từ truyện ngắn cùng tên của NQS.
- Sáng tác năm 1971, Cuộc sống chiến đấu của 3
khi cuộc kháng chiến cô gái TNXP trên một cao Những
chống Mĩ của dân tộc điểm ở tuyến đường Trường Sử dụng vai kể là nhân - Truyện ngôi sao đang diễn ra ác liệt
Sơn trong những năm chiến vật chính; cách kể ngắn. xa xôi
trên tuyến dường TS. tranh chống Mĩ cứu nước. chuyện tự nhiên, ngôn
Truyện làm nổi bật tâm hồn ngữ sinh động trẻ - Tự sự, Lê
- Tác phẩm được in trong sáng, giàu mơ mộng, trung; nghệ thuật miêu miêu tả, Minh
trong tập truyện ngắn tinh thần dũng cảm, cuộc
tả tâm lí nhân vật sắc biểu cảm. Khuê
của Lê Minh Khuê, sống chiến đấu đầy gian khổ, tinh tế, sắc sảo.
NXB Kim Đồng, Hà hi sinh nhưng rất hồn nhiên Nội 2001. lạc quan của họ. Bến
- Truyện - Truyện ngắn thức Qua cảm xúc và suy ngẫm - Tạo tình huống quê- ngắn.
tỉnh ở mọi người sự của nhân vật Nhĩ vào lúc nghịch lí; trần thuật Nguyễn
trân trọng những giá cuối đời trên giường bệnh qua dòng nội tâm nhân Minh
- Tự sự, trị và vẻ đẹp bình dị, truyện thức tỉnh ở mọi người vật; miêu tả tâm lí tinh Dacademy.vn Châu
miêu tả, gầngũi của cuộc sống sự trân trọng những giá trị và tế; hình ảnh giàu tính
biểu cảm. của quê hương.
vẻ đẹp bình dị, gầngũi của biểu tượng; ngôn ngữ
cuộc sống của quê hương.
và giọng điệu giàu chất - Tác phẩm được in suy tư. trong tập “Bến quê” của Nguyễn Minh Châu năm 1985 Dacademy.vn
BẢNG HỆ THỐNG HOÁ CÁC TÁC PHẨM THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI VIỆT NAM Tác phẩm Thể thơ Tác giả PTBĐ Hoàn cảnh sáng tác Nội dung cơ bản Nghệ thuật - Hình ảnh thơ mộc mạc, giản dị, có sức gợi
- Được viết đầu năm 1948, sau Bài thơ ca ngợi tình cảm lớn. Đồng chí Tự do-
khi tác giả tham gia chiến dịch đồng chí, đồng đội
biểu cảm, Việt Bắc (thu đông 1947).
thiêng liêng của những - Sử dụng bút Chính tự sự,
người lính vào thời kì pháp tả thực, có Hữu miêu tả
- Bài thơ rút từ tập “Đầu súng đầu của cuộc kháng sự kết hợp hài trăng treo” (1966) chiến chống Pháp. hoà giữa yếu tố hiện thực và lãng mạn - Giọng điệu ngang tàng,
Hình ảnh những chiến phóng khoáng Bài thơ - Viết năm 1969 khi cuộc sĩ lái xe trên tuyến pha chút nghịch Kết hợp về tiểu kháng chiến chống Mĩ đường Trường Sơn ngợm. thể thơ 7 đội xe
đang trong gian đoạn vô cùng trong những năm chống chữ và thể KK
ác liệt trên tuyến đường Mĩ với tư thế hiên - Hình ảnh thơ tám chữ - Trường Sơn. ngang, tinh thần lạc độc đáo, ngôn từ Biểu cảm, Phạm quan, dũng cảm, bất có tính khẩu ngữ tự sự, Tiến
- Bài thơ rút rừ tập “Vầng trăng chấp khó khăn nguy gần với văn miêu tả Duật quầng lửa”
hiểm và ý chí chiến đấu xuôi. giải phóng Miền Nam. - Nhan đề độc đáo. - Âm hưởng thơ vừa khoẻ khoắn sôi nổi, vừa phơi
Bài thơ là sự kết hợp phơi bay bổng. hài hoà giữa cảm hứng
- Bìa thơ được sáng tác năm
về thiên nhiên vũ trụ và - Cách gieo vần Đoàn
Thất ngôn 1958, trong chuyến đi thực tế cảm hứng về lao động có nhiều biến thuyền trường
dài ngày ở vùng mỏ Quảng
và cuộc sống mới. Qua hoá linh hoạt các đánh cá thiên -
Ninh của nhà thơ Huy Cận. đó, bộc lộ niềm vui, vần trắc xen lẫn Biểu cảm, niềm tự hào của con vần bằng, vần Huy Cận. miêu tả
- Bài thơ được rút trong tập người lao động được liền xen với vần
“Trời mỗi ngày lại sáng”
làm chủ thiên nhiên và cách.
làm chủ cuộc sống của mình. - Nhiều hình ảnh tráng lệ, trí tưởng tượng phong phú.
Kết hợp 7 - Được viết năm 1963, khi tác Gợi lại những kỉ niệm - Hình tượng thơ
Bếp lửa- chữ và 8 giả đang là sinh viên học ngành đầy xúc động về người sáng tạo “Bếp Bằng
chữ- Biểu Luật ở nước ngoài (Liên Xô bà và tình bà cháu, lửa” mang nhiều Việt
cảm, miêu cũ). Bài thơ được đưa vào tập đồng thời thể hiện lòng ý nghĩa biểu Dacademy.vn
tả, tự sự, “Hương cây- Bếp lửa” (1968) kính yêu trân trọng và tượng.
nghị luận. tập thơ đầu tay của Bằng Việt- biết ơn của cháu đối với Lưu Quang Vũ.
bà và cũng là đối với - Giọng điệu và
gia đình, quê hương, đất thể thơ phù hợp nước. với cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm. Thể hiện tình yêu Khúc hát Chủ yếu
thương con của người Giọng điệu ngọt ru ...
- Được viết năm 1971, khi tác là 8 chữ- mẹ dân tộc Tà-ôi gắn ngào, trìu mến, Nguyễn
giả đang công tác ở chiến khu Biểu cảm,
với lòng yêu nước, tinh mang âm hưởng Khoa miền Tây Thừa Thiên. tự sự
thần chiến đấu và khát của lời ru. Điềm vọng về tương lai. - Vận dụng sáng tạo hình ảnh và giọng điệu lời ru của ca dao. Từ hình tượng con cò Thể thơ tự - Liên tưởng, trong những lời hát ru,
Con cò- do - Biểu - Được sáng tác 1962, in trong tưởng tượng ngợi ca tình mẹ và ý Chế Lan cảm, tự
tập “Hoa ngày thường - Chim phong phú, sáng
nghĩa của lời ru đối với viên
sự, miêu báo bão” (1967) tạo. đời sống của mỗi con tả. người. - Hình ảnh biểu tượng hàm chứa ý nghĩa mới có giá trị biểu cảm, giàu tính triết lí. -Thể thơ 5 chữ có âm hưởng nhẹ nhàng, tha Cảm xúc trước mùa thiết, giàu chất
- Được viết vào tháng 11/1980, xuân của thiên nhiên và nhạc và gắn với - Thơ 5 Mùa
khi tác giả đang nằm trên
đất nước, thể hiện tình các làn điệu dân chữ xuân nho
giường bệnh không bao lâu
yêu tha thiết với cuộc ca. nhỏ-
trước khi nhà thơ qua đời. Tác đời và ước nguyện chân - Biểu Thanh
phẩm được in trong tập thơ thành góp mùa xuân - Hình ảnh tiêu cảm, miêu Hải
“Thơ Việt Nam 1945- 1985”
nho nhỏ của đời mình biểu, sử dụng tả. NXB-GD Hà Nội. vào cuộc đời chung, biện pháp cho đất nước. chuyển đổi cảm giác và thay đổi cách xưng hô hợp lí. - Năm 1976, sau khi cuộc - Giọng điệu
kháng chiến chống Mĩ kết thúc trang trọng, tha
thắng lợi, đất nước thống nhất, Niềm xúc động thành thiết, sâu lắng. Viếng
Thơ 8 chữ lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh kính, thiêng liêng, lòng lăng Bác - Biểu
cũng vừa khánh thành, Viễn
biết ơn, tự hào pha lẫn - Nhiều hình ảnh - Viễn
cảm, miêu Phương ra thăm miền Bắc, vào đau xót của tác giả khi ẩn dụ đẹp, giàu Phương tả
lăng viếng Bác Hồ. Bài thơ vào lăng viếng Bác tính biểu tượng
“Viếng lăng Bác” được sáng vừa gần gũi thân
tác trong dịp đó và in trong tập quen, vừa sâu Dacademy.vn
thơ “Như mây mùa xuân” sắc. (1978) - Dùng những từ Cảm nhận tinh tế về ngữ độc đáo,
những chuyển biến nhẹ cảm nhận tinh tế
Thơ 5 chữ -Viết vào năm 1977, được in
nhàng mà rõ rệt của đất Sang thu- sâu sắc. - Biểu
lần đầu trên báo Văn nghệ, sau trời từ hạ sang thu, qua Hữu
cảm, miêu được in trong tập thơ “Từ chiến đó bộc lộ lòng yêu thiên Thỉnh - Từ ngữ, hình tả. hào đến thành phố” nhiên gắn bó với quê ảnh gợi nhiều
hương đất nước của tác nét đẹp về cảnh giả. về tình. - Thể thơ tự do thể hiện cách nói của người miền Là lời tâm tình của núi, hình ảnh
người cha dặn con thể phóng khoáng hiện tình yêu thương vừa cụ thể vừa - Sau 1975. Nói với Tự do -
con của người miền núi, giàu sức khái con- Y Biểu cảm,
về tình cảm tốt đẹp và quát vừa mộc
- In trong tập thơ “Việt Nam Phương miêu tả
truyền thống của người mạc nhưng cũng 1945- 1985” đồng mình và mong giàu chất thơ.
ước con xứng đáng với truyền thống đó. - Giọng điều thiết tha trìu mến, lời dẫn dắt tự nhiên. Dacademy.vn
Ý NGHĨA NHAN ĐỀ CỦA MỘT SỐ TÁC PHẨM
Văn bản 1: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ - NGÔ GIA VĂN PHÁI
- Là cuốn tiểu thuyết ghi chép về sự thống nhất của vương triều nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn
diệt Trịnh, trả lại Bắc Hà cho vua Lê.
Văn bản 2: ĐỒNG CHÍ - CHÍNH HỮU
- Đồng chí: Những người có cùng chí hướng, lí tưởng - đây được coi là tên gọi của một tình cảm
mới, đặc biệt xuất hiện và phổ biến trong những năm cách mạng và kháng chiến.
- Tình đồng chí là cốt lõi, là bản chất sâu xa của sự gắn bó giữa những người lính cách mạng.
Tình đồng chí đã gúp người lính vượt lên trên mọi huỷ diệt của chiến tranh, bom đạn quân thù.
Văn bản 3: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH - PHẠM TIẾN DUẬT
- Nhan đề dài tưởng như có chỗ thừa, nhưng lại thu hút người đọc ở cái vẻ lạ, độc đáo của nó.
Nhan đề bài thơ đã làm nổi bật một hình ảnh rất độc đáo của toàn bài và đó là hình ảnh hiếm gặp
trong thơ - hình ảnh những chiếc xe không kính.
- Vẻ khác lạ còn ở hai chữ “ Bài thơ” như sự khẳng định chất thơ của hiện thực, của tuổi trẻ hiên
ngang, dũng cảm, vượt lên nhiều thiếu thốn, hiểm nguy của chiến tranh. Hai chữ bài thơ cho
thấy rõ hơn cách nhìn, cách khai thác hiện thực của tác giả.
Văn bản 4: MÙA XUÂN NHO NHỎ - THANH HẢI
- Tên bài thơ là một sáng tạo độc đáo, một phát hiện mới mẻ của nhà thơ. Nó thể hiện quan
điểm về sự thống nhất giữa cái riêng và cái chung, giữa cái cá nhân và cái cộng đồng. Mùa xuân
nho nhỏ còn thể hiện nguyện ước chân thành của Thanh Hải, ông muốn sống đẹp, sống với tất cả
sức sống tươi trẻ của mình, muốn được cống hiến những gì tinh túy nhất, tốt đẹp nhất của mình cho cuộc đời chung.
Văn bản 5: LÀNG - KIM LÂN
Tại sao Kim Lân lại đặt tên cho văn bản của mình là Làng chứ không phải là Làng chợ Dầu ?
- Đặt tên “Làng” mà không phải là “Làng chợ Dầu” vì nếu thế thì vấn đề tác giả đề cập tới chỉ
nằm trong phạm vi nhỏ hẹp của một làng cụ thể. Đặt tên là “Làng” vì truyện đã khai thac một
tình cảm bao trùm, phổ biến của người nông dân Việt Nam thời kì đầu của cuụoc kháng chiến
chống Pháp: Tình yêu làng quê gắn liền với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến
Văn bản 6: LẶNG LẼ SA PA- NGUYỄN THÀNH LONG
- Lặng lẽ Sa Pa, đó chỉ là cái vẻ lặng lẽ bên ngoài của một nơi ít người đến, nhưng thực ra nó lại
không lặng lẽ chút nào, bởi đằng sau cái vẻ lặng lẽ của Sa Pa là cuộc sống sôi nổi của những con
người đầy trách nhiệm đối với công việc, đối với đất nước, với mọi người mà tiêu biểu là anh
thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao. Trong cái không khí lặng im của
Sa Pa. Sa Pa mà nhắc tới người ta chỉ nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi lại có những con người ngày
đêm lao động hăng say, miệt mài lặng lẽ, âm thầm, cống hiến cho đất nước.
Văn bản 7: ÁNH TRĂNG - NGUYỄN DUY Dacademy.vn
- Ánh trăng chỉ một thứ ánh sáng dịu hiền, ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi khuất lấp
trong tâm hồn con người để thức tỉnh họ nhận ra những điều sai trái, hướng con người ta đến với
những giá trị đích thực của cuộc sống. Nhan đề bài thơ mang ý ngiã biểu tượng - ánh trăng như
ánh sáng của hàng nghìn nến đã thắp sáng lên một góc tối của con người, thức tỉnh sự ngủ quên
của con người về nghiã tình thuỷ chung với quá khứ, với những năm tháng gian lao nhưng rất
hào hùng của cuộc đời người lính.
Văn bản 8: NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI - LÊ MINH KHUÊ
- Nhan đế Những ngôi sao xa xôi mang ý nghĩa ẩn dụ. Hình ảnh Những ngôi sao gợi liên tưởng
về những tâm hồn hôn nhiên đầy mơ mộng và lãng mạn của những nữ thanh niên xung phng trẻ
tuổi chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Những
nữ thanh niên xung phong như những ngôi sao xa xôi toả ánh sáng lấp lánh trên bầu trời. Phần
cuối truyện ngắn, hình ảnh Những ngôi sao xuất hiện trong cảm xúc hồn nhiên mơ mộng của
Phương Định - Ngôi sao trên bầu trời thành phố, ánh điện như những ngôi sao trong xứ sở thần
tiên của những câu chuyện cổ tích.
Văn bản 9: CHIẾC LƯỢC NGÀ - NGUYỄN QUANG SÁNG
- Hình ảnh chiếc lược ngà xuyên suốt toàn bộ câu chuyện, nó là cầu nối tình cảm của cha con
ông Sáu. Chiếc lược ngà là vật kỷ niệm của người cha yêu thương vô cùng để lại cho con trước
lúc hy sinh. Với ông Sáu, chiếc lược ngà như phần nào gỡ mối tâm trạng của ông trong những
ngày ở chiến khu. Chiếc lược ngà còn là minh chứng cho tình cảm giữa hai cha con ông Sáu->
chiếc lược của hi vọng và niềm tin, là quà tặng của người đã khuất.... Dacademy.vn