Một số câu hỏi và trả lời môn Kinh tế chính trị Mác Lênin | Trường Đại học Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Một số câu hỏi và trả lời môn Kinh tế chính trị 
Câu 1: Phân tích các điều kiện ra đời của sản xuất hàng hoá và những ưu thế của
sản xuất hàng hoá so với kinh tế tự nhiên. Bàilàm:
1.Trướchết,đểhiểusảnxuấthànghoá,tacầnhiểuthếnàolàkinhtếtựnhiên.Kinhtếtự
nhiênlàkiểusảnxuấttựcungtựcấp,sảnphẩmlàmranhằmthoảmãnnhucầucủangười
trựctiếpsảnxuấtranó.Kiểusảnxuấtnàygắnliềnvớinềnsảnxuấtnhỏ,lựclượnglao
độngpháttriểnthấp,phâncônglaođộngkémpháttriển.
Sảnxuấthànghoálàkiểutổchứcsảnxuấttrongđósảnphẩmlàmrakhôngphảiđểđáp
ứngnhucầucủangườitrựctiếpsảnxuấtmàđápứngnhucầucủaXHthôngquatraođổi muabán.
2.Đểsảnxuấthànghoárađờivàtồntạicầncóhaiđiềukiện:
ThứnhấtlàphảicósựphâncônglaođộngXH,tứclàcósựchuyênmônhoásảnxuất,phân
chialaođộngXHvàocácngành,cáclĩnhvựcsảnxuấtkhác.SựphânchialaođộngXHsẽ
làmchoviệctraođổisảnphẩmtrởnêntấtyếuvìkhiđómỗingườikhiđósẽchỉsảnxuất
mộthaymộtvàisảnphẩmtrongkhihọcónhucầusửdụngnhiềuloạisảnphẩmkhácnhau.
Dođó,tấtyếudẫnđếntraođổimuabán.Sựphâncônglaođộngcũnglàmchonăngsuất
laođộngtănglên,sảnphẩmthặngdưngàycàngnhiềuvàtraođổisảnphẩmngàycàngphổ
biến..Đâylàtiềnđề,cơsởchosảnxuấthànghoá.
Thứhailàphảicósựtáchbiệttươngđốigiữanhữngngườisảnxuấtvềmặtkinhtế,tứclà
nhữngngườisảnxuấttrởthànhnhữngchủthểsảnxuất,độclậpnhấtđịnh.Dođó,sản
phẩmlàmrathuộcquyềnsởhữuhoặcdohọchiphối.Tronglịchsử,sựtáchbiệtnàylàdo
chếđộtưhữuvềtưliệusảnxuấtquyđịnhcòntrongnềnsảnxuấthiệnđại,sựtáchbiệtnày
còndocáchìnhthứcsởhữukhácnhauvềtưliệusảnxuấtvàsựtáchrờigiữaquyềnsởhữu
vàquyềnsửdụngđốivớitưliệusảnxuấtquyđịnh.
Đâylàhaiđiềukiệncầnvàđủcủasảnxuấthànghoá.Thiếumộttronghaiđiềukiệntrênsẽ
khôngcósảnxuấthànghoá.
3.Sovớisảnxuấttựcungtựcấpthìsảnxuấthànghoácónhữngưuthếhơnhẳn.
DosảnxuấthànghoádựatrênsựphâncônglaođộngXH,chuyênmônhoásảnxuấtnên
nókhaithácđượcnhữnglợithếtựnhiên,xãhội,kỹthuậtcủatừngngười,từngcơsởcũng
nhưtừngvùng,từngđịaphương.Đồngthời,sảnxuấthànghoácũngtácđộngtrởlạilàm
chophâncônglaođộngXH,chuyênmônhoásảnxuấtngàycàngtăng,mốiquanhệgiữa
cácngành,cácvùngngàycàngtrởnênmởrộng,sâusắc.Từđó,làmchonăngsuấtlao
độngtănglênnhanhchóng,nhucầucủaXHđượcđápứngđầyđủhơn.
Trongnềnsảnxuấthànghoá,quymôsảnxuấtkhôngcònbịgiớihạnbởinguồnlựcvànhu
cầucủamỗicánhân,giađình,mỗicơsở,mỗivùngmànóđượcmởrộng,dựatrêncơsở
nhucầuvànguồnlựcXH.Từđó,tạođiềukiệnchoviệcứngdụngnhữngthànhtựuKH–KT
vàosảnxuất,thúcđẩysảnxuấtpháttriển,chuyểntừsảnxuấtnhỏsangsảnxuấtlớn.
Trongnềnsảnxuấthànghóa,đểtồntạivàsảnxuấtcólãi,ngườisảnxuấtphảiluônluôn
năngđộng,cảitiếnkỹthuật,hợplýhoásảnxuất,nângcaonăngsuấtlaođộng,giảmchi
phísảnxuất,đápứngnhucầuvàthịhiếucủangườitiêudùng.Nhờđó,lựclượngsảnxuất
ngàycàngpháttriển,năngsuấtlaođộngtăng,hiệuquảkinhtếngàycàngcao.
Sựpháttriểnsảnxuất,mởrộngvàgiaolưukinhtếgiữacáccánhân,cácvùng,cácnước...
khôngchỉlàmchođờisốngvậtchấtmàcảđờisốngvănhoá,tinhthầncũngđượcnângcao
hơn,phongphúvàđadạnghơn.
Tómlại,trongkhisảnxuấttựcungtựcấpbịgiớihạnbởinhưcầuvànguồnlựccánhân,gia
đình,quymôsảnxuấtnhỏ,khôngtạođượcđộnglựcthúcđẩysảnxuấtpháttriểnthìsản
xuấthànghoálạitạođượcđộnglựcsảnxuấtpháttriển,làmchosảnxuấtphùhợpvớinhu
cầu,gópphầnnângcaođờisốngvậtchất,tinhthầncủamỗicánhânvàtoànXH.
Câu 2: Phân tích hai thuộc tính của hàng hoá và quan hệ của hai thuộc tính đó với
tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá. Bàilàm:
1.Hànghoálàsảnphẩmcủalaođộngcóthểthoảmãnnhucầunàođócủaconngườithông
quatraođổibuônbán.
Hànghoácóthểởdạnghữuhìnhnhưsắt,thép,thựcphẩm...hayvôhìnhnhưdịchvụ,giao
thôngvậntải...nhưngdùởdạngnàonócũngcóhaithuộctính:giátrịsửdụngvàgiátrị.
2.Giátrịsửdụnglàcôngdụngcủahànghoáđểthoảmãnnhucầunàođócủaconngười.
Hànghoánàocũngcómộthaymộtvàicôngdụngvàcộngdụngđólàmnócógiátrịsử
dụng.Vídụnhưgạolàdùngđểăn,giátrịsửdụngcủagạolàđểăn...
Giátrịsửdụngcủahànghoálàdothuộctíntựnhiên(Lý,hoá,sinh)củathựcthểhànghoá
đóquyđịnhnhưngviệcpháthiệnranhữngthuộctínhcóíchđólạiphụthuộcvàosựphát
triểncủaXH,củaconngười.XHcàngtiếnbộ,lựclượngsảnxuấtngàycàngpháttriểnthìsố
lượnggiátrịsửdụngngàycàngnhiều,chủngloạigiátrịsửdụngngàycàngphongphúvà
chấtlượnggiátrịsửdụngngàycàngcao.
GiátrịsửdụnglàgiátrịsửdungXH.Nókhôngphảilàgiátrịsửdụngchongườitrựctiếp
sảnxuấtmàlàchoXHthôngquatraođổimuabán.Dođó,ngườisảnxuấtphảiluônquan
tâmđếnnhưcầucủaXH,làmchosảnphẩmcủahọphùhợpvớinhucầuXH.
Giátrịsửdụngmangtrênmìnhgiátrịtraođổi.
3.Đểhiểugiátrịcủahànghoá,trướchết,taphảihiểugiátrịtraođổi.Giátrịtraođổilàmột
quanhệvềsốlượng,làtỷlệtheođómộtgiátrịsửdụngloạinàyđượctraođổivớinhững
giátrịsửdụngloạikhác.Vídụnhư:1mvảicógiátrịtraođổibằng5kgthóc.
Haihànghoákhácnhaunhưvậycóthểtraođổivớinhauthìgiữachúngphảicómộtcơsở
chung.Laođộnghaophítạorahànghoáchínhlàcơsởchungchoviệctraođổiđóvàtạora
giátrịcủahànghoá.VậygiátrịcủahànghoálàlaođộngXHcủangườisảnxuấthànghoá
kếttinhtrongsảnphẩm.Giátrịtraođổilàbiểuhiệnbênngoàicủagiátrị,giátrịlànộidung
bêntrong,làcơsởcủagiátrịtraođổi.
Giátrịbiểuhiệnmốiquanhệgiữanhữngngườisảnxuấthànghoá.Vìvậy,giátrịlàmột
phạmtrùlịchsử,chỉtồntạitrongnềnkinhtếhànghoá.
4.Haithuộctínhđócủahànghoávừamâuthuẫn,vừathốngnhất.Chúngthốngnhấtở
chỗ:chúngcùngtồntạitronghànghoá,mộthànghoáphảicóhaithuộctínhnày,thiếumột
tronghaithuộctínhthìkhôngphảilàhànghoá.Tuynhiên,chúngmâuthuẫnởhaiđiểm:
thứnhất,vềmộtgiátrịsửdụngthìhànghoákhácnhauvềchấtcònvềmặtgiátrịthìhàng
hoálạigiốngnhauvềchất;Thứhai,giátrịđượcsửdụngtrongquátrìnhlưuthôngcòngiá
trịsửdụngđượcthựchiệntrongquátrìnhtiêudùng.
5.Haithuộctínhcủahànghoánàykhôngphảilàdocóhaithứlaođộngkhácnhaukếttinh
tronghànghoámàlàdolaođộngsảnxuấthànghoácótínhchấthaimặt,vừacótínhtrừu
tượng(laođộngtrừutượng),vừacótínhcụthể(laođộngcụthể).
Laođộngcụthểlàlaođộngcóíchdướimộthìnhthứccụthểcủanhữngnghềnghiệp
chuyênmônnhấtđịnh.Mỗimộtlaođộngcụthểcómụcđích,phươngpháp,côngcụlao
động,đốitượnglaođộngvàkếtquảlaođộngriêng.Dođó,laođộngcụthểtạoragiátrịsử
dụngcủahànghoá.NếuphâncônglaođộngXHcàngpháttriểnthìcàngcónhiềugiátrịsử
dụngkhácnhauđểđápứngnhucầucủaXH.
Laođộngtrừutượngchínhlàsựtiêuhaosứclaođộng(tiêuhaosứcbắpthịt,thầnkinh)của
ngườisảnxuấthànghoánóichung.Chínhlaođộngtrừutượngcủangườisảnxuấthànghoá
tạoragiátrịcủahànghoá.Tacóthểnói,giátrịcủahànghoálàlaođộngtrừutượngkết
tinhtronghànghoá.Đâychínhlàmặtchấtcủagiátrịhànghoá.
Câu 3: Phân tích lượng giá trị hàng hoá và các nhân tố ảnh hưởng đến lượng giá trị hàng hoá. Bàilàm:
1.Giátrịcủahànghoálàlaođộngtrừutượngcủangườisảnxuấtkếttinhtronghànghoá.
Vậylượnglaođộngcủahànghoáđượcđobằnglượnglaođộngtiêuhaođểsảnxuấtrahàng
hoáđóvàtínhbằngthờigianlaođộng.
Trongthựctế,cónhiềungườicùngsảnxuấtmộthànghoánhưngđiềukiệnsảnxuất,trình
độtaynghềkhácnhau...làmchothờigianlaođộnghaophíđểsảnxuấtrahànghoáđólà
khácnhau,tứclàmứchaophílaođộngcábiệtkhácnhau.Nhưnglượnggiátrịcủahàng
hoákhôngdomứchaophílaođộngcábiệthaythờigianlaođộngcábiệtquyđịnhmàdo
thờigianlaođộngXHcầnthiết.
ThờigianlaođộngXHcầnthiếtlàthờigianlaođộngcầnthiếtđểsảnxuấtramộthànghoá
nàođótrongđiềukiệnbìnhthườngcủaXHvớimộttrìnhđộtrangthiếtbịtrungbình,với
mộttrìnhđộthànhthạotrungbìnhvàmộtcườngđộlaođộngtrungbìnhtrongXHđó.Vậy,
thựcchất,thờigianlaođộngXHcầnthiếtlàmứchaophílaođộngXHtrungbình(thờigian
laođộngXHtrungbình)đểsảnxuấtrahànghoá.ThờigianlaođộngXHcầnthiếtcóthể
thayđổi.Dođó,lượnggiátrịcủahànghoácũngthayđổi.
2.Cóbanhântốcơbảnảnhhưởngtớilượnggiátrịcủahànghoá.
Thứnhất,đólànăngsuấtlaođộng.Năngsuấtlaođộnglànănglựcsảnxuấtcủangườilao
động.Nóđượcđobằngsốsảnphẩmsảnxuấtratrongmộtđơnvịthờigianhoặcsốlượng
thờigianhaophíđểsảnxuấtramộtđơnvịsảnphẩm.Năngsuấtlaođộngtănglêntứclà
thờigianlaođộngcầnthiếtđểsảnxuấtramộtđơnvịsảnphẩmgiảmxuống,tứclàgiátrị
củamộtđơnvịhànghoágiảmvàngượclại.Vậy,giátrịcủahànghoátỷlệnghịchvớinăng
suấtlaođộng.Mặtkhác,năngsuấtlaođộnglaiphụthuộcvàonhiềuyếutốkhácnhưđiều
kiệntựnhiên,trìnhđộtrungbìnhcủangườicôngnhân,mứcđộpháttriểncủakhoahọckỹ
thuật,trìnhđộquảnlý,quymôsảnxuất...nênđểtăngnăngsuấtlaođộngphảihoànthiện cácyếutốtrên.
Thứhai,đólàcườngđộlaođộng.Cườngđộlaođộngphảnánhmứcđộhaophílaođộng
trongmộtđơnvịthờigian.Nóchothấymứcđộkhẩntrương,nặngnhọchaycăngthăngcủa
laođộng.Cườngđộlaođộngtănglênthìsốlượng(hoặckhốilượng)hànghoásảnxuấtra
tănglênvàsứclaođộnghaophícũngtănglêntươngứng.Dođó,giátrịcủamộtđơnvị
hànghoálàkhôngđổivìthựcchấttăngcườngđộlaođộngchínhlàviệckéodàithờigian
laođộng.Cườngđộlaođộngphụthuộcvàotrìnhđộtổchứcquảnlý,quymôvàhiệusuất
củatưliệusảnxuấtvàđặcbiệtlàthểchấtvàtinhthầncủangườilaođộng.Chínhvìvậymà
tăngcườngđộlaođộngkhôngcóýnghĩatíchcựcvớisựpháttriểnkinhtếbằngviệctăng
năngsuấtlaođộng.
Thứbalàmứcđộphứctạpcủalaođộng.Theođó,tacóthểchialaođộngthànhhailoạilà
laođộnggiảnđơnvàlaođộngphứctạp.Laođộnggiảnđơnlàlaođộngmàbấtkỳmột
ngườilaođộngbìnhthườngnàokhôngcầnphảitrảiquađàotạocũngcóthểthựchiện
được.Cònlaođộngphứctạplàlaođộngđòihỏiphảiđượcđàotạo,huấnluyệnthànhlao
độngchuyênmônlànhnghềnhấtđịnhmớicóthểthựchiệnđược.Trongcùngmộtthờigian
laođộngthìlaođộngphứctạptạoranhiềugiátrịhơnlaođộnggiảnđơnbởivìthựcchấtlao
độngphứctạplàlaođộnggiảnđơnđượcnhânlên.Trongquátrinhtraođổimuabán,lao
độngphứctạpđượcquyđổithànhlaođộnggiảnđơntrungbìnhmộtcáchtựphát.
Câu 4: Phân tích nguồn gốc, bản chất và chức năng của tiền tệ. Bàilàm:
1.Nguồngốccủatiềntệ.
Đểtìmhiểunguồngốccủatiềntệ,tahãyxemxétquátrìnhpháttriểncủacáchìnhthái
biểuhiệncủagiátrị:
Đầutiênlàhìnhtháigiảnđơn,ngẫunhiêncủagiátrị.Hìnhtháinàyxuấthiệnkhixãhội
nguyênthủytanrãvàchỉthườnggặpởnhữngmầmmốngđầutiêncủatraođổi.Ởđây,giá
trịcủahànghoánàychỉbiểuhiệnđơnnhấtởmộthànghoákhácvàquanhệtraođổimang
tínhchấtngẫunhiên,trựctiếphànglấyhàng,tỷlệtraođổiđượchìnhthànhngẫunhiên.Ví
dụnhư20vuôngvải=1cáiáo.Cáiáoởđâyđóngvaitròvậtnganggiá–hìnhtháiphôi thaicủatiềntệ.
Khiquanhệtraođổitrởthànhquátrìnhđềuđặn,thườngxuyên,thúcđẩysảnxuấthàng
hoárađờivàpháttriểnthìhìnhtháithứhailàhìnhtháiđầyđủhaymởrộngcủahànghoá
rađời.Hìnhtháinàyxuấthiệntrongthựctếkhimộthànghoánàođóđượctraođổivới
nhiềuhànghoákhácmộtcáchthôngthườngphổbiến.Ởđây,giátrịcủahànghoáđược
biểuhiệnởnhiềuhànghoákhácnhauđóngvaitròlàmvậtnganggiá.Đồngthờitỷlệtrao
đổikhôngcònmangtínhchấtngẫunhiênnữamàdầndầndolaođộngquyđịnh.Tuynhiên,
ởhìnhtháinày,giátrịcủahànghoáđượcbiểuhiệncònchưahoàntất,thốngnhấtvàvẫn
traođổitrựctiếphàng–hàng.Vídụnhư20vuôngvải=1cáiáo,=10đấuchè,=40đấu
càphê,=0,2gamvàng...
Dođó,khisảnxuấtvàtraođổihànghoápháttriểnhơn,đòihỏiphảicóvậtnganggiá
chung,hìnhtháithứbaxuấthiện:Hìnhtháichungcủagiátrị.Ởhìnhtháinày,giátrịcủa
mọihànghoáđượcbiểuhiệnởmộthànghoáđóngvaitròlàmvậtnganggiáchung–“vật
nganggiáphổbiến”.Cáchànghoáđềuđổithànhvậtnganggiáchung,sauđómớimang
đổilấyhànghoácầndùng.Vậtnganggiáchungtrởthànhmôigiới.Tuynhiên,ởhìnhthái
này,bấtkỳhànghoánàocũngcóthểtrởthànhvậtnganggiáchung,miễnlànóđượctách
ralàmvậtnganggiáchung.Vídụnhư1cáiáohoặc10đấuchèhoặc40đấucàphêhoặc
0,2gamvàng=20vuôngvải.
Khisảnxuấtvàtraođổihànghoápháttriểnhơnnữa,đặcbiệtlàkhimởrộnggiữacácvùng
đòihỏiphảicómộtvậtnganggiáchungthôngnhấtthìhìnhtháithứtưrađời:hìnhthái
tiền.Giátrịcủatấtcảcáchànghoáởđâyđềuđượcbiểuhiệnởmộthànghoáđóngvaitrò
tiềntệ.Lúcđầucónhiềuhànghoáđóngvaitròtiềntệnhưngdầndầnđượcchuyểnsang
cáckimloạiquýnhưđồng,bạcvàcuốicùnglàvàng.Vídụnhư:10vuôngvảihoặc1cáiáo
hoặc10đấuchè=0.02gamvàng.
Nhưvậy,tiềnrađờilàkếtquảpháttriểnlâudàicủasảnxuấtvàtraođổihànghoá.
2.Bảnchấtcủatiền:
Tiềnlàmộtloạihànghoáđặcbiệtđượctáchralàmvậtnganggiáchungchotấtcảcácloại
hànghoá.Nólàsựthểhiệnchungcủagiátrị,đồngthờinóbiểuhiệnquanhệsảnxuấtgiữa
nhữngngườisảnxuấthànghoá.
3.Tiềncó5chứcnăng.Nólàthướcđogiátrị,làphươngtiệnlưuthông,phươngtiệncấttrữ,
phươngtiệnthanhtoánvàtiềntệthếgiới.
Trướchết,tiềnlàthướcđogiátrị,tứclànódùngđểđolườngvàbiểuhiệngiátrịcủacác
hànghoákhác.Khiđó,giátrịcủahànghoáđượcbiểuhiệnbằngmộtlượngtiềnnhấtđịnh
gọilàgiácảhànghoá.Giácảhànghoálàhìnhthứcbiểuhiệnbằngtiềncủagiátrịhàng
hoá.Giácảhànghoácóthểlênxuốngxungquanhgiátrịnhưngtổngsốgiácảluônbằng giátrị.
Tiềnlàmmôigiớitrongtraođổihànghoá,tứclàtiềnđóngvaitròlàmộtphươngtiệnlưu
thông.Khiấy,traođổihànghoávậnđộngtheocôngthứcH–T–H’.Đâylàcôngthứclưu
thônghànghoágiảnđơn.Vớichứcnăngnày,tiềnxuấthiệndướicáchìnhthứcvàngthoi,
bạcnén,tiềnđúcvàcuốicùnglàtiềngiấy.Tiềngiấylàkýhiệugiátrịdonhànướcphát
hànhbuộcXHcôngnhận.Tiềngiấykhôngcógiátrịthực(khôngkểđếngiátrịcủavậtliệu
giấydùnglàmtiền).Khithựchiệnchứcnăngnày,tiềngiúpquátrìnhmuabándiễnradễ
dànghơnnhưngnócũnglàmviệcmuabántáchrờinhaucảvềkhônggianlẫnthờigiannên
nóbaohàmkhảnăngkhủnghoảng.
Tiềnđôikhiđượcrútkhỏilưuthôngvàcấtgiữlạiđểkhicầnthìđemramuahàng.Chỉcó
tiềnvàng,tiềnbạc,cáccủacảibằngvàngcógiátrịthựcmớithựchiệnđượcchứcnănglưu
trữ.Ngoàira,tiềnlàmphươngtiệncấttrữcòncótácdụngđặcbiệtlàdựtrữtiềncholưu thông.
Khikinhtếhànghoápháttriểnđếnmộtmứcđộnàođótấtyếusẽsinhramuabánchịuvà
tiềncóthêmchứcnăngphươngtiệnthanhtoánnhưtrảnợ,đóngthuế...Tiềnlàmphương
tiệnthanhtoáncótácdụngđápứngkịpthờinhưcầucủangườisảnxuấthoặctiêudùng
ngaycảkhihọchưacótiềnhoặckhôngđủtiền.Nhưngnócũnglàmchokhảnăngkhủng
hoảngtănglên.Trongquátrìnhthựchiệnchứcnăngthanhtoán,loạitiềnmới-tiềntín
dụng-xuấthiện,cónghĩalàhìnhthứctiềnđãpháttriểnhơn.
Chứcnăngcuốicùngcủatiềnlàtiềntệthếgiới.Chứcnăngnàyxuấthiệnkhibuônbánvượt
rangoàibiêngiớiquốcgia,hìnhthànhquanhệbuônbángiữacácnước.Khithựchiệnchức
năngnày,tiềnthựchiệncácchứcnăng:thướcđogiátrị,phươngtiệnlưuthông,phương
tiệnthanhtoán,tíndụng,dichuyểncủacảitừnướcnàysangnướckhác.Thựchiệntrức
năngnàyphảilàtiềnvànghoặctiềntíndụngđượccôngnhậnlàphươngtiệnthanhtoán
quốctế.Việctraođổitiềncủanướcnàysangtiềncủanướckháctuântheotỷgiáhổiđoái,
tứclàgiácảcủamộtđồngtiềnnướcnàyđượctínhbằngđồngtiềncủanướckhác.
Tómlại,cùngvớisựpháttriểncủasảnxuấtvàtraođổihànghoá,tiềncó5chứcnăng.
Nhữngchứcnăngnàycóquanhệmậtthiếtvàthôngthườngtiềnlàmnhiềuchứcnăngmột lúc.
Câu 5: Phân tích nội dung (yêu cầu), tác dụng của quy luật giá trị trong nền sản
xuất hàng hoá giản đơn. Những biểu hiện của quy luật này trong các giai đoạn phát
triển của chủ nghĩa tư bản? Bàilàm:
1.Quyluậtgiátrịlàquyluậtgiátrịcơbảncủasảnxuấtvàtraođổihànghoá.Quyluậtgiá
trịyêucầusảnxuấtvàtraođổihànghoáphảidựatrêncơsởgiátrịhànghoácủanó,tứclà
trêncơsởhaophílaođộngXHcầnthiết.
Trongsảnxuất,quyluậtgiátrịbuộcngườisảnxuấtphảilàmchomứchaophílaođộngcá
biệtcủamìnhphùhợpvớimứchaophílaođộngXHcầnthiết.Còntrongtraođổihaylưu
thôngthìphảithựchiệntheonguyêntắcnganggiá.Traođổimuabánhànghoáphảithực
hiệnvớigiácảbằnggiátrị.Giácảhànghoátrênthịtrườngcóthểbằnghoặcdaođộnglên
xuốngxungquanhgiátrịhànghoánhưngxéttrênphạmvitoànXHthìtổnggiácảbằng tổnggiátrị.
2.Trongnềnsảnxuấthànghoá,quyluậtgiátrịcóbatácđộngsau:
Thứnhất,nóđiềutiếtsảnxuấtvàlưuthônghànghoá.Khimộthànghoácógiácảcaohơn
giátrị,báncólãi,ngườisảnxuấtsẽmởrộngquymôsảnxuất,đầutưtưliệusảnxuấtvà
sứclaođộng,đồngthờinhữngngườisảnxuấtcáchànghoákháccóthểchuyểnsangsản
xuấtmặthàngnày.Cònnếumặthàngđócógiácảthấphơngiátrị,bịlỗvốnthìngườisản
xuấtphảithuhẹpsảnxuấthoặcchuyểnsangsảnxuấtmặthàngkhác.Nhưvậy,quyluật
giátrịđãtựđộngđiềutiếttỷlệphânchiatưliệusảnxuấtvàsứclaođộngvàocácngành
sảnxuấtkhácnhau,đápứngnhucầuxãhội.Đồngthời,nócònthuhúthànghoátừnơicó
giácảthấpđếnnơicógiácảcao,gópphầnlàmchohànghoágiữacácvùngcósựcânbằng nhấtđịnh.
Quyluậtgiátrịcũngkíchthíchcảitiếnkỹthuật,hợplýhoásảnxuất,tăngnăngxuấtlao
động,hạgiáthànhsảnphẩm...Bởivìtrongsảnxuấthànghoá,đểtồntạivàcólãi,mọi
ngườisảnxuấtđềuphảitìmlàmchomứchaophílaođộngcábiệtcủamìnhthấphơnhoặc
bằngmứclaođộngxãhộicầnthiết.Cuộccanhtranhcàngkhiếnchonhữngngườisảnxuất
tíchcựccảitiếnkỹthuật,nângcaonăngsuấtlaođộng...mạnhmẽhơn.Mọingườisảnxuất
đềulàmnhưvậysẽlàmchonăngsuấtlaođộngcủatoànxãhộitănglên,sảnxuấtngày càngpháttriển.
Tuynhiên,quyluậtgiátrịcũngtựphátphânhoángườisảnxuấtrathànhngườigiàuvà
ngườinghèo.Ngườisảnxuấtnàocómứchaophílaođộngcábiệtthấphơnmứchaophílao
độngXHcầnthiếtsẽthuđượcnhiềulãivàgiàulên,mởrộngsảnxuất,thậmchítrởthành
ôngchủthuênhâncông.Cònnhữngngườisảnxuấtcómứchaophílaođộngcábiệtcao
hơnmứchaophílaođộngXHcầnthiếtsẽthualỗ,nghèođi,thậmchícóthểphásảnvàtrở
thànhcôngnhânlàmthuê.
Vậy,quyluậtgiátrịvừacótácđộngtíchcựcvừacótácđộngtiêucực.Chúngtacầnphát
huymặttíchcựcvàhạnchếmặttiêucựccủanó.
3.Tronggiaiđoạnsảnxuấttưbảnchủnghĩatựdocạnhtranh,giátrịhànghoátrởthành
giácảsảnxuất.Giátrịlàcơsởcủagiácảsảnxuất.Khigiátrịhànghoáchuyểnthànhgiá
cảsảnxuấtthìquyluậtgiátrịbiểuhiệnthànhquyluậtgiácảsảnxuất.
Còntronggiaiđoạnchủnghĩatưbảnđộcquyền,donắmđượcvịtríthốngtrịtronglĩnhvực
sảnxuấtvàlưuthông,cáctổchứccókhảnăngđịnhragiácảđộcquuyền.Giácảđộcquyền
làgiácảhànghoácósựchênhlệchrấtlớnsovớigiácảsảnxuất.Tuynhiên,cơsởcủagiá
cảđộcquyềnvẫnlàgiátrịvàtổnggiácảđộcquyềnvẫnbằngtổnggiátrị.Khiđó,quyluật
giátrịbiểuhiệnrathànhquyluậtgiácảđộcquyền.
Câu 6: Thế nào là thị trường? Mối quan hệ giữa phân công lao động XH với thị
trường. Phân tích các chức năng của thị trường. Bàilàm:
1.Theonghĩahẹpthìthịtrườnglànơidiễnratraođổi,muabánhànghoá.Nhưngtheo
nghĩarộngthìthịtrườnglàtổngthểcácmốiquanhệcạnhtranh,cung-cầu,giácả,giá
trị...màtrongđógiácảvàsảnlượnghànghoátiêuthụđượcxácđịnh.Thịtrườngcóthể
phânloạitheonhiềucáchkhácnhau:theođốitượnggiaodịch,theotínhchấtvàcơchếvận
hànhthịtrường,theoquymô,phạmvi....
2.PhâncônglaođộngXHgópphầntạorathịtrường.DocósựphâncônglaođộngXH,mỗi
cáthểchỉsảnxuấtmộthoặcmộtvàisảnphẩmtrongkhihọcónhưcầusửdụngnhiềuloại
sảnphẩm.Chínhvìvậy,sinhraviệctraođổibuônbánvàdẫnđếnhìnhthànhthịtrường.
Mặtkhác,thịtrườngcũnglàmchophâncônglaođộngXHngàycàngsâusắchơn.Thị
trườngthúcđẩysảnxuấtmộtsốmặthàngvàhạnchếsảnxuấtmộtsốmặthàngkháctùy
theokhônggianvàthờigian.Dođó,phâncônglaođộngXHởtừngngành,từngkhuvựctrở nênsâusắchơn.
3.Dùthịtrườngcónhiềuloạikhácnhaunhưngnhìnchungthịtrườngthựchiệnbachức năngchủyếusau:
ChứcnăngthừanhậncôngdụngXHcủahànghoá(giátrịsửdụngXH)vàlaođộngđãchi
phíđểsảnxuấtranó.NếuhànghoábánđượcvàbánvớigiácảbằnggiátrịthìXHđãthừa
nhậncôngdụngcủanócũngnhưthừanhậnmứchaophílaođộngđểsảnxuấtranóphù
hợpvớimứchaophílaođộngXHcầnthiết,giátrịhànghoáđượcthựchiện.Nếuhànghoá
khôngbánđượcthìhoặclàcôngdụngcủahànghoákhôngđượcthừanhận,hoặclàdochi
phísảnxuấtcaohơnmứctrungbìnhcủaXHnênXHkhôngchấpnhận.Nếuhànghoábán
đượcvớigiácảthấphơngiátrịthìcónghĩalàXHchỉthừanhậncôngdụngcủanóvàmột
phầnchiphísảnxuấtranó.
Thứhailàchứcnăngcungcấpthôngtinchongườisảnxuấtvàtiêudùngvềcơcấuhàng
hoá,giácả,chấtlượng...
Cuốicùnglàchứcnăngkíchthíchhoặchạnchếsảnxuấtvàtiêudùng.Từnhữngthôngtin
thuđượctrênthịtrường,ngườisảnxuấthaytiêudùngsẽcónhữngđiềuchỉnhkịpthờiđể
phùhợpvớibiếnđổicủathịtrường.Nhờđómàsảnxuấtvàtiêudùngđượchạnchếhoặc
kíchthích.Vídụnhưgiácảmộthànghoánàođótăng,ngườisảnxuấtsẽmởrộngquymô
sảnxuấtcònngườitiêudùngsẽhạnchếnhucầu...
Câu 7: Cạnh tranh là gì? Tại sao cạnh tranh là quy luật kinh tế của sản xuất hàng
hoá? Những tác động tích cực và tiêu cực của cạnh tranh? Bàilàm:
1.Cạnhtranhlàsựganhđuavềkinhtếgiữanhữngchủthểtrongnềnsảnxuấthànghoá
nhằmgiànhgiậtnhữngđiềukiệnthuậnlợitrongsảnxuất,tiêuthụhoặctiêudùnghànghoá
đểtừđóthuđượcnhiềulợiíchnhấtchomình.Cạnhtranhcóthểxảyragiữangườisảnxuất
vớingườitiêudùng(Ngườisảnxuấtmuốnbánđắt,ngườitiêudùngmuốnmuarẻ);giữa
ngườitiêudùngvớinhauđểmuađượchàngrẻhơn,tốthơn;giữanhữngngườisảnxuấtđể
cónhữngđiềukiệntốthơntrongsảnxuấtvàtiêuthụ.Cónhiềubiệnphápcạntranh:cạnh
tranhgiácả(giảmgiá...)hoặcphigiácả(quảngcáo...).
2.Dễthấy,cạnhtranhlàmộtquyluậtkinhtếcủasảnxuấthànghoábởithựcchấtnóxuất
pháttừquyluậtgiátrịcủasảnxuấthànghoá.Trongsảnxuấthànghoá,sựtáchbiệttương
đốigiữanhữngngườisảnxuất,sựphâncônglaođộngXHtấtyếudẫnđếnsựcạnhtranhđể
giànhđượcnhữngđiềukiệnthuậnlợihơnnhưgầnnguồnnguyênliệu,nhâncôngrẻ,gầnthị
trườngtiêuthụ,giaothôngvậntảitốt,khoahọckỹthuậtpháttriển...nhằmgiảmmứchao
phílaođộngcábiệtthấphơnmứchaophílaođộngXHcầnthiếtđểthuđượcnhiềulãi.Khi
cònsảnxuấthànghoá,cònphâncônglaođộngthìcòncócạnhtrạnh.
3.Cạnhtranhcóvaitròrấtquantrọngvàlàmộttrongnhữngđộnglựcmạnhmẽnhấtthúc
đẩysảnxuấtpháttriển.Nóbuộcngườisảnxuấtphảinăngđộng,nhạybén,tíchcựcnâng
caotaynghề,cảitiếnkỹthuật,ápdụngkhoahọckỹthuật,hoànthiệntổchứcquảnlýđể
nângcaonăngsuấtlaođộng,hiệuquảkinhtế.Đóchínhlàcạnhtranhlànhmạnh.Ởđâu
thiếucạnhtranhhoặccóbiểuhiệnđộcquyềnthìthườngtrìtrệ,kémpháttriển.
Bêncạnhmặttíchcực,cạnhtranhcũngcónhữngtácdụngtiêucựcthểhiệnởcạnhtranh
khônglànhmạnhnhưnhữnghànhđộngviphạmđạođứchayviphạmphápluật(buônlậu,
trốnthuế,tungtinpháhoại...)hoặcnhữnghànhvicạnhtranhlàmphânhoágiàunghèo,
tổnhạimôitrườngsinhthái.
Câu 8: Cung, cầu là gì? Quan hệ cung - cầu? Tại sao cung - cầu là quy luật kinh tế
của sản xuất hàng hoá? Bàilàm:
1.Cầulànhucầucókhảnăngthanhtoán,làsốlượnghànghoá,dịchvụmàngườimua
muốnmuavàsẵnsàngmuatạinhữngmứcgiákhácnhauvàonhữngthờiđiểmnhấtđịnh.
Quymôcủacầuphụthuộcvàonhiềuyếutốnhưthunhập,sứcmuacủađồngtiền,thịhiếu
ngườitiêudùng...trongđógiácảlàyếutốcóýnghĩađặcbiệtquantrọng.
2.Cunglàtổngsốhànghoácóởthịtrườnghoặccókhảnăngthựctếcungcấpchothị
trường,làsốhànghoá,dịchvụmàngườibánmuốnbánvàsẵnsàngbánởnhữngmứcgiá
khácnhauvàonhữngthờiđiểmnhấtđịnh.Quymôcungthuộcvàocácyêutốnhưsốlượng,
chấtlượngcácyếutốsảnxuất,chiphísảnxuất...trongđó,cũngnhưcầu,giácảcóýnghĩa vôcùngquantrọng.
3.Cungvàcầucómốiquanhệchặtchẽvớinhau,tácđộngqualạilẫnnhautrênthịtrường.
Cầuxácđịnhkhốilượng,cơcấucủacungvềhànghoá:hànghoánàocócầuthìmớiđược
cungứngsảnxuất;hànghoánàotiêuthụđượcnhiều(cầulớn)thìsẽđượccungứngnhiều
vàngượclại.Đốivớicungthìcungcũngtácđộng,kíchthíchcầu:nhữnghànghoáđượcsản
xuấtphùhợpvớinhucầu,thịhiếutiêudùngsẽđượcưathích,bánchạyhơn,làmchocầu
củachúngtănglên.
Khôngchỉảnhhưởnglẫnnhau,cung-cầucònảnhhưởngtớigiácả.Khicungbằngcầuthì
giácảbằnggiátrị.Khicunglớnhơncầuthìgiácảnhỏhơngiátrị.Cònkhicungnhỏhơn
cầuthìgiácảcaohơngiátrị.Giácảcũngtácđộnglạitớicungvàcầu,điềutiếtlàmcung,
cầutrởvềxuhướngcânbằngvớinhau.Vídụnhưkhicungcaohơncầu,giácảgiảm,cầu
tănglêncòncunglạigiảmdầndẫnđếncungcầutrởlạixuthếcânbằng.
4.Cung-cầucũnglàquyluậtkinhtếcủasảnxuấthànghoávìcũngnhưcạnhtranh,nó
xuấtpháttừquyluậtgiátrịcủasảnxuấthànghoá.SựphâncônglaođộngXHđãdẫnđến
nhucầumuabán,traođổi,tứclàphátsinhracungvàcầu.Khicònsảnxuấthànghoá,còn
sựphâncônglaođộng,tứclàcòncungvàcầuthìquanhệcungcầusẽvẫncòntồntạivà
tácđộnglênnềnsảnxuấthànghoá.
Câu 9: Phân tích sự chuyển hoá tiền tệ thành tư bản. Những điều kiện để tiền tệ có thể thành tư bản. Bàilàm:
Tiềntronglưuthônghànghoágiảnđơnvậnđộngtheocôngthức:H–T–H’,tứclàbắtđầu
bằnghànhvibán(H-T)vàkếtthúcbằnghànhvimua(T–H),kếtthúcđềubằnghàng
hoá,tiềnchỉđóngvaitròtrunggian,mụcđíchlàgiátrịsửdụng.
Còntiềntrongnềnsảnxuấttưbảnchủnghĩavậnđộngtheocôngthức:T–H–T’.Ởđây,
lưuthôngcủatưbảnbắtđầubằnghànhvimua(T–H),kếtthúcbằnghànhvibán(H–T’),
tiềnlàđiểmxuấtphátcũnglàđiểmkếtthúc,hànghoáchỉđóngvaitròtrunggian.Mụcđích
củalưuthôngtưbảnlàgiátrịvàgiátrịcaohơn.ĐiềuđócónghĩalàT’lớnhơnT:T’=T+
t.tlàphầntrộithêmvàđượcgọilàgiátrịthặngdư(m).Sốtiềnứngrabanđầu(T)trở thànhtưbản.
Vậy,tiềnchỉtrởthànhtưbảnkhinóđượcdùngđểđemlạigiátrịthặngdưchonhàtưbản.
T–H–T’làcôngthứcchungcủatưbảnvìmọitưbảnđềuvậnđộngnhưvậyđểđemlạigiá trịthặngdư.
Câu 10: Phân tích hàng hoá sức lao động. Bàilàm:
1.Sứclaođộnglàtổnghợptoànbộthểlựcvàtrílựctồntạitrongmộtconngườivàđược
ngườiđósửdụngvàosảnxuất.
2.Trongmọixãhội,sứclaođộngđềulàyếutốcủasảnxuấtnhưngsứclaođộngchỉtrở
thànhhànghoásứclaođộngkhicóhaiđiềukiệnsau:
Thứnhất,ngườilaođộngphảiđượctựdovềthânthểcủamình,cókhảnăngchiphốisức
laođộngấyvàchỉbánsứclaođộngấytrongmộtthờigiannhấtđịnh
Thứhai,ngườilaođộngkhôngcòncótưliệusảnxuấtcầnthiếtđểtựmìnhthựchiệnlao
độngvàcũngkhôngcócủacảigìkhác,muốnsốngchỉcòncáchbánsứclaođộngchongười khácsửdụng.
3.Cũngnhưmọiloạihànghoákhác,hànghoásứclaođộngcũngcóhaithuộctínhlàgiátrị
sửdụngvàgiátrị.
GiátrịcủahànghoásứclaođộngcũngdosốlượnglaođộngXHcầnthiếtđểsảnxuấtvàtái
sảnxuấtranóquyếtđịnh.Doviệcsảnxuấtvàtáisảnxuấtsứclaođộngđượcdiễnrathông
quaquátrìnhtiêudùng,sinhhoạt,giátrịsứclaođộngđượcquyrathànhgiátrịcủatoànbộ
cáctưliệusinhhoạtcầnthiếtđểsảnxuấtvàtáisảnxuấtrasứclaođộng,đểduytrìđời
sốngcôngnhânvàgiađìnhhọcũngnhưchiphíđàotạocôngnhâncómộttrìnhđộnhất
định.Tuynhiên,giátrịhànghoásứclaođộngkháchànghoáthôngthườngởchốnóbao
hàmcảyếutốtinhthầnvàlịchsửcủatừngnước,từngthờikỳ...
Giátrịsửdụngcủahànghoásứclaođộngcũngnhằmthoảmãnnhucầucủangườimuađể
sửdụngtrongquátrìnhsảnxuấtrahànghoávàdịchvụ.Tuynhiên,khácvớihànghoá
thôngthường,trongquátrìnhlaođộng,sứclaođộngtạoramộtlượnggiátrịmớilớnhơn
lượnggiátrịcủabảnthânnó,phầndôirađóchínhlàgiátrịthặngdư.Đâylàđặcđiểmriêng
củagiátrịsửdụngcủahànghoásứclaođộng.
Câu 11: Phân tích bản chất và các hình thức tiền lương dưới chủ nghĩa tư bản. Bàilàm:
1.Tiềncônglàbiểuhiệnbằngtiềncủagiátrịhànghoásứclaođộng,làgiácảcủahànghoá
sứclaođộng.Cầnchúýrằng,trongxãhộitưbản,tiềncôngkhôngphảilàgiácảcủalao
động.Cáimànhàtưbảnmuacủacôngnhânkhôngphảilàlaođộngmàlàsứclaođộng.Do
đó,tiềncôngkhôngphảilàgiátrịhaygiácảcủalaođộngmàchỉlàgiátrịhaygiácảcủa
hànghoásứclaođộng.
2.Cóhaihìnhthứctiềncôngcơbản.Đólàtiềncôngtínhtheothờigianvàtiềncôngtính theosảnphẩm.
Tiềncôngtheothờigianlàhìnhthứctiềncôngtínhtheothờigianlaođộngcủacôngnhân
dàihayngắn(giờ,ngày,tuần,tháng).
Tiềncôngtínhtheosảnphẩmlàhìnhthứctiềncôngtínhtheosốlượngsảnphẩmđãlàmra,
hoặcsốlượngcôngviệcđãhoànthànhtrongmộtthờigiannhấtđịnh.Mỗisảnphẩmđược
trảcôngtheomộtđơngiánhấtđịnhgoilàđơngiátiềncông.Thựcchấtthìtiềncôngtính
theosảnphẩmlàbiếntướngcủatiềncôngtínhtheothờigiannhưngnólạitạođộnglực
mạnhmẽ,kíchthíchngườilaođộngtíchcựclaođộng,tạothuậnlợichonhàtưbảntrong
việcquảnlý,giảmsátlaođôngkcủacôngnhân.
Câu 12. Trình bày nguồn gốc, bản chất của giá trị thặng dư dưới chủ nghĩa tư bản. Bàilàm:
Đểhiểubảnchấtvànguồngốccủagiátrịthặngdưdướichủnghĩatưbản.,tahãyxétmột vídụ.
Giảsửđểchếtạora1kgsợi,nhàtưbảnphảibỏra28.000đơnvịtiềntệbaogồm20.000
đơnvịtiềntệmua1kgbông,3.000đơnvịchohaophímáymócvà5.000đơnvịmuasức
laođộngcủacôngnhânđiềukhiểnmáymóctrong1ngày(10giờ).Giảđịnhviệcmuanày
làđúnggiátrị.Đồngthờigiảđịnh,mỗigiờlaođộng,ngườicôngnhântạora1.000đơnvị
giátrịmớikếttinhvàotrongsảnphẩm.
Vậybằnglaođộngcụthể,ngườicôngnhânđãchuyểngiátrịcủabôngvàhaomònmáy
mócvàotrongsợivàbằnglaođộngtrừutượngcủamình,mỗigiờcôngnhânlạitạothêm
mộtlượnggiátrịmớilà1.000đơnvị.
Nếuchỉtrongvòng5giờ,côngnhânđãkéoxong1kgsợithìgiátrị1kgsợilà:
-Giátrịcủa1kgbông=20.000đơnvị
-Haomònmáymóc=3.000đơnvị
-Giátrịmớitạora(trong5giờlaođộng,phầnnày
vừađủbùđắpgiátrịsứclaođộng)=5.000đơnvị
Vậytổngcộnggiátrịcủa1kgsợilà28.000đơnvị.
Tuynhiên,donhàtưbảnđãthuêngườicôngnhântrong10giờnêntrong5giờlaođộng
tiếptheo,nhàtưbảnkhôngphảibỏra5.000đơnvịmuasứclaođộngnữamàchỉcầnbỏra
20.000đơnvịtiềntệđểmuathêm1kgbông,3.000đơnvịchohaomònmáymóc,tứclà
với23.000đơnvịtiềntệ,nhàtưbảncóthêmđược1kgsợi.
Nhưvậy.trongmộtngàylaođộng,nhàtưbảnbỏra51.000đơnvịtiềntệđểthuđược2kg
sợi.Trongkhiđó,giátrịcủa2kgsợilà:28.000.2=56.000đơnvịtiềntệ.Dođó,nhàtư
bảnthuđược1phầngiátrịdôira,tứclàgiátrịthặngdư,bằng5.000đơnvịtiềntệ.
Từvídụtrên,tathấygiátrịthặngdưchínhlàphầngiátrịmớidolaođộngcủacôngnhân
tạorangoàisứclaođộng,làkếtquảlaođộngkhôngcôngcủacôngnhânchonhàtưbản.
Chúýrằng,phầnlaođôngkhôngcôngđótrởthànhgiátrịthặngdưvìnóthuộcsởhữucủa
nhàtưbảnchứkhôngphảilàcủangườilaođông.Sởdĩnhàtưbảnchiphốiđượcsốlao
độngkhôngcôngấylàvìnhàtưbảnlàngườisởhữutưliệusảnxuất.
Câu 13: Phân tích quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản. Bàilàm:
Mỗiphươngthứcsảnxuấtcómộtquyluậtkinhtếphảnánhbảnchấtcủaphươngthứcsản
xuấtđó.Tađãbiếtquyluậtgiátrịlàquyluậtkinhtếcơbảncủasảnxuấthànghoá.Trong
chủnghĩatưbản,quyluậtkinhtếcơbảntuyệtđốilàquyluậtgiátrịthặngdư.
Nộidungcủaquyluậtnàylàtạorangàycàngnhiềugiátrịthăngdưchonhàtưbảnbằng
cáchtăngcườngcácphươngtiệnkỹthuậtvàquảnlýđểbóclộtngàycàngnhiềusứclao
độngcủacôngnhânlàmthuê.
Quyluậtgiátrịthặngdưnàycóvaitròđộnglựcthúcđẩynềnsảnxuấttưbảnvậnđộngvà
pháttriểnbởimụcđíchcủanólàsảnxuấtngàycàngnhiềugiátrịthăngdưvànóbuộcnhà
tưbảnphảităngcườngcácphươngtiệnquảnlý,kỹthuật.
Tuynhiên,cũngchínhquyluậtnàylàmchonhữngmâuthuẫnvốncócủachủnghĩatưbản
ngàycànggaygắt.ĐólàmâuthuẫngiữatínhchấtXHhoángàycàngcaocủalựclượngsản
xuấtvớitínhchấtchiếmhữutưnhântưbảnchủnghĩavềtưliệusảnxuất,làmâuthuẫn
giữagiaicấptưsảnvàgiaicấpvôsản.Tấtyếu,chủnghĩatưbảnsẽbịthaythếbằngmột
phươngthứcsảnxuấtmớivănminhhơn.
Câu 14: Trình bày phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối dưới chủ nghĩa tư bản. Bàilàm:
Giátrịthặngdưtuyệtđốilàgiátrịthặngdưthuđượcdokéodàithờigianlaođộngvượtquá
thờigianlaođộngtấtyếutrongkhinăngsuấtlaođộng,giátrịsứclaođộngvàthờigianlao
độngtấtyếukhôngthayđổi.
Tahãyxétmộtvídụ:
Ngàylaođộnglà8giờ,thờigianlaođộngcầnthiết(t)là4giờ,thờigianlaođộngthặngdư
(t’)là4giờ,mỗigiờcôngnhântạoramộtgiátrịmớilà10đơnvịthìgiátrịthặngdưtuyệt
đốilà40vàtỷsuấtgiátrịthặngdưlà:
m’=(t/t’).100%=4/4.100%=100%
Nhưngnếutakéodàingàylaođộngthêm2tiếngthìtvẫnbằng4giờnhưngthờigianlao
độngthặngdưlứcnàylạilàt’=6.Dođó,giátrịthặngdưtuyệtđốisẽlà60đơnvịvàtỷ
suấtgiátrịthặngdưsẽlà:
m’=6/4.100%=150%
Doviệctăngthờigianlaođộngkhôngthểvượtquágiớhạnsinhlýcủacôngnhânnênkhi
thờigianlaođộngkhôngthểkéodàithêmđượcnữa,nhàtưbảnsẽtìmcáchtăngcườngđộ
laođộng.Vềthựcchấtthìtăngcườngđộlaođộngcũngtươngtựnhưkéodàingàylao
động.Vìvậy,tăngthờigianlaođộnghoặctăngcườngđộlaođộnglàđểsảnxuấtragiátrị
thăngdưtuyệtđối.
Câu 15: Trình bày phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối dưới chủ nghĩa tư bản. Bàilàm:
Giátrịthặngdưtươngđốilàgiátrịthặngdưthuđượcdorútngắnthờigianlaođộngtất
yếubằngcáchnângcaonăngsuấtlaođộngtrongngànhsảnxuấtratưliệusinhhoạtđểhạ
thấpgiátrịsứclaođộng,nhờđómàtăngthờigianlaođộngthặngdưlênngaytrongđiều
kiệnđộdàingàylaođộng,cườngđộlaođộngvẫnnhưcũ.
Tahãyxétmộtvídụ
Ngàylaođộnglà10giờ,trongđó5giờlàthờigianlaođộngtấtyếuvà5giờlàthờigianlao
đôngthặngdư.Nhờtăngnăngsuấtlaođộngtrongngànhsảnxuấtratưliệusinhhoạt,giá
cảsinhhoạtrẻhơndẫnđếngiátrịsứclaođộngcũngbịhạthấp.Giảsửgiátrịsứclaođộng
giảmđi1giờ.Khiđóthờigianlaođộngtấtyếuchỉcòn4giờvàthờigianlaođộngthặngdư
tănglênthành6giờ.Khiđó,tỷsuấtgiátrịthặngdưtăngtừ100%lên150%.
Nhưvậy,bằngcáchtăngnăngsuấtlaođộngtrongcácngànhsảnxuấttưliệusinhhoạtvà
cácngànhsảnxuấttưliệusảnxuấtphụcvụchongànhsảnxuấttưliệusinhhoạtmàgiátrị
cáctưliệusinhhoạtcầnthiếtchocôngnhângiảmđi,kéotheogiátrịsứclaođộngcủa
ngườilaođộnggiảmđivàđemlạigiátrịthặngdưtươngđốichonhàtưbảnmàkhôngphải
tăngthờigianlaođộnghaycườngđộlaođộng.
Câu 16: Tư bản là gì? Thế nào là tư bản bất biến, tư bản khả biến, tư bản cố định,
tư bản lưu động? Căn cứ và ý nghĩa của các cách phân chia tư bản trên đây. Bàilàm:
1.Tưbảnlàphầngiátrịmanglạigiátrịthặngdưchonhàtưbảnbằngcáchbóclộtsứclao
độngcủacôngnhânlàmthuê.Tưbảnlàmộtquanhệsảnxuấtphảnánhmốiquanhệgiữa
tưsảnvàvôsản.
2.Đểsảnxuấtragiátrịthặngdư,nhàtưbảnphảiứngtrướctưbảnrađểmuatưliệusản
xuấtvàsứclaođộng.
Trongquátrìnhsảnxuất,giátrịcủatưliệusảnxuấtđượclaođộngcụthểcủangườicông
nhânchuyểnvàosảnphẩmmới,lượnggiátrịcủachúngkhôngđổi.Bộphậntưbảnấyđược
gọilàtưbảnbấtbiến©.
Nhưngđốivớibộphậntưbảndùngđểmuasứclaođộngthìtrongquátrìnhsảnxuất,bằng
laođộngtrừutượngcủamình,ngườicôngnhântạoramộtgiátrịmớikhôngchỉbùđắpđủ
giátrịsứclaođộngcủacôngnhânmàcòntạoragiátrịthặngdưchonhàtưbản.Nhưvậy,
bộphậntưbảnnàyđãcósựbiếnđổivềlượngvàđượcgọilàtưbảnkhảbiến(v).
3.Cácbộphậnkhácnhaucủatưbảnsảnxuấtkhôngchuchuyểnmộtcáchgiốngnhauvì
mộtbộphậntưbảnchuyểngiátrịcủanóvàosảnphẩmtheonhữngcáchthứckhácnhau.
Dođó,tacóthểchiatưbảnsảnxuấtthànhtưbảncốđịnhvàtưbảnlưuđộng.
Tưbảncốđịnhlàbộphậnchủyếucủatưbảnsảnxuất(máymóc,nhàxưởng...)thamgia
toànbộvàoquátrìnhsảnxuấtnhưnggiátrịcủanókhôngchuyểnhếtmộtlầnvàosản
phẩmmàchuyểndầntừngphầntheomứcđộhaomòncủanótrongthờigiansảnxuất.Có
hailoạihaomònlàhaomònhữuhình(haomònvềvậtchất,haomònvềgiátrịsửdụngdo
tácđộngcủatựnhiên)vàhaomònvôhình(haomòntuầntuývềmặtgiátrịdoxuấthiện
nhữngmáymóchiệnđạihơn,rẻhơnhoặccócôngsuấtlớnhơn).
Còntưbảnlưuđộnglàmộtbộphậncủatưbảnsảnxuất(nguyênnhiênliệu,sứclao
động...)đượctiêudùnghoàntoàntrongmộtchukỳsảnxuấtvàgiátrịcủanóđượcchuyển
toànbộvàosảnphẩmtrongquátrìnhsảnxuất.Tưbảnlưuđộngchuchuyểnnhanhhơntư
bảncốđịnhvàviệctăngtốcđộchuchuyểncủatưbảnlưuđộngcóýnghĩaquantrọng.Nó
giúpchoviệctiếtkiệmđượctưbảnứngtrướccũngnhưlàmtăngtỷsuấtgiátrịthặngdư trongnăm.
4.Việcphânchiatưbảnbấtbiếnvàtưbảnkhảbiếnlàdựavàovaitròcủatừngbộphậntư
bảntrongquátrìnhsảnxuấtragiátrịthặngdưcònviệcphânchiatưbảncốđịnhvàtưbản
lưuđộnglàdựavàophươngthứcchuyểndịchgiátrịcủachúngvàosảnphẩmtrongquá
trìnhsảnxuấthaydựavàotínhchấtchuchuyểncủatưbản.
Việcphânchiatưbảnthànhtưbảnbấtbiếnvàtưbảnkhảbiếnphảnánhđượcnguồngốc
sinhragiátrịthặngdư.Trongquátrìnhsảnxuất,tưbảnbấtbiếnchỉlàđiềukiệnđểsinhra
giátrịthặngdưcòntưbảnkhảbiếnmớilànguồngốctạoragiátrịthặngdư.
Việcphânchiatưbảncốđịnhvàtưbảnlưuđộngtuykhôngphảnánhnguồngốcsinhragiá
trịthặngdưnhưnglạicóýnghĩaquantrongtrongviệcquảnlýkinhtế.Nólàcơsởđểquản
lý,sửdụngvốncốđịnhvàvốnlưuđộngmộtcáchcóhiệuquảcao.
c1làgiátrịmáymóc,thiếtbị,nhàxưởng...
c2làgiátrịnguyên,nhiên,vậtliệu...
vlàtưbảnkhảbiến
Vậy,tưbảnbấtbiến=c1+c2;tưbảnkhảbiến=v;
tưbảncốđịnh=c1;tưbảnlưuđộng=c2+v.
Câu 17: So sánh giá trị thặng dư với lợi nhuận, tỷ suất giá trị thặng dư và tỷ suất
lợi nhuận. Tốc độ chu chuyển của tư bản có ảnh hưởng như thế nào tới nhu cầu về
tư bản, tỷ suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư hằng năm? Bàilàm:
1.Tabiếtrằng,nhàtưbảnbỏratưbảnbaogồmtưbảnbấtbiếncvàtưbảnkhảbiếnvđể
sảnxuấtragiátrịthặngdưm.Nhưngcácnhàtưbảnđãđưaramộtkháiniệmmớilàchi
phísảnxuấttưbảnchủnghĩaK–đólàphầngiátrịbùlạigiácảcủanhữngtưliệusảnxuất
©vàgiácảsứclaođộng(v)đãtiêudùngđểsảnxuấtrahànghoáchonhàtưbản,nghĩalà K=c+v.
Khic+vchuyểnthànhKnhưvậythìsốtiềnnhàtưbảnthuđượctrộihơnsovớichiphísản
xuấttưbảnchủnghĩađượcgọilàlợinhuậnP.Nhưvậy,lợiluậnthựcchấtlàgiátrịthặngdư
đượcquanniệmlàkếtquảcủatoànbộtưbảnứngtrước.Khiđó,giátrịhànghoáG=c+v
+mbiếnthànhG=K+P.
VềbảnchấtthìPchínhlàmnhưngcáikhácnhauởchỗ,mhàmýsosánhvớivcònPlại
hàmýsosánhnóvớiK=c+v.Pvàmthườngkhôngbằngnhau.Pcóthểcaohơnhoặc
thấphơnm,phụthuộcvàogiácảhànghoádoquanhệcung-cầuquyđịnh.Nhưngnếuxét
trênphạmvitoànXH,tổnglợinhuậnluônbằngtổnggiátrịthặngdư.
2.Khigiátrịthặngdưchuyểnthànhlợinhuậnthìtỷsuấtgiátrịthặngdưcũngchuyển
thànhtỷsuấtlợinhuận.
Tỷsuấtgiátrịthặngdưm’làtỷlệphầntrămgiữasốlượnggiátrịthặngdưmvớitưbản
khảbiếnv:m’=m/v.100
TỷsuấtlợinhuậnP’làtỷlệphầntrămgiữatổngsốgiátrịthặngdưvàtoànbộtưbảnứng
trước:P’=m/(c+v).100 .TrongthựctếngườitathườngtínhP’bằngtỷlệphầntrăm
giữalợinhuânthuđượcPvớitổngtưbảnứngtrướcK:P’=P/K.100 .
XétvềlượngthìtỷsuấtlợinhuậnP’luônnhỏhơntỷsuấtgiátrịthặngdưm’.
Vềchất,tỷsuấtgiátrịthặngdưbiểuhiệnđúngmứcđộbóclộtcủanhàtưbảnđốivớilao
độngcòntỷsuấtlợinhuậnchỉnóilênmứcdoanhlợicủaviệcđầutưtưbản.P’chỉchonhà
đầutưtưbảnbiếtđầutưvàođâulàcólợi.
Tỷsuấtlợinhuậnphụthuộcvàotỷsuấtthặngdư:tỷsuấtthặngdưtăngthìtỷsuấtlợi
nhuậntăng;tốcđộchuchuyểntưbản,cấutạohữucơcủatưbảnvàtiếtkiệmtưbảnbất biến.
3.Chuchuyểntưbảnlàsựtuầnhoàncủatưbảnđượclặpđilặplạiđịnhkỳ,đổimớikhông
ngừng.Tốcđộchuchuyểntưbảnlàsốvòngchuchuyểncủatưbảntrongmộtnăm.Tốcđộ
chuchuyểncủatưbảncóảnhhưởngrấtlớntớinhucầuvềtưbản,tỷsuấtgiátrịthặngdư
vàkhốilượnggiátrịthặngdư.
Tăngtốcđộchuchuyểncủatưbảncốđịnhlàmtăngquỹkhấuhaotàisảncốđịnh,lượngtư
bảnsửdụngtănglênvàtránhđượcnhữngthiệthaidohaomònhữuhìnhvàvôhìnhgâyra.
Tăngtốcđộchuchuyểncủatưbảnlưuđộngsẽlàmtănglượngtưbảnlưuđộngđượcsử
dụngtrongmộtnăm,nhờđó,sẽtiếtkiệmđượctưbảnứngtrước.Mặtkhác,dotăngtỷsuất
củatưbảnkhảbiếnmàtỷsuấtgiátrịthặngdưtrongnămsẽtănglên.
Tómlại,tăngtốcđọchuchuyểntưbảnkhảbiếngiúpchocácnhàtưbảntiếtkiệmđượctư
bảnứngtrước,nângcaotỷsuấtvàkhốilượnggiátrịthặngdưtrongnăm.
Câu 18: Phân tích thực chất và động cơ tích luỹ tư bản. Phân tích tích tụ tư bản và
tập trung tư bản. Vai trò của tích tụ và tập trung tư bản trong sự phát triển của chủ nghĩa tư bản. Bàilàm:
1.TáisảnxuấttưbảnchủnghĩalàtấtyếukháchquancủaXHloàingười.Táisảnxuấtcó
haihìnhthứclàtáisảnxuấtgiảnđơnvàtáisảnxuấtmởrộng.Đểtáisảnxuấtmởrộng,
dướichủnghĩatưbản,nhàtưbảnphảisửdụngmộtphầngiátrịthặngdưđểtăngthêmtư
bảnứngtrước.Việcchuyểnhoámộtphầngiátrịthặngdưtrởlạithànhtưbảngọilàtíchluỹ tưbản.
Tabiếtrằnggiátrịthặngdưlàkếtquảlaođộngkhôngcôngcủacôngnhânchonhàtưbản.
Dođó,nguồngốccủatíchluỹtưbảnchínhlàgiátrịthặngdư,làlaođộngkhôngcôngcủa
ngườicôngnhânlàmthuêsángtạora.Nóicáchkhác,toànbộcủacảicủagiaicấptưsản
đềudolaođộngcủagiaicấpcôngnhântạora.
2.Tíchluỹtưbảnlàviệctăngquymôtưbảncábiệtbằngtíchluỹcủatừngnhàtưbản
riêngrẽ.Tíchluỹtưbảnlàyêucầucủaviệcmởrộngsảnxuất,ứngdụngtiếnbộkỹthuật.
Mặtkhác,dokhốilượnggiátrịthặngdưtănglênkhiếnkhảnăngthựchiệntíchtụtưbản mạnhhơn.
Tậptrungtưbảnlàsựhợpnhấtmộtsốtưbảnnhỏthànhmộttưbảncábiệtlớn.Đâylàsự
tậptrungtưbảnnhữngtưbảnđãhìnhthành,thủtiêutínhđộclậpriêngbiệtcủachúng,
biếnnhiềutưbảnnhỏthànhmộtsốíttưbảnlớn.
Tíchtụtưbảnlàmchotưbảncábiệttănglênvàtưbảnxãhộicũngtăngtheocòntậptrung
tưbảnchỉlàmchotưbảncábiệttănglênnhưngtưbảnXHthìkhôngđổi.
Câu 19: Phân tích những ảnh hưởng đến quy mô tích luỹ tư bản. Ý nghĩa của việc
nghiên cứu vấn đề này. Bàilàm:
1.Tíchluỹtưbảnlàquátrìnhchuyểnmộtphầngiátrịthặngdưtrởlạithànhtưbản.Nếu
khốilượnggiátrịthặngdưnhấtđịnhthìquymôtíchluỹtưbảnphụthuộcvàotỷlệphân
chiagiátrịthặngdưchotíchluỹvàtiêudùng.Nếutỷlệphânchiagiátrịthặngdưđãđược
xácđịnhthìquymôtíchluỹtưbảnsẽphụthuộcvàokhốilượnggiátrịthặngdư.Màkhối
lượnggiátrịthặngdưthìlạiphụthuộcvào3yếutốlàtrìnhđộbóclộtgiátrịthặngdư(m’),
chênhlệchgiữatưbảnsửdụngvàtưbảntiêudùng,quymôtưbảnứngtrước.
Thứnhất,quymôtíchluỹtưbảnphụthuộcvàotrìnhđộbóclộtgiátrịthăngdưcủanhàtư
bản.Đểtăngthêmkhốilượnggiátrịthặngdư,nhàtưbảnkhôngtăngthêmthiếtbị,máy
móc,thuêthêmnhâncôngmàbắtsốcôngnhânhiệncócungcấpthêmmộtlượnglaođộng
bằngcáchtăngthờigianlaođộngvàcườngđộlaođộng,tậndungtriệtđểcôngsuấtcủa
máymóchiệncó,chỉtăngthêmphầnnguyênliệutươngứng.Mộtcáchkháclàtăngnăng
suấtlaođộng.KhinăngsuấtlaođộngXHtănglênthìgiácảtưliệusảnxuấtvàtưliệusinh
hoạtgiảm.Điềunàytạorahaikếtquả:mộtlàvớikhốigiátrịthặngdưnhấtđịnh,phần
dànhchotíchluỹcóthểtăngthêmbằngcáchlấnsangphầndànhchotiêudùngmàviệc
tiêudùngcủanhàtưbảnkhônggiảm,cókhicòncaohơntrước;hailàmộtlượnggiátrị
thặngdưnhấtđịnhcóthểmuađượcmộtkhốilượngtưliệusảnxuấtvàsứclaođộngnhiều
hơndogiátưliệusảnxuấtvàgiátrịsứclaođộnggiảm.Khôngnhữngthế,tăngnăngsuất
laođộngsẽlàmchogiátrịcủatưbảncũtáihiệndướihìnhtháihữudụngmớicàngnhanh hơn.
Thứhailàchênhlệchgiữatưbảnsửdụngvàtưbảntiêudùng.Tưbảnsửdụnglàkhối
lượnggiátrịnhữngtưliệusảnxuấtmàtoànbộquymôhiệnvậtcủachúngđềuhoạtđộng
trongquátrìnhsảnxuấthànghoácòntưbảntiêudùnglàphầngiátrịnhữngtưliệusản
xuấtấyđượcchuyểnvàosảnphẩmtheotừngchukỳsảnxuấtdướidạngkhấuhao.Sự
chênhlệchgiữachúnglàthướcđosựtiếnbộcủalựclượngsảnxuất.Saukhitrừđinhững
tổnphíhàngngàytrongviệcsửdụngmáymócvàcôngcụlaođộng,nhàtưbảnsửdụng
cáccôngcụlaođộngđómàkhôngmấtthêmchiphínàokhác.Sựchênhlệchgiữatưbảnsử
dụngvàtưbảntiêudùngcànglớnthìsựphụcvụkhôngcôngcủatưliệusảnxuấtcàng nhiều.
Cuốicùng,đólàquymôtưbảnứngtrước.TheocôngthứcM=m’.V,nếutỷsuấtgiátrị
thặngdưm’khôngđổithìkhốilượnggiátrịthặngdưMchỉtăngkhitổngtưbảnkhảbiếnV
tăngvàtấtnhiêntưbảnbấtbiếncũngsẽphảitănglêntheoquanhệtỷlệnhấtđịnh.Dođó,
muốntăngkhốilượnggiátrịthặngdưphảităngquymôtưbảnứngtrước.Đạilượngtưbản
ứngtrướccànglớnthìquymôsảnxuấtcàngđượcmởrộngtheochiềurộngvàtheochiều sâu.
2.Nếutabỏquatínhchấttưbảnchủnghĩathìtíchluỹtưbảncóýnghĩaquantrọngtrong
việctíchluỹvốnchosảnxuất.Đểnângcaoquymôtíchluỹ,cầnkhaitháctốtnhấtlực
lượnglaođộngXH,tăngnăngsuấtlaođộng,sửdụngtriệtđểnănglựcsảnxuấtcủamáy
móc,thiếtbịvàtăngquymôvốnđầutưbanđầu,khaitháccácnguồnvốnnhànrỗitrong
XH.Đâychínhlàýnghĩacủaviệcnghiêncứuvấnđềnày.
Câu 20: Trình bày các khái niệm chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa, lợi nhuận và tỷ
suất lợi nhuận. Các khái niệm trên đã che dấu quan hệ bóc lột tư bản chủ nghĩa như thế nào? Bàilàm:
1.Chiphísảnxuấttưbảnchủnghĩalàphầngiátrịbùlạigiácảcủanhữngtưliệusảnxuất
©vàgiácảsứclaođộng(v)đãtiêudùngđểsảnxuấtrahànghoáchonhàtưbản.Kíhiệu làK=c+v.
ChiphítưbảnXHchủnghĩakhácvớigiátrịhànghoácảvềchấtlẫnvềlượng.Vềchất,chi
phísảnxuấttưbảnchủnghĩachỉlàchiphívềtưbảncòngiátrịhànghoálàchiphíthựctế,
chiphívềlaođộngXHcầnthiếtđểsảnxuấtrahànghoá.Vềlượng,chiphísảnxuấttưbản
chủnghĩaluônnhỏhơngiátrịhànghoávì(c+v)<(c+v+m).
2.Khitổngtưbảnbấtbiếnvàkhảbiếnc+vchuyểnthànhchiphísảnxuấttưbảnchủ
nghĩaKthìsốtiềnnhàtưbảnthuđượctrộihơnsovớichiphísảnxuấttưbảnchủnghĩagọi
làlợinhuận.Lợinhuậnchínhlàgiátrịthặngdưđượcquanniệmlàkếtquảcủatoànbộtư
bảnứngtrước.NếukýhiệulợinhuậnlàPthìgiátrịhànghoálúcnàylàG=K+P.
3.Khigiátrịthặngdưchuyểnthànhlợinhuậnthìtỷsuấtgiátrịthặngdưchuyểnhoáthành
tỷsuấtlợinhuận.
Tỷsuấtlợinhuậnlàtỷlệphầntrămgiữatổngsốgiátrịthặngdưvàtoànbộtưbảnứng
trước,kýhiệulàP’:P’=m/(c+v).100%.
Trongthựctế,P’hàngnămđượctínhbằngtỷlệphầntrămgiữatổngsốlợinhuậnthuđược
trongnămPvàtổngsốtưbảnứngtrướcK:P’=P/K.100%.
4.Đốivớinhàtưbản,chiphísảnxuấttưbảnchủnghĩalàgiớihạnhiệuquảsảnxuấtkinh
doanhcủanhàtưbản.Sựxuấthiệnkháiniệmnàyđãxoáđidanhgiớigiữatưbảnbấtbiến
cvàtưbảnkhảbiếnv,chedấuđinguồngốccủagiátrịthặngdư(đólàtưbảnkhảbiếnv).
Kháiniệmlợinhuậnthựcchấtcũngchỉlàbiếntướngcủagiátrịthặngdư.Nóphảnánhsai
lệchbảnchấtbóclộtcủachủnghĩatưbản.Theokháiniệmnàythìphầndôirađókhông
phảilàdogiátrịsứclaođộng(v)củacôngnhânlàmthuêtạoramàlàdochiphísảnxuất
tưbảnchủnghĩacủanhàtưbảntạora.
Kháiniệmtỷsuấtlợinhuậncũngvậy.Nókhôngbiểuhiệnđúngmứcđộbóclộtcủanhàtư
bảnđốivớilaođộngnhưtỷsuấtgiátrịthặngdưm’(m’càngtăng,chứngtỏnhàtưbảnbóc
lộtcàngnhiều).Tỷsuấtlợinhuậnchỉnóilênmứcdoanhlợicủaviệcđầutưtưbản.P’càng
tăngthìđầutưcàngcólợi.
Tómlại,bằngviệcđưarabakháiniệmtrên,cácnhàtưbảnđãchedấubảnchấtbóclộtcủa
mình,chedấuđicáithựcchấtsinhragiátrịthặngdưlàlaođộngkhôngcôngcủangười côngnhânlàmthuê.