Phân Tích Nhân Vật Dế Mèn Trong "Dế Mèn Phiêu Lưu Kí"

“Dế Mèn phiêu lưu kí” là thiên đồng thoại xuất sắc nhất của Tô Hoài. Tác phẩm kể
về cuộc phiêu lưu đầy hấp dẫn, thú vị, li kì của Dế Mèn qua nhiều vùng đất của các loài
vật khác nhau. Nhân vật Dế Mèn đã được miêu tả rõ nét cả về ngoại hình và tính cách
trong dđoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên”.
Ngay phần mở đầu đoạn trích, Tô Hoài đã vẽ nên bức chân dung về một chàng dế
khoẻ mạnh, cường tráng, trẻ trung, đầy sức sống. Câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất,
qua lời của nhân vật Dế Mèn. Dế Mèn tự hào giới thiệu về mình: “Bởi tôi ăn uống điều
độvaf làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm. Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một
chàng dế thanh niên cường tráng”. Nhưng chính vì sự tự hào và tự tin thái quá đó mà Dế
Mèn trở nên kiêu căng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình. Dế Mèn thường xuyên
cà khịa, chọc ghẹo tất cả bà con trong xóm. Dế Mèn tưởng mình là tay ghê gớm, có thể
sắp đứng đầu thiên hạ rồi. Nhà văn đã miêu tả khá kĩ và tinh tế hầu hết các bộ phận chính
của ngoại hình Dế Mèn, tập trung làm nổi bật vẻ đẹp cường tráng, chất chứa sức sống
mạnh mẽ của tuổi trẻ ở nhân vật: “đôi càng mẫm bóng, những cái vuốt nhọn hoắt, cái đầu
to ra và nổi từng tảng trông rất bướng, hai cái răng đen nhánh nhai ngoàm ngoạp như hai
lưỡi liềm máy làm việc, sợi râu dài và uốn cong một vẻ rất đỗi hùng dũng. Vẻ cường
tráng của chàng dế mới lớn còn được thể hiện trong từng điệu bộ, động tác của nhânva
vật: “co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ; chốc chốc lại trịnh trọng và khoan
thai đưa cả hai chân lên vuốt râu. Cách miêu tả nhân vật của Tô Hoài rất đặc sắc, vừa
miêu tả ngoại hình, vừa diễn tả cử chỉ, hành động. Nhà văn đã sử dụng những từ ngữ đắc
địa, đặc biệt là các từ láy để khắc hoạ đậm nét các đặc điểm của hân vật một cách tinh tế và hấp dẫn.
Nếu như ở phần đầu đoạn trích, Dế Mèn được nhà văn khắc hoạ chủ yếu qua ngoại
hình, hành động thì ở phần hai, đặc điểm của nhân vật được thể hiện qua mối quan hệ với
một người bạn hàng xóm. Dế Mèn đã thể hiện thái độ trịch thượng, khinh thường người
bạn hàng xóm yếu đuối này. Dế Mèn đặt tên cho bạn với thái độ chế giễu là “Dế Choắt”.
Lời lẽ, giọng điệu của Dế Mèn với Dế Choắt thể hiện sự coi thường bạn: “Ôi thôi, chú
mày ơi! Chú mày có lớn mà chẳng có khôn”. Khi nghe Dế Choắt thỉnh cầu giúp đỡ đào
một cái ngách sang bên nhà Dế Mèn phòng khi khó khăn, hoạn nạn thì Dế Mèn “hếch
răng lên, xì một hơi rõ dài” và từ chối phũ phàng bằng một giọng điệu khinh thường, chế
nhạo. Nhưng cũng chính nhờ người bạn hàng xóm yếu đuối ấy mà Dế Mèn đã rút ra được
bài học đắt giá cho bản thân. Một buổi chiều, Dế Mèn mỉa mai, cạnh khoé, trêu chị Cốc.
Sau đó, Dế Mèn chui tọt vào trong hang,bỏ mặc Dế Choắt ở ngoài. Dế Mèn đâu biết rằng
trò đùa dại dột của mình đã gây ra cái chết cho Dế Choắt. Trước cái chết thảm thương của
người bạn hàng xóm chỉ vì một phút nông nổi, hống hách của bản thên, Dế Mèn đã thức
tỉnh, ân hận về lỗi lầm của mình và thấm thía bài học đường đời đầu tiên. Bài học ấy đã
được nói lên qua lời khuyên của Dế Choắt:”… ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc
mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy”. Câu nói cuối cùng của
Dế Choắt đã giúp Dế Mèn hiểu ra nhiều điều, rút ra bài học sâu sắc về thái độ sống, cách
ứng xử với những người xung quanh và tình bạn chân thành.
Nhân vật Dế Mèn được nhà văn khắc hoạ qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ,
hành động và mối quan hệ với các nhân vật khác. Có thể nói, Tô Hoài có sở trường miêu
tả ngoại hình và hành động để từ đó thể hiện tính cách, cá tính nhân vật. Trong đoạn trích,
sự thay đổi, trưởng thành trong suy nghĩ, hành động của nhân vật diễn ra hết sức chân
thực, hợp lí. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn cũng chính là hành trình chiêm
nghiệm để trưởng thành của những người trẻ tuổi.
“Bài học đường đời đầu tiên” đã để lại cho người đọc những ấn tượng sâu sắc về
nhân vật Dế Mèn. Được xây dựng bằng nghệ thuật độc đáo, nhân vật Dế Mèn đã khiến
bao độc giả nhỏ tuổi say mê, thích thú.