Phân Tích Phương Pháp 6 Chiếc Mũ Tư Duy | Môn Tâm lý học đại cương - Trường Đại học Luật Hà Nội

lOMoAR cPSD| 58728417 MỤC LỤC
MỤC LỤC………………………………………………………………………..1
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………2
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ………………………………………………………….3
I. Phân tích nội dung phương pháp 6 chiếc mũ tư duy………………………..3
1. Nêu khái niệm, đặc điểm, vai trò của tư duy …………………………………....3
2. Nêu khái niệm, giải thích ý nghĩa từng chiếc mũ và mục đích của phương pháp….6
3. Nêu nguyên tắc sử dụng phương pháp………………………………………..8
4. Cách sử dụng phương pháp ………………………………………………….9
II. Vận dụng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy vào việc học tập…………….10
1. Trong học tập ……………………………………………………………….10
2. Đánh giá ( Ưu, nhược điểm trong học tập và trong cuộc sống ) ……………. 12
KẾT LUẬN…………………………………………………………………15
TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………..16 ĐẶT VẤN ĐỀ
Chúng ta đều có thể nhận thấy rằng, xã hội hiện đại ngày càng phát triển đồng
nghĩa với đó là việc con người chúng ta sẽ phải đối mặt với nhiều vấn đề hơn do xã
hội đặt ra. Khi đối diện với những vấn đề đó, mỗi người chúng ta sẽ có những cách
tư duy khác nhau, để từ đó đưa ra những phương pháp giải quyết các vấn đề một
khác nhau. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra ở đây là: Giả sử khi chúng ta đối mặt với vấn
đề, chúng ta chỉ chú trọng tư duy theo những suy nghĩ chủ quan bên trong chúng ta,
hay chỉ tập trung vào những thông tin khách quan, hay chỉ quan tâm đến những mặt
tiêu cực, những mặt tích cực,... thì liệu rằng vấn đề đó có được nhìn nhận một cách
khái quát và giải quyết 1 cách triệt để hay không? Nhận thức được điều đó, nhóm
chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài về phương pháp 6 chiếc mũ tư duy của Edward
de Bono - một phương pháp tư duy giúp chúng ta nhìn nhận vấn đề từ các góc độ lOMoAR cPSD| 58728417
khác nhau để từ đó đem đến cho chúng ta một cách nhìn toàn diện để giải quyết các
vấn đề một cách phù hợp nhất.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Phân tích nội dung phương pháp 6 chiếc mũ tư duy
1. Nêu khái niệm, đặc điểm, vai trò của tư duy
1.1 Khái niệm tư duy
Tư duy là một quá trình nhận thức phản ánh những thuộc tính bản chất, những
mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật và hiện tượng trong hiện
thực khách quan mà trước đó ta chưa biết.
Cũng như cảm giác và tri giác, tư duy cũng là một quá trình tâm lý, mà cụ thể là
quá trình nhận thức, nhưng nó phản ánh được những thuộc tính bản chất, những mối
liên hệ, quan hệ có tính chất quy luật của sự vật, hiện tượng mà trước đó ta chưa biết.
Vì là một quá trình, nên tư duy cũng có ba giai đoạn là mở đầu, diễn biến và kết
thúc. Mở đầu của tư duy là sự bắt gặp hoàn cảnh có vấn đề, những cái chúng ta chưa
biết,những cái mâu thuẫn với kinh nghiệm của chúng ta, đòi hỏi phải giải quyết, phải
phản ánh. Diễn biến của tư duy là diễn ra các thao tác của tư duy, sự phân tích, tổng
hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa,... để giải quyết tình huống, bài toán đặt
ra. Kết thúc quá trình tư duy sẽ cho ta những khái niệm mới, những suy lý, phán
đoán,.. 1.2. Đặc điểm của tư duy
1.2.1. Tính “có vấn đề” của tư duy
Không phải trong bất cứ hoàn cảnh nào tư duy cũng xuất hiện. Trên thực tế, tư
duy chỉ xuất hiện khi gặp những hoàn cảnh, những tình huống có vấn đề. Tình huống
“có vấn đề” là tình huống chưa có đáp số nhưng đáp số đã tiềm tàng bên trong, tình
huống chứa điều kiện giúp ta tìm ra đáp số đó. Nhưng không phải tình huống có vấn
đề nào cũng kích thích được hoạt động tư duy. Muốn kích thích ta tư duy thì tình
huống có vấn đề phải được cá nhân nhận thức đầy đủ, được chuyển thành nhiệm vụ lOMoAR cPSD| 58728417
tư duy của cá nhân. Nghĩa là cá nhân xác định được cái gì đã biết, đã cho và cái gì
chưa biết, cần phải tìm và có nhu cầu tìm kiếm nó.
1.2.2. Tính gián tiếp của tư duy
Ở mức độ nhận thức cảm tính, con người phản ánh trực tiếp về sự vật, hiện tượng
bằng giác quan của mình, trên cơ sở đó con người có hình ảnh cảm tính về sự vật,
hiện tượng. Đến tư duy, con người không nhận thức thế giới thật một cách trực tiếp
mà tư duy con người có nhận thức thế giới một cách gián tiếp. Điều đó thể hiện pử
chỗ, trong quá trình tư diu con người sử dụng các phương tiện công cụ khác nhau để
nhận biết sự vật hiện tượng mà không thể trực tiếp tri giác. Sở dĩ có thể nhận thức
được gián tiếp vì giữa các sự vật, hiện tượng có mối liên hệ mang tính quy luật. Ví
dụ: Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm. Ta có thể nhìn
vào hoạt động bay của chuồn chuồn để tư duy thời tiết. Mặt khác tư duy được
phản ánh bằng ngôn ngữ nên tư duy phản ánh gián tiếp. Đây là một loại phương tiện
nhận thức đặc thù của con người. Ví dụ: hệ thống ký hiệu, phạm trù, khái niệm.
1.2.3. Tính trừu tượng và khái quát hóa của tư duy
Tư duy không chỉ hướng và cái riêng mà còn hương vào các chung, cơ bản, mối
liên hệ, quan hệ mang tính quy luật của sự vật hiện tượng.
Tư duy phản ánh khái quát có nghĩa là phản ánh bằng khái niệm, bằng quy luật, bằng
những nguyên lý, nguyên tắc chung, phạm trù…
Tính trừu tượng và khái quát hóa gắn liền với các thao tác tư duy: So sánh, phân
tích, tổng hợp, suy luận,... Tư duy có khả năng trừu xuất khỏi sự vật, hiện tượng
những thuộc tính, những dấu hiệu cụ thể, cá biệt chỉ giữ lại những thuộc tính bản
chất nhất, chung cho nhiều sự vật, hiện tượng rồi trên cơ sở đó mà khái quát lại các
sự vật, hiện tượng riêng lẻ khác nhau nhưng có chung những thuộc tính bản chất
thành một nhóm, một loại, một phạm trù.
1.2.4. Tư duy gắn liền với ngôn ngữ lOMoAR cPSD| 58728417
Đây là một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa tâm lý người và tâm lý động
vật, Tâm lý động vật bao giờ cũng dượng lại ở tư duy hành động trực quan, không
có khả năng vượt ra khỏi phạm vi đó. Ngôn ngữ đã làm cho tư duy người mang tính
gián tiếp, tính trừu tượng và khái quát.
Mối liên hệ giữa tư duy và ngôn ngữ là mối liên hệ biện chứng. Tư duy không thể
tồn tại dưới bất kỳ hình thức nào khác ngoài ngôn ngữ. Bất kỳ ý nghĩa, tư tưởng nào
cũng đều nảy sinh, phát triển gắn liền với ngôn ngữ. Đó là mối liên hệ giữa nội dung và hình thức
1.2.5. Tư duy gắn liền với hoạt động nhận thức cảm tính.
Tư duy bao giờ cũng liên kết mật thiết với hoạt động nhận thức cảm tính tức là
với cảm giác, tri giác, biểu tượng. Hoạt động nhận thức cảm tính là “cửa ngõ” là
kênh duy nhất, qua đó tư duy liên hệ với thế giới ngoài. Tư duy thường bắt đầu từ
nhận thức cảm tính, trên cơ sở nhận thức cảm tính mà nảy sinh tình huống “có vấn
đề”. Ngược lại, tư duy cũng ảnh hưởng đến nhận thức cảm tính, đó là làm cho khả
năng cảm giác của con người tinh vi, nhạy cảm hơn và làm cho tri giác của con người
mang tính lựa chọn, tính ý nghĩa.
1.3. Vai trò của tư duy
Tư duy có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động thực tiễn cũng như đối
với hoạt động nhận thức của con người.
Tư duy giúp cho con người nhận thức được quy luật khách quan, trên cơ sở đó có
thể chủ động dự kiến một cách khoa học xu hướng phát triển của sự vật, hiện tượng
và có kế hoạch, biện pháp cải tạo hiện thực khách quan. Trong quá trình phát triển
của mình, con người không chỉ tư duy nhằm giải quyết các vấn đề do thực tiễn trong
cuộc sống đặt ra mà con người còn tiến hành tư duy nhằm lĩnh hội nền văn hóa xã
hội để hình thành và phát triển nhân cách của mình, trên cơ sở đó đóng góp những
kết quả hoạt động của mình và kho tàng văn hóa xã hội của loài lOMoAR cPSD| 58728417 người. 2.
Nêu khái niệm, giải thích ý nghĩa từng chiếc mũ và mục đích của phươngpháp
2.1. Giới thiệu về Edward de Bono:
Edward de Bone (1933-2021) tên đầy đủ là Edward Charles Francis Publius de
Bono là “cha đẻ” của phương pháp “Sáu chiếc mũ tư duy”. Edward de Bono là một
nhân vật lỗi lạc, một bác sĩ, nhà văn, nhà tư vấn và nhà tư tưởng người Malta, người
đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lĩnh vực tư duy sáng tạo và phát triển kỹ năng tư duy.
Ông được biết đến rộng rãi với việc giới thiệu khái niệm "tư duy bên lề" (lateral
thinking), một phương pháp tư duy đột phá giúp giải quyết vấn đề bằng cách tiếp
cận từ những góc độ khác nhau, vượt ra khỏi lối mòn tư duy logic truyền thống.
Bên cạnh một cuộc đời và sự nghiệp dày dặn kinh nghiệm, ông còn có những
đóng góp tích cực cho “cuộc cách mạng khoa học” trên thế giới. Tiêu biểu ở đây là
sáng tạo khái niệm “tư duy bên lề”- đây là khái niệm cốt lõi trong công trình của de
Bono, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thoát khỏi những khuôn mẫu tư duy truyền
thống và tìm kiếm những giải pháp sáng tạo bằng cách tiếp cận vấn đề từ những góc
nhìn mới; hay hơn nữa là phương pháp “Sáu chiếc mũ tư duy”- là một trong những
công cụ tư duy nổi tiếng nhất của ông, giúp người dùng phân tích vấn đề từ sáu góc
độ khác nhau, mỗi góc độ được đại diện bởi một chiếc mũ màu sắc khác nhau, từ đó
đưa ra quyết định toàn diện và sáng suốt hơn. Bên cạnh đó, de Bono cũng đã phát
triển nhiều phương pháp tư duy khác như CoRT Thinking, giúp cải thiện kỹ năng tư
duy cho học sinh và người lớn, giúp họ trở thành những người tư duy hiệu quả hơn.
2.2. Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy của Edward de Bono 2.2.1. Khái niệm lOMoAR cPSD| 58728417
“Sáu chiếc mũ tư duy” là phương pháp sử dụng 6 chiếc mũ ẩn dụ, mỗi chiếc mũ
đại diện cho một cách suy nghĩ, một vai trò khác nhau trong quá trình giải quyết vấn
đề, giúp đánh giá các khía cạnh khác nhau một cách toàn diện, nhằm đưa ra quyết
định thông minh và hợp lý. Phương pháp này được Tiến sĩ Edward de Bono phát
triển lần đầu năm 1980 và được giới thiệu trong cuốn sách “6 Thinking Hats” xuất
bản năm 1985. “Sáu chiếc mũ tư duy” bao gồm: Chiếc mũ trắng tượng trưng cho sự
“tập trung vào việc thu thập thông tin khách quan và sự thật”; Chiếc mũ đỏ là sự
“tập trung vào cảm xúc và trực giác”; Chiếc mũ đen là sự “phân tích và đánh giá
các khía cạnh tiêu cực và những rủi ro”; Chiếc mũ vàng là sự “đánh giá các khía
cạnh tích cực và những cơ hội để tận dụng”; Chiếc mũ xanh lá cây biểu trưng cho
sự “tập trung vào việc tạo ra các ý tưởng mới và sáng tạo”; còn Chiếc mũ xanh dương
chính là “đánh giá các giải pháp và đưa ra quyết định”.
2.2.2. Nội dung phương pháp:
“Sáu chiếc mũ tư duy” biểu trưng cho sáu cách nghĩ, vai trò khác nhau trong quá
trình giải quyết vấn đề khác nhau. Và qua việc phân tích, tìm hiểu sáu chiếc mũ,
nhóm nghiên cứu đã rút ra được từng vai trò, công dụng khác nhau của từng chiếc
mũ từ đó áp dụng vào trong nghiên cứu học tập và trong cuộc sống.
Với chiếc mũ trắng tượng trưng cho một tờ giấy trắng, thông tin, dữ liệu. Khi
tưởng tượng đang đội mũ trắng, bạn cần suy nghĩ về các thông tin, dữ liệu liên quan
đến vấn đề đang giải quyết. Tập trung suy nghĩ trên thông tin có được, làm sao để
có được những thông tin và dữ liệu còn thiếu. Khi đội “mũ trắng”, bạn sẽ đánh giá
vấn đề một cách khách quan, dựa trên dữ kiện có sẵn. Chiếc mũ trắng sẽ đặt ra cho
chúng ta những câu hỏi cơ bản khi đánh giá một vấn đề, một sự vật hiện tượng, nó
sẽ đưa ra những lập luận cụ thể dựa vào việc xem xét, đánh giá các dữ liệu thực tế,
ví dụ như: “Vấn đề này đã có sẵn những thông tin gì?”, “Cần thêm những thông tin
gì liên quan đến vấn đề đang xem xét?”, “Những thông tin, dữ kiện nào còn thiếu?
Làm thế nào để bổ sung?” .Trên thực tế, khi ta đang giải quyết một bài toán, bằng lOMoAR cPSD| 58728417
cách tư duy như chiếc mũ trắng, ta sẽ giải quyết từng yêu cầu của đề bài và tiếp cận
được kết quả cuối cùng một cách nhanh chóng nhất.
Cùng với đó, chiếc mũ đỏ đại diện cho tư duy về mặt cảm tính, trực giác; mang
hình ảnh của lửa đang cháy trong lò, con tim, dòng máu nóng, sự ấm áp. Khi tưởng
tượng đang đội chiếc mũ đỏ, chúng ta chỉ cần đưa ra các giải thích, lý lẽ của bản
thân về vấn đề đang giải quyết dựa trên trực giác, cảm xúc mà không cần chứng
minh logic. Chỉ cần đưa ra các suy nghĩ trong đầu, không phải giải thích. Khi đội
“Mũ đỏ”, bạn sẽ đánh giá vấn đề dựa trên trực giác và cảm xúc. Đồng thời, cố gắng
đoán biết cảm xúc của người khác thông qua những phản ứng của họ và cố gắng
hiểu được những phản ứng tự nhiên của những người không hiểu rõ lập luận của
bạn. Chiếc mũ đỏ sẽ trả lời cho bạn những câu hỏi đúng nhất với những dòng nghĩ
suy bên trong bạn: “Cảm giác hiện tại của bản thân là gì?”, “Trực giác đang mách
bảo điều gì về vấn đề này?”, “Bản thân có thực sự hứng thú với vấn đề này hay không?”
Còn chiếc mũ đen mang hình ảnh của đêm tối, đất bùn. Khi đội mũ đen ta sẽ liên
tưởng đến các điểm yếu, các lỗi sai, sự bất hợp lý, sự thất bại, sự phản đối, thái độ
bi quan. Vai trò của chiếc mũ đen là giúp chỉ ra những điểm yếu trong quá trình suy
nghĩ của chúng ta hoặc tượng trưng cho “sự thận trọng” giúp chỉ ra các lỗi, các điểm
cần lưu ý, các mặt yếu kém, bất lợi của vấn đề hay dự án đang tranh cãi. Chiếc mũ
đen đóng vai trò hết sức quan trọng, nó đảm bảo của chúng ta tránh được các rủi ro,
nó ngăn chúng ta làm điều sai, bất hợp pháp hay nguy hiểm. Khi đội “Mũ đen”, bạn
cần đánh giá vấn đề theo góc nhìn tiêu cực, cẩn trọng và e dè. Nhìn nhận sự việc
theo cách này sẽ giúp bạn loại bỏ những điểm yếu trong kế hoạch hoặc quá trình tiến
hành công việc, qua đó điều chỉnh cách giải quyết hoặc chuẩn bị kế hoạch dự phòng
cho những vấn đề có thể nảy sinh ngoài dự kiến.
Đối lập với chiếc mũ đen là chiếc mũ vàng- là hình ảnh tượng trưng của ánh nắng
mặt trời, sự lạc quan, các giá trị và lợi ích. Khi tưởng tượng đang đội chiếc mũ vàng, lOMoAR cPSD| 58728417
bạn sẽ đưa ra các ý kiến lạc quan có tính logic, các mặt tích cực, các lợi ích của vấn
đề, mức độ khả thi của dự án hay vấn đề. Khi đội “mũ vàng”, bạn sẽ suy nghĩ một
cách tích cực. Sự lạc quan sẽ giúp bạn thấy hết được những lợi ích và cơ hội mà
quyết định của bạn mang lại. Tư duy mũ vàng giúp bạn có thêm nghị lực để tiếp tục
cố gắng khi công việc vấp phải khó khăn, trở ngại. Chính chiếc mũ vàng này đã tiếp
thêm cho người mang nó những động lực bởi nó sẽ gợi ta đặt ra những câu hỏi mang
nhiều sự lạc quan, ví dụ như: “Những mặt tích cực của vấn đề này là gì?”, “Lợi ích
khi áp dụng giải pháp này là gì?”, “Tính khả thi của dự án này?”,...
Chiếc mũ xanh lá cây tượng trưng cho sự sáng tạo bởi màu xanh gợi liên tưởng
đến cây cỏ xanh tươi, sự nảy mầm, sự đâm chồi, sự phát triển. Vì thế, chiếc mũ xanh
lá cây tượng trưng cho sự sinh sôi, sáng tạo. Khi đội mũ này, chúng ta sẽ đưa ra các
giải pháp, ý tưởng sáng tạo cho vấn đề đang thảo luận hoặc cần giải quyết. Lối tư
duy tự do và cởi mở khi đội “mũ xanh” sẽ giúp bạn tìm ra những giải pháp hiệu quả
để giải quyết vấn đề. Trả lời một số câu hỏi để giải quyết vấn đề với mũ xanh lá cây:
“Vấn đề này còn cách khác để giải quyết không?” Hay “Trường hợp này có thể làm
gì khác không?”, “Điểm tích cực của vấn đề này là gì?”... Đối với vấn đề được đặt
ra với những câu hỏi này thì sẽ được mũ xanh lá cây giải quyết chi tiết và hiệu quả nhất.
Và cuối cùng, chiếc mũ xanh dương là tiến trình, tổng kết kết quả, ý nghĩa của
mũ xanh dương là hãy nhìn bầu trời xanh lồng lộng bằng con mắt bao quát. Mũ xanh
dương sẽ có chức năng giống như nhạc trưởng, nó sẽ tổ chức các chiếc mũ khác –
tổ chức tư duy. Nó sẽ kiểm soát tiến trình tư duy. Đây là chiếc mũ mà người chủ tọa
sẽ đội để kiểm soát tiến trình cuộc họp. Những người đội chiếc mũ xanh dương sẽ
dễ dàng điều phối, tổ chức, kiểm soát tiến trình tư duy của những chiếc mũ trên. lOMoAR cPSD| 58728417
3. Nêu nguyên tắc sử dụng phương pháp
3.1. Nguyên tắc chung
Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy yêu cầu người sử dụng phải tách bạch rõ ràng
từng loại tư duy để suy nghĩ có tổ chức và hiệu quả. Trong một thời điểm, chỉ sử
dụng một “chiếc mũ” duy nhất, nghĩa là chỉ tập trung vào một cách suy nghĩ – ví dụ:
cảm xúc (mũ đỏ), thông tin (mũ trắng), rủi ro (mũ đen), ý tưởng (mũ vàng), sáng tạo
(mũ xanh lá) hay điều phối quá trình tư duy (mũ xanh dương). Việc chuyển đổi giữa
các chiếc mũ cần có trình tự rõ ràng, linh hoạt nhưng có định hướng. Đồng thời,
phương pháp này khuyến khích việc sử dụng tư duy song song, tức là tất cả cùng
suy nghĩ theo một hướng tại một thời điểm, giúp giảm xung đột và tăng tính hợp tác.
3.2. Đối với cá nhân:
Tự tách bạch các hướng tư duy: Người sử dụng cần ý thức rõ ràng mình đang tư
duy theo chiếc mũ nào (ví dụ: mũ trắng – thông tin, mũ đỏ – cảm xúc…), và không
để các hướng tư duy chồng chéo lên nhau.
Ghi chép hoặc tưởng tượng theo từng mũ: Việc ghi lại ý tưởng theo từng chiếc
mũ giúp hệ thống hóa suy nghĩ, tránh bỏ sót khía cạnh quan trọng.
Sử dụng mũ xanh để quản lý tư duy của chính mình: Cá nhân cần lập kế hoạch
trình tự đội mũ, kiểm soát dòng suy nghĩ và đưa ra tổng kết hợp lý ở cuối quá trình.
Linh hoạt và trung thực: Khi tự thực hiện, người dùng cần trung thực với cảm xúc
và lập luận của chính mình, đồng thời linh hoạt điều chỉnh thứ tự mũ để phù hợp với vấn đề đang suy nghĩ.
3.3. Đối với nhóm: lOMoAR cPSD| 58728417
Tư duy song song – tất cả cùng đội một mũ tại một thời điểm: Đây là nguyên tắc
cốt lõi giúp cả nhóm tránh tranh cãi cá nhân, tập trung khai thác một khía cạnh duy
nhất của vấn đề trong mỗi lượt tư duy.
Quy trình tư duy nhóm theo phương pháp 6 chiếc mũ là một công cụ hữu ích giúp
định hướng cuộc thảo luận một cách có hệ thống. Mũ xanh đóng vai trò quan trọng
trong việc xác định mục tiêu và trình tự tư duy từ đầu đến cuối. Mũ xanh đầu tiên
giúp người điều phối hoặc cả nhóm xác định mục tiêu, trình tự tư duy rõ ràng. Cuối
cùng, mũ xanh sẽ được sử dụng để đánh giá quá trình, rút ra kết luận và quyết định
bước đi tiếp theo. Mỗi chiếc mũ trong quá trình này có thời gian sử dụng hợp lý:
Mỗi mũ nên được dùng trong khoảng 2 phút, trong đó mũ đỏ chỉ nên dùng 30 giây
để ghi nhận cảm xúc thật, thường qua hình thức biểu quyết nhanh (dot voting). Mũ
trắng, vào giai đoạn đầu, có thể được sử dụng lâu hơn để làm rõ thông tin. Trong
suốt quá trình, người điều phối đóng vai trò quan trọng trong việc giúp nhóm giữ
đúng trình tự, chuyển đổi mũ đúng lúc và khuyến khích mọi thành viên tham gia đầy đủ.
4. Cách sử dụng phương pháp
Thứ tự sử dụng phương pháp 6 chiếc mũ như sau:
Bước 1: Mũ màu trắng: Sử dụng để nêu lên tất cả những ý kiến nói về những thông
tin, sự kiện có thật thông qua những bằng chứng và dữ kiện cụ thể.
Bước 2: Mũ màu xanh lá cây: Sử dụng để nêu lên những ý kiến sáng tạo bằng nhiều
cách thức khác nhau từ đó ta có thể đề xuất phương án giải quyết vấn đề.
Bước 3: Để đánh giá các ý kiến của mũ màu xanh lá cây ta có thể sử dụng quan điểm
của mũ màu vàng và mũ màu đen. lOMoAR cPSD| 58728417
Mũ màu vàng: Sử dụng để giúp đề xuất hướng giải quyết vấn đề theo một hướng
tích cực thông qua việc trả lời câu hỏi những giải pháp nêu trên mang đến lợi ích gì
và nếu được thực hiện nó sẽ mang lại hiệu quả ra sao.
Mũ màu đen : Sử dụng để giúp viết các đánh giá và chỉ ra những kiến nghị, giải
pháp không phù hợp cho việc giải quyết vấn đề và những mặt hạn chế của việc sử
dụng những ý kiến này dựa trên những sự kiện và kinh nghiệm sẵn có.
Bước 4: Mũ màu đỏ: Sử dụng để nêu lên những quan điểm thiên về cảm xúc, trực
giác về vấn đề. Tư duy bằng mũ đỏ cho phép người suy nghĩ đặt xuống các trực cảm mà không cần bào chữa.
Bước 5: Và cuối cùng ta sử dụng mũ màu xanh dương để tổng kết và kết thúc buổi
làm việc thông qua việc nhìn nhận lại các bước đã thực hiện trên. Từ đó nêu ra kết
luận về hướng giải quyết của vấn đề.
II. Vận dụng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy vào việc học tập 1. Trong học tập
Tình huống học tập: Học sinh tiếp thu kiến thức trên lớp học
Khi đội chiếc mũ trắng, người học sẽ tập trung vào việc tiếp thu thông tin một
cách khách quan và trung lập. Trong quá trình học trên lớp, chiếc mũ giúp học viên
ghi chép đầy đủ các kiến thức giáo viên truyền đạt như khái niệm, định nghĩa, công
thức, dữ kiện và các ví dụ minh họa. Từ đó người học chỉ chú ý đến việc nắm bắt
chính xác nội dung bài giảng, tránh bị gây nhiễu loạn bởi những cảm xúc hay thông
tin ngoài lề khác. Đây là nền tảng quan trọng giúp quá trình tiếp thu kiến thức trở
nên rõ ràng và có hệ thống hơn.
Chiếc mũ xanh lá cây tượng trưng cho sự đổi mới và sáng tạo. Trong quá trình
học tập, người học tìm ra những phương pháp học mới mẻ, thú vị như sử dụng sơ đồ lOMoAR cPSD| 58728417
tư duy, kể chuyện để ghi nhớ bài, hoặc kết nối kiến thức mới với kinh nghiệm cá
nhân. Cách tiếp cận này giúp bài học trở nên sinh động, dễ hiểu và ghi nhớ lâu hơn,
đồng thời phát triển khả năng tư duy linh hoạt – một yếu tố quan trọng trong thời đại hiện nay.
Để đánh giá các ý kiến của mũ màu xanh lá cây ta có thể sử dụng quan điểm của
mũ màu vàng và mũ màu đen.
Với chiếc mũ vàng, người học tiếp cận bài học với tinh thần tích cực, lạc quan và
tìm kiếm giá trị hữu ích trong từng nội dung được học. Học viên sẽ hình thành các
câu hỏi nội tâm như: “Phần kiến thức này có thể giúp ích gì cho mình trong thực tế
hoặc trong kỳ thi?” hay khi người học vắt óc suy nghĩ giải quyết một vấn đề phức
tạp, chiếc mũ vàng sẽ cho ta lời động viên như: “ Hướng giải quyết của mình chính
xác rồi, cố gắng thêm chút nữa sẽ thành công”. Cách tư duy này tạo động lực mạnh
mẽ trong học tập, khuyến khích học sinh kiên trì vượt qua thử thách và nhận ra những
lợi ích thiết thực mà bài học mang lại.
Chiếc mũ đen mang lại góc nhìn phê phán và thận trọng. Khi áp dụng vào việc
học trên lớp, người học có thể phân tích những điểm còn hạn chế hoặc khó hiểu trong
bài giảng, từ đó đặt ra các câu hỏi phản biện như: “Tại sao các phần này lại mâu
thuẫn với nhau, chắc chắn phải có uẩn khúc?” hay “Cách giải thích này đã chặt chẽ,
hợp lý chưa, mình có bỏ quên hay làm sai phần lập luận nào không?”. Việc suy nghĩ
theo hướng này giúp phát hiện kịp thời các lỗ hổng kiến thức và thúc đẩy người học
chủ động tìm kiếm câu trả lời, làm rõ vấn đề, từ đó học tập hiệu quả và sâu sắc hơn.
Sau đó, ta có thể đội Chiếc mũ đỏ - đại diện cho cảm xúc và trực giác cá nhân
trong quá trình tiếp thu kiến thức. Người học sẽ nhận diện và thể hiện cảm xúc thật
của mình đối với bài học, chẳng hạn như cảm thấy hứng thú, tò mò hay lo lắng, chán
nản. Việc nhận biết được cảm xúc giúp học viên hiểu rõ hơn về thái độ học tập của lOMoAR cPSD| 58728417
bản thân, từ đó điều chỉnh cách tiếp cận bài học sao cho phù hợp. Có thể thấy, trực
giác đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc xác định điều mà bản thân muốn
làm, bản thân yêu thích, từ đó giúp người học dễ dàng hơn trong việc xác định môn
học mình ưa thích, sau đó là ngành nghề, công việc sau này.
Cuối cùng là chiếc mũ xanh dương đại diện cho sự kiểm soát và tổ chức tư duy.
Khi học trên lớp, học viên sử dụng cách tư duy này để lập kế hoạch học tập, phân
chia thời gian hợp lý và đánh giá hiệu quả tiếp thu kiến thức của mình. Sau mỗi bài
giảng, học viên có thể tự tổng kết lại những gì đã học được, đặt mục tiêu cho buổi
học tiếp theo và xác định lại những phần cần ôn tập thêm. Mũ xanh dương giúp
người học duy trì sự tập trung, chủ động và có chiến lược trong suốt quá trình học tập.
2. Đánh giá ( Ưu, nhược điểm trong học tập và trong cuộc sống )
2.1. Ưu, nhược điểm của phương pháp khi áp dụng trong học tập
2.1.1. Về ưu điểm của phương pháp khi áp dụng trong học tập
Thứ nhất, việc áp dụng 6 chiếc mũ tư duy giúp khả năng tư duy, phân tích của
học sinh, sinh viên trở nên sáng tạo, linh hoạt, nhạy bén. Từ đó khi gặp những vấn
đề phát sinh trong quá trình học tập học sinh, sinh viên có thể đưa ra nhiều giải pháp
phù hợp cho từng trường hợp cụ thể. Các bạn học sinh, sinh viên có thể nhận ra rằng
trong một vấn đề cụ thể, chúng ta có thể giải quyết theo nhiều hướng khác nhau.
Không phải vấn đề nào cũng chỉ có một hướng giải quyết. Từ đó, các bạn học sinh,
sinh viên có thể tự tin hơn trong quá trình học tập của mình. Họ sẽ tự tin hơn trước
khi đưa ra một quyết định nào đó mà không phải sợ hãi, rụt rè khi sợ đưa ra một quyết định sai. lOMoAR cPSD| 58728417
Thứ hai, sử dụng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy giúp thúc đẩy khả năng tự học,
chủ động trong suốt quá trình học tập. Dựa vào 6 chiếc mũ đại diện cho một cách
tiếp cận khác nhau giúp học sinh, sinh viên có thể tự chọn ra cho mình cách tiếp cận
phù hợp với bản thân mình nhất. Họ có thể tự phân tích, tìm tòi không còn phụ thuộc
vào người khác hay các tài liệu bên ngoài mà có thể tự mình đưa ra nhận định và
giải quyết vấn đề một cách độc lập.
Thứ ba, việc áp dụng phương pháp sẽ giúp tạo ra một môi trường học tập tích
cực, năng động. Học sinh, sinh viên có thể dễ dàng trao đổi ý kiến cùng nhau, cùng
nhau đưa ra những quan điểm của từng người mà không bị gò bó vào một quan điểm
nhất định. Từ đó học sinh, sinh viên cùng nhau học hỏi một cách vui vẻ, hứng thú
chứ không bị nhàm chán, mệt mỏi.
2.1.2. Về nhược điểm của phương pháp khi áp dụng trong học tập
Thứ nhất, việc áp dụng cả 6 chiếc mũ tư duy này tốn thời gian hơn phương pháp
học tập truyền thống. Mỗi chiếc mũ đại diện cho mỗi quan điểm khác nhau nên để
áp dụng hết cả 6 chiếc mũ khi nhìn nhận một vấn đề khá tốn thời gian, không phù
hợp cho những quyết định nhanh chóng. Quá trình này sẽ làm tăng khối lượng công
việc đáng kể mà nếu không được quản lý, sắp xếp sẽ dẫn tới quá tải về mặt thời gian.
Thứ hai, phương pháp này đòi hỏi sinh viên phải chuyển đổi liên tục giữa các
kiểu tư duy khác nhau. Việc thay đổi giữa các tư duy này có thể làm rối loạn tư duy
trong học tập, gây khó khăn trong việc duy trì mạch tư duy, gây mất tập trung vào
vấn đề cốt lõi. Học sinh, sinh viên sẽ gặp tình trạng quá tải thông tin không biết được
nên tập trung vào vấn đề nào có thể bỏ quên mất những vấn đề cốt lõi cần tập trung giải quyết.
Thứ ba phương pháp này cần học sinh, sinh viên phải có sự tự giác cao trong
việc duy trì tư duy đúng theo yêu cầu của phương pháp. Nếu không làm đúng theo
yêu cầu của phương pháp thì học sinh, sinh viên có thể đưa ra những quyết định
không thật sự chính xác, ảnh hưởng đến quá trình học. Không những thế phương lOMoAR cPSD| 58728417
pháp này thực sự hiệu quả khi học sinh, sinh viên phải biết áp dụng nó vào trong
thực tế, trong quá trình học của chính bản thân mình chứ không chỉ hiểu phương
pháp này trên lý thuyết. lOMoAR cPSD| 58728417 KẾT LUẬN
Thông qua quá trình nghiên cứu và phân tích, với những ưu điểm trong học tập
và trong cuộc sống như: tăng cường khả năng tư duy, phân tích vấn đề; hỗ trợ đưa
ra những cách thức giải quyết vấn đề đúng đắn,.. có thể thấy rằng phương pháp 6
chiếc mũ tư duy của Edward de Bono quả là một công cụ hữu ích trong việc phát
triển tư duy và đưa ra quyết định Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, phương pháp
này vẫn còn có 1 số những nhược điểm nhất định, ví dụ như: đòi hỏi phải chuyển
đổi liên tục giữa các kiểu tư duy khác nhau; hoặc trong 1 số những trường hợp khẩn
cấp cần thiết phải ra quyết định nhanh chóng thì phương pháp này có thể làm chậm
quá trình xử lý và giải quyết vấn đề. Chính vì vậy, để áp dụng hiệu quả, người dùng
cần có sự luyện tập lâu dài và linh hoạt trong việc sử dụng phương pháp này, bên
cạnh đó việc nhận thức rõ ưu điểm và nhược điểm của phương pháp sẽ giúp các cá
nhân và các nhóm có thể tối ưu hóa quá trình tư duy, từ đó đạt được những kết quả
tốt nhất trong học tập và cuộc sống. Tóm lại, việc áp dụng linh hoạt và sáng tạo
phương pháp này sẽ mang lại nhiều lợi ích, đồng thời giúp người dùng phát triển tư
duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề một cách sáng tạo và thông minh hơn.
Tài Liệu Tham Khảo
1. “Giáo trình Tâm lý học đại cương”, nxb Công an nhân dân, Hà Nội
2. “Six Thinking Hats”, https://en.m.wikipedia.org/wiki/Six_Thinking_Hats
3. “Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy là gì? Ưu và nhược điểm khi ứng dụng vào
côngviệc”,Thưviệnphápluật
https://thuvienphapluat.vn/lao-dong-
tienluong/phuong-phap-06-chiec-mu-tu-duy-la-gi-uu-nhuoc-diem-khi-
ungdung-vao-cong-viec-10109.html
4. “Tìm hiểu 6 chiếc mũ tư duy và ứng dụng giúp cuộc sống trở nên dễ dàng
hơn”, https://vieclam24h.vn/nghe-nghiep/tram-sac-ky-nang/tim-hieu- 6chiec-mu-tu-duy# lOMoAR cPSD| 58728417
5. “Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy: Khái niệm và cách áp dụng”,
https://vieclam24h.vn/nghe-nghiep/tram-sac-ky-nang/tim-hieu-6-chiec- mutu-duy#
6. “Edward de Bono: Bậc Thầy Tư Duy Sáng Tạo Và Người Tiên Phong Tư Duy Bên Lề”,