Phân Tích Vai Trò Di Truyền và Môi Trường Trong Phát Triển Nhân Cách | Môn Giáo dục học - Đại học Sư Phạm Hà Nội

lOMoAR cPSD| 61470371
1. Bẩm sinh -di truyền ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách của con người. - Khái niệm : + Con người là gì +Nhân cách là gì ?
+ Phát triển nhân cách là gì?
+ Thuộc tính bẩm sinh là những đặc điểm bẩm sinh vừa sinh ra đã có , di
truyền là tái tạo ở trẻ em những thuộc tính sinh học có ở cha mẹ ,truyền từ cha
mẹ những phẩm chất ,đặc điểm nhất định đc ghi lại trong hệ thống gen
- Các yếu tố bẩm sinh di truyền đóng vai trò tiền đề tự nhiên ,là cơ sở vật chất
cho sự hình thành và phát triển nhân cách.
- Đánh giá về vai trò của di truyền có nhiều quan điểm khác nhau:
+ Thuyết tiền định :Cho rằng bản chất con người sinh ra là có sẵn và do trời
định “ Cha mẹ sinh con trời sinh tính “,” trứng rồng lại nở ra rồng” do đó bản
chất của con người là không thể thay đổi được . Theo thuyết này thì sự phát
triển nhân cách do yếu tố bẩm sinh di truyền quyết định , môi trường và giáo
dục không có vai trò do trong sự hình thành và phát triển nhân cách + Thuyết
duy cảm của Anh (John loc): Thuyết này cho rằng trẻ em như tờ giấy trắng
,môi trường và giáo dục tác động thế nào thì trẻ e sẽ phát triển như thế ấy, sai
lầm cơ bản của thuyết này là tuyệt đối hóa vai trò của môi trường
+ Quan niệm Max-xít: Không xem nhẹ cũng không đánh giá quá đề cao. Yếu
tố bẩm sinh di truyền tạo ra sức sống tự nhiên con người ,tạo ra khả năng cho
con người hoạt động có kết quả trong 1 lĩnh vực nhất định. Bẩm sinh di
truyền là tiền đề ,là cơ sở vật chất cần thiết đối với sự hình thành và phát triển nhân cách
- Di truyền không thể quyết định giới hạn tiến bộ xã hội của con người mà nó
chỉ tạo ra khả năng cho con người hoạt động có kết quả trong một số lĩnh vực
nhất định .Di truyền không quyết định giới hạn tiến bộ của con người. Những
đặc điểm sinh học mặc dù có ảnh hưởng lớn đến quá trình hình thành tài năng
,xúc cảm ,trí tuệ, thể chất ,...của con người nhưng nó chỉ tạo tiền đề cho sự
phát triển nhân cách của con người
Ví dụ: Một người có tư chất toán học ,có khả năng hđ trong lĩnh vực tự nhiên
nhưng để trở thành giáo viên toán , giáo sư toán , quản lí , kiến trúc ,... lại phụ
thuộc vào sự tích cực cố gắng của người đó. lOMoAR cPSD| 61470371 -
Di truyền không quyết định nội dung của sự phát triển tâm lí mà nó chỉ ảnh
hưởng tạo điều kiện thuận lợi hay trở ngại cho sự phát triển tâm lí với tốc độ
nhanh hay chậm VD trẻ em khuyết tật
Như vậy trong giáo dục và quản lí giáo dục cẩn nhận thức đánh giá đúng vai
trò của di truyền đối với sự hình thành và phát triển nhân cách ,không
được tuyệt đối hóa hay phủ nhận vai trò của bẩm sinh di truyền KLSP:
+Nhà giáo dục phải đánh giá đúng vai trò của di truyền ,không tuyệt đối hóa cx không hạ thấp
+phải biết phát huy những mặt tốt ,vun xới những năng lực ,năng khiếu ở trẻ
em ,bồi dưỡng và tạo điều kiện trở thành tài năng
+Không được định kiến hẹp hòi đối với những trẻ có yếu tố bẩm sinh không
thuân lợi ,phải tạo điều kiện cho các em được sống được học tập ,hòa nhập
với cộng đồng . +Giáo viên cần có trang bị kiến thức để giúp các e bị ảnh
hưởng bởi các yếu tố di truyền không thuận lợi có cơ hội phát triển.
2. Phân tích vai trò của yếu tố môi trường đối với sự hình thành và phát
triển của nhân cách - Khái niệm : + Con người là gì +Nhân cách là gì ?
+ Phát triển nhân cách là gì?
+ Môi trường là toàn bộ yếu tố tự nhiên và xã hội hiện hữu ảnh hưởng lớn lao
đến đời sống và nhân cách con người . Trong sự hình thành và phát triển nhân
cách ,môi trường xã hội có tầm quan trọng đặc biệt.
- Môi trường tự nhiên cũng có các quan điểm khác nhau :
+ Thuyết địa lí : Thuyết này đã tuyệt đối hóa đề cao yếu tố môi trường tự nhiên
đối với sự hình thành và phát triển nhân cách và đồng thời phủ nhận các yếu tố khác.
+ Quan điểm Mac-xít: Môi trường tự nhiên ảnh hưởng đến sự hình thành và
phát triển nhân cách nhưng không phải quyết định , môi trường tự nhiên không
trưc tiếp tác động đến cá nhân ,ảnh hưởng gián tiếp thông qua môi trường xã
hội Ví dụ thể chất và nét tính cách của người châu Á khác người châu Âu
- Môi trường là điều kiện cho sự hình thành và phát triển nhân cách vì nhân
cách chỉ phát triển trong một môi trường nhất định VD : Đứa trẻ vừa sinh ra
đã lạc trong rừng sống với động vật ,thì tính người sẽ không phát triển được
Môi trường góp phần tạo ra động cơ cho sự hình thành và phát triển nhân cách
,môi trường đưa ra những yêu cầu khách quan với nhân cách trong một giai lOMoAR cPSD| 61470371 -
đoạn lịch sử nhất định Ví dụ : Trong thời đại CNH-HĐH , yêu cầu đặt ra về
chất lượng lao động ...
- Môi trường tạo ra và cung ứng phương tiện ,điều kiện cho các nhân hoạt động
và giao lưu,qua đó nhân cách được phát triển ngày càng được hoàn thiện . Môi
trường ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách thông qua các
mối quan hệ đa dạng như quan hệ gia giai cấp, dân tộc, gia đình ,....
- Môi trường ảnh hưởng đến nhân cách cả 2 mặt tích cực và tiêu cực :Tuy nhiên
tính chất và mức độ ảnh hưởng của môi trường còn tùy thuộc vào quan điểm,
xu hướng ,năng lực cá nhân ở chừng mực nhất định
 Môi trường có vai trò là điều kiện, phương tiện cho hoạt động cá nhân ,góp
phần tạo nên hoặc thay đổi mục đích ,động cơ hoạt động cá nhân. KLSP:
+ Nhà giáo dục phải đánh giá đúng vai trò của môi trường không tuyệt đối hóa
cũng không được phủ nhận coi nhẹ
+Xây dựng môi trường sư phạm lành mạnh ,tốt đẹp giúp ích cho sự phát triển
nhân cách của người được GD
+ Biết tận dụng khai thác mặt tích cực của môi trường ,đồng thời biết ngăn
ngừa xóa bỏ hạn chế tiêu cực từ môi trường
+ Hình thành cho hs những định hướng giá trị đúng đắn, xây dựng bản lĩnh
vững vàng để chiếm lĩnh những ảnh hưởng tích cực từ môi trường xung quanh.
3.Vai trò của hoạt động cá nhân đối với sự hình thành và phát triển nhân cách.
- Khái niệm con người, cá nhân và nhân cách
+ Con người là một thực thể sinh vật- xã hội mang bản chất xã hội, là chủ thể
của hoạt động nhận thức và thực tiễn, của những quan hệ xã hội và giao tiếp.
-+Cá nhân là một thực thể sinh vật- xã hội- văn hóa với các đặc điểm về sinh
lý, tâm lý và xã hội trong sự liên hệ thống nhất với các chức năng xã hôi chung của loài người.
+Nhân cách là hệ thống giá trị làm người mà cá nhân đạt được với sự trưởng
thành về phẩm chất và năng lực trong quá trình thực hiện các chức năng xã
hội của mình, được xã hội đánh giá và thừa nhận.
Khái niệm sự phát triển cá nhân
+Phát triển cá nhân thực chất là khẳng định bản chất xã hội của con người,
khẳng định trình độ phát triển nhân cách của chính cá nhân. Sự phát triển
nhân cách cá nhân được biểu hiện qua những dấu hiệu sau: lOMoAR cPSD| 61470371 -
+Sự phát triển về mặt thể chất: Thể hiện ở sự tăng trưởng về chiều cao, trọng
lượng, cơ bắp, sự hoàn thiện chức năng các giác quan, sự phối hợp các chức
năng vận động của cơ thể.
+ Sự phát triển về mặt tâm lý: Thể hiện sự biến đổi cơ bản trong đời sống tâm
lý của cá nhân: trình độ nhận thức, khả năng tư duy, quan điểm, lập trường,
thói quen, xúc cảm, tình cảm, tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu, ý chí, v.v...
+Sự phát triển về mặt xã hội: Thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử trong các mối
quan hệ với những người xung quanh, ở tính tích cực nhận thức tham gia vào
các hoạt động cải biến, phát triển xã hội.
- Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân:
+Yếu tố Di truyền – Bẩm sinh +Yếu tố Môi trường
+Yếu tố hoạt động cá nhân + Yếu tố giáo dục
Hoạt động là phương thức tồn tại của con người , hoạt động của con người
là hoạt động có mục đích , mang tính xã hội ,cộng đồng được thực hiện bằng
những thao tác nhất định với những công cụ nhất định . Hoạt động cá nhân
đóng vai trò quyết định trực tiếp đối với sự hình thành và phát triển nhân cách
+ Giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý giữa cá nhân với nhau nhằm trao đổi thông
tin ,cảm xúc và tri giác lẫn nhau
- Tiếp nhận tự giác những tác động tích cực ,đồng thời ngăn chặn những tác
động tiêu cực bên ngoài
- Tạo ra những điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự giáo dục,tự rèn luyện,chỉ
thông qua hoạt động con người có thể chiếm lĩnh nền văn minh nhân loại
- Thông qua hoạt động cá nhân ,con người hiểu mình , hiểu người khác,hiểu sự
vật hiện tượng tức là hiểu đối tượng hoạt động ,nguồn cung cấp cá nhân những
kinh nghiệm xã hội , thông qua hoạt động mà các yếu tố khác tham gia vào sự
hình thành và phát triển nhân cách của nó
Nhờ đó mà nhân cách cá nhân được hình thành và phát triển .Tuy nhiên kết
quả hình thành và phát triển nhân cách đạt ở mức độ nào còn tùy thuộc vào
từng đặc điểm riêng của cá nhân 4.
Hãy phân tích vai trò của yếu tố giáo dục đối với sự hình thành và
phát triển nhân cách, từ đó rút ra những kết luận sư phạm cần thiết.
4.1 Khái niệm con người, cá nhân và nhân cách: lOMoAR cPSD| 61470371 - -
Con người là một thực thể sinh vật- xã hội mang bản chất xã hội, là chủ
thể của hoạt động nhận thức và thực tiễn, của những quan hệ xã hội và giao
tiếp. - Cá nhân là một thực thể sinh vật- xã hội- văn hóa với các đặc điểm về
sinh lý, tâm lý và xã hội trong sự liên hệ thống nhất với các chức năng xã hôi chung của loài người. -
Nhân cách là hệ thống giá trị làm người mà cá nhân đạt được với sự
trưởng thành về phẩm chất và năng lực trong quá trình thực hiện các chức
năng xã hội của mình, được xã hội đánh giá và thừa nhận.
4.2 Khái niệm sự phát triển cá nhân
Phát triển cá nhân thực chất là khẳng định bản chất xã hội của con người,
khẳng định trình độ phát triển nhân cách của chính cá nhân. Sự phát triển
nhân cách cá nhân được biểu hiện qua những dấu hiệu sau: -
Sự phát triển về mặt thể chất: Thể hiện ở sự tăng trưởng về chiều cao,
trọng lượng, cơ bắp, sự hoàn thiện chức năng các giác quan, sự phối hợp các
chức năng vận động của cơ thể. -
Sự phát triển về mặt tâm lý: Thể hiện sự biến đổi cơ bản trong đời sống
tâm lý của cá nhân: trình độ nhận thức, khả năng tư duy, quan điểm, lập
trường, thói quen, xúc cảm, tình cảm, tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu, ý chí, v.v... -
Sự phát triển về mặt xã hội: Thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử trong
các mối quan hệ với những người xung quanh, ở tính tích cực nhận thức tham
gia vào các hoạt động cải biến, phát triển xã hội.
4. 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân
- Yếu tố Di truyền – Bẩm sinh: tiền đề tự nhiên ,là cơ sở vật chất cho sự hình thành
và phát triển nhân cách.
- Yếu tố Môi trường: điều kiện ,phương tiện cho hoạt động cá nhân ,góp phần tạo
nên hoặc thay đổi mục đích ,động cơ hoạt động cá nhân.
- Yếu tố hoạt động cá nhân: quyết định
- Yếu tố giáo dục: Chủ đạo đối với quá trình hình thành và phát triển nhân cách. lOMoAR cPSD| 61470371 4.4. Khái niệm giáo dục
Giáo dục là quá trình hoạt động phối hợp thống nhất giữa nhà giáo dục và
người được giáo dục nhằm hình thành và phát triển nhân cách theo những yêu cầu của xã hội.
4.5. Vai trò của yếu tố giáo dục
Giáo dục giữ vai trò chủ đạo đối với quá trình hình thành và phát triển nhân
cách, bởi vì nó được thực hiện theo định hướng thống nhất vì mục đích nhân
cách lí tưởng mà xã hội đang yêu cầu.
4.6. Vai trò của yếu tố giáo dục đối với quá trình hình thành và phát triểnnhân cách được thể hiện:
- Giáo dục không chỉ vạch ra chiều hướng, mục tiêu hình thành và phát
triểnnhân cách của học sinh mà còn tổ chức, chỉ đạo, dẫn dắt học sinh thực
hiện quá trình đó đến kết quả mong muốn.
- Giáo dục là những tác động tự giác có điều khiển, có thể mang lại nhữngtiến
bộ mà các yếu tố di truyền bẩm sinh hoặc môi trường, hoàn cảnh không thể
tạo ra được do tác động tự phát.
- Giáo dục có sức mạnh cải biến những nét tính cách, hành thành phẩm
chấtlệch lạc không phù hợp vối yêu cầu, chuẩn mực của xã hội. Đó chính là
kết quả quan trọng của giáo dục lại đối với trẻ em hư hoặc người phạm pháp.
- Giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt đối với những người khuyết tật hoặc
thiểu năng do bệnh tật, tai nạn hoặc bẩm sinh, di truyền tạo ra. Nhờ có sự
can thiệp sớm, nhờ có phương pháp giáo dục, rèn luyện đặc biệt cùng với sự
hỗ trợ của các phương tiện khoa học có thể giúp cho người khuyết tật, thiểu
năng phục hồi một phần chức năng đã mất hoặc phát triển các chức năng
khác nhằm bù trừ những chức năng bị khiếm khuyết, giúp cho họ hoà nhập
vào cuộc sống cộng đồng.
- Giáo dục là những tác động có điều khiển và điều chỉnh cho nên khôngnhững
thích ứng với các yếu tố di truyền, bẩm sinh, môi trường, hoàn cảnh trong
quá trình hình thành và phát triển nhân cách mà nó còn có khả năng kìm hãm
hoặc thúc đẩy các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đó theo một gia tốc phù
hợp mã di truyền và môi trường không thể thực hiện được.
Chú ý: Liên hệ để xây dựng ví dụ minh họa cho từng nội dung 4.7 Kết luận sư phạm
- Cần có nhận thức đúng đắn về vai trò của giáo dục đến sự hình thành vàphát triển nhân cách. lOMoAR cPSD| 61470371
- Biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục ở người học - Tổ chức
quá trình giáo dục một cách khoa học, hợp lý:
+ Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý HS
+ Yêu cầu giáo dục mang tính vừa sức với HS
+ Tổ chức các hoạt động và giao lưu đa dạng, phong phú cho HS
+ Lựa chọn nội dung giáo dục phù hợp và các phương pháp giáo dục khoa học
+ Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa nhà giáo dục và người được giáo dục +
Khơi dậy khả năng tiềm ẩn, tố chất di truyền, tính tích cực trong hoạt động cá
nhân của học sinh nhằm mang lại hiệu quả cho quá trình giáo dục.