Sơ đồ tư duy: khái niệm, đặc điểm, cách xây dựng và ứng dụng sơ đồ tư duy trong cuộc sống và học tập | Môn Tâm lý học đại cương - Trường Đại học Luật Hà Nội

lOMoAR cPSD| 58728417 BỘ TƯ PHÁP
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP NHÓM
MÔN: TÂM LÝ ĐẠI CƯƠNG ĐỀ TÀI:
Sơ đồ tư duy: khái niệm, đặc điểm, cách xây dựng và ứng dụng
sơ đồ tư duy trong cuộc sống và học tập LỚP : 4712 NHÓM : 04
Hà Nội, 202 3 lOMoAR cPSD| 58728417
BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM S Họ và tên
Công việc được giao Đánh giá Đề lOMoAR cPSD| 58728417 TT Mức Chất xuất MSSV độ lượng điểm số 471241 Nguyễn Vũ Tổng hợp nội dung Tốt Đạt 10 1. Minh Châu bài; Làm bản word tham gia bài tập nhóm.
B. Nội dung công việc: I. Ngày 08/05/2023
1. Nội dung công việc: Phân chia nhiệm vụ, công việc cho từng thành viên.
2. Kết quả: Các thành viên đã nắm rõ công việc được giao. II. Ngày 11/05/2023
1. Mục đích: Kiểm tra tiến trình làm việc của các thành viên.
2 . Kết quả : Các thành viên làm việc nghiêm túc, hiệu quả, có những thành
viên nộp kết quả trước thời hạn được giao. III. Ngày 13/05/2023
1 . Mục đích :
Tổng hợp, rà soát lại toàn bộ bài làm mà các thành viên đã nộp.
Đánh giá mức độ làm việc của các thành viên trong nhóm.
2. Nội dung cụ thể:
A. Thông tin sinh viên: Có tại biên bản xác định mức độ tham gia và kết quả
471245 Nguyễn Tìm nội dung bài; Góp ý bản word Tốt Đạt 10 2. Hùng Nam 471249 Cao
Tìm nội dung; Góp ý tổng hợp nội dung Tốt Đạt 10 3. Viết Hùng 471251 Vũ Tìm nội dung Tốt Đạt 10 4. Mạnh Hưng
471252 Nguyễn Góp ý chỉnh sửa; Tốt Đạt 10 Kim Làm bản PowerPoint 5. Phương Trang
471254 Vũ Trà Tìm nội dung; Góp ý chỉnh sửa PowerPoint Tốt Đạt 10 6. My 7. 471255 Đỗ Tìm nội dung bài Tốt Đạt 10 Diệu Anh lOMoAR cPSD| 58728417 8. 471257 Phùng Tốt Đạt 10 Như Tuấn Kiệt Tìm nội dung bài
9. 471259 Nguyễn Thuyết trình bài; Góp ý chỉnh sửa nội dung Tốt Đạt 10 Phương Thùy
10. 471260 Phạm Tìm nội dung; Góp ý chỉnh sửa nội dung Tốt Đạt 10 Thị Hậu 11. 471320 Bùi
Tìm nội dung; Góp ý chỉnh sửa nội dung Tốt Đạt 10 Quang Dương lOMoAR cPSD| 58728417
KẾT QUẢ THAM GIA LÀM BÀI TẬP NHÓM
Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia của từng sinh viên trong việc thực
hiện bài tập nhóm số 04. Kết quả như sau: Ngày:
Địa điểm: Trường Đại học Luật Hà Nội Nhóm số: 04 Lớp: N05.TL1 Khóa: 47 Khoa: Pháp luật dân sự
Tổng số sinh viên của nhóm: 11 (Có mặt: 11; Vắng mặt: 0).
Nội dung: Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia bài tập nhóm.
Tên bài tập: Sơ đồ tư duy: khái niệm, đặc điểm, cách xây dựng và ứng dụng sơ
đồ tư duy trong cuộc sống và học tập
Môn học: Tâm lí đại cương
Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia của từng sinh viên trong việc
thực hiện bài tập nhóm số 04. Kết quả như sau: Đánh giá Đánh giá của GV của SV SV
STT MSSV Họ và tên
kí tên Điểm Điểm GV A B C (số ) ( ) chữ kí tên Nguyễn Vũ Minh 1 471241 x Châu Nguyễn Hùng 2 471245 x Nam 3 471249 Cao Viết Hùng x 4 471251 Vũ Mạnh Hưng x 5 471252 Nguyễn Kim x lOMoAR cPSD| 58728417 Phương Trang 6 471254 Vũ Trà My x 7 471255 Đỗ Diệu Anh x 471257 Phùng Như Tuấn 8 x Kiệt 471259 Nguyễn Phương 9 x Thùy 10 471260 Phạm Thị Hậu x 11 471320 Bùi Quang Dương x
1. Kết quả điểm bài vi : ết
Hà Nội, ngày tháng năm 2023
- Giáo viên chấm thứ nhất:……………….. TRƯỞNG NHÓM
- Giáo viên chấm thứ hai :………………..
2 . Kết quả điểm thuyết : trình
- Giáo viên cho thuyết trình:……………...
3. Điểm kết luận cuối : cùng
Nguyễn Vũ Minh Châu
- Giáo viên đánh giá cuối cùng:………….. lOMoAR cPSD| 58728417 MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 9
NỘI DUNG .................................................................................................................... 10
I. Khái niệm, đặc điểm của Sơ đồ tư duy ............................................................... 10
1. Khái niệm ........................................................................................................... 10
2. Đặc điểm ........................................................................................................... 11
II. Cách xây dựng Sơ đồ tư duy .............................................................................. 12
1. Những nguyên tắc cơ bản trong xây dựng Sơ đồ tư duy .............................. 12
2. Các bước xây dựng Sơ đồ tư duy ................................................................... 13
3. Một số phương pháp biểu đạt dùng trong xây dựng Sơ đồ tư duy ............. 16
III. Ứng dụng Sơ đồ tư duy trong cuộc sống và trong học tập ............................ 16
1. Một số ứng dụng Sơ đồ tư duy trong cuộc sống ............................................ 16
2. Một số ứng dụng Sơ đồ tư duy trong học tập ................................................ 18
KẾT LUẬN .................................................................................................................... 22
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................. 22 MỞ ĐẦU
Trong 8 chữ vàng về đạo đức cách mạng của Bác Hồ, thì chữ “Cần” được
đặt lên đầu tiên và cũng là phẩm chất được Bác nhắc đến nhiều nhất. Tuy nhiên,
chữ “Cần” của Bác được hiểu không chỉ là chăm chỉ, siêng năng mà phải gắn với
trí sáng tạo, phương pháp, lề lối làm việc khoa học, chủ động trong việc sắp xếp
công tác hợp lý, khoa học. Không phải cứ lao vào học tập, làm việc ngày đêm
không biết nghỉ là sẽ đạt được hiệu quả cao; ngược lại, còn khiến lượng kiến thực
nạp vào đầu bị quá tải, không thể xử lý hết dẫn tới mai một dần. lOMoAR cPSD| 58728417
Rất nhiều người hoang mang tự hỏi tại sao bản thân dù đã rất cố gắng nhưng
vẫn không thể ghi nhớ được hết bài giảng trên lớp hay các công việc thường ngày,
trong khi lại có những bậc thầy về ghi nhớ như Eran Katz – Kỷ lục Guinness người
có khả năng nhớ được 500 con số theo thứ tự chỉ sau một lần nghe; Adam Khoo –
tác giả các cuốn sách nổi tiếng về giáo dục trí não như “Tôi Tài Giỏi, Bạn Cũng
Thế!”?! Điểm tạo nên sự khác biệt của những bậc thầy ghi nhớ này so với người
bình thường là ở chỗ họ biết xây dựng và sử dụng triệt để một “bảo bối thần kì” –
sơ đồ tư duy – trong quá trình rèn luyện trí nhớ.
Sơ đồ tư duy được mệnh danh “công cụ vạn năng cho bộ não”, là phương
pháp ghi chú đầy sáng tạo, hiện đang được hơn 250 triệu người trên thế giới sử
dụng, đã và đang đem lại những hiệu quả thực sự, nhất là trong lĩnh vực giáo dục
và kinh doanh. Để có một cái nhìn sâu sắc hơn về cơ sở lý luận dựa trên nền tảng
tâm lý học của “ sự thần kì về sơ đồ tư duy”, nhóm chúng em quyết định lựa chọn
đề tài số 15: “Sơ đồ tư duy: khái niệm, đặc điểm, cách xây dựng và ứng dụng sơ
đồ tư duy trong cuộc sống và trong học tập” làm nội dung trao đổi, nghiên cứu
trong bộ môn Tâm lý học đại cương. NỘI DUNG I. Khái niệm,
đặc điểm của Sơ đồ tư duy 1. Khái niệm
Sơ đồ tư duy (Mind map) – được phát minh bởi Tony Buzan 1là một dạng hình
ảnh trực quan dùng để biểu diễn các khái niệm, định nghĩa, nhiệm vụ hoặc các
mục được liên kết với nhau dựa trên khái niệm tổng quát hoặc chủ đề cụ thể.
1 Tony Buzan tên thật là Anthony “Tony” Peter Buzan (1942 – 2019) tại Luân Đôn, Anh Quốc. Ông được biết đến
là một tác gia, nhà tâm lý và là người phát minh vĩ đại về phương pháp tư duy Mind Map (Sơ đồ tư duy Giản đồ ý). lOMoAR cPSD| 58728417
Sơ đồ tư duy là phương pháp vẽ lên một mặt giấy phẳng và biểu thị được thời
gian, không gian, màu sắc. Thay vì dùng chữ viết để miêu tả một chiều biểu thị
toàn bộ cấu trúc chi tiết của một đối tượng bằng hình ảnh hai chiều, nó chỉ ra dạng
thức của đối tượng, sự quan hệ hỗ tương giữa các khái niệm (hay ý) có liên quan
và cách liên hệ giữa chúng với nhau bên trong của một vấn đề lớn. Đây là một kỹ
thuật để nâng cao cách ghi chép. Bằng cách dùng giản đồ ý, tổng thể của vấn đề
được chỉ ra dưới dạng một hình trong đó các đối tượng thì liên hệ với nhau bằng các đường nối 2. Đặc điểm
- Sơ đồ tư duy có 4 đặc điểm chủ yếu:
+ Thứ nhất: Đối tượng được quan tâm, xác định rõ ràng và được kết tinh thành một hình ảnh trung tâm.
+ Thứ hai: Từ hình ảnh trung tâm, những chủ đề chính của đối tượng tỏa rộng
thành các nhánh. Quan hệ tương hỗ giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận, ý càng quan
trọng thì sẽ nằm vị trí càng gần với ý chính.
+ Thứ ba: Các nhánh đều cấu thành từ một hình ảnh chủ đạo hay từ khóa trên
một dòng liên kết. Những vấn đề phụ cũng được biểu thị bởi các nhánh gắn kết
với những nhánh có thứ bậc cao hơn.
+ Thứ tư: Các nhánh tạo thành một cấu trúc nút liên hệ nhau
- Ngoài ra, sơ đồ tư duy không chú trọng đến cách ghi chú theo mẫu bố cục hàng
ngang truyền thống, ngược lại còn cho phép người dùng tự do sáng tạo theo
cách riêng. Do đó, màu sắc, hình ảnh, kích thước, mã số có thể được sử dụng
để làm nổi bật và phong phú sơ đồ tư duy, khiến nó có thêm sức thu hút, hấp
dẫn, cá tính giúp đẩy mạnh tính sáng tạo, khả năng ghi nhớ, đặc biệt là sức gợi nhớ thông tin. lOMoAR cPSD| 58728417
II. Cách xây dựng Sơ đồ tư duy
1. Những nguyên tắc cơ bản trong xây dựng Sơ đồ tư duy
- Nguyên tắc đầu tiên: Xác định rõ nội dung chính của sơ đồ tư duy
+ Nội dung chính hay ý chính là trọng tâm chủ đề mà phải nghiên cứu và triển
khai làm rõ, đây là gốc rễ khởi đầu của một sơ đồ tư duy lớn. Nội dung chính phải
được đặt ở vị trí trung tâm nổi bật, thêm thắt các hình ảnh minh họa để nhấn mạnh
mọi vấn đề, thông tin được khai thác phải liên quan trực tiếp đến thông tin chính.
+ Xác định rõ ràng nội dung chính của sơ đồ tư duy sẽ kích thích khả năng suy
nghĩ, sáng tạo và phát triển nhanh chóng các luồng thông tin liên quan đến nhau
từ một ý chính đầu tiên.
- Nguyên tắc thứ hai: Sử dụng từ khóa chính xác
Nguyên tắc khi phát triển sơ đồ tư duy đó cần phải có những từ khóa chủ đạo, liên
quan trực tiếp đến nội dung trung tâm. Khi khai thác các nhánh mũi tên khác nhau
đều phải đi kèm những từ khóa riêng của nó để phân biệt và làm rõ sơ đồ tư duy.
Để đặt được các từ khóa thích hợp nên cân nhắc, xem xét cụ thể về đặc điểm của
từng ý tưởng và từ đó kích thích não bộ liên kết chặt chẽ những từ khóa lại với
nhau tạo thành một nguồn thông tin thống nhất.
- Nguyên tắc thứ ba: Tạo các nhánh mũi tên thích hợp trong sơ đồ tư duy
Tùy vào nội dung hay vấn đề đang khai thác mà số lượng nhánh mũi tên được phát
triển không bao giờ bị hạn chế số lượng. Các nhánh mũi tên suy ra phải được gắn
với các hình ảnh, từ khóa thích hợp liên quan trực tiếp đến chủ đề chính. Những ý
phụ mà bạn phát triển cùng với cách khai thác khoa học, sơ đồ tư duy sẽ sinh động,
tự nhiên hơn, từ đó khi nhìn vào não bộ cũng sẽ được kích thích khả năng tư duy,
sáng tạo hiệu quả nhất. lOMoAR cPSD| 58728417
- Nguyên tắc thứ tư: Kết hợp màu sắc phù hợp và bổ sung các hình ảnh minh
họa sinh động trong sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy sẽ trở nên sinh động và hiệu quả nếu biết cách kết hợp màu sắc sao
cho phù hợp trong từng nhánh mũi tên. Đồng thời, đây cũng là cách giúp việc đánh
dấu, phân loại thông tin rõ ràng, tránh nhầm lẫn. Ngoài ra việc sử dụng thêm các
hình ảnh minh họa trong sơ đồ tư duy cũng chính là một công cụ tốt giúp để truyền
tải thông tin nhanh chóng và hiệu quả. Khi nhìn vào một sơ đồ tư duy kết hợp hình
ảnh sinh động, não bộ sẽ tập trung hơn, xử lý và ghi nhớ thông tin cũng trở nên nhanh hơn rất nhiều.
2. Các bước xây dựng Sơ đồ tư duy
2.1. Bước 1: Xác định từ khóa (chủ đề chính)
Đây là khâu rất quan trọng, nó góp phần làm hình dung được vấn đề, nội dung vẽ
và là yếu tố quan trọng. Từ khóa ở đây nên hợp lí ngắn gọn trong một từ khóa, lọc
bỏ những từ có thể bỏ đi được mà không ảnh hưởng tới chủ đề của sơ đồ mà nó
toát lên được nội dung của sơ đồ vẽ.
2.2. Bước 2: Vẽ từ khóa (chủ đề chính) ở trung tâm
+ Ta sử dụng một tờ giấy trắng, đặt ngang tờ giấy và vẽ chủ đề ở chính giữa. Ta có
thể sáng tạo hơn khi vẽ trên nền giấy trắng, không bị những đường kẻ hay ô vuông
làm cản trở suy nghĩ và có được không gian rộng lớn để triển khai các ý. + Vẽ chủ
đề ở chính giữa tờ giấy, sau đó phát triển các ý khác xung quanh nó. Đồng thời, có
thể trang trí màu sắc tùy vào sở thích của mình để kích thích não bộ ghi nhớ tốt hơn. lOMoAR cPSD| 58728417
2.3. Bước 3: Vẽ các tiêu đề phụ (các nhánh cấp 1)
+ Bước tiếp theo để có một sơ đồ tư duy sáng tạo là bạn tạo thêm các nhánh cây
trên sơ đồ chính. Các nhánh chính được tỏa ra từ hình ảnh trung tâm là các chủ
đề chính. Bạn có thể khám phá từng chủ đề chuyên sâu hơn bằng cách thêm các nhánh con nhỏ hơn.
+ Để tạo sự ấn tượng cho sơ đồ tư duy, chúng ta có thể tiếp tục thêm các nhánh
mới và không bị giới hạn chỉ trong một số tùy chọn..
2.4. Bước 4: Vẽ các nhánh cấp 2, cấp 3 (phân nhánh) lOMoAR cPSD| 58728417
+ Đối với bước này, để tạo ra sự liên kết, vẽ nối tiếp nhánh cấp 1’ vào nhánh cấp
1, nhánh cấp 2’ vào nhánh cấp 2, v.v. Vẽ nhiều nhánh cong hơn đường thẳng, như
thế sẽ làm cho Mindmap vừa dễ nhớ vừa nhìn mềm mại, uyển chuyển hơn.
+ Chỉ nên tận dụng từ khóa và hình ảnh, ở mỗi nhánh chỉ sử dụng một từ khóa.
Điều này giúp cho nhiều từ khóa mới và những ý khác được nối thêm vào các từ
khóa sẵn có một cách dễ dàng. Dùng những biểu tượng hoặc viết tắt để tiết kiệm
thời gian và không gian. Tất cả các nhánh của một ý nên tỏa ra từ một điểm và có cùng một màu.
2.5. Bước 5: Vẽ các hình minh họa
Để tạo được sự ấn tượng và khả năng ghi nhớ lâu hơn, nên vẽ theo sự tưởng
tượng cá nhân về những đề tài, chủ đề tương ứng. lOMoAR cPSD| 58728417
3. Một số phương pháp biểu đạt dùng trong xây dựng Sơ đồ tư duy
- Phương pháp biểu đạt bằng ngôn ngữ
+ Từ vựng và cấu trúc ngữ pháp
+ Tốc độ nói và phát âm
+ Sử dụng cách diễn đạt phù hợp với mục đích và khán giả
- Phương pháp biểu đạt bằng hình ảnh
+ Biểu đạt bằng tranh vẽ
+ Biểu đạt bằng hình ảnh chụp
- Phương pháp biểu đạt bằng viết + Cấu trúc văn bản + Từ vựng và ngữ pháp
+ Sử dụng kỹ thuật viết hấp dẫn và sáng tạo
- Phương pháp biểu đạt bằng ký hiệu và biểu tượng + Biểu tượng, ký hiệu
+ Biểu tượng, ký hiệu trong hội họa và thiết kế đồ họa
+ Biểu tượng, ký hiệu trong hệ thống giao thông và truyền thông
III. Ứng dụng Sơ đồ tư duy trong cuộc sống và trong học tập
Sơ đồ tư duy là phương pháp có thể được sử dụng trong nhiều lĩnh vực cuộc sống
và học tập để tăng cường sự sáng tạo, cải thiện tổ chức thông tin và ghi nhớ, và
tăng hiệu suất làm việc.
1. Một số ứng dụng Sơ đồ tư duy trong cuộc sống
a. Tổ chức thông tin:
Sơ đồ tư duy giúp việc tổ chức thông tin một cách hợp lý, xác định các khía cạnh
quan trọng và thiết lập mối quan hệ giữa chúng. Có thể sử dụng sơ đồ tư duy để lOMoAR cPSD| 58728417
lập kế hoạch, ghi chú, tổ chức ý tưởng cho dự án, sự kiện, hoặc các nhiệm vụ hàng ngày.
b.Vận dụng quản lý thời gian
Sơ đồ tư duy giúp chúng ta lên kế hoạch và quản lý thông tin một cách hiệu quả, đồng
thời nâng cao khả năng thành công của mỗi cá nhân. Khi ta cần lập kế hoạch, cái hay
của sơ đồ tư duy là ở chỗ nó giúp ta có cái nhìn tổng thể; từ đó có thể dễ dàng đánh số
thứ tự ưu tiên các công việc, trong ngày (tuần, tháng,năm) để sắp xếp và quản lý thời
gian một cách hiệu quả và hợp lý hơn.
c. Vận dụng giải quyết vấn đề: lOMoAR cPSD| 58728417
Sơ đồ tư duy về vấn đề sẽ chứa toàn bộ thông tin bao quát của vấn đề từ đó giúp
chúng ta bao quát nắm rõ chủ đề, giúp chúng ta dễ dàng tìm ra nguyên nhân của
vấn đề thông qua hình ảnh trực quan. Việc hiểu biết và nắm rõ bản chất của vấn
đề giúp chúng ta giải quyết chúng một cách đúng đắn, từ các “nhánh” nhỏ tư duy
nhỏ hơn để tìm ra gốc rễ của vấn đề.
2. Một số ứng dụng Sơ đồ tư duy trong học tập
Sơ đồ tư duy thường được dùng trong việc học tập rất nhiều, việc sử dụng sơ đồ
tư duy trong học tập đã là điều không quá xa lạ bởi hiệu quả tích cực của nó mang
lại đã được minh chứng rất nhiều. Với lượng kiến thức khổng lồ qua các con chữ
và rất nhiều thông tin, đây sẽ là trợ thủ hỗ trợ đắc lực trong việc tiếp thu kiến thức
học tập trở nên dễ dàng hơn ( bởi nghiên cứu khoa học chứng minh rằng chúng ta
tiếp thu kiến thức dưới dạng hình ảnh, sơ đồ trực quan nhanh gấp hơn 60.000 lần
so với những kiến thức dưới dạng chữ).
a. Ghi chép và ghi chú lOMoAR cPSD| 58728417
Đầu tiên, MindMap là công cụ ghi chép thông tin vô cùng hiệu quả. Đối với sinh
viên, số lượng bài học cần ghi chép ngày càng nhiều và gặp khó khăn để ghi nhớ.
Sơ đồ tư duy đề xuất cách ghi thông tin chỉ bằng từ khoá, sau đó liên kết các kiến
b.Lên kế hoạch làm bài tập lớn
Sử dụng MindMap để lên kế hoạch cho tiểu luận, phát triển ý tưởng nhanh
chóng. Cấu trúc lan toả của MindMap sẽ phát sinh ý tưởng, sinh viên chỉ việc
viết ra, sắp xếp theo ý chính. Điều đặc biệt là với Sơ đồ tư duy, não ta sẽ tập
trung hoàn toàn vào chủ đề viết mà không bị xao lãng.
thức, ý tưởng một cách trực quan. Mọi thông tin thể hiện trên sơ đồ sẽ cho ta nội
dung cốt lõi của môn học. Do đó, việc ôn tập sẽ trở nên dễ dàng hơn. lOMoAR cPSD| 58728417
c. Học bài thi
Sinh viên nên lập MindMap cho từng môn học ngay từ đầu năm, thêm vào
những ý chính, quan trọng. Dành ra khoảng 5 phút mỗi ngày để xem lại bổ sung,
cập nhật những kiến thức học được mỗi ngày. Thông tin từ các nhánh trong Sơ
đồ tư duy sẽ liên kết với nhau. Cuối cùng những kiến thức sẽ được ghi nhớ một cách chủ động.