Tài liệu luật đầu tư công

1. Thất nghiệp là gì? Phân biệt các loại thất nghiệp và cho ví dụ cụ thể. Thất
nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến GDP và chi tiêu tiêu dùng? Bài làm:
1. Khái niệm thất nghiệp
Trong kinh tế học, thất nghiệp được hiểu là tình trạng một bộ phận người lao động trong độ tuổi
lao động, có khả năng lao động, có nhu cầu làm việc nhưng không có việc làm và đang tích cực
tìm kiếm việc làm. Đây là một hiện tượng phổ biến trong nền kinh tế thị trường, phản ánh sự mất
cân đối giữa cung và cầu lao động trong một giai đoạn nhất định.
Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng đưa ra định nghĩa tương tự: một người được coi là thất
nghiệp khi họ không có việc làm, sẵn sàng làm việc và đang tích cực tìm kiếm việc làm trong
một khoảng thời gian gần đây (thường là 4 tuần gần nhất).
2. Phân biệt các loại thất nghiệp
Trong lý thuyết kinh tế vĩ mô, thất nghiệp được chia thành ba loại cơ bản:
A . Thất nghiệp tạm thời (Frictional Unemployment)
Là loại thất nghiệp xảy ra do sự thay đổi công việc, chuyển việc, sinh viên mới ra trường chưa
tìm được việc làm phù hợp. Đây là loại thất nghiệp mang tính chất ngắn hạn và là điều không thể
tránh khỏi trong nền kinh tế năng động.  Nguyên nhân:
o Thông tin thị trường lao động không hoàn hảo.
o Người lao động cần thời gian để tìm việc phù hợp với kỹ năng và mức lương mong muốn.
Ví dụ: Một sinh viên tốt nghiệp ngành Marketing đang tìm việc làm tại TP.HCM, mất khoảng 1–
2 tháng mới tìm được công việc phù hợp.
 Một nhân viên nghỉ việc để chuyển sang công ty khác với mức lương cao hơn nhưng phải mất
vài tuần để tìm được vị trí mới.
B . Thất nghiệp cơ cấu (Structural Unemployment)
Xuất hiện khi cơ cấu kinh tế thay đổi, làm cho kỹ năng lao động không còn phù hợp với nhu cầu
của thị trường. Nguyên nhân thường là do sự phát triển của khoa học – công nghệ hoặc sự dịch chuyển ngành nghề.  Nguyên nhân:
o Tự động hóa, công nghệ mới thay thế lao động truyền thống.
o Sự dịch chuyển ngành nghề trong nền kinh tế (ví dụ: từ nông nghiệp sang công nghiệp).
 Ví dụ: Sự phát triển của công nghệ AI và tự động hóa khiến nhiều công nhân ngành lắp
ráp điện tử bị thay thế bởi máy móc, trong khi họ chưa có kỹ năng mới để chuyển sang lĩnh vực khác.
 Công nhân dệt may bị mất việc do nhà máy chuyển sang sử dụng robot.
 Lao động nông thôn không có kỹ năng để làm việc trong các khu công nghiệp.
C . Thất nghiệp chu kỳ (Cyclical Unemployment)
Phát sinh do sự suy giảm của tổng cầu trong nền kinh tế, thường xuất hiện trong thời kỳ suy thoái
kinh tế. Đây là loại thất nghiệp gây nhiều lo ngại vì có thể lan rộng và kéo dài.  Nguyên nhân:
o Sụt giảm tổng cầu (AD) do khủng hoảng kinh tế, thiên tai, dịch bệnh.
Ví dụ: Trong đại dịch COVID-19, ngành hàng không và du lịch Việt Nam bị ảnh hưởng nghiêm
trọng, hàng ngàn lao động bị mất việc do doanh nghiệp phải cắt giảm chi phí.
3. Tác động của thất nghiệp đến GDP và chi tiêu tiêu dùng
a. Tác động đến GDP:
Khi thất nghiệp gia tăng, lực lượng lao động không được sử dụng hiệu quả, làm giảm sản lượng
quốc gia. Theo định luật Okun, nếu tỷ lệ thất nghiệp tăng 1%, GDP thực tế có thể giảm khoảng
2%. Thất nghiệp cũng kéo theo sự suy giảm trong đầu tư, sản xuất và hiệu suất hoạt động của nền kinh tế.
b. Tác động đến chi tiêu tiêu dùng:
Thất nghiệp khiến người lao động mất đi thu nhập, dẫn đến việc cắt giảm chi tiêu cho các hàng
hóa và dịch vụ. Khi nhu cầu tiêu dùng giảm, doanh nghiệp cũng sẽ giảm sản lượng, từ đó làm gia
tăng vòng xoáy suy thoái. Đồng thời, tâm lý người tiêu dùng trở nên thận trọng hơn, khiến tổng
cầu yếu đi, làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế.
Câu 2: Phân tích vai trò của đầu tư công trong chính sách tài khóa mở rộng
tại Việt Nam. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả đầu tư công trong thực tế?
Thứ nhất, đầu tư công kích thích tổng cầu và tăng trưởng kinh tế
Khi Nhà nước tăng chi tiêu đầu tư công, các doanh nghiệp được hưởng lợi từ các dự án hạ tầng,
dịch vụ hỗ trợ sản xuất. Điều này thúc đẩy tổng cầu, tạo công ăn việc làm và lan tỏa tác động tích
cực sang khu vực tư nhân.
Ví dụ: Trong giai đoạn 2020–2023, để phục hồi kinh tế sau đại dịch COVID-19, Chính phủ Việt
Nam đã đẩy mạnh giải ngân đầu tư công với các dự án lớn như cao tốc Bắc – Nam, sân bay Long
Thành giai đoạn 1, các khu công nghiệp – logistic trọng điểm. Nhờ đó, nền kinh tế giữ được đà
tăng trưởng ổn định trên 5% năm 2022, trong khi nhiều nước trong khu vực tăng trưởng chậm.
Thứ hai, đầu tư công đóng vai trò dẫn dắt và tạo niềm tin cho khu vực tư nhân
Trong bối cảnh bất định, nếu Nhà nước không tăng đầu tư thì khu vực tư nhân sẽ e dè, dẫn đến
đình trệ toàn diện. Đầu tư công tạo ra các hiệu ứng lan tỏa như tạo việc làm, cải thiện kết nối
giao thông – hạ tầng, từ đó thu hút đầu tư tư nhân và vốn FDI.
Ví dụ: Việc đầu tư xây dựng các tuyến đường và cảng biển tại khu kinh tế Vân Phong (Khánh
Hòa) đã thu hút nhiều tập đoàn lớn như Sumitomo, VinFast, Hoa Phát... đầu tư nhà máy, góp
phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.
Thứ ba, đầu tư công là công cụ điều tiết vĩ mô và ổn định nền kinh tế
Trong giai đoạn tăng trưởng thấp, đầu tư công giúp tránh nguy cơ giảm phát, thất nghiệp gia
tăng. Ngược lại, trong giai đoạn "nóng", Nhà nước có thể giảm chi đầu tư để kiềm chế lạm phát.
Như vậy, đầu tư công là công cụ linh hoạt trong điều hành tài khóa, phối hợp với chính sách tiền
tệ để ổn định kinh tế vĩ mô.
Làm thế nào để nâng cao hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam?
Để nâng cao hiệu quả đầu tư công, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ sau:
✅ (1) Rút ngắn quy trình phê duyệt và thủ tục hành chính
Giảm thời gian xét duyệt dự án, áp dụng công nghệ số trong quản lý đầu tư công, tăng cường
phân cấp cho địa phương có năng lực.
✅ (2) Kiểm soát chặt chẽ chất lượng và tiến độ dự án
Tăng cường giám sát, minh bạch trong đấu thầu và thi công, xử lý nghiêm các sai phạm gây lãng
phí, thất thoát vốn đầu tư công.
✅ (3) Lựa chọn dự án có tính lan tỏa và kết nối vùng
Ưu tiên đầu tư vào các công trình hạ tầng trọng điểm như cao tốc, cảng biển, điện – nước,
logistics…, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế vùng và liên vùng.
✅ (4) Tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình
Công khai tiến độ, vốn đầu tư, hiệu quả sử dụng của các dự án để người dân và cơ quan báo chí giám sát.
✅ (5) Gắn kết đầu tư công với đầu tư tư nhân và FDI
Khuyến khích mô hình hợp tác công – tư (PPP), sử dụng đầu tư công làm "mồi" để thu hút vốn xã hội hóa.
Câu 3. Phân tích sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ trong kiểm soát
lạm phát và kích thích tăng trưởng. Chính phủ nên ưu tiên công cụ nào? Vì sao?
1. Khái quát về chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ 
Chính sách tài khóa (Fiscal Policy) là các biện pháp điều chỉnh thuế và chi tiêu của
Chính phủ nhằm tác động đến tổng cầu. Gồm hai hướng chính: mở rộng (tăng chi tiêu,
giảm thuế) và thắt chặt (giảm chi tiêu, tăng thuế). 
Chính sách tiền tệ (Monetary Policy) là các biện pháp điều hành của Ngân hàng
Trung ương nhằm điều tiết lượng tiền cung ứng và lãi suất, thông qua các công cụ như
nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn, dự trữ bắt buộc…
2. Vai trò và sự phối hợp giữa hai chính sách
a. Kiểm soát lạm phát
Lạm phát là sự gia tăng liên tục mức giá chung trong nền kinh tế, gây suy giảm sức mua và mất
ổn định vĩ mô. Để kiềm chế lạm phát:
 Chính sách tiền tệ thắt chặt thường được ưu tiên: tăng lãi suất, bán trái phiếu để hút tiền
về, giảm cung tiền trong lưu thông.
 Chính sách tài khóa thắt chặt bổ trợ: giảm chi tiêu công, tăng thuế, từ đó làm giảm tổng cầu.
Sự phối hợp hợp lý: Nếu chỉ dùng chính sách tiền tệ, việc tăng lãi suất có thể kìm hãm đầu tư
sản xuất. Khi phối hợp cả tài khóa (giảm chi tiêu công vào các lĩnh vực ít hiệu quả) và tiền tệ
(giữ lãi suất ở mức vừa phải), Nhà nước có thể kiểm soát lạm phát mà không gây sốc cho nền kinh tế.
Ví dụ thực tế: Năm 2023, để kiểm soát lạm phát sau đại dịch và khủng hoảng năng lượng, Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam đã giữ chính sách tiền tệ ổn định, trong khi Chính phủ giảm chi thường
xuyên và ưu tiên đầu tư vào hạ tầng thiết yếu thay vì dàn trải.
b. Kích thích tăng trưởng kinh tế
Khi nền kinh tế suy thoái hoặc tổng cầu yếu, Nhà nước cần sử dụng chính sách mở rộng:
 Tài khóa mở rộng: tăng đầu tư công (xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp),
giảm thuế để kích thích tiêu dùng – đầu tư.
 Tiền tệ nới lỏng: giảm lãi suất, tăng tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn rẻ, khuyến khích sản xuất.
Sự phối hợp hợp lý: Nếu chỉ tăng chi tiêu (tài khóa) mà không nới lỏng tiền tệ, doanh nghiệp
vẫn khó tiếp cận vốn. Ngược lại, nếu lãi suất giảm mà doanh nghiệp không có đơn hàng (do cầu
yếu), chính sách tiền tệ sẽ kém hiệu quả.
Ví dụ: Năm 2020–2021, trong giai đoạn COVID-19, Việt Nam đã thực hiện đồng thời:
 Chính sách tài khóa: miễn, giảm thuế VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp; gói hỗ trợ an
sinh xã hội; đầu tư công tăng mạnh.
 Chính sách tiền tệ: hạ lãi suất điều hành nhiều lần, yêu cầu các ngân hàng thương mại
giãn – hoãn nợ cho doanh nghiệp.
Nhờ đó, Việt Nam là một trong số ít quốc gia vẫn duy trì tăng trưởng dương trong năm 2020.
3. Chính phủ nên ưu tiên công cụ nào? Vì sao?
Việc ưu tiên công cụ nào tùy thuộc vào tình hình kinh tế cụ thể từng giai đoạn:
 Khi lạm phát tăng mạnh, gây mất ổn định kinh tế vĩ mô → nên ưu tiên chính sách
tiền tệ thắt chặt, đặc biệt là kiểm soát tín dụng, điều hành tỷ giá, tăng lãi suất điều hành để kìm hãm giá cả.
 Khi nền kinh tế suy giảm sâu hoặc có nguy cơ suy thoái → nên ưu tiên chính sách tài
khóa mở rộng, đặc biệt là đầu tư công vào hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp, vì đây là công
cụ trực tiếp kích cầu.
Tuy nhiên, trong điều kiện Việt Nam có dư địa tài khóa hạn chế (bội chi ngân sách, nợ công
còn cao), chính sách tiền tệ thường được dùng linh hoạt hơn. Do đó, giải pháp tối ưu là:
Không nên quá phụ thuộc vào một công cụ duy nhất, mà cần phối hợp linh hoạt và đồng bộ cả hai chính sách.
Câu 4. Chính sách tiền tệ là gì và công cụ dự trữ bắt buộc đã được Ngân hàng Nhà nước
Việt Nam vận dụng như thế nào trong việc điều tiết cung tiền nhằm ổn định kinh tế vĩ mô? Bài làm:
1. Khái niệm chính sách tiền tệ
Chính sách tiền tệ là chính sách kinh tế vĩ mô do Ngân hàng Trung ương thực hiện (ở Việt
Nam là Ngân hàng Nhà nước) nhằm kiểm soát lượng tiền cung ứng, điều hành lãi suất và tín
dụng trong nền kinh tế. Mục tiêu của chính sách tiền tệ là:
 Ổn định giá trị đồng tiền (kiểm soát lạm phát),
 Ổn định thị trường tài chính – ngân hàng,
 Hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.
Chính sách tiền tệ gồm hai loại chính:
 Chính sách tiền tệ mở rộng: nhằm kích thích tăng trưởng, được thực hiện bằng cách hạ
lãi suất, tăng cung tiền.
 Chính sách tiền tệ thắt chặt: nhằm kiểm soát lạm phát, bằng cách tăng lãi suất, giảm cung tiền.
2. Các công cụ chính của chính sách tiền tệ
Ngân hàng Trung ương có thể điều hành chính sách tiền tệ thông qua các công cụ:
 Nghiệp vụ thị trường mở (mua – bán tín phiếu, trái phiếu),
 Tái chiết khấu và lãi suất điều hành,
 Tỷ lệ dự trữ bắt buộc (RRR – Reserve Requirement Ratio),
 Hạn mức tín dụng và các biện pháp kiểm soát trực tiếp.
Trong đó, tỷ lệ dự trữ bắt buộc là một trong những công cụ quan trọng và trực tiếp nhất để
kiểm soát cung tiền trong lưu thông.
3. Khái niệm công cụ dự trữ bắt buộc
Dự trữ bắt buộc là khoản tiền mà các ngân hàng thương mại buộc phải gửi tại Ngân hàng Nhà
nước, không được sử dụng để cho vay hay đầu tư. Tỷ lệ này được quy định theo tỷ lệ phần trăm
trên tổng tiền gửi của khách hàng tại ngân hàng.
Ví dụ: Nếu tỷ lệ dự trữ bắt buộc là 4%, thì với 1.000 tỷ đồng tiền gửi, ngân hàng phải giữ lại 40
tỷ tại Ngân hàng Nhà nước, chỉ được sử dụng 960 tỷ để cho vay.
4. Vai trò của công cụ dự trữ bắt buộc trong điều tiết cung tiền
✅ a. Khi nền kinh tế cần kích thích tăng trưởng
Ngân hàng Nhà nước có thể giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc, giúp các ngân hàng thương mại có
thêm khả năng cung ứng tín dụng, từ đó gia tăng lượng tiền trong lưu thông, thúc đẩy đầu tư và tiêu dùng.
✅ b. Khi nền kinh tế có nguy cơ lạm phát hoặc “nóng” quá mức
Ngân hàng Nhà nước sẽ tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, buộc các ngân hàng giữ lại nhiều tiền hơn,
giảm khả năng cho vay, từ đó làm giảm lượng tiền cung ứng, kiểm soát lạm phát.
5. Vận dụng của Việt Nam trong thực tiễn
Trong giai đoạn gần đây, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã sử dụng công cụ dự trữ bắt buộc một cách linh hoạt:
a. Giai đoạn kích thích kinh tế (2020–2021, dịch COVID-19)
 Để hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất, Ngân hàng Nhà nước đã giữ mức tỷ lệ dự trữ
bắt buộc thấp ổn định (khoảng 3% với tiền gửi không kỳ hạn bằng VND) nhằm tạo điều
kiện cho các ngân hàng thương mại hạ lãi suất cho vay, tăng khả năng tiếp cận vốn.
 Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước giảm lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu để hỗ trợ thanh khoản hệ thống.
→ Kết quả: Nền kinh tế duy trì tăng trưởng dương trong bối cảnh toàn cầu suy giảm.
b. Giai đoạn áp lực lạm phát và tỷ giá (2022–2023)
 Khi giá cả thế giới tăng cao (xăng dầu, nguyên vật liệu), áp lực lạm phát và tỷ giá khiến
Ngân hàng Nhà nước phải thận trọng hơn với cung tiền.
 Dù không thay đổi mạnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc, nhưng Ngân hàng Nhà nước đã tăng
cường kiểm soát tín dụng, hút tiền về qua nghiệp vụ thị trường mở và giữ vững tỷ lệ dự
trữ để tránh dư cung tiền.
 Chính sách thận trọng giúp kiềm chế lạm phát ở mức khoảng 3–4%, ổn định tỷ giá và hệ thống ngân hàng.
Câu 5. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầu, nên sử dụng công cụ
chính sách tiền tệ nào để đảm bảo ổn định kinh tế Việt Nam?
Các công cụ chính sách tiền tệ có thể sử dụng
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có 4 công cụ chính trong điều hành chính sách tiền tệ:
✅ a. Lãi suất điều hành: Bao gồm lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu, lãi suất cho vay qua đêm.
Là công cụ tác động nhanh đến chi phí vốn và mặt bằng lãi suất thị trường.
✅ b. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc: Quy định phần tiền các ngân hàng phải giữ lại, ảnh hưởng đến khả
năng cho vay của hệ thống tín dụng.
✅ c. Nghiệp vụ thị trường mở: Mua/bán trái phiếu Chính phủ để điều tiết lượng tiền trong lưu thông.
✅ d. Điều hành tỷ giá: Thông qua can thiệp thị trường ngoại hối và điều chỉnh biên độ tỷ giá,
giúp ổn định đồng tiền và kiểm soát lạm phát nhập khẩu
Ưu tiên công cụ điều hành lãi suất một cách linh hoạt
Trong bối cảnh lãi suất thế giới tăng cao (đặc biệt là Mỹ), Việt Nam cần điều hành lãi suất với mục tiêu kép:
 Giữ ổn định tỷ giá: Nếu chênh lệch lãi suất VND – USD quá lớn, dòng vốn ngoại có thể
rút ra, gây áp lực lên tỷ giá.
 Hỗ trợ tăng trưởng: Không nên tăng lãi suất quá mạnh để tránh làm doanh nghiệp khó tiếp cận vốn.
→ Do đó, Ngân hàng Nhà nước nên linh hoạt giảm lãi suất điều hành ở mức vừa phải, duy
trì chênh lệch hợp lý với lãi suất quốc tế, đồng thời hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.
b. Sử dụng công cụ điều hành tỷ giá một cách thận trọng
 Bất ổn địa chính trị làm USD tăng giá mạnh, gây áp lực lên tỷ giá VND/USD, đe dọa ổn định vĩ mô.
 Ngân hàng Nhà nước cần can thiệp thị trường ngoại hối hợp lý, sử dụng dự trữ ngoại
hối khi cần thiết để tránh biến động tỷ giá quá mạnh.
 Đồng thời, thúc đẩy thanh toán bằng nội tệ với các đối tác như Trung Quốc, Lào,
Campuchia để giảm lệ thuộc vào USD.
c. Kết hợp nghiệp vụ thị trường mở để điều tiết cung tiền
 Trong giai đoạn dòng vốn quốc tế biến động, thị trường tài chính dễ “nóng – lạnh thất
thường”, NHNN có thể bán tín phiếu hút bớt tiền ra khi cung tiền dư thừa, và mua
vào khi cần kích thích thanh khoản.
 Công cụ này có độ nhạy cao, tác động ngắn hạn tốt, phù hợp với các giai đoạn cần phản
ứng nhanh với biến động bên ngoài.
5. Kết luận – Đề xuất chính sách
Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầu, Việt Nam không thể đứng ngoài các tác động tiêu
cực như lạm phát nhập khẩu, biến động tỷ giá và rủi ro dòng vốn.
→ Do đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nên ưu tiên sử dụng công cụ lãi suất, tỷ giá và thị
trường mở một cách linh hoạt, kết hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để đảm bảo:
 Ổn định tiền tệ và tỷ giá,
 Giữ vững lòng tin thị trường,
 Hỗ trợ phục hồi kinh tế bền vững.
Chính sách tiền tệ không nên cứng nhắc, mà cần được điều hành theo hướng thận trọng, linh
hoạt, dự báo sớm – phản ứng nhanh, mới có thể giúp Việt Nam vượt qua các thách thức toàn
cầu ngày càng phức tạp.
Document Outline

• a. Kiểm soát lạm phát
• b. Kích thích tăng trưởng kinh tế
• a. Giai đoạn kích thích kinh tế (2020–2021, dịch COVID-19)
• b. Giai đoạn áp lực lạm phát và tỷ giá (2022–2023)
• Ưu tiên công cụ điều hành lãi suất một cách linh hoạt
• b. Sử dụng công cụ điều hành tỷ giá một cách thận trọng
• c. Kết hợp nghiệp vụ thị trường mở để điều tiết cung tiền