17 trang 26 lượt tải

Tội mua bán hóa đơn trái phép theo Điều 203 của Bộ luật Hình sự

51

Tội mua bán hóa đơn trái phép theo Điều 203 của Bộ luật Hình sự

Môn: Xã hội 1.9 K tài liệu

Trường: Văn hóa - Xã hội - Nghệ thuật 2.2 K tài liệu

Tác giả:

Profile

Linh Đan

5 tháng trước
Tải xuống
Báo cáo
Danh sách Quiz
Tải xuống
/17
Tội mua bán hóa đơn trái phép theo Điều 203
của Bộ luật Hình sự
Cụ thể, hành vi này trực tiếp xâm phạm đến các quy định về quản lý hóa đơn,
chứng từ và hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước. Các hành vi cụ thể
được quy định bao gồm việc tự in hóa đơn hoặc tự khởi tạo hóa đơn điện tử
khi không đủ điều kiện, hoặc in/khởi tạo không đúng, không đầy đủ nội dung
theo quy định pháp luật. Ngoài ra, việc in hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn
điện tử giả cũng là một dạng hành vi phạm tội. Đối với hành vi mua bán, đó
có thể là mua bán hóa đơn chưa ghi nội dung, hóa đơn ghi nội dung không
đầy đủ/không chính xác, hoặc hóa đơn đã ghi nội dung nhưng không có hàng
hóa, dịch vụ kèm theo, cũng như mua bán hóa đơn giả.
Các hành vi này không chỉ dừng lại ở mức độ vi phạm hành chính mà đã
được hình sự hóa khi đạt đến các ngưỡng định lượng hoặc định tính nhất
định về số lượng hóa đơn hay số tiền thu lợi bất chính. Sự chuyển đổi từ xử
phạt hành chính sang truy cứu trách nhiệm hình sự phản ánh sự nhìn nhận
của Nhà nước về mức độ nguy hiểm và tác động tiêu cực sâu rộng mà các
hành vi này gây ra đối với nền kinh tế quốc dân. Việc áp dụng các chế tài
hình sự thể hiện sự cần thiết phải có biện pháp răn đe và trừng phạt mạnh
mẽ hơn để bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống tài chính công.
1. Tổng quan về tội mua bán trái phép hoá đơn
Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách
nhà nước (sau đây gọi tắt là tội mua bán trái phép hoá đơn) được quy định cụ
thể tại Điều 203 của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, và
đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017. Điều
203 nằm trong Chương XVIII của BLHS, có tiêu đề "Các tội xâm phạm trật tự
quản lý kinh tế".
Việc đặt tội danh này trong Chương "Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh
tế" cho thấy khách thể trực tiếp mà tội phạm này xâm hại chính là trật tự,
nguyên tắc quản lý kinh tế của Nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực thuế và
ngân sách. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mục tiêu bảo
vệ của pháp luật hình sự, không chỉ là bảo vệ tài sản mà còn là bảo vệ sự ổn
định và minh bạch của hệ thống kinh tế quốc gia.
Hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân
sách nhà nước gây ra những hậu quả nghiêm trọng và đa chiều. Trước hết,
nó dẫn đến thất thu lớn cho ngân sách Nhà nước, làm suy yếu nguồn lực tài
chính để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
Ngoài ra, hành vi này còn đóng vai trò là "tội phạm nền" hoặc "tội phạm gốc",
tạo điều kiện và "tiếp sức" cho nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác. Các tội
danh như trốn thuế, buôn lậu, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, và thậm chí tham
nhũng thường xuyên sử dụng hóa đơn, chứng từ trái phép làm công cụ để
hợp thức hóa các giao dịch bất hợp pháp hoặc che giấu lợi nhuận bất chính.
Sự liên kết này tạo ra một hiệu ứng domino tiêu cực, phá vỡ tính minh bạch,
công bằng trong môi trường kinh doanh và làm suy yếu nghiêm trọng khả
năng quản lý của Nhà nước. Nếu không có hóa đơn bất hợp pháp, nhiều tội
phạm tiếp theo sẽ khó thực hiện hoặc che giấu hơn đáng kể, cho thấy mối đe
dọa hệ thống do loại tội phạm này gây ra.
Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm liên quan đến in, phát hành,
mua bán trái phép hóa đơn có chiều hướng gia tăng và diễn biến hết sức
phức tạp. Quy mô của các đường dây tội phạm ngày càng lớn, với thủ đoạn
tinh vi và có tổ chức, đặc biệt trong bối cảnh ngành Thuế chuyển đổi sang
hóa đơn điện tử.
Các cơ quan chức năng đã triệt phá nhiều đường dây lớn, cho thấy mức độ
phổ biến và nghiêm trọng của loại tội phạm này trong thực tiễn. Ví dụ, vào
tháng 1/2024, Công an Quận 10, TP. Hồ Chí Minh đã triệt phá đường dây
mua bán trái phép hóa đơn do Nguyễn Xuân Vinh cầm đầu, với tổng trị giá
ghi khống hơn 1.200 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng chục tỷ đồng. Một ví dụ
khác là vụ án tại Hà Nội, nơi Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã xét xử 32
bị cáo về tội "In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp
ngân sách Nhà nước" liên quan đến 19.167 hóa đơn, gây thiệt hại hơn 743 tỷ
đồng tiền thuế. Gần đây hơn, vụ án Lê Thị Thoa và Trần Minh Luận tại Quảng
Ninh đã phanh phui việc mua bán hơn 57.000 hóa đơn trái phép, trốn thuế
hơn 4,7 tỷ đồng, với các đối tượng sử dụng nhiều công ty "ma" và tài khoản
ngân hàng để che giấu giao dịch.
Sự gia tăng và phức tạp của loại tội phạm này, đặc biệt trong kỷ nguyên hóa
đơn điện tử, cho thấy một cuộc chạy đua không ngừng giữa công nghệ quản
lý của Nhà nước và thủ đoạn tinh vi của tội phạm. Khi ngành Thuế ứng dụng
hóa đơn điện tử và các giải pháp quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu lớn (Big Data)
để phòng chống gian lận , các đối tượng phạm tội cũng liên tục thích nghi,
phát triển các phương thức hoạt động phức tạp hơn. Điều này đặt ra thách
thức lớn cho công tác phòng chống, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ
và ứng dụng công nghệ cao để đối phó hiệu quả.
2. Phân tích cấu thành tội mua bán trái phép hoá đơn
Để xác định một hành vi có cấu thành tội "In, phát hành, mua bán trái phép
hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" hay không, cần phân tích
đầy đủ bốn yếu tố cấu thành tội phạm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và
mặt chủ quan.
2.1. Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội phạm này là trật tự quản lý hành chính Nhà nước trong lĩnh
vực hóa đơn, chứng từ và hoạt động quản lý thu, chi ngân sách nhà nước.
Đây là lợi ích pháp lý được pháp luật hình sự bảo vệ.
Việc xâm phạm khách thể này không chỉ gây ra những thiệt hại vật chất trực
tiếp cho ngân sách nhà nước, mà còn có những hệ lụy sâu rộng hơn. Nó làm
xói mòn niềm tin của công chúng và cộng đồng doanh nghiệp vào hệ thống
quản lý tài chính công, vốn là nền tảng cho một nền kinh tế minh bạch và
công bằng. Khi trật tự này bị phá vỡ, môi trường đầu tư trở nên kém hấp dẫn
do sự thiếu chắc chắn về tính tuân thủ pháp luật và sự cạnh tranh không lành
mạnh. Điều này có thể cản trở đầu tư hợp pháp và thúc đẩy các hoạt động
kinh tế bất hợp pháp, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước.
2.2. Mặt khách quan
Mặt khách quan của tội phạm bao gồm hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu
quả của hành vi và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả.
Hành vi
Các hành vi cấu thành tội danh này được quy định rõ ràng trong Điều 203
BLHS 2015 và các văn bản hướng dẫn. Cụ thể bao gồm:
In trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước: Đây là
hành vi tự ý in hóa đơn hoặc tự khởi tạo hóa đơn điện tử khi không đáp ứng
đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật, hoặc khi nội dung hóa đơn
không đúng, không đầy đủ theo yêu cầu pháp lý. Hành vi này cũng bao gồm
việc in hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn điện tử giả mạo.
Phát hành trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà
nước: Là hành vi đưa các hóa đơn, chứng từ đã được in trái phép vào lưu
thông, hoặc đưa các hóa đơn, chứng từ hợp pháp nhưng được sử dụng
không đúng quy định (ví dụ: hóa đơn khống, hóa đơn không có hàng
hóa/dịch vụ kèm theo) vào hệ thống giao dịch kinh tế.
Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà
nước: Hành vi này bao gồm việc mua hoặc bán các loại hóa đơn, chứng từ
chưa ghi nội dung hoặc ghi nội dung không đầy đủ, không chính xác theo
quy định. Nó cũng bao gồm việc mua bán hóa đơn đã ghi nội dung nhưng
không có hàng hóa, dịch vụ thực tế kèm theo để hợp thức hóa các giao dịch
khống, hoặc mua bán hóa đơn giả.
Ngoài ra, Điều 203 BLHS 2015 cũng đề cập đến các hành vi vi phạm quy định
về bảo quản, quản lý hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước, bao
gồm: lưu trữ, bảo quản hóa đơn không đúng quy định; không báo cáo hoặc
báo cáo không chính xác tình hình sử dụng, thanh toán, quyết toán hóa đơn;
làm hư hỏng, mất hóa đơn; thực hiện hủy hóa đơn không đúng quy định của
pháp luật; và xử lý việc mất, cháy, hỏng hóa đơn không theo đúng quy định
của pháp luật.
Dấu hiệu định lượng
Để cấu thành tội phạm, hành vi phải đạt đến một ngưỡng định lượng nhất
định:
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi: Từ 50 số đến dưới 100 số.
Hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung: Từ 10 số đến dưới 30 số.
Thu lợi bất chính: Từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
Hậu quả và mối quan hệ nhân quả
Hậu quả của tội phạm này là việc người phạm tội thu lợi bất chính hoặc gây
thiệt hại cho ngân sách nhà nước. Mức độ của hậu quả là một yếu tố quan
trọng để định khung hình phạt. Các hành vi in, phát hành, mua bán trái phép
hóa đơn trực tiếp dẫn đến việc thu lợi bất chính cho người phạm tội và gây
thiệt hại cho ngân sách nhà nước thông qua các hành vi như trốn thuế hoặc
hoàn thuế trái pháp luật.
Sự phân loại chi tiết các hành vi và việc quy định các ngưỡng định lượng cụ
thể cho thấy nỗ lực của các nhà làm luật trong việc bao quát các thủ đoạn
phổ biến của tội phạm và thiết lập ranh giới rõ ràng giữa vi phạm hành chính
và hành vi hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn, việc liên tục xuất hiện các
hành vi tinh vi hơn, như sử dụng các công ty "ma" (công ty vỏ bọc), giao dịch
qua các ứng dụng nhắn tin như Zalo, và chuyển tiền lòng vòng qua nhiều tài
khoản để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp , cho thấy sự cần thiết của các
hướng dẫn chi tiết và linh hoạt để áp dụng điều luật một cách hiệu quả trong
thực tiễn. Điều này đặt ra thách thức cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong
việc chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm trong bối cảnh tội
phạm kinh tế ngày càng phức tạp.
2.3. Chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội danh này có thể là:
Cá nhân: Bất kỳ người nào từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm
hình sự đều có thể là chủ thể của tội phạm này.
Pháp nhân thương mại: Đây là một điểm tiến bộ quan trọng của BLHS
2015. Theo khoản 4 Điều 203 BLHS 2015, pháp nhân thương mại cũng có
thể là chủ thể của tội phạm này.
Việc mở rộng chủ thể tội phạm sang pháp nhân thương mại phản ánh thực
tiễn rằng tội phạm kinh tế, đặc biệt là các hành vi liên quan đến hóa đơn,
chứng từ, thường được thực hiện dưới vỏ bọc pháp lý của các doanh nghiệp.
Quy định này cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự trực tiếp đối với chính
thực thể doanh nghiệp, chứ không chỉ giới hạn ở các cá nhân điều hành hoặc
thực hiện hành vi. Điều này không chỉ tăng cường hiệu quả đấu tranh chống
tội phạm mà còn là một công cụ mạnh mẽ để thu hồi tài sản do phạm tội mà
có, vốn thường được nắm giữ bởi pháp nhân thương mại.
2.4. Mặt chủ quan
Mặt chủ quan của tội phạm là yếu tố tâm lý bên trong của người phạm tội,
bao gồm lỗi, động cơ và mục đích.
Lỗi: Người thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý. Lỗi cố ý có thể là cố ý
trực tiếp (người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho
xã hội, thấy trước hậu quả và mong muốn hậu quả xảy ra) hoặc cố ý gián
tiếp (người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội,
thấy trước hậu quả có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý
thức để mặc cho hậu quả xảy ra).
Động cơ, mục đích: Mục đích thu lợi bất chính là dấu hiệu bắt buộc của tội
phạm này. Người phạm tội thực hiện hành vi in, phát hành, mua bán trái
phép hóa đơn, chứng từ nhằm mục đích kiếm tiền hoặc hưởng lợi ích vật
chất khác một cách trái pháp luật.
Yêu cầu về lỗi cố ý và mục đích thu lợi bất chính là yếu tố then chốt để phân
biệt hành vi phạm tội hình sự với các sai sót hành chính hoặc vi phạm do vô ý
trong quá trình quản lý hóa đơn, chứng từ. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử,
việc chứng minh lỗi cố ý và mục đích thu lợi bất chính thường gặp nhiều khó
khăn. Điều này là do tính chất phức tạp của các giao dịch tài chính, việc sử
dụng các công ty "ma" và các thủ đoạn che giấu tinh vi của tội phạm. Tội
phạm thường tạo ra nhiều lớp giao dịch và sử dụng các cấu trúc doanh
nghiệp phức tạp để che giấu ý định thực sự và lợi ích tài chính của họ, khiến
các nhà điều tra khó xác định ý định trực tiếp và lợi ích bất chính ngoài sự
nghi ngờ hợp lý. Điều này làm nổi bật một khoảng cách giữa lý thuyết pháp lý
và thực thi trên thực tế, đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải có kỹ năng nghiệp vụ
cao và sự phối hợp chặt chẽ.
3. Khung hình phạt và các tình tiết định khung
Điều 203 BLHS 2015 quy định các khung hình phạt rõ ràng, phân hóa theo
mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả gây ra, áp dụng cho cả cá nhân và
pháp nhân thương mại.
3.1. Các khoản hình phạt tương ứng với hành vi và hậu quả
Đối với cá nhân
Khung cơ bản (Khoản 1): Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000
đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến
03 năm.
Áp dụng khi hành vi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau:
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 50 số đến dưới 100 số.
Hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 10 số đến dưới 30 số.
Thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
Khung tăng nặng (Khoản 2): Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến
500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. (Lưu ý: Một số nguồn
ghi mức phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, trong khi các
nguồn khác ghi từ 200.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng. Để đảm bảo tính
chính xác cao nhất, báo cáo này ưu tiên thông tin từ vì chúng thường được
trích dẫn chi tiết hơn trong các phân tích pháp lý).
Áp dụng khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp có tình tiết định khung
tăng nặng được quy định tại mục 3.2.
Hình phạt bổ sung (Khoản 3): Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ
10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành
nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Đối với pháp nhân thương mại
Khung cơ bản (Khoản 4a):
Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng.
Áp dụng khi phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này.
Khung tăng nặng (Khoản 4b):
Phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng.
Áp dụng khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm
a, b, d, đ, e và g khoản 2 Điều này (tức là các tình tiết định khung tăng nặng,
trừ trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn).
Hình phạt bổ sung:
Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến
200.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực
nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Đặc biệt, nếu pháp nhân thương mại được thành lập chỉ nhằm mục đích
thực hiện tội phạm, có thể bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động.
Sự phân hóa hình phạt rõ ràng theo mức độ nguy hiểm của hành vi, thể hiện
qua số lượng hóa đơn, số tiền thu lợi bất chính hoặc thiệt hại gây ra, cùng với
các tình tiết định khung tăng nặng, cho thấy sự nghiêm khắc của pháp luật
trong việc xử lý tội phạm kinh tế. Việc áp dụng hình phạt bổ sung và hình phạt
đối với pháp nhân thương mại là các công cụ mạnh mẽ không chỉ để răn đe
mà còn để ngăn chặn tái phạm, đồng thời phá vỡ các cấu trúc tổ chức tạo
điều kiện cho các tội phạm này.
3.2. Tình tiết định khung tăng nặng theo điều luật
Các tình tiết định khung tăng nặng được quy định tại Khoản 2 Điều 203 BLHS
2015, sửa đổi 2017, bao gồm :
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
d) Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 100 số trở lên hoặc hóa đơn, chứng
từ đã ghi nội dung từ 30 số trở lên;
đ) Thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên;
e) Gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước 100.000.000 đồng trở lên;
g) Tái phạm nguy hiểm.
Các tình tiết định khung tăng nặng này phản ánh sự nhận diện của nhà làm
luật về các yếu tố làm tăng đáng kể tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi.
Đặc biệt, khi tội phạm được thực hiện một cách có hệ thống, chuyên nghiệp
hoặc bởi những người có vị trí, quyền hạn, mức độ tác hại và sự khó khăn
trong việc phát hiện, truy tố sẽ tăng lên đáng kể. Việc tập trung vào các yếu tố
có tổ chức, chuyên nghiệp và lạm dụng quyền lực cho thấy một chiến lược
pháp lý nhằm nhắm mục tiêu vào những kẻ cầm đầu, phá vỡ các mạng lưới
tội phạm quy mô lớn, thay vì chỉ xử lý các cá nhân đơn lẻ. Các ngưỡng định
lượng cao hơn về hóa đơn, lợi nhuận bất chính và thiệt hại cũng củng cố mục
tiêu này, nhằm xử lý nghiêm các hoạt động phạm tội quy mô lớn.
3.3. Tình tiết giảm nhẹ nếu được luật ghi nhận
Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định chung tại Điều 51
của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Việc áp dụng các
tình tiết này có thể giúp Tòa án xem xét giảm nhẹ mức hình phạt cho người
phạm tội trong khung hình phạt đã định.
Một số tình tiết giảm nhẹ phổ biến có thể được áp dụng trong các vụ án liên
quan đến hóa đơn, chứng từ trái phép bao gồm:
Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm.
Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả.
Thành khẩn khai báo, tự thú, đầu thú.
Lập công chuộc tội.
Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng.
Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải
do lỗi của mình gây ra.
Ví dụ: Trong một vụ án mua bán trái phép hóa đơn, nếu bị cáo chủ động nộp
lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính và bồi thường thiệt hại đã gây ra cho ngân
sách nhà nước trước khi xét xử, hành vi này sẽ được xem xét là một tình tiết
giảm nhẹ quan trọng. Việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ này khuyến khích
người phạm tội hợp tác với cơ quan điều tra, khắc phục hậu quả, từ đó góp
phần vào hiệu quả của quá trình tố tụng và giảm thiểu thiệt hại cho Nhà nước.
4. Giám định và thu thập chứng cứ
Trong các vụ án liên quan đến tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước, công tác giám định và thu thập chứng
cứ đóng vai trò cực kỳ quan trọng để xác định sự thật khách quan của vụ án.
Các loại giám định liên quan
Các loại giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính thường được trưng cầu
trong các vụ án này bao gồm:
Giám định tư pháp về kế toán, kiểm toán: Nhằm xác định tính hợp pháp,
hợp lệ của các hóa đơn, chứng từ; kiểm tra tính chính xác của các số liệu
kế toán, các khoản thu chi, lợi nhuận, và xác định các giao dịch khống hoặc
bất hợp pháp.
Giám định tư pháp về giá: Trong một số trường hợp, cần giám định giá trị
của hàng hóa, dịch vụ được ghi trên hóa đơn để xác định mức độ thiệt hại
hoặc thu lợi bất chính.
Giám định tư pháp về tài chính: Bao gồm việc phân tích các dòng tiền,
giao dịch ngân hàng để truy vết nguồn gốc và đích đến của các khoản tiền
thu lợi bất chính hoặc tiền gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước.
Giám định kỹ thuật số/tin học: Đối với các vụ án liên quan đến hóa đơn
điện tử, việc giám định các hệ thống máy tính, dữ liệu điện tử, và các giao
dịch trực tuyến là cần thiết để phục hồi chứng cứ, xác định hành vi phạm tội.
Thông tư áp dụng giám định tỷ lệ tổn hại, thiệt hại
Các thông tư hướng dẫn về giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính,
như Thông tư số 40/2022/TT-BTC, quy định về 8 lĩnh vực giám định tư pháp
trong hoạt động tài chính, bao gồm kế toán, kiểm toán, giá, chứng khoán, v.v..
Các thông tư này là cơ sở để các tổ chức giám định tư pháp thực hiện nhiệm
vụ của mình một cách khoa học và khách quan. Cá nhân, tổ chức thực hiện
giám định tư pháp có trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ giám định và
phải xuất trình khi có yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng.
Quy trình, ý nghĩa pháp lý và thu thập chứng cứ
Trưng cầu giám định là một biện pháp điều tra thiết yếu trong quá trình thu
thập chứng cứ để giải quyết vụ án hình sự. Quá trình này được tiến hành
theo trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định, nhằm thu
thập, củng cố, kiểm tra, đánh giá và xác lập chứng cứ, phục vụ điều tra, truy
tố, xét xử.
Trong các vụ án hóa đơn, chứng từ trái phép, việc xác định thiệt hại thường
gặp nhiều vướng mắc. Đặc biệt là trong các vụ án liên quan đến đất đai, đầu
tư xây dựng cơ bản, nơi các công trình thi công trong nhiều năm và chưa
được quyết toán, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện giám định chính xác
giá trị thiệt hại. Điều này cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc
khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng
cơ bản còn hạn chế.
Công tác thu thập chứng cứ trong các vụ án này thường rất phức tạp, đòi hỏi
sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, thuế, ngân hàng. Các
phương pháp thu thập chứng cứ bao gồm:
Truy vết dòng tiền: Phân tích các giao dịch ngân hàng, đặc biệt là các giao
dịch lòng vòng qua nhiều tài khoản để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp.
Phân tích dữ liệu điện tử: Kiểm tra dữ liệu từ hóa đơn điện tử, hệ thống kế
toán, email, tin nhắn (ví dụ: Zalo) để xác định hành vi, số lượng hóa đơn, số
tiền giao dịch.
Xác minh công ty "ma": Điều tra các công ty được thành lập chỉ nhằm mục
đích mua bán hóa đơn mà không có hoạt động kinh doanh thực tế.
Ví dụ điển hình là vụ án của Lê Thị Thoa và Trần Minh Luận tại Quảng Ninh.
Cơ quan điều tra đã phải truy vết các giao dịch qua Zalo, phân tích các file
Word/PDF chứa yêu cầu mua hóa đơn, và đặc biệt là theo dõi việc sử dụng
hàng loạt tài khoản ngân hàng để nhận, rút và chuyển tiền lòng vòng. Kết quả,
đã tạm giữ, phong tỏa các tài khoản và thu giữ số tiền lớn từ các đối tượng,
bao gồm tiền mặt và tiền nộp khắc phục hậu quả, dựa trên tài liệu, chứng cứ
và kết quả xét hỏi. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập
chứng cứ toàn diện và chuyên sâu để làm rõ hành vi phạm tội và hậu quả gây
ra.
5. So sánh với các tội danh tương đồng
Trong các tội phạm về kinh tế, "Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" (Điều 203 BLHS) thường bị nhầm lẫn
hoặc có mối quan hệ chặt chẽ với "Tội trốn thuế" (Điều 200 BLHS). Việc phân
biệt rõ ràng hai tội danh này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn áp dụng
pháp luật.
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết:
Tiêu chí
so sánh
Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (Điều 203
BLHS 2015)
Tội trốn thuế (Điều 200 BLHS 2015)
Căn cứ
pháp lý
Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017)
Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi
2017)
Khách
thể
Trật tự quản lý hành chính Nhà nước về hóa đơn,
chứng từ và hoạt động quản lý thu, chi ngân sách
nhà nước.
Trật tự quản lý kinh tế, cụ thể là trật tự quản
lý việc thu thuế, nộp ngân sách cho Nhà
nước.
Mặt
khách
quan
(Hành vi)
- In trái phép hóa đơn,
chứng từ (in giả, in sai
quy định).
- Phát hành trái phép hóa
đơn, chứng từ (đưa hóa
đơn trái phép vào lưu
thông).
- Mua bán trái phép hóa
đơn, chứng từ (mua bán
hóa đơn giả, hóa đơn
khống, hóa đơn chưa ghi
nội dung hoặc ghi sai).
- Vi phạm quy định về bảo
quản, quản lý hóa đơn,
chứng từ (lưu trữ sai,
không báo cáo, làm mất,
hủy sai).
- Hành vi độc
lập, không nhất
thiết phải gây
ra hậu quả trốn
thuế trực tiếp.
- Không nộp hồ sơ đăng ký
thuế; không khai, khai sai,
không nộp hồ sơ khai thuế.
- Lập khống hóa đơn,
chứng từ; sử dụng hóa
đơn, chứng từ không hợp
pháp.
- Sử dụng tiền thuế được
miễn, giảm, hoàn sai mục
đích.
- Hành vi nhằm trực tiếp
làm giảm số tiền thuế phải
nộp hoặc tăng số tiền thuế
được miễn, giảm, hoàn.
Mặt chủ
- Lỗi cố ý (trực tiếp hoặc
- Mục đích thu lợi bất
- Lỗi cố ý (trực
- Mục đích trốn tránh nghĩa
quan
(Lỗi, Mục
đích)
gián tiếp).
chính là dấu hiệu bắt
buộc.
tiếp hoặc gián
tiếp).
vụ nộp thuế cho Nhà nước.
Hậu quả
- Thu lợi bất chính từ
hành vi in, phát hành,
mua bán hóa đơn trái
phép.
- Gây thiệt hại cho ngân
sách nhà nước (thường là
gián tiếp, thông qua việc
hóa đơn đó được dùng để
trốn thuế hoặc hoàn thuế
trái phép).
- Số tiền thuế trốn là dấu
hiệu định tội và định
khung hình phạt (từ
100.000.000 đồng trở lên
cho khung cơ bản).
- Gây thiệt hại trực tiếp cho
ngân sách nhà nước về
khoản thuế phải thu.
Hình
phạt (cá
nhân)
- Khung cơ bản: Phạt tiền
50-200 triệu đồng, cải tạo
không giam giữ đến 3
năm hoặc tù 06 tháng đến
03 năm.
- Khung tăng nặng: Phạt
tiền 200 - 500 triệu đồng
hoặc tù 01 - 05 năm.
- Phạt bổ sung: Phạt tiền
10 - 50 triệu đồng, cấm
đảm nhiệm chức vụ, cấm
hành nghề 01 - 05 năm.
- Khung cơ
bản: Phạt tiền
100-500 triệu
đồng hoặc tù
03 tháng-01
năm.
- Khung tăng nặng: Phạt
tiền 500 triệu-1,5 tỷ đồng
hoặc tù 01-05 năm.
- Phạt bổ sung: Phạt tiền 20
- 100 triệu đồng, cấm đảm
nhiệm chức vụ, cấm hành
nghề 01 - 05 năm hoặc tịch
thu một phần/toàn bộ tài
sản.
Ý nghĩa thực tiễn của phân biệt đúng:
Việc phân biệt rõ ràng giữa "Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" và "Tội trốn thuế" có ý nghĩa cực kỳ
quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật:
1. Định tội danh chính xác: Giúp cơ quan điều tra, truy tố, xét xử xác định
đúng tội danh cho hành vi phạm tội, tránh việc định tội sai hoặc bỏ lọt tội
phạm. Một hành vi in, phát hành, mua bán hóa đơn trái phép có thể là tiền
đề để thực hiện hành vi trốn thuế. Do đó, trong nhiều vụ án, các bị cáo có
thể bị truy tố về cả hai tội danh nếu hành vi của họ thỏa mãn đầy đủ các yếu
tố cấu thành của từng tội.
2.
Áp dụng hình phạt phù hợp: Mỗi tội danh có khung hình phạt và các tình
tiết định khung riêng biệt. Phân biệt đúng giúp Tòa án áp dụng mức hình
phạt tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả
gây ra.
3. Xác định vai trò của từng đối tượng: Trong các đường dây tội phạm kinh
tế phức tạp, việc phân biệt giúp xác định rõ vai trò của từng cá nhân (người
tạo ra hóa đơn giả, người mua bán hóa đơn, người sử dụng hóa đơn để
trốn thuế) để có thể xử lý đúng người, đúng tội.
4. Hiểu rõ chuỗi hành vi phạm tội: Việc in, phát hành, mua bán trái phép hóa
đơn thường là một mắt xích trong chuỗi hành vi phạm tội lớn hơn, mà đỉnh
điểm có thể là hành vi trốn thuế hoặc các tội phạm kinh tế khác. Hiểu rõ mối
quan hệ này giúp cơ quan chức năng có cái nhìn toàn diện về hoạt động tội
phạm và xây dựng chiến lược đấu tranh hiệu quả hơn.
6. Căn cứ pháp lý và văn bản hướng dẫn
Điều luật chính trong Bộ luật hình sự: Căn cứ pháp lý chính để xử lý tội danh
này là Điều 203 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, đã
được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017. Đây là
điều luật nền tảng quy định về các hành vi phạm tội, các khung hình phạt và
các tình tiết định khung.
Thông tư, nghị quyết, án lệ, văn bản hướng dẫn kèm theo: Để áp dụng Điều
203 BLHS 2015 một cách thống nhất và hiệu quả, các cơ quan tiến hành tố
tụng cần tham chiếu thêm các văn bản pháp luật và án lệ liên quan:
Thông tư liên tịch 10/2013/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC-BTC
ngày 26/6/2013: Mặc dù được ban hành trước BLHS 2015, Thông tư liên
tịch này vẫn có giá trị tham khảo quan trọng trong việc định nghĩa các khái
niệm cơ bản như "Hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước". Thông
tư này liệt kê chi tiết các loại hóa đơn, chứng từ được coi là đối tượng của
tội phạm, bao gồm hóa đơn xuất khẩu, hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán
hàng, tem, vé, thẻ, phiếu thu tiền bảo hiểm, phiếu thu tiền cước vận chuyển
hàng không, chứng từ thu cước phí vận tải quốc tế, chứng từ thu phí dịch vụ
ngân hàng, cũng như các chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước như lệnh
thu nộp, giấy nộp tiền, bảng kê nộp thuế, biên lai thu ngân sách và chứng từ
phục hồi.
Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân
dân tối cao: Nghị quyết này cung cấp hướng dẫn áp dụng một số quy định
chung của Bộ luật Hình sự về thời hiệu, thi hành bản án, miễn chấp hành
hình phạt, giảm mức hình phạt đã tuyên, giảm thời hạn chấp hành hình phạt
trong trường hợp đặc biệt, hoãn chấp hành hình phạt tù, tạm đình chỉ chấp
hành hình phạt tù. Mặc dù không trực tiếp hướng dẫn Điều 203, các hướng
dẫn này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tố tụng chung đối với các vụ
án liên quan.
Nghị định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP: Các Nghị
định này quy định chi tiết về hóa đơn, chứng từ, đặc biệt là hóa đơn điện tử.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định tính hợp pháp của hóa đơn,
chứng từ trong các giao dịch, từ đó làm căn cứ để đánh giá hành vi in, phát
hành, mua bán có phải là trái phép hay không.
Án lệ và các bản án đã công bố: Các bản án đã được Tòa án nhân dân
công bố liên quan đến Điều 203 BLHS 2015, sửa đổi 2017, đóng vai trò là
nguồn tham khảo quan trọng cho việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Ví
dụ, có thể kể đến Bản án số 51/2024/HSST của TAND tỉnh Lạng Sơn, Bản
án số 25/2019/HSST của TAND Q. An Dương, TP. Hải Phòng, Bản án số
40/2019/HS-PT của TAND TP. Hải Phòng, và Quyết định số 68/2018/QĐ-
HS của TAND tỉnh Quảng Bình. Các án lệ này giúp thống nhất cách hiểu và
áp dụng pháp luật trong các trường hợp tương tự.
Sự tồn tại của Thông tư liên tịch 10/2013 (trước BLHS 2015) và sự thiếu vắng
một Thông tư liên tịch mới trực tiếp hướng dẫn Điều 203 BLHS 2015 (sửa đổi
2017) có thể gây ra những vướng mắc trong việc áp dụng thống nhất pháp
luật. Điều này đặc biệt đúng đối với các khái niệm, định lượng mới hoặc các
hành vi phát sinh trong bối cảnh hóa đơn điện tử. Khoảng trống trong các văn
bản hướng dẫn chi tiết đòi hỏi sự linh hoạt và thận trọng trong việc diễn giải
luật, đồng thời đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc ban hành các văn bản hướng
dẫn mới để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hệ thống pháp luật.
7. Câu hỏi thường gặp (FAQs) về tội mua bán hoá đơn
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp trong thực tiễn liên quan đến tội danh
"In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà
nước" và câu trả lời dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Hỏi: Mua bán hóa đơn số lượng ít hoặc thu lợi bất chính dưới ngưỡng có bị
truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Trả lời: Không. Theo Khoản 1 Điều 203 BLHS 2015, hành vi chỉ bị truy cứu
trách nhiệm hình sự khi đạt các ngưỡng định lượng tối thiểu: hóa đơn dạng
phôi từ 50 số trở lên, hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 số trở lên, hoặc thu lợi
bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên. Nếu dưới các ngưỡng này, hành vi có
thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về thuế, hóa
đơn, chứng từ.
Hỏi: Doanh nghiệp mua hóa đơn khống để giảm số thuế phải nộp có bị xử lý
theo Điều 203 không?
Trả lời: Hành vi mua hóa đơn khống để giảm số thuế phải nộp có thể bị xử lý
theo Điều 203 BLHS về tội mua bán trái phép hóa đơn nếu đáp ứng các
ngưỡng định lượng về số lượng hóa đơn hoặc thu lợi bất chính. Đồng thời,
hành vi này cũng có thể cấu thành "Tội trốn thuế" theo Điều 200 BLHS nếu số
tiền thuế trốn đạt đến mức quy định. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp
và cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về cả hai tội danh
này, tùy thuộc vào vai trò và hành vi cụ thể.
Hỏi: Kế toán viên có thể là chủ thể của tội "In, phát hành, mua bán trái phép
hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" không?
Trả lời: Có. Kế toán viên có thể là chủ thể của tội này nếu trực tiếp thực hiện
hoặc giúp sức cho hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng
từ, và đáp ứng các yếu tố cấu thành tội phạm về độ tuổi, năng lực trách
nhiệm hình sự, lỗi cố ý và mục đích thu lợi bất chính. Ví dụ, trong vụ án Lê
Thị Thoa và Trần Minh Luận, các kế toán viên đã trực tiếp xử lý hồ sơ hóa
đơn khống và giúp sức đắc lực cho hành vi phạm tội.
Hỏi: Tội danh Điều 203 BLHS có áp dụng đối với hóa đơn điện tử không?
Trả lời: Có. Điều 203 BLHS 2015 áp dụng đối với cả hóa đơn giấy và hóa
đơn điện tử. Hành vi "tự khởi tạo hóa đơn điện tử khi không đủ điều kiện
hoặc không đúng, không đầy đủ các nội dung theo quy định của pháp luật; In
hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn điện tử giả" đều được coi là hành vi in trái
phép hóa đơn, chứng từ. Các quy định về hóa đơn, chứng từ điện tử tại Nghị
định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP là căn cứ để xác
định tính hợp pháp của hóa đơn điện tử.
Hỏi: Nếu đã nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính thì có được miễn trách
nhiệm hình sự không?
Trả lời: Việc nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính và bồi thường thiệt hại
gây ra cho ngân sách nhà nước là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
quan trọng theo Điều 51 BLHS 2015. Tuy nhiên, hành vi này không đương
nhiên dẫn đến việc được miễn trách nhiệm hình sự. Tòa án sẽ xem xét tình
tiết này cùng với các tình tiết khác của vụ án để quyết định mức hình phạt
phù hợp, có thể là dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc được
hưởng án treo, nhưng không phải là miễn truy cứu trách nhiệm hình sự hoàn
toàn.
Hỏi: Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp là gì?
Trả lời: Theo quy định tại Điều 23 Thông tư 39/2014/TT-BTC gày 31/3/2014
thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010
và Nghị định số 04/2014/NĐ-CP ngày 17/1/2014 của Chính phủ về hóa đơn
bán hàng, cung ứng dịch vụ quy định về việc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp,
cụ thể như sau: Sử dụng bất hợp pháp hóa đơn là việc lập khống hóa đơn;
cho hoặc bán hóa đơn chưa lập để tổ chức, cá nhân khác lập khi bán hàng
hóa, cung ứng dịch vụ (trừ các trường hợp được sử dụng hóa đơn do cơ quan
thuế bán hoặc cấp và trường hợp được ủy nhiệm lập hóa đơn theo hướng
dẫn tại Thông tư này); cho hoặc bán hóa đơn đã lập để tổ chức, cá nhân khác
hạch toán, khai thuế hoặc thanh toán vốn ngân sách; lập hóa đơn không ghi
đầy đủ các nội dung bắt buộc; lập hóa đơn sai lệch nội dung giữa các liên;
dùng hóa đơn của hàng hóa, dịch vụ này để chứng minh cho hàng hóa, dịch
vụ khác".
Đồng thời khoản 2, điều 23 thông tư này cũng quy định về một số trường hợp
cụ thể được xác định là sử dụng bất hợp pháp hóa đơn:
1.
Hóa đơn có nội dung được ghi không có thực một phần hoặc toàn bộ.
2. Sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để bán ra, để hợp thức hóa
hàng hóa, dịch vụ mua vào không có chứng từ hoặc hàng hóa, dịch vụ bán
ra để gian lận thuế, để bán hàng hóa nhưng không kê khai nộp thuế.
3.
Sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để bán hàng hóa, dịch vụ,
nhưng không kê khai nộp thuế, gian lận thuế; để hợp thức hàng hóa, dịch vụ
mua vào không có chứng từ.
4. Hóa đơn có sự chênh lệch về giá trị hàng hóa, dịch vụ hoặc sai lệch các tiêu
thức bắt buộc giữa các liên của hóa đơn.
5. Sử dụng hóa đơn bán hàng hóa, dịch vụ mà cơ quan thuế, cơ quan công an
và các cơ quan chức năng khác đã kết luận là sử dụng bất hợp pháp hóa
đơn"
Hỏi: Xử phạt vi phạm hành chính về hành vi mua bán hóa đơn trái phép?
Trả lời: Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm của hành vi mua bán hàng hóa
đơn trái phép mà người vi phạm sẽ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy
cứu trách nhiệm hình sự. Nếu trong trường hợp người thực hiện hành vi
nhưng mức độ và tính chấ của hành vi không thảo mãn các yếu tố cấu thành
như đã phân tích ở trên thì người thực hiện hành vi sẽ bị xử phạt vi phạm
hành chính về hành vi mua bán trái phép hóa đơn chứng từ của mình, cụ thể
mức xử phạt được quy định tại Điều 39 Nghị định số 109/2013/NĐ-CP như
sau:
"
Đ
i
ề
u 39. Hành vi vi ph
ạ
m quy
đị
nh v
ề
s
ử
d
ụ
ng hóa
đơ
n c
ủ
a ng
ườ
i mua
1. Ph
ạ
t ti
ề
n t
ừ
2.000.000
đồ
ng
đế
n 4.000.000
đồ
ng
đố
i v
ớ
i hành vi làm m
ấ
t, cháy, h
ỏ
ng hóa
đơ
n
đ
ã l
ậ
p (liên giao
cho ng
ườ
i mua)
để
h
ạ
ch toán k
ế
toán, kê khai thu
ế
và
thanh toán v
ố
n ngân sách, tr
ừ
tr
ườ
ng h
ợ
p m
ấ
t, cháy, h
ỏ
ng hóa
đơ
n do thiên tai, h
ỏ
a ho
ạ
n.
Tr
ườ
ng h
ợ
p ng
ườ
i mua tìm l
ạ
i
đượ
c hóa
đơ
n
đ
ã m
ấ
t khi
c
ơ
quan thu
ế
ch
ư
a ban hành quy
ế
t
đị
nh x
ử
ph
ạ
t thì ng
ườ
i
mua không b
ị
ph
ạ
t ti
ề
n.
2. Ph
ạ
t ti
ề
n t
ừ
20.000.000
đồ
ng
đế
n 50.000.000
đồ
ng
đố
i
v
ớ
i hành vi s
ử
d
ụ
ng hóa
đơ
n b
ấ
t h
ợ
p pháp và hành vi s
ử
d
ụ
ng b
ấ
t h
ợ
p pháp hóa
đơ
n"
Như vậy đối với hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp mà chưa tới mức bị
truy cứu trách nhiệm hình sự thì sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức
phạt tiền từ khoảng 20-50 triệu đồng (căn cứ theo Khoản 2 Điều 39 Nghị định
số 109/2013/NĐ-CP).
Kết luận:
Tội danh "In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân
sách nhà nước" theo Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) là một tội
phạm có tính nguy hiểm cao đối với trật tự quản lý kinh tế và tài chính của
Nhà nước. Hành vi này không chỉ gây thất thu lớn cho ngân sách mà còn là
nền tảng, "tiếp sức" cho nhiều tội phạm kinh tế nghiêm trọng khác như trốn
thuế, buôn lậu, lừa đảo, và tham nhũng. Sự phổ biến và diễn biến phức tạp
của loại tội phạm này trong thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi sang
hóa đơn điện tử, đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và kiên quyết từ phía các
cơ quan chức năng.
Vai trò của việc xử lý đúng người, đúng tội là vô cùng quan trọng. Việc áp
dụng chính xác các yếu tố cấu thành tội phạm, các khung hình phạt và tình
tiết định khung, cùng với việc phân biệt rõ ràng với các tội danh tương tự như
tội trốn thuế, sẽ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, răn đe các hành vi
vi phạm, và duy trì sự công bằng, minh bạch trong môi trường kinh doanh.
Việc mở rộng chủ thể tội phạm sang pháp nhân thương mại cũng là một
bước tiến quan trọng, giúp tăng cường hiệu quả đấu tranh và thu hồi tài sản
do phạm tội mà có.
Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn,
vướng mắc, đặc biệt là trong việc chứng minh lỗi cố ý, xác định thiệt hại, và
sự thiếu thống nhất trong nhận thức pháp luật. Để khắc phục những hạn chế
này, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thông qua việc ban hành các
văn bản hướng dẫn chi tiết, kịp thời, phù hợp với thực tiễn tội phạm mới.
Đồng thời, việc tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội
ngũ cán bộ tố tụng và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ vào công tác quản lý
thuế, điều tra, giám định là những hướng cải cách pháp luật hình sự cần
được ưu tiên để nâng cao hiệu quả phòng, chống loại tội phạm này.

Tài liệu khác của Văn hóa - Xã hội - Nghệ thuật

Preview text:

Tội mua bán hóa đơn trái phép theo Điều 203
của Bộ luật Hình sự
Cụ thể, hành vi này trực tiếp xâm phạm đến các quy định về quản lý hóa đơn,
chứng từ và hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước. Các hành vi cụ thể
được quy định bao gồm việc tự in hóa đơn hoặc tự khởi tạo hóa đơn điện tử
khi không đủ điều kiện, hoặc in/khởi tạo không đúng, không đầy đủ nội dung
theo quy định pháp luật. Ngoài ra, việc in hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn
điện tử giả cũng là một dạng hành vi phạm tội. Đối với hành vi mua bán, đó
có thể là mua bán hóa đơn chưa ghi nội dung, hóa đơn ghi nội dung không
đầy đủ/không chính xác, hoặc hóa đơn đã ghi nội dung nhưng không có hàng
hóa, dịch vụ kèm theo, cũng như mua bán hóa đơn giả.
Các hành vi này không chỉ dừng lại ở mức độ vi phạm hành chính mà đã
được hình sự hóa khi đạt đến các ngưỡng định lượng hoặc định tính nhất
định về số lượng hóa đơn hay số tiền thu lợi bất chính. Sự chuyển đổi từ xử
phạt hành chính sang truy cứu trách nhiệm hình sự phản ánh sự nhìn nhận
của Nhà nước về mức độ nguy hiểm và tác động tiêu cực sâu rộng mà các
hành vi này gây ra đối với nền kinh tế quốc dân. Việc áp dụng các chế tài
hình sự thể hiện sự cần thiết phải có biện pháp răn đe và trừng phạt mạnh
mẽ hơn để bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống tài chính công.
1. Tổng quan về tội mua bán trái phép hoá đơn
Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách
nhà nước (sau đây gọi tắt là tội mua bán trái phép hoá đơn) được quy định cụ
thể tại Điều 203 của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, và
đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017. Điều
203 nằm trong Chương XVIII của BLHS, có tiêu đề "Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế".
Việc đặt tội danh này trong Chương "Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh
tế" cho thấy khách thể trực tiếp mà tội phạm này xâm hại chính là trật tự,
nguyên tắc quản lý kinh tế của Nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực thuế và
ngân sách. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mục tiêu bảo
vệ của pháp luật hình sự, không chỉ là bảo vệ tài sản mà còn là bảo vệ sự ổn
định và minh bạch của hệ thống kinh tế quốc gia.
Hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân
sách nhà nước gây ra những hậu quả nghiêm trọng và đa chiều. Trước hết,
nó dẫn đến thất thu lớn cho ngân sách Nhà nước, làm suy yếu nguồn lực tài
chính để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
Ngoài ra, hành vi này còn đóng vai trò là "tội phạm nền" hoặc "tội phạm gốc",
tạo điều kiện và "tiếp sức" cho nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác. Các tội
danh như trốn thuế, buôn lậu, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, và thậm chí tham
nhũng thường xuyên sử dụng hóa đơn, chứng từ trái phép làm công cụ để
hợp thức hóa các giao dịch bất hợp pháp hoặc che giấu lợi nhuận bất chính.
Sự liên kết này tạo ra một hiệu ứng domino tiêu cực, phá vỡ tính minh bạch,
công bằng trong môi trường kinh doanh và làm suy yếu nghiêm trọng khả
năng quản lý của Nhà nước. Nếu không có hóa đơn bất hợp pháp, nhiều tội
phạm tiếp theo sẽ khó thực hiện hoặc che giấu hơn đáng kể, cho thấy mối đe
dọa hệ thống do loại tội phạm này gây ra.
Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm liên quan đến in, phát hành,
mua bán trái phép hóa đơn có chiều hướng gia tăng và diễn biến hết sức
phức tạp. Quy mô của các đường dây tội phạm ngày càng lớn, với thủ đoạn
tinh vi và có tổ chức, đặc biệt trong bối cảnh ngành Thuế chuyển đổi sang hóa đơn điện tử.
Các cơ quan chức năng đã triệt phá nhiều đường dây lớn, cho thấy mức độ
phổ biến và nghiêm trọng của loại tội phạm này trong thực tiễn. Ví dụ, vào
tháng 1/2024, Công an Quận 10, TP. Hồ Chí Minh đã triệt phá đường dây
mua bán trái phép hóa đơn do Nguyễn Xuân Vinh cầm đầu, với tổng trị giá
ghi khống hơn 1.200 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng chục tỷ đồng. Một ví dụ
khác là vụ án tại Hà Nội, nơi Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã xét xử 32
bị cáo về tội "In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp
ngân sách Nhà nước" liên quan đến 19.167 hóa đơn, gây thiệt hại hơn 743 tỷ
đồng tiền thuế. Gần đây hơn, vụ án Lê Thị Thoa và Trần Minh Luận tại Quảng
Ninh đã phanh phui việc mua bán hơn 57.000 hóa đơn trái phép, trốn thuế
hơn 4,7 tỷ đồng, với các đối tượng sử dụng nhiều công ty "ma" và tài khoản
ngân hàng để che giấu giao dịch.
Sự gia tăng và phức tạp của loại tội phạm này, đặc biệt trong kỷ nguyên hóa
đơn điện tử, cho thấy một cuộc chạy đua không ngừng giữa công nghệ quản
lý của Nhà nước và thủ đoạn tinh vi của tội phạm. Khi ngành Thuế ứng dụng
hóa đơn điện tử và các giải pháp quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu lớn (Big Data)
để phòng chống gian lận , các đối tượng phạm tội cũng liên tục thích nghi,
phát triển các phương thức hoạt động phức tạp hơn. Điều này đặt ra thách
thức lớn cho công tác phòng chống, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ
và ứng dụng công nghệ cao để đối phó hiệu quả.
2. Phân tích cấu thành tội mua bán trái phép hoá đơn
Để xác định một hành vi có cấu thành tội "In, phát hành, mua bán trái phép
hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" hay không, cần phân tích
đầy đủ bốn yếu tố cấu thành tội phạm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan.
2.1. Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội phạm này là trật tự quản lý hành chính Nhà nước trong lĩnh
vực hóa đơn, chứng từ và hoạt động quản lý thu, chi ngân sách nhà nước.
Đây là lợi ích pháp lý được pháp luật hình sự bảo vệ.
Việc xâm phạm khách thể này không chỉ gây ra những thiệt hại vật chất trực
tiếp cho ngân sách nhà nước, mà còn có những hệ lụy sâu rộng hơn. Nó làm
xói mòn niềm tin của công chúng và cộng đồng doanh nghiệp vào hệ thống
quản lý tài chính công, vốn là nền tảng cho một nền kinh tế minh bạch và
công bằng. Khi trật tự này bị phá vỡ, môi trường đầu tư trở nên kém hấp dẫn
do sự thiếu chắc chắn về tính tuân thủ pháp luật và sự cạnh tranh không lành
mạnh. Điều này có thể cản trở đầu tư hợp pháp và thúc đẩy các hoạt động
kinh tế bất hợp pháp, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước. 2.2. Mặt khách quan
Mặt khách quan của tội phạm bao gồm hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu
quả của hành vi và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả. Hành vi
Các hành vi cấu thành tội danh này được quy định rõ ràng trong Điều 203
BLHS 2015 và các văn bản hướng dẫn. Cụ thể bao gồm: 
In trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước: Đây là
hành vi tự ý in hóa đơn hoặc tự khởi tạo hóa đơn điện tử khi không đáp ứng
đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật, hoặc khi nội dung hóa đơn
không đúng, không đầy đủ theo yêu cầu pháp lý. Hành vi này cũng bao gồm
việc in hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn điện tử giả mạo. 
Phát hành trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà
nước: Là hành vi đưa các hóa đơn, chứng từ đã được in trái phép vào lưu
thông, hoặc đưa các hóa đơn, chứng từ hợp pháp nhưng được sử dụng
không đúng quy định (ví dụ: hóa đơn khống, hóa đơn không có hàng
hóa/dịch vụ kèm theo) vào hệ thống giao dịch kinh tế. 
Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà
nước: Hành vi này bao gồm việc mua hoặc bán các loại hóa đơn, chứng từ
chưa ghi nội dung hoặc ghi nội dung không đầy đủ, không chính xác theo
quy định. Nó cũng bao gồm việc mua bán hóa đơn đã ghi nội dung nhưng
không có hàng hóa, dịch vụ thực tế kèm theo để hợp thức hóa các giao dịch
khống, hoặc mua bán hóa đơn giả.
Ngoài ra, Điều 203 BLHS 2015 cũng đề cập đến các hành vi vi phạm quy định
về bảo quản, quản lý hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước, bao
gồm: lưu trữ, bảo quản hóa đơn không đúng quy định; không báo cáo hoặc
báo cáo không chính xác tình hình sử dụng, thanh toán, quyết toán hóa đơn;
làm hư hỏng, mất hóa đơn; thực hiện hủy hóa đơn không đúng quy định của
pháp luật; và xử lý việc mất, cháy, hỏng hóa đơn không theo đúng quy định của pháp luật.
Dấu hiệu định lượng
Để cấu thành tội phạm, hành vi phải đạt đến một ngưỡng định lượng nhất định: 
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi: Từ 50 số đến dưới 100 số. 
Hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung: Từ 10 số đến dưới 30 số. 
Thu lợi bất chính: Từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
Hậu quả và mối quan hệ nhân quả
Hậu quả của tội phạm này là việc người phạm tội thu lợi bất chính hoặc gây
thiệt hại cho ngân sách nhà nước. Mức độ của hậu quả là một yếu tố quan
trọng để định khung hình phạt. Các hành vi in, phát hành, mua bán trái phép
hóa đơn trực tiếp dẫn đến việc thu lợi bất chính cho người phạm tội và gây
thiệt hại cho ngân sách nhà nước thông qua các hành vi như trốn thuế hoặc
hoàn thuế trái pháp luật.
Sự phân loại chi tiết các hành vi và việc quy định các ngưỡng định lượng cụ
thể cho thấy nỗ lực của các nhà làm luật trong việc bao quát các thủ đoạn
phổ biến của tội phạm và thiết lập ranh giới rõ ràng giữa vi phạm hành chính
và hành vi hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn, việc liên tục xuất hiện các
hành vi tinh vi hơn, như sử dụng các công ty "ma" (công ty vỏ bọc), giao dịch
qua các ứng dụng nhắn tin như Zalo, và chuyển tiền lòng vòng qua nhiều tài
khoản để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp , cho thấy sự cần thiết của các
hướng dẫn chi tiết và linh hoạt để áp dụng điều luật một cách hiệu quả trong
thực tiễn. Điều này đặt ra thách thức cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong
việc chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm trong bối cảnh tội
phạm kinh tế ngày càng phức tạp.
2.3. Chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội danh này có thể là: 
Cá nhân: Bất kỳ người nào từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm
hình sự đều có thể là chủ thể của tội phạm này. 
Pháp nhân thương mại: Đây là một điểm tiến bộ quan trọng của BLHS
2015. Theo khoản 4 Điều 203 BLHS 2015, pháp nhân thương mại cũng có
thể là chủ thể của tội phạm này.
Việc mở rộng chủ thể tội phạm sang pháp nhân thương mại phản ánh thực
tiễn rằng tội phạm kinh tế, đặc biệt là các hành vi liên quan đến hóa đơn,
chứng từ, thường được thực hiện dưới vỏ bọc pháp lý của các doanh nghiệp.
Quy định này cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự trực tiếp đối với chính
thực thể doanh nghiệp, chứ không chỉ giới hạn ở các cá nhân điều hành hoặc
thực hiện hành vi. Điều này không chỉ tăng cường hiệu quả đấu tranh chống
tội phạm mà còn là một công cụ mạnh mẽ để thu hồi tài sản do phạm tội mà
có, vốn thường được nắm giữ bởi pháp nhân thương mại. 2.4. Mặt chủ quan
Mặt chủ quan của tội phạm là yếu tố tâm lý bên trong của người phạm tội,
bao gồm lỗi, động cơ và mục đích. 
Lỗi: Người thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý. Lỗi cố ý có thể là cố ý
trực tiếp (người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho
xã hội, thấy trước hậu quả và mong muốn hậu quả xảy ra) hoặc cố ý gián
tiếp (người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội,
thấy trước hậu quả có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý
thức để mặc cho hậu quả xảy ra). 
Động cơ, mục đích: Mục đích thu lợi bất chính là dấu hiệu bắt buộc của tội
phạm này. Người phạm tội thực hiện hành vi in, phát hành, mua bán trái
phép hóa đơn, chứng từ nhằm mục đích kiếm tiền hoặc hưởng lợi ích vật
chất khác một cách trái pháp luật.
Yêu cầu về lỗi cố ý và mục đích thu lợi bất chính là yếu tố then chốt để phân
biệt hành vi phạm tội hình sự với các sai sót hành chính hoặc vi phạm do vô ý
trong quá trình quản lý hóa đơn, chứng từ. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử,
việc chứng minh lỗi cố ý và mục đích thu lợi bất chính thường gặp nhiều khó
khăn. Điều này là do tính chất phức tạp của các giao dịch tài chính, việc sử
dụng các công ty "ma" và các thủ đoạn che giấu tinh vi của tội phạm. Tội
phạm thường tạo ra nhiều lớp giao dịch và sử dụng các cấu trúc doanh
nghiệp phức tạp để che giấu ý định thực sự và lợi ích tài chính của họ, khiến
các nhà điều tra khó xác định ý định trực tiếp và lợi ích bất chính ngoài sự
nghi ngờ hợp lý. Điều này làm nổi bật một khoảng cách giữa lý thuyết pháp lý
và thực thi trên thực tế, đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải có kỹ năng nghiệp vụ
cao và sự phối hợp chặt chẽ.
3. Khung hình phạt và các tình tiết định khung
Điều 203 BLHS 2015 quy định các khung hình phạt rõ ràng, phân hóa theo
mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả gây ra, áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân thương mại.
3.1. Các khoản hình phạt tương ứng với hành vi và hậu quả Đối với cá nhân
Khung cơ bản (Khoản 1): Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000
đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Áp dụng khi hành vi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau: 
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 50 số đến dưới 100 số. 
Hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 10 số đến dưới 30 số. 
Thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
Khung tăng nặng (Khoản 2): Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến
500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. (Lưu ý: Một số nguồn
ghi mức phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, trong khi các
nguồn khác ghi từ 200.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng. Để đảm bảo tính
chính xác cao nhất, báo cáo này ưu tiên thông tin từ vì chúng thường được
trích dẫn chi tiết hơn trong các phân tích pháp lý).
Áp dụng khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp có tình tiết định khung
tăng nặng được quy định tại mục 3.2.
Hình phạt bổ sung (Khoản 3): Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ
10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành
nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Đối với pháp nhân thương mại
Khung cơ bản (Khoản 4a):
Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng. 
Áp dụng khi phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này.
Khung tăng nặng (Khoản 4b):
Phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng. 
Áp dụng khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm
a, b, d, đ, e và g khoản 2 Điều này (tức là các tình tiết định khung tăng nặng,
trừ trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn). Hình phạt bổ sung:
Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến
200.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực
nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm. 
Đặc biệt, nếu pháp nhân thương mại được thành lập chỉ nhằm mục đích
thực hiện tội phạm, có thể bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động.
Sự phân hóa hình phạt rõ ràng theo mức độ nguy hiểm của hành vi, thể hiện
qua số lượng hóa đơn, số tiền thu lợi bất chính hoặc thiệt hại gây ra, cùng với
các tình tiết định khung tăng nặng, cho thấy sự nghiêm khắc của pháp luật
trong việc xử lý tội phạm kinh tế. Việc áp dụng hình phạt bổ sung và hình phạt
đối với pháp nhân thương mại là các công cụ mạnh mẽ không chỉ để răn đe
mà còn để ngăn chặn tái phạm, đồng thời phá vỡ các cấu trúc tổ chức tạo
điều kiện cho các tội phạm này.
3.2. Tình tiết định khung tăng nặng theo điều luật
Các tình tiết định khung tăng nặng được quy định tại Khoản 2 Điều 203 BLHS
2015, sửa đổi 2017, bao gồm :  a) Có tổ chức; 
b) Có tính chất chuyên nghiệp; 
c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; 
d) Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi từ 100 số trở lên hoặc hóa đơn, chứng
từ đã ghi nội dung từ 30 số trở lên; 
đ) Thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên; 
e) Gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước 100.000.000 đồng trở lên;  g) Tái phạm nguy hiểm.
Các tình tiết định khung tăng nặng này phản ánh sự nhận diện của nhà làm
luật về các yếu tố làm tăng đáng kể tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi.
Đặc biệt, khi tội phạm được thực hiện một cách có hệ thống, chuyên nghiệp
hoặc bởi những người có vị trí, quyền hạn, mức độ tác hại và sự khó khăn
trong việc phát hiện, truy tố sẽ tăng lên đáng kể. Việc tập trung vào các yếu tố
có tổ chức, chuyên nghiệp và lạm dụng quyền lực cho thấy một chiến lược
pháp lý nhằm nhắm mục tiêu vào những kẻ cầm đầu, phá vỡ các mạng lưới
tội phạm quy mô lớn, thay vì chỉ xử lý các cá nhân đơn lẻ. Các ngưỡng định
lượng cao hơn về hóa đơn, lợi nhuận bất chính và thiệt hại cũng củng cố mục
tiêu này, nhằm xử lý nghiêm các hoạt động phạm tội quy mô lớn.
3.3. Tình tiết giảm nhẹ nếu được luật ghi nhận
Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định chung tại Điều 51
của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Việc áp dụng các
tình tiết này có thể giúp Tòa án xem xét giảm nhẹ mức hình phạt cho người
phạm tội trong khung hình phạt đã định.
Một số tình tiết giảm nhẹ phổ biến có thể được áp dụng trong các vụ án liên
quan đến hóa đơn, chứng từ trái phép bao gồm: 
Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm. 
Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả. 
Thành khẩn khai báo, tự thú, đầu thú.  Lập công chuộc tội. 
Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. 
Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra.
Ví dụ: Trong một vụ án mua bán trái phép hóa đơn, nếu bị cáo chủ động nộp
lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính và bồi thường thiệt hại đã gây ra cho ngân
sách nhà nước trước khi xét xử, hành vi này sẽ được xem xét là một tình tiết
giảm nhẹ quan trọng. Việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ này khuyến khích
người phạm tội hợp tác với cơ quan điều tra, khắc phục hậu quả, từ đó góp
phần vào hiệu quả của quá trình tố tụng và giảm thiểu thiệt hại cho Nhà nước.
4. Giám định và thu thập chứng cứ
Trong các vụ án liên quan đến tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước, công tác giám định và thu thập chứng
cứ đóng vai trò cực kỳ quan trọng để xác định sự thật khách quan của vụ án.
Các loại giám định liên quan
Các loại giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính thường được trưng cầu
trong các vụ án này bao gồm: 
Giám định tư pháp về kế toán, kiểm toán: Nhằm xác định tính hợp pháp,
hợp lệ của các hóa đơn, chứng từ; kiểm tra tính chính xác của các số liệu
kế toán, các khoản thu chi, lợi nhuận, và xác định các giao dịch khống hoặc bất hợp pháp. 
Giám định tư pháp về giá: Trong một số trường hợp, cần giám định giá trị
của hàng hóa, dịch vụ được ghi trên hóa đơn để xác định mức độ thiệt hại hoặc thu lợi bất chính. 
Giám định tư pháp về tài chính: Bao gồm việc phân tích các dòng tiền,
giao dịch ngân hàng để truy vết nguồn gốc và đích đến của các khoản tiền
thu lợi bất chính hoặc tiền gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước. 
Giám định kỹ thuật số/tin học: Đối với các vụ án liên quan đến hóa đơn
điện tử, việc giám định các hệ thống máy tính, dữ liệu điện tử, và các giao
dịch trực tuyến là cần thiết để phục hồi chứng cứ, xác định hành vi phạm tội.
Thông tư áp dụng giám định tỷ lệ tổn hại, thiệt hại
Các thông tư hướng dẫn về giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính,
như Thông tư số 40/2022/TT-BTC, quy định về 8 lĩnh vực giám định tư pháp
trong hoạt động tài chính, bao gồm kế toán, kiểm toán, giá, chứng khoán, v.v..
Các thông tư này là cơ sở để các tổ chức giám định tư pháp thực hiện nhiệm
vụ của mình một cách khoa học và khách quan. Cá nhân, tổ chức thực hiện
giám định tư pháp có trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ giám định và
phải xuất trình khi có yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng.
Quy trình, ý nghĩa pháp lý và thu thập chứng cứ
Trưng cầu giám định là một biện pháp điều tra thiết yếu trong quá trình thu
thập chứng cứ để giải quyết vụ án hình sự. Quá trình này được tiến hành
theo trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định, nhằm thu
thập, củng cố, kiểm tra, đánh giá và xác lập chứng cứ, phục vụ điều tra, truy tố, xét xử.
Trong các vụ án hóa đơn, chứng từ trái phép, việc xác định thiệt hại thường
gặp nhiều vướng mắc. Đặc biệt là trong các vụ án liên quan đến đất đai, đầu
tư xây dựng cơ bản, nơi các công trình thi công trong nhiều năm và chưa
được quyết toán, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện giám định chính xác
giá trị thiệt hại. Điều này cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc
khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản còn hạn chế.
Công tác thu thập chứng cứ trong các vụ án này thường rất phức tạp, đòi hỏi
sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, thuế, ngân hàng. Các
phương pháp thu thập chứng cứ bao gồm: 
Truy vết dòng tiền: Phân tích các giao dịch ngân hàng, đặc biệt là các giao
dịch lòng vòng qua nhiều tài khoản để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp. 
Phân tích dữ liệu điện tử: Kiểm tra dữ liệu từ hóa đơn điện tử, hệ thống kế
toán, email, tin nhắn (ví dụ: Zalo) để xác định hành vi, số lượng hóa đơn, số tiền giao dịch. 
Xác minh công ty "ma": Điều tra các công ty được thành lập chỉ nhằm mục
đích mua bán hóa đơn mà không có hoạt động kinh doanh thực tế.
Ví dụ điển hình là vụ án của Lê Thị Thoa và Trần Minh Luận tại Quảng Ninh.
Cơ quan điều tra đã phải truy vết các giao dịch qua Zalo, phân tích các file
Word/PDF chứa yêu cầu mua hóa đơn, và đặc biệt là theo dõi việc sử dụng
hàng loạt tài khoản ngân hàng để nhận, rút và chuyển tiền lòng vòng. Kết quả,
đã tạm giữ, phong tỏa các tài khoản và thu giữ số tiền lớn từ các đối tượng,
bao gồm tiền mặt và tiền nộp khắc phục hậu quả, dựa trên tài liệu, chứng cứ
và kết quả xét hỏi. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập
chứng cứ toàn diện và chuyên sâu để làm rõ hành vi phạm tội và hậu quả gây ra.
5. So sánh với các tội danh tương đồng
Trong các tội phạm về kinh tế, "Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" (Điều 203 BLHS) thường bị nhầm lẫn
hoặc có mối quan hệ chặt chẽ với "Tội trốn thuế" (Điều 200 BLHS). Việc phân
biệt rõ ràng hai tội danh này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật.
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết:
Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, Tiêu chí
so sánh chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước (Điều 203
Tội trốn thuế (Điều 200 BLHS 2015) BLHS 2015) Căn cứ
pháp lý Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017)
Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) Khách
Trật tự quản lý hành chính Nhà nước về hóa đơn, Trật tự quản lý kinh tế, cụ thể là trật tự quản thể
chứng từ và hoạt động quản lý thu, chi ngân sách lý việc thu thuế, nộp ngân sách cho Nhà nhà nước. nước.
- Không nộp hồ sơ đăng ký - In trái phép hóa đơn, thuế; không khai, khai sai, chứng từ (in giả, in sai
không nộp hồ sơ khai thuế. quy định). - Lập khống hóa đơn, - Phát hành trái phép hóa chứng từ; sử dụng hóa Mặt
đơn, chứng từ (đưa hóa - Vi phạm quy định về bảo - Hành vi độc đơn, chứng từ không hợp khách
đơn trái phép vào lưu quản, quản lý hóa đơn, lập, không nhất pháp. quan
chứng từ (lưu trữ sai, thiết phải gây thông).
- Sử dụng tiền thuế được (Hành vi)
không báo cáo, làm mất, ra hậu quả trốn
- Mua bán trái phép hóa hủy sai).
thuế trực tiếp. miễn, giảm, hoàn sai mục đơn, chứng từ (mua bán đích. hóa đơn giả, hóa đơn
- Hành vi nhằm trực tiếp khống, hóa đơn chưa ghi
làm giảm số tiền thuế phải nội dung hoặc ghi sai).
nộp hoặc tăng số tiền thuế
được miễn, giảm, hoàn.
Mặt chủ - Lỗi cố ý (trực tiếp hoặc - Mục đích thu lợi bất - Lỗi cố ý (trực - Mục đích trốn tránh nghĩa quan gián tiếp).
chính là dấu hiệu bắt tiếp hoặc gián vụ nộp thuế cho Nhà nước. (Lỗi, Mục buộc. tiếp). đích) - Thu lợi bất chính từ hành vi in, phát hành, mua bán hóa đơn trái phép.
- Số tiền thuế trốn là dấu
hiệu định tội và định
- Gây thiệt hại trực tiếp cho
Hậu quả - Gây thiệt hại cho ngân khung hình phạt (từ ngân sách nhà nước về
sách nhà nước (thường là 100.000.000 đồng trở lên khoản thuế phải thu.
gián tiếp, thông qua việc cho khung cơ bản).
hóa đơn đó được dùng để
trốn thuế hoặc hoàn thuế trái phép). - Khung tăng nặng: Phạt - Khung tăng nặng: Phạt
tiền 500 triệu-1,5 tỷ đồng
- Khung cơ bản: Phạt tiền tiền 200 - 500 triệu đồng - Khung cơ hoặc tù 01-05 năm. Hình
50-200 triệu đồng, cải tạo hoặc tù 01 - 05 năm.
bản: Phạt tiền - Phạt bổ sung: Phạt tiền 20
phạt (cá không giam giữ đến 3 100-500 triệu
- Phạt bổ sung: Phạt tiền
- 100 triệu đồng, cấm đảm nhân)
năm hoặc tù 06 tháng đến đồng hoặc tù 03 năm.
10 - 50 triệu đồng, cấm 03
tháng-01 nhiệm chức vụ, cấm hành
đảm nhiệm chức vụ, cấm năm.
nghề 01 - 05 năm hoặc tịch hành nghề 01 - 05 năm.
thu một phần/toàn bộ tài sản.
Ý nghĩa thực tiễn của phân biệt đúng:
Việc phân biệt rõ ràng giữa "Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn,
chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" và "Tội trốn thuế" có ý nghĩa cực kỳ
quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật:
1. Định tội danh chính xác: Giúp cơ quan điều tra, truy tố, xét xử xác định
đúng tội danh cho hành vi phạm tội, tránh việc định tội sai hoặc bỏ lọt tội
phạm. Một hành vi in, phát hành, mua bán hóa đơn trái phép có thể là tiền
đề để thực hiện hành vi trốn thuế. Do đó, trong nhiều vụ án, các bị cáo có
thể bị truy tố về cả hai tội danh nếu hành vi của họ thỏa mãn đầy đủ các yếu
tố cấu thành của từng tội.
2. Áp dụng hình phạt phù hợp: Mỗi tội danh có khung hình phạt và các tình
tiết định khung riêng biệt. Phân biệt đúng giúp Tòa án áp dụng mức hình
phạt tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả gây ra.
3. Xác định vai trò của từng đối tượng: Trong các đường dây tội phạm kinh
tế phức tạp, việc phân biệt giúp xác định rõ vai trò của từng cá nhân (người
tạo ra hóa đơn giả, người mua bán hóa đơn, người sử dụng hóa đơn để
trốn thuế) để có thể xử lý đúng người, đúng tội.
4. Hiểu rõ chuỗi hành vi phạm tội: Việc in, phát hành, mua bán trái phép hóa
đơn thường là một mắt xích trong chuỗi hành vi phạm tội lớn hơn, mà đỉnh
điểm có thể là hành vi trốn thuế hoặc các tội phạm kinh tế khác. Hiểu rõ mối
quan hệ này giúp cơ quan chức năng có cái nhìn toàn diện về hoạt động tội
phạm và xây dựng chiến lược đấu tranh hiệu quả hơn.
6. Căn cứ pháp lý và văn bản hướng dẫn
Điều luật chính trong Bộ luật hình sự: Căn cứ pháp lý chính để xử lý tội danh
này là Điều 203 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, đã
được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 ngày 20/6/2017. Đây là
điều luật nền tảng quy định về các hành vi phạm tội, các khung hình phạt và
các tình tiết định khung.
Thông tư, nghị quyết, án lệ, văn bản hướng dẫn kèm theo: Để áp dụng Điều
203 BLHS 2015 một cách thống nhất và hiệu quả, các cơ quan tiến hành tố
tụng cần tham chiếu thêm các văn bản pháp luật và án lệ liên quan: 
Thông tư liên tịch 10/2013/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC-BTC
ngày 26/6/2013: Mặc dù được ban hành trước BLHS 2015, Thông tư liên
tịch này vẫn có giá trị tham khảo quan trọng trong việc định nghĩa các khái
niệm cơ bản như "Hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước". Thông
tư này liệt kê chi tiết các loại hóa đơn, chứng từ được coi là đối tượng của
tội phạm, bao gồm hóa đơn xuất khẩu, hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán
hàng, tem, vé, thẻ, phiếu thu tiền bảo hiểm, phiếu thu tiền cước vận chuyển
hàng không, chứng từ thu cước phí vận tải quốc tế, chứng từ thu phí dịch vụ
ngân hàng, cũng như các chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước như lệnh
thu nộp, giấy nộp tiền, bảng kê nộp thuế, biên lai thu ngân sách và chứng từ phục hồi. 
Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân
dân tối cao: Nghị quyết này cung cấp hướng dẫn áp dụng một số quy định
chung của Bộ luật Hình sự về thời hiệu, thi hành bản án, miễn chấp hành
hình phạt, giảm mức hình phạt đã tuyên, giảm thời hạn chấp hành hình phạt
trong trường hợp đặc biệt, hoãn chấp hành hình phạt tù, tạm đình chỉ chấp
hành hình phạt tù. Mặc dù không trực tiếp hướng dẫn Điều 203, các hướng
dẫn này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tố tụng chung đối với các vụ án liên quan. 
Nghị định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP: Các Nghị
định này quy định chi tiết về hóa đơn, chứng từ, đặc biệt là hóa đơn điện tử.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định tính hợp pháp của hóa đơn,
chứng từ trong các giao dịch, từ đó làm căn cứ để đánh giá hành vi in, phát
hành, mua bán có phải là trái phép hay không. 
Án lệ và các bản án đã công bố: Các bản án đã được Tòa án nhân dân
công bố liên quan đến Điều 203 BLHS 2015, sửa đổi 2017, đóng vai trò là
nguồn tham khảo quan trọng cho việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Ví
dụ, có thể kể đến Bản án số 51/2024/HSST của TAND tỉnh Lạng Sơn, Bản
án số 25/2019/HSST của TAND Q. An Dương, TP. Hải Phòng, Bản án số
40/2019/HS-PT của TAND TP. Hải Phòng, và Quyết định số 68/2018/QĐ-
HS của TAND tỉnh Quảng Bình. Các án lệ này giúp thống nhất cách hiểu và
áp dụng pháp luật trong các trường hợp tương tự.
Sự tồn tại của Thông tư liên tịch 10/2013 (trước BLHS 2015) và sự thiếu vắng
một Thông tư liên tịch mới trực tiếp hướng dẫn Điều 203 BLHS 2015 (sửa đổi
2017) có thể gây ra những vướng mắc trong việc áp dụng thống nhất pháp
luật. Điều này đặc biệt đúng đối với các khái niệm, định lượng mới hoặc các
hành vi phát sinh trong bối cảnh hóa đơn điện tử. Khoảng trống trong các văn
bản hướng dẫn chi tiết đòi hỏi sự linh hoạt và thận trọng trong việc diễn giải
luật, đồng thời đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc ban hành các văn bản hướng
dẫn mới để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hệ thống pháp luật.
7. Câu hỏi thường gặp (FAQs) về tội mua bán hoá đơn
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp trong thực tiễn liên quan đến tội danh
"In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà
nước" và câu trả lời dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Hỏi: Mua bán hóa đơn số lượng ít hoặc thu lợi bất chính dưới ngưỡng có bị
truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Trả lời: Không. Theo Khoản 1 Điều 203 BLHS 2015, hành vi chỉ bị truy cứu
trách nhiệm hình sự khi đạt các ngưỡng định lượng tối thiểu: hóa đơn dạng
phôi từ 50 số trở lên, hóa đơn đã ghi nội dung từ 10 số trở lên, hoặc thu lợi
bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên. Nếu dưới các ngưỡng này, hành vi có
thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về thuế, hóa đơn, chứng từ.
Hỏi: Doanh nghiệp mua hóa đơn khống để giảm số thuế phải nộp có bị xử lý theo Điều 203 không?
Trả lời: Hành vi mua hóa đơn khống để giảm số thuế phải nộp có thể bị xử lý
theo Điều 203 BLHS về tội mua bán trái phép hóa đơn nếu đáp ứng các
ngưỡng định lượng về số lượng hóa đơn hoặc thu lợi bất chính. Đồng thời,
hành vi này cũng có thể cấu thành "Tội trốn thuế" theo Điều 200 BLHS nếu số
tiền thuế trốn đạt đến mức quy định. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp
và cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về cả hai tội danh
này, tùy thuộc vào vai trò và hành vi cụ thể.
Hỏi: Kế toán viên có thể là chủ thể của tội "In, phát hành, mua bán trái phép
hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước" không?
Trả lời: Có. Kế toán viên có thể là chủ thể của tội này nếu trực tiếp thực hiện
hoặc giúp sức cho hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng
từ, và đáp ứng các yếu tố cấu thành tội phạm về độ tuổi, năng lực trách
nhiệm hình sự, lỗi cố ý và mục đích thu lợi bất chính. Ví dụ, trong vụ án Lê
Thị Thoa và Trần Minh Luận, các kế toán viên đã trực tiếp xử lý hồ sơ hóa
đơn khống và giúp sức đắc lực cho hành vi phạm tội.
Hỏi: Tội danh Điều 203 BLHS có áp dụng đối với hóa đơn điện tử không?
Trả lời: Có. Điều 203 BLHS 2015 áp dụng đối với cả hóa đơn giấy và hóa
đơn điện tử. Hành vi "tự khởi tạo hóa đơn điện tử khi không đủ điều kiện
hoặc không đúng, không đầy đủ các nội dung theo quy định của pháp luật; In
hóa đơn giả hoặc khởi tạo hóa đơn điện tử giả" đều được coi là hành vi in trái
phép hóa đơn, chứng từ. Các quy định về hóa đơn, chứng từ điện tử tại Nghị
định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP là căn cứ để xác
định tính hợp pháp của hóa đơn điện tử.
Hỏi: Nếu đã nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính thì có được miễn trách nhiệm hình sự không?
Trả lời: Việc nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất chính và bồi thường thiệt hại
gây ra cho ngân sách nhà nước là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
quan trọng theo Điều 51 BLHS 2015. Tuy nhiên, hành vi này không đương
nhiên dẫn đến việc được miễn trách nhiệm hình sự. Tòa án sẽ xem xét tình
tiết này cùng với các tình tiết khác của vụ án để quyết định mức hình phạt
phù hợp, có thể là dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc được
hưởng án treo, nhưng không phải là miễn truy cứu trách nhiệm hình sự hoàn toàn.
Hỏi: Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp là gì?
Trả lời: Theo quy định tại Điều 23 Thông tư 39/2014/TT-BTC gày 31/3/2014
thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010
và Nghị định số 04/2014/NĐ-CP ngày 17/1/2014 của Chính phủ về hóa đơn
bán hàng, cung ứng dịch vụ quy định về việc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp,
cụ thể như sau: Sử dụng bất hợp pháp hóa đơn là việc lập khống hóa đơn;
cho hoặc bán hóa đơn chưa lập để tổ chức, cá nhân khác lập khi bán hàng
hóa, cung ứng dịch vụ (trừ các trường hợp được sử dụng hóa đơn do cơ quan
thuế bán hoặc cấp và trường hợp được ủy nhiệm lập hóa đơn theo hướng
dẫn tại Thông tư này); cho hoặc bán hóa đơn đã lập để tổ chức, cá nhân khác
hạch toán, khai thuế hoặc thanh toán vốn ngân sách; lập hóa đơn không ghi
đầy đủ các nội dung bắt buộc; lập hóa đơn sai lệch nội dung giữa các liên;
dùng hóa đơn của hàng hóa, dịch vụ này để chứng minh cho hàng hóa, dịch vụ khác".
Đồng thời khoản 2, điều 23 thông tư này cũng quy định về một số trường hợp
cụ thể được xác định là sử dụng bất hợp pháp hóa đơn:
1. Hóa đơn có nội dung được ghi không có thực một phần hoặc toàn bộ.
2. Sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để bán ra, để hợp thức hóa
hàng hóa, dịch vụ mua vào không có chứng từ hoặc hàng hóa, dịch vụ bán
ra để gian lận thuế, để bán hàng hóa nhưng không kê khai nộp thuế.
3. Sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để bán hàng hóa, dịch vụ,
nhưng không kê khai nộp thuế, gian lận thuế; để hợp thức hàng hóa, dịch vụ
mua vào không có chứng từ.
4. Hóa đơn có sự chênh lệch về giá trị hàng hóa, dịch vụ hoặc sai lệch các tiêu
thức bắt buộc giữa các liên của hóa đơn.
5. Sử dụng hóa đơn bán hàng hóa, dịch vụ mà cơ quan thuế, cơ quan công an
và các cơ quan chức năng khác đã kết luận là sử dụng bất hợp pháp hóa đơn"
Hỏi: Xử phạt vi phạm hành chính về hành vi mua bán hóa đơn trái phép?
Trả lời: Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm của hành vi mua bán hàng hóa
đơn trái phép mà người vi phạm sẽ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy
cứu trách nhiệm hình sự. Nếu trong trường hợp người thực hiện hành vi
nhưng mức độ và tính chấ của hành vi không thảo mãn các yếu tố cấu thành
như đã phân tích ở trên thì người thực hiện hành vi sẽ bị xử phạt vi phạm
hành chính về hành vi mua bán trái phép hóa đơn chứng từ của mình, cụ thể
mức xử phạt được quy định tại Điều 39 Nghị định số 109/2013/NĐ-CP như sau:
"Điều 39. Hành vi vi phạm quy định về sử dụng hóa đơn c
ủa người mua
1. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối v
ới hành vi làm mất, cháy, hỏng hóa đơn đã lập (liên giao
cho người mua) để hạch toán kế toán, kê khai thuế và
thanh toán vốn ngân sách, trừ trường hợp mất, cháy, hỏ
ng hóa đơn do thiên tai, hỏa hoạn.
Trường hợp người mua tìm lại được hóa đơn đã mất khi
cơ quan thuế chưa ban hành quyết định xử phạt thì người
mua không bị phạt tiền.
2. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối
với hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp và hành vi sử
dụng bất hợp pháp hóa đơn"
Như vậy đối với hành vi sử dụng hóa đơn bất hợp pháp mà chưa tới mức bị
truy cứu trách nhiệm hình sự thì sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức
phạt tiền từ khoảng 20-50 triệu đồng (căn cứ theo Khoản 2 Điều 39 Nghị định số 109/2013/NĐ-CP). Kết luận:
Tội danh "In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân
sách nhà nước" theo Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) là một tội
phạm có tính nguy hiểm cao đối với trật tự quản lý kinh tế và tài chính của
Nhà nước. Hành vi này không chỉ gây thất thu lớn cho ngân sách mà còn là
nền tảng, "tiếp sức" cho nhiều tội phạm kinh tế nghiêm trọng khác như trốn
thuế, buôn lậu, lừa đảo, và tham nhũng. Sự phổ biến và diễn biến phức tạp
của loại tội phạm này trong thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi sang
hóa đơn điện tử, đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và kiên quyết từ phía các cơ quan chức năng.
Vai trò của việc xử lý đúng người, đúng tội là vô cùng quan trọng. Việc áp
dụng chính xác các yếu tố cấu thành tội phạm, các khung hình phạt và tình
tiết định khung, cùng với việc phân biệt rõ ràng với các tội danh tương tự như
tội trốn thuế, sẽ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, răn đe các hành vi
vi phạm, và duy trì sự công bằng, minh bạch trong môi trường kinh doanh.
Việc mở rộng chủ thể tội phạm sang pháp nhân thương mại cũng là một
bước tiến quan trọng, giúp tăng cường hiệu quả đấu tranh và thu hồi tài sản do phạm tội mà có.
Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn,
vướng mắc, đặc biệt là trong việc chứng minh lỗi cố ý, xác định thiệt hại, và
sự thiếu thống nhất trong nhận thức pháp luật. Để khắc phục những hạn chế
này, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thông qua việc ban hành các
văn bản hướng dẫn chi tiết, kịp thời, phù hợp với thực tiễn tội phạm mới.
Đồng thời, việc tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội
ngũ cán bộ tố tụng và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ vào công tác quản lý
thuế, điều tra, giám định là những hướng cải cách pháp luật hình sự cần
được ưu tiên để nâng cao hiệu quả phòng, chống loại tội phạm này.
Document Outline

  • Tội mua bán hóa đơn trái phép theo Điều 203 của Bộ
    • 1. Tổng quan về tội mua bán trái phép hoá đơn
    • 2. Phân tích cấu thành tội mua bán trái phép hoá đ
      • 2.1. Khách thể của tội phạm
      • 2.2. Mặt khách quan
        • Hành vi
        • Dấu hiệu định lượng
        • Hậu quả và mối quan hệ nhân quả
      • 2.3. Chủ thể của tội phạm
      • 2.4. Mặt chủ quan
    • 3. Khung hình phạt và các tình tiết định khung
      • 3.1. Các khoản hình phạt tương ứng với hành vi và
        • Đối với cá nhân
        • Đối với pháp nhân thương mại
      • 3.2. Tình tiết định khung tăng nặng theo điều luật
      • 3.3. Tình tiết giảm nhẹ nếu được luật ghi nhận
    • 4. Giám định và thu thập chứng cứ
      • Các loại giám định liên quan
      • Thông tư áp dụng giám định tỷ lệ tổn hại, thiệt hạ
      • Quy trình, ý nghĩa pháp lý và thu thập chứng cứ
    • 5. So sánh với các tội danh tương đồng
    • 6. Căn cứ pháp lý và văn bản hướng dẫn
    • 7. Câu hỏi thường gặp (FAQs) về tội mua bán hoá đơ
    • Kết luận:

Tài liệu liên quan: