Thời kỳ độc lập giữa các thời đại Hậu Lê, Tây Sơn, nhà Nguyễn (1428-1876) có những danh y và thầy thuốc nổi tiếng là:

Hư, thực

Biểu, lý

Thực, nhiệt

Thuốc Bắc

Thuốc Nam + Thuốc Bắc

Thuốc Tây + Thuốc Bắc

Can

Tỳ

Phế

Sinh thận thủy, khắc tâm hỏa

Sinh tỳ thổ, khắc phế kim, quan hệ biểu lý với đởm

Sinh thận thủy, khắc tâm hỏa, quan hệ biểu lý với đởm

Biến

Trao đổi

Tác động lẫn nhau

Liên kết với nhau

Hỏa, vị chua.-đắng

Kim ,vị mặn-cay

Thủy, vị cay.-mặn

Sai

Trầm

Trầm sác

Phù sác

Tỳ

Phế

Thận

Từ 12 - 18 giờ là giờ âm của âm-dương

Từ 18 - 24 giờ là giờ âm của dương-âm

Giờ ban đêm là giờ của dương

Viết sách.

Vừa truyền miệng vừa viết sách.

Đào tạo lương y.

Vừa đào tạo lương y, vừa viết sách.

Âm dương sinh ra

Âm dương mất đi

Âm dương vừa sinh ra vừa mất đi

Âm dương luôn tồn tại

Sợ hãi, bệnh ở can.-thận

Cười nói huyên thuyên, bệnh ở tỳ.-tâm

Lo nghĩ, bệnh ở thận.-tỳ

Khoa học, dân tộc, tiến bộ nhất

Dân tộc, đại chúng

Khoa học, đại chúng

Đổ mồ hôi nhiều, sợ gió, sợ lạnh

Đau đầu, ngạt mũi, đại tiện táo