26 trang 3 lượt tải

Ảnh hưởng của Trung quốc tới Việt Nam- môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen

Campuchia có diện tích 181 nghìn km², trong đó phân nửa diện tích là đồng bằng nằm ở phía Nam và Đông Nam, còn lại là vùng đồi núi bao quanh đất nước. Dân số Campuchia ước đạt khoảng 16 triệu người. Điều kiện tự nhiên tương đối trắc trở đã khiến Campuchia không thể phát triển kinh tế trọn vẹn, dẫn đến nhiều thống kê về kinh tế nước này. Kinh tế Campuchia tăng trưởng trung bình 5% – 6%/năm với tổng quy mô ước đạt 45 tỷ USD vào năm 2024, ước đạt 51 tỷ USD vào năm 2025 (Manet, 2024). Trong khi đó, tổng sản phẩm bình quân theo sức mua (PPP) của Campuchia ước đạt 160 tỷ USD (World Economics, n.d.).

Tài liệu gồm 29 trang , giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao

Môn: Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam (0900) 66 tài liệu

Trường: Trường Đại học Hoa Sen 5.3 K tài liệu

Tác giả:

giang le

1 tuần trước

Tải xuống Báo cáo

Danh sách Quiz

Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia và tác động đối với Việt Nam – Phần

đầu

Tóm tắt: Trung Quốc đang chứng minh ảnh hưởng ngày càng sâu rộng trong trật

tự toàn cầu. Quốc gia Đông Bắc Á đã thành công triển khai trên 1000 dự án thông

qua Sáng kiến Vành đai, con đường ở trên 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại

Đông Nam Á, ảnh hưởng của Trung Quốc là cực kỳ rõ nét và sự hiện diện của Bắc

Kinh tại Campuchia đã phản ánh đúng chiến lược mà quốc gia tỷ dân triển khai

trong khu vực.

Mở đầu

Bước vào thế kỷ 21, toàn cầu hóa đã trở thành dòng chảy chính trong quan hệ quốc

tế thời hiện đại. Nhiều quốc gia đã nắm bắt cơ hội và gặt hái nhiều thành tựu quan

trọng. Trung Quốc cũng đã nắm bắt cơ hội dưới tác động của toàn cầu hóa, thực

hiện cải cách dưới thời Đặng Tiểu Bình, mở cửa hội nhập quốc tế và đưa đất nước

lên vị trí cao trong trật tự quốc tế.

Sau khi Trung Quốc mở cửa với thế giới, quốc gia này đã bắt đầu vươn mình ra

bên ngoài. Sau khi Chủ tịch Tập Cận Bình nắm quyền, ông đã công bố học thuyết

“Giấc mộng Trung Hoa”, một học thuyết khôi phục vị thế đứng đầu của Trung

Quốc trong quá khứ. Nhằm hiện thực hóa học thuyết, nhà lãnh đạo Trung Quốc đã

triển khai Sáng kiến Vành đai, con đường (BRI) và thành lập Ngân hàng Đầu tư

Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB). Sau khi BRI được triển khai, Trung Quốc đã hiện

diện trên 140 quốc gia và vùng lãnh thổ thông qua các dự án về cơ sở hạ tầng và

công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Tại Đông Nam Á, khu vực này có vị trí và ảnh hưởng quan trọng về địa chiến lược

– địa chính trị. Do đó, Trung Quốc đã nhanh chóng triển khai các dự án cơ sở hạ

tầng quy mô lớn ở các nước trong khu vực và Campuchia đã trở thành địa điểm

quan trọng trong chiến lược vươn ra thế giới của Trung Quốc.

Campuchia – Địa điểm lý tưởng

Đông Nam Á trở thành khu vực quan trọng kể từ những năm đầu thế kỷ 21. Đông

Nam Á được hình thành từ 11 quốc gia. Dưới góc độ địa chính trị và địa chiến

lược, Đông Nam Á trở thành một quốc gia thống nhất và bao trùm Biển Đông.

Khoảng 1/3 lượng hàng hóa toàn cầu đi qua Biển Đông mỗi năm và 40% lượng

dầu mỏ được vận chuyển qua khu vực này với tổng trị giá kinh tế lên đến khoảng

5.000 tỷ USD (Martin, 2024). Vì tầm quan trọng của Biển Đông, nhiều cường

quốc trên thế giới đã triển khai nhiều sáng kiến, chiến lược dành cho khu vực. Hoa

Kỳ, kể từ thời Tổng thống Barack Obama, đã công bố Chiến lược Xoay trục sang

khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Dưới thời Donald Trump nắm quyền lần thứ

nhất, trong chiến lược “Ấn Độ – Thái Bình Dương: Tự do và Mở”, người đứng đầu

chính phủ Hoa Kỳ đã khẳng định nước này sẽ luôn là quốc gia Ấn Độ Dương –

Thái Bình Dương và đây là lần đầu tiên Hoa Kỳ đề cập về một khu vực rộng lớn.

Dưới thời Tổng thống Joe Biden, ADD – TBD tiếp tục là mục tiêu trọng tâm của

Hoa Kỳ nhằm giải quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại. Sau khi Donald Trump

trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương được dự đoán

sẽ tiếp tục là trọng tâm của siêu cường này. Bên cạnh Hoa Kỳ, các quốc gia đối

tác, đồng minh của quốc gia này đã tập trung vào khu vực. Mục tiêu của các quốc

gia này là cố gắng kìm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Vì vậy, khu vực Đông

Nam Á đã đóng vai trò như một nhân tố quan trọng trong chiến lược của các cường

quốc. Trong khi đó, Trung Quốc, một quốc gia láng giềng, đang vươn lên trở thành

nhân tố hàng đầu trên thế giới, không thể đứng ngoài khu vực. Trung Quốc đã hiện

diện ở tất cả các quốc gia trong khu vực và Campuchia là một quốc gia quan trọng

trong chiến lược vươn ra bên ngoài của Trung Quốc.

Đầu tiên, Campuchia mong muốn Trung Quốc trở thành đối trọng với Thái Lan và

Hoa Kỳ. Campuchia – Thái Lan có những xung đột từ trong quá khứ do nhìn nhận

khác nhau về đền Preah Vihear. Mặc dù Tòa án quốc tế đưa ra phán quyết có lợi

cho Campuchia, nhưng nước này tố cáo, chỉ trích Thái Lan về các hành vi tiêu cực

liên quan đến chủ quyền đền Preah Vihear. Thêm vào đó, Thái Lan được cho có

tranh chấp với Campuchia dầu khí ngoài khơi. Thái Lan là quốc gia đồng minh

truyền thống bên ngoài Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Hoa

Kỳ. Hoa Kỳ thường xuyên và liên tục cáo buộc Campuchia vi phạm dân chủ, nhân

quyền và ngăn cản tự do tôn giáo, dẫn đến những lệnh trừng phạt về kinh tế từ Hoa

Kỳ đối với quốc gia này (Reuters, 2021). Việc Thái Lan được Hoa Kỳ hậu thuẫn đã

buộc Campuchia phải tìm đối tác tương xứng nhằm giảm thiểu ảnh hưởng và cân

bằng quyền lực. Vì vậy, Phnom Penh đã tìm đến Trung Quốc như là đối tác phù

hợp nhằm giảm thiểu áp lực tình hình của quốc gia này.

Thứ hai, Campuchia cần nguồn tiền đầu tư khổng lồ đến từ Trung Quốc. Sau khi

đánh bại chế đột diệt chủng Khmer Đỏ, Campuchia bị thiệt hại nặng nề. Vì vậy,

giới lãnh đạo nước này đã cố gắng tham gia tích cực các tổ chức, diễn đàn quốc tế

đa phương khu vực và thế giới nhằm huy động nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng,

chuyển đổi nền kinh tế lạc hậu và thiệt hại sau thập niên xung đột. Bước

vào thế kỷ 21, khi cuộc cách mạng công nghệ diễn ra liên tục và nhanh chóng, việc

ứng dụng công nghệ vào phương thức sản xuất sẽ giúp tăng năng suất và tăng sức

cạnh tranh của nền kinh tế. Khát khao đổi mới và chuyển đổi kinh tế của

Campuchia đã nhanh chóng được giới lãnh đạo Trung Quốc chú ý. Bên cạnh

những hàm ý về địa chính trị, Trung Quốc cũng cân nhắc dời nhiều doanh nghiệp

sang Campuchia nhằm tránh lệnh trừng phạt từ Hoa Kỳ và đối tác, đồng minh.

Trung Quốc cũng đã đầu tư nhiều dự án quan trọng ở Campuchia, trong đó có cơ

sở hạ tầng. Thêm vào đó, Trung Quốc đang dịch chuyển các lĩnh vực thâm hụt

nhân công và ứng dụng công nghệ thấp, lạc hậu và ô nhiễm môi trường sang các

quốc gia lân cận nhằm phục vụ cho các lĩnh vực công nghệ quan trọng, công nghệ

mới nổi như chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, blockchain,… Những lĩnh vực này được

Thủ tướng Lý Khắc Cường nhắc đến trong bài phát biểu vào năm 2017 đã cho biết

rằng Trung Quốc “sẽ thực hiện đầy đủ kế hoạch phát triển các ngành công nghiệp

mới nổi mang tính chiến lược” và “tăng tốc năng lực nghiên cứu (R&D), thương

mại hóa nguyên liệu mới, trí tuệ nhân tạo, mạch tích hợp, dược phẩm sinh học,

thông tin di động 5G và các công nghệ khác, đồng thời phát triển các cụm công

nghiệp trong các lĩnh vực này” (Bradsher & Mozur, 2017). Chủ tịch Tập Cận Bình

và ban lãnh đạo Trung Quốc đã thông qua nghị quyết Hội nghị Trung ương 3,

khóa 20 vào ngày 18/7/2024 về định hướng phát triển công nghệ cao trong bối

cảnh Trung Quốc định hướng giảm sự phụ thuộc vào công nghệ phương Tây và

Hoa Kỳ (Thùy Lâm, 2024). Ngoài ra, lương của người lao động ở Campuchia cũng

là điều kiện để Trung Quốc khuyến khích các doanh nghiệp nước này cân nhắc đầu

tư lớn, với mức lương trung bình trị giá 200 USD/tháng. Trong năm 2024, tổng

lượng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) của Trung Quốc chiếm đến gần 50% với trị giá

gần 7 tỷ USD trên tổng nguồn FDI trị giá 34.25 tỷ USD của đất nước Campuchia

(Khmer Times, 2025).

Thứ ba, Campuchia sẽ thay thế Trung Quốc trở thành đối trọng với Việt Nam.

Quan hệ Việt Nam – Campuchia là quan hệ đặc biệt. Hai nước đã cùng gắn kết

trong giai đoạn đấu tranh giải phóng dân tộc. Việt Nam đã giúp đỡ Campuchia

trong quá trình giải phóng nước này khỏi nạn diệt chủng Khmer Đỏ. Bước vào thế

kỷ 21, tâm lý lo lắng về sự can dự của Việt Nam hiện diện sâu sắc tại Campuchia,

được thúc đẩy chủ yếu bởi đảng đối lập dưới sự dẫn dắt của Sam Rainsy từ năm

2009 và có tác động trực tiếp đến các động thái thay đổi chính sách của Campuchia

đối với Việt Nam (Chheang, 2015). Trong khi đó, quan hệ Trung Quốc – Việt Nam

bên cạnh những dấu ấn phát triển vượt bậc, hai nước vẫn còn những xung đột trên

Biển Đông và Trung Quốc lo ngại Việt Nam nồng ấm trong quan hệ với Hoa Kỳ sẽ

làm gián đoạn lợi ích của Trung Quốc, đặc biệt là sự kiện nhảy bậc quan hệ lên

Đối tác chiến lược toàn diện được Việt Nam và Hoa Kỳ thiết lập vào năm 2023 (轩

东勒, 2023). Tình hình ở Biển Đông và quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đang được

nhiều chuyên gia và lãnh đạo Trung Quốc nhìn nhận bất lợi cho quốc gia này.

Theo ước tính, Trung Quốc có lượng hàng mỗi năm đi qua Biển Đông đạt 1.4

nghìn tỷ USD trong tổng số lượng hàng trị giá

5.3 nghìn tỷ USD của thế giới (China Power Team, 2021). Việt Nam có vị trí địa

chiến lược, địa chính trị cực kỳ đắc địa, có thể phong tỏa Biển Đông trong

trường hợp xảy ra xung đột. Do đó, Trung Quốc nhận thấy sự can dự vào

Campuchia là phù hợp với tình hình địa chính trị – địa chiến lược ở khu vực này

nhằm ngăn Hoa Kỳ và đối tác, đồng minh tạo thành bức tường thống nhất, để bảo

vệ chiến lược vươn mình ra thế giới của người đứng đầu đất nước tỷ dân. Có thể

thấy, Campuchia hội tụ đủ các yếu tố mà Trung Quốc cần trong tiến trình trở thành

siêu cường đứng đầu thế giới. Nhằm giúp Campuchia củng cố vị thế trong khu vực

và toàn cầu, Trung Quốc đã đầu tư vào các dự án quan trọng tại nước này như cơ

sở hạ tầng; năng lượng; sản xuất và công nghệ.

Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia

Campuchia có diện tích 181 nghìn km2, trong đó phân nửa diện tích là đồng bằng

nằm ở phía Nam và Đông Nam, còn lại là vùng đồi núi bao quanh đất nước. Dân số

Campuchia ước đạt khoảng 16 triệu người. Điều kiện tự nhiên tương đối trắc trở đã

khiến Campuchia không thể phát triển kinh tế trọn vẹn, dẫn đến nhiều thống kê về

kinh tế nước này. Kinh tế Campuchia tăng trưởng trung bình 5% – 6%/năm với

tổng quy mô ước đạt 45 tỷ USD vào năm 2024, ước đạt 51 tỷ USD vào năm 2025

(Manet, 2024). Trong khi đó, tổng sản phẩm bình quân theo sức mua (PPP) của

Campuchia ước đạt 160 tỷ USD (World Economics, n.d.).

Nhằm củng cố ảnh hưởng và vị thế tại Campuchia, Trung Quốc đã thúc đẩy hàng

trăm dự án quan trọng với mục tiêu tăng cường tính cạnh tranh của nền kinh tế

Campuchia cũng như gia tăng ảnh hưởng liên tục của Trung Quốc trong khu vực

Đông Nam Á và trên thế giới. Như đã đề cập, Trung Quốc đã đầu tư vào

Campuchia với hơn 800 dự án, tổng trị giá khoảng 34 tỷ USD, chiếm đến 50%

lượng FDI của quốc gia Đông Nam Á. Trong giai đoạn 2012 – 2017, Trung Quốc

đã đầu tư hơn 15 tỷ USD vào Campuchia, trải dài trên lĩnh vực bất động sản, cơ sở

hạ tầng, năng lượng,… (ASEAN Briefing, 2022). Những dự án được Trung Quốc

đầu tư đều đã cải thiện việc làm cho người lao động và thúc đẩy kinh tế địa

phương.

– Đặc khu kinh tế

Thuật ngữ “đặc khu kinh tế” (SEZ) lần đầu tiên xuất hiện lần đầu tiên vào cuối

những năm 1950 tại Ireland (The Economist, 2015). Sau đó, thuật ngữ này đã được

sử dụng phổ biến với mục tiêu thúc đẩy kinh tế thông qua các dự án có vốn đầu tư

nước ngoài (FDI). Tại Trung Quốc, SEZ đã trở thành mũi nhọn phát triển kinh tế

của nước này từ thời quốc gia Đông Bắc Á tiến hành cải cách, mở cửa kinh tế dưới

thời Đặng Tiểu Bình với sự thành lập Đặc khu Kinh tế Thâm Quyến vào năm 1980

(VOV, 2020). Nhờ kinh nghiệm và những thành tựu đạt được khi triển khai đặc

khu kinh tế, Campuchia đã tìm đến các nhà đầu tư Trung Quốc nhằm cải thiện hiệu

suất kinh tế đất nước và tạo việc làm cho người dân. Tháng 12/2005, Kế hoạch

Đặc khu Kinh tế được chính phủ Campuchia giới thiệu lần đầu tiên thông qua Nghị

định phụ số 147 về Tổ chức và Chức năng của Hội đồng Phát triển Campuchia

(CDC) để tái cấu trúc CDC và quy định chức năng của “Ủy ban Khu kinh tế đặc

biệt Campuchia (CSEZB)” và “Nghị định phụ số 148 về việc thành lập và quản lý

Khu kinh tế đặc biệt” (Nghị định phụ SEZ) nhằm

tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Trung Quốc thành lập SEZ tại quốc gia này

(Sisovanna, 2010).

Năm 2008, Sihanoukville trở thành địa phương có đặc khu kinh tế đầu tiên và đồng

thời là đặc khu kinh tế lớn nhất tại Campuchia. Đặc khu Sihanoukville có tổng diện

tích lên đến 11.13 km2, được chính phủ hai nước phê duyệt quy hoạch vào năm

2006. Đặc khu được xây dựng bởi Jiangsu Taihu Cambodia International

Economic Cooperation Zone Investment Co. Ltd. (Công ty Đầu tư Khu Hợp tác

Kinh tế Quốc tế Giang Tô Thái Hồ Campuchia), liên doanh bởi 4 công ty đến từ

Trung Quốc, trong đó tập đoàn trong lĩnh vực may mặc và thời trang Hongdou là

cổ đông lớn nhất và Cambodia International Investment Development Group Co.,

Ltd. (Công ty TNHH Tập đoàn Phát triển Đầu tư Quốc tế Campuchia/CIIDG). Dự

án được sự hỗ trợ vốn bởi Ngân hàng Xuất – Nhập khẩu Trung Quốc và Ngân

hàng Trung ương Trung Quốc. Tổng trị giá đầu tư ước tính khoảng 1.5 tỷ USD.

Đặc khu kinh tế Sihanoukville bên cạnh vấn đề về kinh tế, còn mang hàm nghĩa về

địa chính trị. Đặc khu Sihanoukville gần cảng tự trị nước sâu quan trọng, cách

khoảng 12km và nằm trên tuyến đường đi của BRI. Cảng nước sâu tại

Sihanoukville là cảng nước sâu duy nhất của cả đất nước Campuchia và vận

chuyển lên đến 70% lượng hàng hóa của cả nước (Williamson, 2023). Ngoài ra,

đặc khu Sihanoukville cũng cách sân bay quốc tế 3km, kết nối 4 thành phố trọng

điểm của Campuchia và cách thủ đô Phnom Penh 212km ( 商务部网站, 2017). Vì

tầm quan trọng của đặc khu kinh tế Sihanoukville về địa chính trị, địa chiến lược

và phát triển kinh tế, việc đầu tư mạnh mẽ vào đặc khu sẽ giúp Trung Quốc có ảnh

hưởng lên khu vực này.

Tháng 6/2021, đặc khu kinh tế Sihanoukville đã được Ngân hàng Công thương

Trung Quốc và Ngân hàng Trung ương Trung Quốc chi nhánh Giang Tô cấp tín

dụng đầu tư nhà máy nhiệt điện 100 MW. Dự án được thiết kế và xây dựng bởi

Công ty TNHH Viện Thiết kế Khí và Nhiệt điện Chiết Giang (Zhejiang Gas &

Thermoelectricity Design Institute Company Limited) và Công ty TNHH Kỹ thuật

Điện Vô Tích Guolian Huaguang (Wuxi Guolian Huaguang Electric Power

Engineering Company Limited) (AidData, n.d.). Hai công ty thi công và thiết kế

nhà máy đều thuộc sở hữu lần lượt của các tỉnh Chiết Giang và Giang Tô (Ham,

2021). Ngày 15/6/2022, Công ty Đầu tư Khu Hợp tác Kinh tế Quốc tế Giang Tô

Thái Hồ Campuchia ký kết hợp tác chiến lược với Công ty China Telecom Châu Á

Thái Bình Dương trong lĩnh vực thông tin hóa và công nghệ số nhằm xây dựng

đặc khu trở thành công viên thông minh ở giai đoạn 2 (柬埔寨西哈努克港经济特

区, 2022). Trước đó, trong giai đoạn 2010 – 2014, chính phủ hai nước đã ký kết

nhiều thỏa thuận hợp tác cùng điều hành đặc khu. Tính đến tháng 3/2020, hơn 170

nhà máy đến từ nhiều quốc gia trên thế giới, hầu hết các doanh nghiệp; nhà máy

đến từ Trung Quốc, được thành lập tại đặc khu kinh tế Sihanoukville, hơn 30.000

lao động Campuchia được tuyển dụng (Inclusive Development International,

2021). Những động thái và thành tựu kể trên đã giúp Trung Quốc củng cố sự hiện

diện tại Campuchia. Sau đặc khu kinh tế Sihanoukville, Trung

Quốc đã được đăng ký triển khai xây thêm ít nhất 10 đặc khu trong tổng số 46 đặc

khu được đăng ký tại Campuchia.

– Cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng là vấn đề đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của một quốc gia.

Khi cơ sở hạ tầng hiện đại, các sản phẩm trong nước tăng tính cạnh tranh trên thị

trường quốc tế. Ở các quốc gia trên thế giới, sự thành công của nền kinh tế gắn liền

với sự phát triển của cơ sở hạ tầng hiện đại. Đối với Campuchia, quy mô kinh tế

còn tương đối khó khăn, dẫn đến đất nước này còn hạn chế về cơ sở hạ tầng. Do

đó, Trung Quốc đã đầu tư hàng loạt dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm, trở thành điểm

nhấn, gắn kết quan hệ Campuchia – Trung Quốc.

Tháng 10/2022, đường cao tốc Phnom Penh – Sihanoukville đã hoàn tất xây dựng

kể từ khi bắt đầu xây dựng vào năm 2019 và thông xe vào tháng 11/2022. Đường

cao tốc dài 187km, trị giá 2 tỷ USD được Tổng Công ty Cầu đường Trung Quốc

(CRBC), doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, làm chủ dự án và được các ngân

hàng Trung Quốc hỗ trợ nguồn vốn vay, trong đó Ngân hàng Phát triển Trung

Quốc (CDB) và Ngân hàng Xuất – Nhập khẩu Trung Quốc (EXIMBANK) hỗ trợ

vốn 1.5 tỷ USD vào ngày 22/4/2019. Dự án bắt đầu nghiên cứu tiền khả thi vào

năm 2007. Năm 2016, CRBC và chính phủ Campuchia đã ký kết thỏa thuận khung

hợp tác dự án. Dự án cũng được sự tham gia của Bộ Thương mại Trung Quốc vào

năm 2019 (Aid Data, n.d.). Sau khi hoàn thành xây dựng dự án, đường cao tốc đã

kết nối thủ đô Phnom Penh với các công ty tại đặc khu kinh tế Sihanoukville và

những tỉnh thành ven biển của Campuchia, thúc đẩy liên kết vùng và tăng cường

tính cạnh tranh của nền kinh tế. Thủ tướng Campuchia Hun Sen đánh giá cao

những lợi ích mà đường cao tốc này mang lại cho tỉnh Sihanoukville, trong đó

đáng chú ý là thúc đẩy du lịch khi trung bình có đến hơn 140.000 lượt khách đến

tỉnh này (Ngin, 2022). Tính đến tháng 10/2024, đường cao tốc Phnom Penh –

Sihanoukville đã ghi nhận hơn 10 triệu lượt xe lưu thông (CCCC, 2024). Thủ

tướng Hun Sen thời điểm đó đã nhìn nhận đường cao tốc sẽ “tạo động lực mới cho

sự phát triển kinh tế và du lịch của Campuchia vì nối thủ đô với cảng biển nước

sâu quốc tế” (Huaxia, 2022). Có thể thấy, Trung Quốc đã tập trung đầu tư vào

những tuyến đường trọng điểm tại Campuchia nhằm đưa quốc gia này thành quốc

gia có ảnh hưởng nhất đối với Campuchia.

Dự án trọng điểm tiếp theo trong Sáng kiến Vành đai, con đường của Trung Quốc

là đường cao tốc Phnom Penh – Bavet. Ngày 7/6/2023, Bộ Giao thông Công chính

Campuchia đã thực hiện lễ khởi công xây dựng. Tháng 11/2023, Bộ Giao thông

vận tải và Công chính Campuchia và Tổng công ty Cầu đường Trung Quốc ký thỏa

thuận khung xây dựng dự án. Dự án có chiều dài lên đến 138km, kết nối Trung

Quốc, Việt Nam và Thái Lan thông qua tuyến cao tốc ASEAN 1. Dự án được Tổng

Công ty Cầu đường Trung Quốc (CRBC) làm chủ dự án và được ngân hàng Trung

Quốc hỗ trợ vốn vay. Dự án có tổng trị giá khoảng 1.6 tỷ USD. Dự án sẽ được dự

kiến hoàn thành vào năm 2026 hoặc 2027 (Meng Seavmey, 2023). Thủ tướng Hun

Sen trong buổi lễ khởi công dự án tuyên bố: “Đường cao tốc Phnom Penh – Bavet

là một thành quả nữa (sau dự án Phnom

Penh – Sihanoukville) của sự hợp tác giữa Campuchia và Trung Quốc theo Sáng

kiến Vành đai và Con đường”. Ông khẳng định dự án sẽ “thúc đẩy tăng trưởng,

đầu tư, thương mại, du lịch và vận tải xuyên biên giới giữa Campuchia và Việt

Nam”. Dự án được Thủ tướng Hun Sen thời điểm đó nhìn nhận là biểu tượng của

tình hữu nghị, hợp tác Trung Quốc – Campuchia (Gao Jingyan, 2023). Những

tuyên bố của Thủ tướng Hun Sen đã tái khẳng định tầm quan trọng của các dự án

do các tập đoàn nhà nước Trung Quốc đầu tư cũng như quan hệ bền chặt giữa

Campuchia và Trung Quốc.

Ngày 5/5/2022, cảng nước lớn thứ ba tại Campuchia ở tỉnh Kampot được khởi

công. Cảng có vị trí gần với biên giới Việt Nam. Dự án cảng được Công ty Xây

dựng Thượng Hải và Tổng Công ty Xây dựng cầu đường Trung Quốc thi công xây

dựng. Cảng có độ sâu 50 feet và công suất tàu tải trọng lên đến 100.000 tấn. Dự án

có tổng trị giá 1.5 tỷ USD. Giai đoạn đầu dự án sẽ đầu tư 200 triệu USD để xây

dựng và hoạt động với năng suất 300.000 tấn/năm. Giai đoạn hai sẽ nâng công suất

lên 600.000 tấn/năm vào năm 2030 và diện tích lên đến 1.500 mẫu Anh, tương

đương 600 hecta với nhiều hạng mục quan trọng như hậu cần cảng, nhà máy lọc

dầu, kho bãi,… Cảng Kampot được nhận định sẽ bổ trợ cho cảng Sihanoukville và

cảng Phnom Penh nhằm tăng cường năng lực vận chuyển và cạnh tranh hàng hóa

của Campuchia. Quy mô cảng cho thấy tham vọng chuyển đổi kinh tế, tăng tính

cạnh tranh nền kinh tế của chính phủ Campuchia. Bộ trưởng Giao thông vận tải và

Công chính Campuchia Sun Chanthol tin tưởng cảng Kampot sẽ trở thành cảng tự

trị có sức cạnh tranh cao với các cảng khác trong khu vực (Huaxia, 2023). Trong

khi đó, Phó Thủ tướng Campuchia tại buổi khởi công tuyên bố cảng Kampot sẽ là

cảng hiện đại hàng đầu Đông Nam Á, giúp thúc đẩy giao thương hàng hóa chủ lực

của Campuchia với quốc tế (The Maritime Executive, 2023). Sau khi khánh thành

giai đoạn đầu vào ngày 6/6/2024, Thủ tướng Hun Manet nhận định cảng Kampot

sẽ trở thành cảng huyết mạch quan trọng mới cho hệ thống vận tải hàng hải của

Campuchia, cải thiện hoạt động thương mại, thúc đẩy phát triển kinh tế và phát

triển xã hội của đất nước Campuchia (Khánh Minh, 2024). Những tuyên bố xuyên

suốt của giới lãnh đạo Campuchia cho thấy quốc gia này mong muốn chuyển mình

trở thành một thế lực mới trong khu vực với sự hỗ trợ từ Trung Quốc.

Bên cạnh các dự án cao tốc huyết mạch, các sân bay quốc tế đã trở thành mục tiêu

của Trung Quốc nhằm củng cố sự hiện diện lâu dài tại Campuchia. Kể từ năm

2007, Trung Quốc đã đầu tư vào hơn 60 sân bay quốc tế ở các nước. Tại

Campuchia, ba sân bay quốc tế huyết mạch bao gồm Techo Takhmao; Mondulkiri

và Siem Reap-Angkor đã được Trung Quốc đầu tư thông qua nhiều hình thức khác

nhau. Bên cạnh sân bay Mondulkiri đã bị hủy bỏ đầu tư do ảnh hưởng của đại dịch

Covid-19, những dự án sân bay còn lại được kỳ vọng góp phần phát triển kinh tế –

xã hội Campuchia, tăng cường quan hệ hai nước Campuchia – Trung Quốc thông

qua Sáng kiến Vành đai, con đường.

Sân bay quốc tế có sự ảnh hưởng của Trung Quốc đầu tư đầu tiên là Techo

Takhmao. Sân bay được khởi công vào năm 2019 tại tỉnh Kandal, được gợi ý

vào năm 2016 và công bố chính thức vào năm 2018. Sân bay có tổng diện tích lên

đến 2.600 hecta, cách thủ đô Phnom Penh 30km về phía Nam, có vị trí địa chiến

lược – địa chính trị quan trọng đối với quốc gia này. Sân bay có tổng đầu tư lên

đến 1.5 tỷ USD, trong đó 1.1 tỷ USD được Ngân hàng Phát triển Trung Quốc hỗ

trợ vốn. Sân bay được Tập đoàn Cục Kỹ thuật Xây dựng Thứ ba của Trung Quốc

phụ trách xây dựng nhà ga sân bay; Tập đoàn Shanghai Baoye, công ty trực thuộc

Tổng Công ty Luyện kim Trung Quốc xây dựng đường băng, đường lăn, sân đỗ và

các cơ sở liên quan (François Camps, 2022). Mặc dù các công ty nhà nước Trung

Quốc không đóng vai trò chủ đầu tư dự án như các dự án đường cao tốc hoặc đặc

khu kinh tế nhưng các doanh nghiệp nhà nước vẫn đóng vai trò quan trọng ở các

hạng mục đặc biệt của cảng hàng không và là nơi cấp vốn duy nhất cho cảng hàng

không quốc tế Techo Takhmao. Sau khi hoàn thành xây dựng, sân bay sẽ trở thành

cảng hàng không lớn thứ chín thế giới.

Sân bay Techo Takhmao được kỳ vọng sẽ giúp thủ đô Phnom Penh của

Campuchia trở thành một “Singapore mới”, trong đó nguồn thu nhập của sân bay

sẽ thúc đẩy kinh tế Campuchia ngang bằng với Singapore. Giai đoạn đầu tiên của

sân bay sẽ được đưa vào sử dụng vào năm 2025, dự kiến đón tiếp 13 – 15 triệu lượt

hành khách/năm và vận chuyển 175.000 tấn hàng hóa mỗi năm và giai đoạn hai

ước tính đón 30 triệu lượt hành khách/năm. Đến năm 2050, sân bay Techo

Takhmao sẽ tiếp đón 50 triệu lượt hành khách/năm (James Whitehead, 2024). Sau

khi sân bay được khởi công, 22 doanh nghiệp Nhật Bản đã quan tâm đến đầu tư

vào sân bay Techo Takhmao, các vùng phụ cận sân bay; các địa điểm khác tại

Campuchia và đến khảo sát thực địa vào 20/12/2023 sau chuyến thăm của Thủ

tướng Hun Manet đến Nhật Bản (Kunmakara, 2023). Có thể thấy, sân bay chưa đi

vào hoạt động nhưng đã góp phần cải thiện hình ảnh và tình hình đầu tư ở

Campuchia, góp phần phát triển kinh tế về dài hạn.

Ngoài ra, việc đặt tên sân bay có chữ “Techo” được Thủ tướng Hun Sen chọn vào

ngày 9/12/2021 trong một chuyến khảo sát cho thấy ẩn ý đến từ người đứng đầu

chính phủ Campuchia. “Techo” là một tước hiệu cao quý, chỉ dành cho các cá nhân

có công lớn đối với các vương triều Khmer. Việc chọn tên sân bay dựa trên sự kiện

vua Khmer ban tặng chữ “Techo” cho Meas, một vị lãnh đạo quân đội Khmer

trong thời phong kiến Campuchia tại tỉnh Kandal, địa điểm được chọn để xây

dựng sân bay (AKP Phnom Penh, 2021). Trong giai đoạn đất nước Campuchia còn

gặp nhiều khó khăn, việc đặt tên dựa trên yếu tố lịch sử, văn hóa mang tính cổ vũ,

khích lệ sẽ tăng cường sự ủng hộ của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã

hội. Sự kiện cũng biểu thị hàm ý chính phủ Campuchia mong muốn khôi phục hào

quang của nước này như vương quốc Khmer từng có. Để có thể khôi phục hào

quang đất nước, liên kết với Trung Quốc, một quốc gia đang trở thành tấm gương

của các nước Á Đông trong phát triển kinh tế – xã hội là việc cần thiết để khôi

phục lịch sử hào hùng của Campuchia trong quá khứ…

Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia và tác động đối với Việt Nam – Phần

cuối

…Sân bay quốc tế thứ hai được Trung Quốc đầu tư là Siem Reap-Angkor. Sân bay

có diện tích 700 hecta, cách Angkor Wat 40km và Siem Reap 50km về phía Đông.

Dự án được giới thiệu lần đầu vào năm 2010 với mục tiêu xây dựng thay thế sân

bay Siem Reap cũ bị quá tải. Dự án Siem Reap-Angkor ước tính trị giá lên đến 1.1

tỷ USD, được ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB), Ngân hàng nhà nước

Trung Quốc hỗ trợ vốn 660 triệu USD (China Development Bank, 2021). Dự án

được chính phủ Campuchia giao cho công ty Trung Quốc có tên Yunnan

Investment Holdings Limited để làm chủ đầu tư dự án vào tháng 12/2016. Dự án ở

giai đoạn 1 ước tính tiếp đón 7 triệu lượt khách, giai đoạn 2 tiếp đón 12 triệu lượt

khách vào năm 2030 và giai đoạn 3 vào năm 2050 tiếp đón 20 triệu lượt

khách/năm (Sothear, 2024). Năng lực tải trọng hàng hóa ước tính từ

10.000 – 60.000 tấn. Tính đến năm 2024, sân bay Siem Reap-Angkor đã tiếp đón

1.3 triệu khách sau một năm đi vào hoạt động. Mao Havannall, Bộ trưởng phụ

trách Cục Hàng không Dân dụng Campuchia cho biết sân bay Siem Reap- Angkor

đã thúc đẩy du lịch, thương mại và đầu tư ở tỉnh Siem Reap và các tỉnh thành lân

cận. Ông Liu Minglin, Phó Chủ tịch Yunnan Investment Holdings Limited cho biết

sân bay là kết quả hợp tác mang tính bước ngoặt trong Sáng kiến Vành đai, con

đường giữa hai nước Campuchia và Trung Quốc (Khmer Times, 2024). Tập đoàn

này đang tiếp tục tìm hiểu các cơ hội đầu tư mới ở Campuchia. Yunnan Investment

Holdings Limited là doanh nghiệp nhà nước, có trụ sở tại tỉnh Vân Nam, Trung

Quốc, được thành lập vào năm 1997 và là công ty nhà nước được thành lập sớm

nhất tại tỉnh Vân Nam, đầu tư trải dài trên nhiều lĩnh vực (Baidu, n.d.). Có thể

thấy, các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đang được sự hậu thuẫn từ chính phủ

Trung Quốc để triển khai các hạng mục quan trọng nhằm tăng cường ảnh hưởng ở

Campuchia.

Ngày 17/10/2023, chính phủ Campuchia với đại diện là Phó Thủ tướng Sun

Chanthol dẫn đầu đã ký kết thỏa thuận khung với Tổng Công ty cầu đường Trung

Quốc về dự thảo khung xây dựng một kênh đào có công suất lớn, phục vụ nhu cầu

di chuyển hàng hóa, kết nối hai con sông Mekong và Bassac với vịnh Thái Lan.

Tại phiên họp Quốc hội Campuchia vào ngày 19/5/2023, thống nhất đổi tên dự án

ban đầu “Hệ thống Logistics và Điều hướng Tonle Bassac” thành “Kênh đào Phù

Nam”. Dự án có độ sâu lên đến 5.4m, dài 180km. Dự án cũng bao gồm 3 đập thủy

điện, 11 cây cầu và vỉa hè dài 208km. Dự án có tổng trị giá lên đến 1.7 tỷ USD và

được khởi công vào ngày 5/8/2024, dự kiến dự án sẽ cần 4 năm hoàn thành

(Nguyễn Thành Trung, 2023). Dự án sẽ do các ngân hàng nhà nước Trung Quốc

cấp vốn đầu tư. Mục tiêu của dự án nhằm tăng cường tính kết nối cho các cảng đã

và đang xây dựng ở Campuchia, thúc đẩy thương mại và tạo việc làm cho 5 triệu

người, đồng thời giảm thiểu lên đến 30% chi phí mà các doanh nghiệp Campuchia

cần trả khi đi qua cảng Cái Mép và cảng Cát Lái thuộc chủ quyền Việt Nam.

Sau khi thông tin được công bố, nhiều chuyên gia quốc tế đã lên tiếng về tính khả

thi của dự án vì khả năng hồi vốn thấp và tính logic dự án. Đại diện các nước trong

khu vực và trên thế giới đã bày tỏ quan ngại về khả năng kênh đào Phù Nam làm

lệch hướng dòng chảy sông Mekong với lượng nước từ sông Mekong

về Đồng bằng Sông Cửu Long sẽ giảm đến 50%, gây khô hạn, thiếu nước trầm

trọng và dẫn đến các thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến hàng chục triệu người dân

dọc sông Mekong, trong đó có 1.6 triệu người dân Campuchia và tác động sâu sắc

đến an ninh lương thực toàn cầu (Pham Phan Long, 2024). Những quốc gia trong

Ủy hội sông Mekong (MRC) đã nhiều lần kêu gọi Campuchia cung cấp thêm thông

tin dự án để có những đánh giá khách quan sau khi chính phủ Campuchia không

thông qua tham vấn các nước thành viên, đơn phương trình lên MRC, cho biết dự

án chỉ có tác động đối với môi trường và tiếng ồn do xây dựng công trình (Trần

Phương, 2024). Ngoài ra, việc xây dựng kênh đào Phù Nam được nhiều nhận định

rằng sẽ tăng thêm 500km khi đi từ kênh đào đến cảng Kampot và đi ngang qua

mũi Cà Mau, thay vì giảm 30% chi phí đi lại của doanh nghiệp như chính phủ

Campuchia tuyên bố (An Bình – Hoàng Nam, 2024). Vấn đề tài chính để xây dựng

kênh đào cũng được cho là mơ hồ và không khả thi và việc thay đổi chủ đầu tư dự

án trong vòng 1 năm do các công ty Campuchia nắm tỷ trọng lớn cho thấy dự án

mang tính chất mơ hồ và khả năng Trung Quốc dừng rót vốn vào dự án sau khi làm

lễ khởi công dự án (Buckley & Stanhope, 2024). Nhiều ý kiến chuyên gia cũng cho

biết việc xây dựng kênh đào Phù Nam nhằm phục vụ cho công tác điều động lực

lượng quân sự vì kênh đào có thể chứa sà lan container tải trọng lên đến 1.000 tấn

và cao nhất lên đến 5.000 tấn, dự án cũng ở gần với căn cứ hải quân Ream. Thủ

tướng Hun Manet cũng lên tiếng phủ nhận và khẳng định không cho bất kỳ quốc

gia nào sử dụng cơ sở hạ tầng Campuchia phục vụ mục đích quân sự riêng và

Campuchia hoàn toàn có quyền quyết định đối với các dự án trong nước, không

phải nước ngoài. (Nguyễn Hồng Quân, 2024) (Thu Nguyễn, 2024)

Bên cạnh các dự án lưỡng dụng kể trên, chính phủ Trung Quốc cũng gia tăng ảnh

hưởng thông qua việc tài trợ nâng cấp căn cứ hải quân Ream. Căn cứ hải quân

Ream nằm ở ngoài khơi vịnh Thái Lan, thuộc tỉnh Sihanoukville và cách cảng

Sihanoukville 30km. Thêm vào đó, căn cứ hải quân Ream là cửa ngõ duy nhất của

hải quân Campuchia để đi ra biển. Đặc biệt, căn cứ này gần eo biển Malacca, nơi

có yếu tố địa chính trị quan trọng khi 2/3 lượng hàng xuất khẩu có nguồn gốc từ

Trung Quốc trong tổng lượng hàng trị giá 3.5 nghìn tỷ USD đi qua eo biển này

mỗi năm và eo biển Malacca đang diễn ra cuộc cạnh tranh gay gắt giữa Hoa Kỳ và

Trung Quốc (Dent, 2023). Do đó, việc can thiệp vào cảng quân sự này sẽ giúp

Trung Quốc xác lập, củng cố vị thế và ảnh hưởng ở nước này và trong khu vực.

Ngày 22/12/2016, Tập đoàn Luyện kim Số Một Trung Quốc, một công ty nhà

nước trực thuộc Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc đã ký kết thỏa thuận khung Dự

án mở rộng cảng hải quân Ream với Bộ Quốc phòng Campuchia. Đến tháng

6/2022, dự án mới bắt đầu được khởi công xây dựng và hoàn thành vào tháng

9/2022 (Wooley, Zhang, Fedorochko, & Patterson, 2023). Dự án cũng đang triển

khai giai đoạn 2 và 3 nhằm phục vụ công việc sản xuất, tiếp nhận tàu chiến và các

cơ sở hạ tầng phục vụ mục tiêu quân sự (Yaacob, 2024). Kể từ khi ký kết, các nhà

hoạch định chính sách Hoa Kỳ đã nhiều lần cáo buộc Campuchia cho phép Trung

Quốc sử dụng cảng quân sự Ream sau khi tạp chí Wall Street

Journal đăng tải thông tin vào tháng 7/2019. Năm 2021, Tùy viên Quốc phòng Bộ

Ngoại giao Hoa Kỳ bị chính phủ Campuchia từ chối quyền tiếp cận căn cứ hải

quân, khiến nước này có cơ sở nghi ngờ về sự đồn trú của hải quân Trung Quốc

(Reuters, 2021). Chính phủ Campuchia đã nhiều lần phủ nhận. Sau thông tin từ

Wall Street Journal, Thủ tướng Campuchia Hun Sen thời điểm đó cho biết: “Đây

[việc chính phủ Campuchia được cho ký hợp tác mờ ám với Trung Quốc về hiện

diện tại cảng quân sự Ream] là tin tức sai sự thật nghiêm trọng nhất chống lại

Campuchia”. Tuy nhiên, tháng 6/2021, Bộ trưởng Quốc phòng Campuchia, Tea

Banh xác nhận với truyền thông rằng Trung Quốc đang hỗ trợ Campuchia nâng

cấp căn cứ hải quân Ream và “không có điều khoản ràng buộc” (Davidson, 2022).

Có thể thấy, việc Trung Quốc đồn trú quân sự tại cảng quân sự Ream hoàn toàn có

khả năng xảy ra.

Bên cạnh dự án kể trên, Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc thông qua công ty chi

nhánh tại Singapore cùng với Công ty TNHH Đầu tư và Xây dựng nước ngoài Tứ

Xuyên Huashi, một công ty con trực thuộc Tập đoàn nhà nước Sichuan Huashi và

Tổng Công ty Đường sắt Trung Quốc trở thành nhà thầu chính của dự án rộng 360

km2, trị giá 3.8 tỷ USD. Dự án có tên Khu thí điểm đầu tư và phát triển toàn diện

Campuchia–Trung Quốc & Khu nghỉ dưỡng bờ biển Dara Sakor. Dự án tọa lạc ở

tỉnh Koh Kong, bờ biển Dara Sakor do Union Development Group (UDG), công ty

con của Tập đoàn Phát triển Ưu Liên Thiên Tân, tập đoàn nhà nước làm chủ đầu

tư. Dự án đặt mục tiêu thu hút hơn 6.8 triệu lượt khách du lịch mỗi năm và dự án

sẽ thu hút dân số hơn 1.3 triệu người. Dự án cũng có một sân bay quốc tế riêng.

Tuy nhiên, chủ đầu tư dự án đã bị chính quyền Hoa Kỳ, cụ thể là Bộ Tài chính vào

ngày 15/9/2020 dưới thời chính phủ Tổng thống Donald Trump, cáo buộc xây

dựng khu tổ hợp này nhằm mục đích hỗ trợ tăng cường hiện diện quân sự của

Trung Quốc tại Campuchia do vị trí dự án nằm ở bờ biển và lo ngại tuyên bố của

Người Phát ngôn chính phủ Campuchia rằng (dự án/bờ biển) Dara Sakor hoàn toàn

có thể chuyển đổi thành căn cứ quân sự (Thu Thủy, 2020).

Tác động đối với Việt Nam

Các dự án do Trung Quốc đầu tư đã tạo ra nguồn kinh tế lớn và tạo việc làm cho

hàng triệu người dân ở các tỉnh thành của Campuchia, tăng tính liên kết vùng, góp

phần thúc đẩy chuyển đổi kinh tế – xã hội ở quốc gia này và tăng cường hình ảnh,

vị thế tích cực của Campuchia trong khu vực và trên thế giới. Bên cạnh những ảnh

hưởng tích cực, các dự án cũng đem lại những tác động tiêu cực đối với

Campuchia.

Tác động đầu tiên là vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Như đề cập, các dự

án do Trung Quốc đầu tư vào Campuchia xoay quanh cơ sở hạ tầng, nhà máy sản

xuất điện sử dụng năng nhiên liệu hóa thạch, cơ sở sản xuất may mặc truyền thống

và các loại hình khác. Những hoạt động từ các dự án và sản xuất do Trung Quốc

đầu tư được cho là nguyên nhân chính dẫn đến sự ô nhiễm môi trường ngày càng

nghiêm trọng ở Campuchia. Bên cạnh đó, vấn đề sản xuất điện phục vụ cho các

đặc khu kinh tế và các dự án hạ tầng cũng được cho là nguyên nhân

góp phần dẫn đến ô nhiễm. Hiện nay, sản lượng điện Campuchia phụ thuộc lên đến

75% nguồn đầu vào từ nhiên liệu hóa thạch sau quá trình chuyển đổi từ thủy điện

do biến đổi khí hậu trầm trọng ở quốc gia này, góp phần dẫn đến ô nhiễm môi

trường nghiêm trọng ở Campuchia (Zafirah Mohamed Zein, 2020).

Tác động thứ hai là sự phụ thuộc vào Trung Quốc ngày càng sâu sắc của chính phủ

Campuchia. Trong quan hệ quốc tế, các hoạt động liên kết với quốc gia khác nhằm

cân bằng ảnh hưởng của quốc gia còn lại diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên, việc

không cân bằng hợp lý sẽ dễ dàng dẫn đến sự phụ thuộc vào quốc gia đối tác mà

chính quốc tìm đến. Đối với Campuchia, quốc gia này mong muốn Trung Quốc trở

thành đối trọng khi Hoa Kỳ và Thái Lan gây sức ép. Trong khi đó, như đề cập,

Việt Nam được cho là có tác động đáng kể đối với quốc gia này do những hiểu

lầm về lịch sử và giới lãnh đạo Campuchia mong muốn giảm thiểu ảnh hưởng của

Việt Nam. Tuy nhiên, việc tìm kiếm đến Trung Quốc, một quốc gia vượt trội về

khả năng kinh tế – chính trị – quân sự, sẽ giúp Campuchia vượt qua những thách

thức trong khu vực nhưng sự phụ thuộc vào Trung Quốc ngày càng sâu sắc là

không thể tránh khỏi.

Trung Quốc đã trở thành điểm đến lý tưởng của ngành dệt may vốn chiếm tỷ trọng

đến 40% GDP của đất nước Campuchia, nhằm giảm phụ thuộc vào các nước lân

cận. Theo số liệu năm 2022, ngành dệt may của Campuchia có tổng trị giá lên đến

9 tỷ USD. Có thể thấy, đây là một sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Campuchia.

Tuy nhiên, đến 90% các nhà máy gia công sản phẩm dệt may ở Campuchia đều có

nguồn gốc đến từ Trung Quốc (Research and Markets, 2023). Điều này đồng nghĩa

với việc các sản phẩm dệt may do các doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất có trị giá

8.1 tỷ USD. Sự phụ thuộc vào Trung Quốc của chính phủ Campuchia cũng Tính

đến tháng 9/2024, tổng nợ của Campuchia đối với Trung Quốc là hơn 4 tỷ USD

trong tổng số hơn 10 tỷ USD mà chính phủ Campuchia vay của nước ngoài, chưa

bao gồm các khoản vay từ những nhân tố nước ngoài có nguồn gốc đến từ Trung

Quốc (Sangeetha Amarthalingam, 2024). Trong khi đó, như đề cập, tổng nguồn

FDI gần 7 tỷ USD thông qua các dự án chủ yếu là cơ sở hạ tầng, đặc khu kinh tế

và dự án phụ trợ của Trung Quốc đã tạo lập sự ảnh hưởng lên Campuchia và khiến

nước này từng bước phụ thuộc vào quốc gia Đông Bắc Á.

Tác động thứ ba là các hoạt động phạm pháp diễn ra ở Campuchia có yếu tố Trung

Quốc diễn ra liên tục tại quốc gia Đông Nam Á này. Nhờ những ưu đãi về thuế

quan và các đạo luật được cho là cởi mở và khép kín, những đặc khu kinh tế do

Trung Quốc đầu tư, đặc biệt là Sihanoukville đã trở thành tụ điểm của những hoạt

động lừa đảo công nghệ cao, các hoạt động ở những đặc khu này chủ yếu là các

sòng bạc và các hoạt động làm bất ổn an ninh như buôn người, lừa đảo, rửa tiền…

ngày càng nghiêm trọng (Asia Financial, 2024). Trong năm 2023, theo Intepol,

hơn 100.000 người bị bán vào các đường dây lừa đảo trực tuyến ở Campuchia

(Trung Hưng, 2024). Những hoạt động bất hợp pháp diễn ra trong nhiều năm đã

khiến tình hình ở Campuchia trở nên nghiêm trọng và ảnh hưởng tiêu cực đến hình

ảnh của Campuchia đối với cộng đồng quốc tế. Thêm vào đó,

các hoạt động bất hợp pháp cũng khiến chính phủ nước này thiệt hại đáng kể về

nguồn lực và nhân lực xử lý vấn đề.

Đối với Việt Nam, những dự án do Trung Quốc đầu tư ở Campuchia có những tác

động sâu sắc và đáng kể đến an ninh và lợi ích quốc gia của Việt Nam. Trong bối

cảnh toàn cầu hóa, các quốc gia liên kết chặt chẽ với nhau về kinh tế và những

đường biên giới chỉ còn là hình thức. Vì vậy, những dự án do Trung Quốc đầu tư

tác động trực tiếp đến Việt Nam là có khả năng xảy ra.

Đầu tiên, những dự án do Trung Quốc đầu tư vào Campuchia sẽ gây áp lực lên

Việt Nam về địa chính trị, địa chiến lược. Những hoạt động xây dựng cơ sở hạ

tầng, bên cạnh những yếu tố tích cực, như thúc đẩy phát triển kinh tế; du lịch và

liên kết vùng, giảm chi phí vận chuyển, còn là các hoạt động triển khai quân sự

trong trường hợp xảy ra xung đột, chiến tranh. Trên bình diện khu vực, Trung

Quốc đã triển khai các hệ thống cơ sở hạ tầng dưới nhiều hình thức nhằm kết nối

Trung Quốc với các quốc gia Đông Nam Á. Những dự án cơ sở hạ tầng được tài

trợ, đầu tư theo hình thức tỷ trọng nghiêng về Trung Quốc, vì vậy quốc gia này có

quyền triển khai theo tính toán chiến lược. Nhiều dự án do Trung Quốc đầu tư đều

ở gần các địa điểm quan trọng với Việt Nam như các cảng biển, kênh đào Phù

Nam và căn cứ quân sự Ream. Năm 2022, Lực lượng vũ trang Campuchia (RCAF)

đã mua hệ thống tên lửa đất đối không KS-1C do Trung Quốc sản xuất với tầm bắn

lên tới 50km (Global Defense News, 2023). Có thể thấy, các dự án do Trung Quốc

đầu tư hoàn toàn có khả năng tiếp cận các hạng mục quan trọng trong trường hợp

tiêu cực

Thứ hai, những vấn đề về an sinh xã hội ở Campuchia cũng sẽ tác động trực tiếp

đến Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ cao, các hoạt động lừa đảo ở Campuchia

đã có những tác động trực tiếp đối với người dân Việt Nam. Nhiều người Việt

Nam đã bị những đối tượng lừa đảo bắt và bán sang Campuchia. Chỉ riêng trong

tháng 12/2024, hơn 500 người Việt Nam đã được Bộ Công an Việt Nam và

Campuchia phối hợp giải cứu (ANTV, 2024). Trong đầu năm 2025, 60 đối tượng

người Việt Nam đã bị công an Việt Nam bắt giam vì liên quan đến đường dây lừa

đảo ở Campuchia. Theo thông tin từ Bộ Công an, đường dây này đã lừa đảo hơn

1.800 tỷ của hơn 13.000 người dân Việt Nam ở nhiều tỉnh thành trên cả nước (Võ

Nam, 2025). Sự kiện cho thấy tình trạng lừa đảo xuyên biên giới ở Campuchia

hướng vào Việt Nam đang có chiều hướng ngày càng phức tạp. Những sự kiện kể

trên cần dành nhiều thời gian giải quyết và sẽ tiêu hao nguồn lực và vật lực cực kỳ

lớn.

Có thể thấy, những tác động của các dự án của Trung Quốc ở Campuchia đối với

Việt Nam là cực kỳ to lớn. Vì vậy, chính phủ Việt Nam cần có nhiều chiến lược

nhằm thay đổi tình hình.

Đầu tiên, chính phủ Việt Nam cần cam kết ủng hộ Campuchia trong các vấn đề

quốc tế và khu vực. Bất kỳ quốc gia khi tham gia vào các cơ chế đa phương, đều

mong muốn nhận được sự hỗ trợ tích cực từ cộng đồng quốc tế. Trong giai đoạn

sau chiến tranh, Việt Nam cũng đã nhận được sự hỗ trợ nhiệt thành từ các quốc gia

để tái thiết kinh tế – xã hội. Trong bức thư gửi Quốc vương Campuchia

Norodom Sihanouk vào ngày 23/6/1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết việc thiết

lập quan hệ ngoại giao hai nước là “biểu tượng rực rỡ của mối tình hữu nghị thân

thiết đoàn kết chiến đấu”, “nhân tố tích cực trong việc gìn giữ hòa bình ở Đông

Dương và Đông Nam Á”. Có thể thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá cao tầm

quan trọng của việc gìn giữ và phát triển mối quan hệ hai nước. Chủ tịch Hồ Chí

Minh trong bức thư gửi vào năm 1968, đã tái khẳng định: “Ngày nay cũng như

ngày mai, hai nước chúng ta mãi mãi là người bạn thân thiết” (Trần Mạnh, 2022).

Có thể thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh sự phát triển của Việt Nam và

Campuchia nên cần song hành với nhau. Hiện nay, Việt Nam, với vai trò là quốc

gia có vị thế và tiếng nói quan trọng trong các vấn đề toàn cầu và khu vực, cần có

sự ủng hộ với sự phát triển của Campuchia nhằm giúp Campuchia chuyển đổi mô

hình phát triển kinh tế, củng cố hình ảnh và vị thế Campuchia trên thế giới. Trong

chuyến viếng thăm Campuchia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong ngày

12-13/7/2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ủng hộ sự tăng trưởng trong

quan hệ giữa hai nước thông qua nhiều lĩnh vực và kêu gọi tiếp tục gắn kết trong

quan hệ giữa hai nước (Trung Duy, 2024). Trong cuộc hội kiến với Quốc vương

Campuchia tại Việt Nam vào tháng 11/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm và lãnh đạo

Đảng, Nhà nước tái khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam, ủng hộ tầm

nhìn; định hướng phát triển của Campuchia trong giai đoạn mới và chuyến thăm

của Quốc vương Campuchia sẽ góp phần đưa quan hệ hợp tác hai nước phát triển

mạnh mẽ, vì lợi ích phát triển và phồn vinh của nhân dân mỗi nước, đóng góp tích

cực vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới (Báo

Điện tử Chính phủ, 2024) (Báo Điện tử Chính phủ, 2024). Sau khi chính phủ

Campuchia dưới thời Thủ tướng Hun Manet quyết định rút khỏi Tam giác phát

triển CLV, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết

Việt Nam cam kết tiếp tục thúc đẩy các cơ chế hợp tác hiện có và tìm kiếm các

phương thức hợp tác kinh tế mới phù hợp với điều kiện và tình hình thực tiễn của

hai nước, góp phần vào sự phát triển chung (Duy Linh, 2024).

Chính phủ Việt Nam cũng cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia hợp tác sâu

rộng vào nền kinh tế Campuchia. Tính đến năm 2024, Việt Nam là quốc gia đứng

ở vị trí thứ hai sau Trung Quốc trở thành nước có tổng lượng vốn đầu tư nước

ngoài (FDI) lớn thứ hai tại Campuchia với 3.5 tỷ USD (Văn Đỗ – Tuấn Anh,

2025). Nhằm cải thiện con số kể trên, chính phủ Việt Nam cần có những cơ chế

phù hợp nhằm thúc đẩy hàng tiêu dùng Campuchia ở Việt Nam. Trong giai đoạn

2021 – 2022, lũy kế gần 20 triệu tấn hàng hóa và hơn 1.3 triệu lượt hành khách đi

qua tuyến thủy nội địa Việt Nam – Campuchia và hai bên đã ký kết hợp tác giảm

phí nội địa đường thủy (Thiên Ân, 2023) (Anh Tú, 2021). Việt Nam đã tăng cường

nhập khẩu các mặt hàng chủ lực của Campuchia, đạt 3.61 tỷ USD, tăng 30% so với

cùng kỳ năm 2023 (Lê Hồng Nhung, 2024). Những dữ kiện cho thấy chính phủ

Việt Nam đã ủng hộ giao thương giữa hai nước, góp phần vào sự phát triển chung

của nền kinh tế Campuchia. Nhằm củng cố kinh tế bền vững của Campuchia, hai

bên đã thúc đẩy hợp tác phát triển nguồn nhân lực, trong đó trao học bổng cho học

sinh, sinh viên Campuchia theo học tại các trường ở Việt Nam

và tạo cơ hội việc làm chất lượng cao ở các tập đoàn Việt Nam tại Campuchia

(Quang Anh – Hoàng Minh, 2023). Những cơ chế dành cho các doanh nghiệp tư

nhân Việt Nam đầu tư vào Campuchia, tạo cơ hội việc làm cho lao động địa

phương cũng cần được chú trọng vì đây sẽ là cơ sở cần thiết để hai nước cùng phát

triển bền vững.

Thứ ba, các hoạt động ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân giữa hai nước cần

được thúc đẩy. Trong ba trụ cột của đối ngoại Việt Nam, tại Đại hội Đảng XIII,

ngoại giao nhân dân được liệt kê cùng đối ngoại đảng và ngoại giao nhà nước, cho

thấy tầm quan trọng của ngoại giao nhân dân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và công

nghệ phát triển, ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân được xem là phương pháp

hữu hiệu để kết nối quan hệ hai nước, tăng sự thấu hiểu lẫn nhau giữa người dân

hai nước (Nguyễn Thị Hoàng Vân, 2024). Vì vậy, việc triển khai các hoạt động

ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân sáng tạo, hiệu quả vào thực tiễn Việt Nam

– Campuchia là việc làm cần thiết nhằm tăng cường sự hiểu biết và theo đó, góp

phần vào sự phát triển chung của hai đất nước, hai dân tộc.

Kết luận

Trung Quốc đã trở thành quốc gia đang có tầm ảnh hưởng sâu rộng hàng đầu trên

thế giới. Trong bối cảnh hiện tại, Trung Quốc đang cạnh tranh với Hoa Kỳ về vị

thế lãnh đạo trật tự toàn cầu. Quốc gia Đông Bắc Á đã triển khai nhiều chiến lược

để củng cố ảnh hưởng, đặc biệt là Đông Nam Á và Campuchia, nhằm ngăn chặn

các chiến lược và sáng kiến của Hoa Kỳ và đồng minh, đối tác.

Tại Campuchia, ảnh hưởng của Trung Quốc được thể hiện thông qua các dự án hạ

tầng quan trọng. Những dự án quy mô lớn do Trung Quốc đầu tư vào Campuchia,

bên cạnh mặt tích cực về phát triển kinh tế – xã hội, còn nhằm mục đích gia tăng

sự phụ thuộc của Campuchia vào quốc gia tỷ dân. Đối với Việt Nam, những dự án

do Trung Quốc đầu tư được liệt kê kể trên đã có những tác động trực tiếp đến tình

hình an sinh xã hội. Vì vậy, Việt Nam cần gắn bó quan hệ với Campuchia nhằm

giúp đỡ quốc gia này chuyển đổi kinh tế, phát triển xã hội và vị thế, uy tín trên thế

giới./.

Tác giả: Bùi Gia Kỳ

Tài liệu tham khảo

1. Aid Data. (n.d.). China Eximbank participates in a $1.56 billion loan

syndicate for Phnom Penh–Sihanoukville Expressway financed through PPP

(Linked to Project ID#61788, #66726, and #92472). Retrieved 1 20, 2025, from

https://china.aiddata.org/projects/61784/

2. AidData. (n.d.). Bank of China contributes to syndicated loan for

100MW Sihanoukville Special Economic Zone (SEZ) Coal-Fired Power Plant

Project (Linked to Project ID#92546). Retrieved 1 20, 2025, from

https://china.aiddata.org/projects/92547/

3. AKP Phnom Penh. (2021). New Phnom Penh Airport Dubbed

Takhmao Techo International Airport. Retrieved 1 30, 2025, from

https://www.information.gov.kh/articles/62238

4. An Bình – Hoàng Nam. (2024). Chuyên gia: Dự án kênh Funan Techo

có thể khiến nước về miền Tây giảm 50%. Retrieved 2 1, 2025,

from https://vnexpress.net/chuyen-gia-du-an-kenh-funan-techo-co-the-khien-nuoc-

ve- mien-tay-giam-50-4737799.html

5. Anh Tú. (2021). Phí tuyến vận tải thuỷ huyết mạch Việt Nam –

Campuchia giảm hơn 10 lần. Retrieved 2 6, 2025, from https://vneconomy.vn/phi-

tuyen-van- tai-thuy-huyet-mach-viet-nam-campuchia-giam-hon-10-lan.htm

6. ANTV. (2024). Tiếp nhận nạn nhân bị lừa bán sang Campuchia.

Retrieved 2 6, 2025, from https://antv.gov.vn/xa-hoi-4/trang-dem-tiep-nhan-nan-

nhan-bi-lua- ban-sang-campuchia-8FEBA08F1.html

7. ASEAN

Briefing. (2022).

2023 Foreign Investment

Opportunities

Cambodia. Retrieved 1 20, 2025, from

https://www.aseanbriefing.com/news/2023-foreign-investment-opportunities-in-

cambodia/

8. Asia Financial. (2024). Cambodia is a ‘Money-Laundering Haven for

Chinese Criminals’. Retrieved 2 5, 2025, from

https://www.asiafinancial.com/cambodia- is-a-money-laundering-haven-for-

chinese-criminals

9. Baidu. (n.d.). 云南省投资控股集团有限公司. Retrieved 1 30, 2025,

from https://baike.baidu.com/item/%E4%BA%91%E5%8D%97%E7%9C

%81%E6%8A%95%E8%B5%84%E6%8E%A7%E8%82%A1%E9%9B

%86%E5%9B%A2%E6%9C%89%E9%99%90%E5%85%AC%E5%8F

%B8/10405915

10. Báo Điện tử Chính phủ. (2024). Chủ tịch nước Lương Cường hội kiến

Quốc vương Campuchia. Retrieved 6 2, 2025, from https://baochinhphu.vn/chu-

tich- nuoc-luong-cuong-hoi-kien-quoc-vuong-campuchia-

102241128171353984.htm

11. Báo Điện tử Chính phủ. (2024). Tổng Bí thư Tô Lâm hội kiến với

Quốc vương Campuchia. Retrieved 2 6, 2025, from https://baochinhphu.vn/tong-

bi- thu-to-lam-hoi-kien-voi-quoc-vuong-campuchia-102241128182540254.htm

12. Bradsher, K., & Mozur, P. (2017). China’s Plan to Build Its Own

High-Tech Industries Worries Western Businesses. Retrieved 1

17, 2025, from https://www.nytimes.com/2017/03/07/business/china-trade-

manufacturing- europe.html

13. Buckley, H., & Stanhope, G. (2024). The murky waters of

Cambodia’s Funan Techo Canal. Retrieved 2 1, 2025, from

https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/murky-waters-cambodia-s-funan-

techo-canal

14. CCCC. (2024). Over 10 million vehicles have traveled on

Cambodia’s Phnom Penh-Sihanoukville Expressway. Retrieved 1 21, 2025, from

https://en.ccccltd.cn/xwzx/ztbd/202410/t20241023_216754.html

15. Chheang, V. (2015). How Cambodian nationalism is driving border

disputes with Vietnam. Retrieved 1 17, 2025, from

https://eastasiaforum.org/2015/10/16/how-cambodian-nationalism-is-driving-

border-disputes-with-vietnam/

16. China Development Bank. (2021). CDB Provides Loans for

Constructing a New Airport in Siem Reap, Cambodia. Retrieved 1 30, 2025, from

https://www.cdb.com.cn/English/xwzx_715/khdt/202112/t20211203_9377.html

17. China Power Team. (2021). How Much Trade Transits the South

China Sea? Retrieved 1 17, 2025, from https://chinapower.csis.org/much-trade-

transits- south-china-sea/?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block

18. Davidson, H. (2022). Chinese military ‘to have exclusive use of

parts of Cambodian naval base’. Retrieved 2 4, 2025, from

https://www.theguardian.com/world/2022/jun/07/chinese-military-to-have-

exclusive-use-of-parts-of-cambodian-naval-base-ream-gulf-of-thailand

19. Dent, T. (2023). The Strait of Malacca’s Global Supply Chain

Implications. Retrieved 2 3, 2025, from https://www.ismworld.org/supply-

management-news- and-reports/news-publications/inside-supply-management-

magazine/blog/ 2023/2023-11/the-strait-of-malaccas-global-supply-chain-

implications/

20. Duy Linh. (2024). Việt Nam lên tiếng vụ Campuchia rút khỏi hợp tác

Tam giác phát triển Campuchia – Lào – Việt Nam. Retrieved 2 6, 2025, from

https://tuoitre.vn/viet-nam-len-tieng-vu-campuchia-rut-khoi-hop-tac-tam-giac- phat-

trien-campuchia-lao-viet-nam-20241017161250787.htm

21. François Camps. (2022). Phnom Penh New Airport Terminal 40

Percent Complete. Retrieved 1 30, 2025, from

https://cambodianess.com/article/phnom- penh-new-airport-terminal-60-percent-

complete

22. Gao Jingyan. (2023). Work begins on 2nd Chinese-invested

expressway in Cambodia. Retrieved 1 22, 2025, from

https://eng.yidaiyilu.gov.cn/p/322689.html

23. Global Defense News. (2023). Cambodian army now equipped with

Chinese- made KS-1C Kaishan-1C air defense system. Retrieved 2 5, 2025,

from https://armyrecognition.com/news/army-news/2023/cambodian-army-now-

equipped-with-chinese-made-ks-1c-kaishan-1c-air-defense-system

24. Ham, O. (2021). Sihanoukville Special Economic Zone Coal Power

Plant. Retrieved 1 20, 2025, from https://thepeoplesmap.net/project/sihanoukville-

special-economic-zone-coal-power-plant/

25. Huaxia. (2022). Cambodian PM says using Chinese-invested

expressway saves both money, time. Retrieved 1 21, 2025, from

https://english.news.cn/20221222/cd68862e78394437b2fcae652caa4611/c.html

26. Huaxia. (2023). Chinese firm wins deal to build 3rd largest port in

Cambodia. Retrieved 1 25, 2025, from

https://english.news.cn/20230505/ae08342b973e482ab790899d5e7391ef/c.html

27. Inclusive Development International. (2021). Sihanoukville Special

Economic Zone. Retrieved 1 20, 2025, from

https://thepeoplesmap.net/project/sihanoukville-special-economic-zone/

28. James Whitehead. (2024). Phnom Penh’s new airport likely to

transform the city into a ‘new Singapore’. Retrieved 1 30, 2025, from

https://www.khmertimeskh.com/501577694/phnom-penhs-new-airport-likely-to-

transform-the-city-into-a-new-singapore/

29. Khánh Minh. (2024). Campuchia khánh thành cảng biển đa năng 140

triệu USD. Retrieved 1 25, 2025, from https://laodong.vn/the-gioi/campuchia-

khanh- thanh-cang-bien-da-nang-140-trieu-usd-1349658.ldo

30. Khmer Times. (2024). Chinese-invested airport in Cambodia handles

more than 14,000 flights in first year. Retrieved 1 30, 2025, from

https://www.khmertimeskh.com/501575482/chinese-invested-airport-in- cambodia-

handles-more-than-14000-flights-in-first-year/

31. Khmer Times. (2025). China remains Cambodia’s largest FDI source.

Retrieved 1 17, 2025, from https://www.khmertimeskh.com/501623409/china-

remains-cambodias-largest-fdi-source/

32. Kunmakara, M. (2023). TIA invites investment by Japanese

companies. Retrieved 1 30, 2025, from

https://www.phnompenhpost.com/business/tia- invites-investment-by-japanese-

companies

33. Lê Hồng Nhung. (2024). Việt Nam xuất nhập khẩu mặt hàng gì với

Campuchia? Retrieved 2 6, 2025, from https://mekongasean.vn/viet-nam-xuat-

nhap-khau-mat-hang-gi-voi-campuchia-34503.html

34. Manet, S. (2024). Cambodia’s GDP to touch over $51 billion in

2025. Retrieved 1 18, 2025, from

https://www.khmertimeskh.com/501614775/cambodias-gdp-to-touch-over-51-

billion-in-2025/

35. Martin, N. (2024). How South China Sea tensions threaten global

trade. Retrieved 1 17, 2025, from https://www.dw.com/en/south-china-sea-

tensions- pose-threat-to-international-trade/a-69926497

36. Meng Seavmey. (2023). Second Expressway to Connect Capital to

Bavet. Retrieved 1 21, 2025, from https://cambodianess.com/article/second-

expressway-to-connect-capital-to-bavet

Bấm Tải xuống để xem toàn bộ.

Preview text:

1
Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia và tác động đối với Việt Nam – Phần đầu
Tóm tắt: Trung Quốc đang chứng minh ảnh hưởng ngày càng sâu rộng trong trật
tự toàn cầu. Quốc gia Đông Bắc Á đã thành công triển khai trên 1000 dự án thông
qua Sáng kiến Vành đai, con đường ở trên 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại
Đông Nam Á, ảnh hưởng của Trung Quốc là cực kỳ rõ nét và sự hiện diện của Bắc
Kinh tại Campuchia đã phản ánh đúng chiến lược mà quốc gia tỷ dân triển khai trong khu vực. Mở đầu
Bước vào thế kỷ 21, toàn cầu hóa đã trở thành dòng chảy chính trong quan hệ quốc
tế thời hiện đại. Nhiều quốc gia đã nắm bắt cơ hội và gặt hái nhiều thành tựu quan
trọng. Trung Quốc cũng đã nắm bắt cơ hội dưới tác động của toàn cầu hóa, thực
hiện cải cách dưới thời Đặng Tiểu Bình, mở cửa hội nhập quốc tế và đưa đất nước
lên vị trí cao trong trật tự quốc tế.
Sau khi Trung Quốc mở cửa với thế giới, quốc gia này đã bắt đầu vươn mình ra
bên ngoài. Sau khi Chủ tịch Tập Cận Bình nắm quyền, ông đã công bố học thuyết
“Giấc mộng Trung Hoa”, một học thuyết khôi phục vị thế đứng đầu của Trung
Quốc trong quá khứ. Nhằm hiện thực hóa học thuyết, nhà lãnh đạo Trung Quốc đã
triển khai Sáng kiến Vành đai, con đường (BRI) và thành lập Ngân hàng Đầu tư
Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB). Sau khi BRI được triển khai, Trung Quốc đã hiện
diện trên 140 quốc gia và vùng lãnh thổ thông qua các dự án về cơ sở hạ tầng và
công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Tại Đông Nam Á, khu vực này có vị trí và ảnh hưởng quan trọng về địa chiến lược
– địa chính trị. Do đó, Trung Quốc đã nhanh chóng triển khai các dự án cơ sở hạ
tầng quy mô lớn ở các nước trong khu vực và Campuchia đã trở thành địa điểm
quan trọng trong chiến lược vươn ra thế giới của Trung Quốc. 2
Campuchia – Địa điểm lý tưởng
Đông Nam Á trở thành khu vực quan trọng kể từ những năm đầu thế kỷ 21. Đông
Nam Á được hình thành từ 11 quốc gia. Dưới góc độ địa chính trị và địa chiến
lược, Đông Nam Á trở thành một quốc gia thống nhất và bao trùm Biển Đông.
Khoảng 1/3 lượng hàng hóa toàn cầu đi qua Biển Đông mỗi năm và 40% lượng
dầu mỏ được vận chuyển qua khu vực này với tổng trị giá kinh tế lên đến khoảng
5.000 tỷ USD (Martin, 2024). Vì tầm quan trọng của Biển Đông, nhiều cường
quốc trên thế giới đã triển khai nhiều sáng kiến, chiến lược dành cho khu vực. Hoa
Kỳ, kể từ thời Tổng thống Barack Obama, đã công bố Chiến lược Xoay trục sang
khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Dưới thời Donald Trump nắm quyền lần thứ
nhất, trong chiến lược “Ấn Độ – Thái Bình Dương: Tự do và Mở”, người đứng đầu
chính phủ Hoa Kỳ đã khẳng định nước này sẽ luôn là quốc gia Ấn Độ Dương –
Thái Bình Dương và đây là lần đầu tiên Hoa Kỳ đề cập về một khu vực rộng lớn.
Dưới thời Tổng thống Joe Biden, ADD – TBD tiếp tục là mục tiêu trọng tâm của
Hoa Kỳ nhằm giải quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại. Sau khi Donald Trump
trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương được dự đoán
sẽ tiếp tục là trọng tâm của siêu cường này. Bên cạnh Hoa Kỳ, các quốc gia đối
tác, đồng minh của quốc gia này đã tập trung vào khu vực. Mục tiêu của các quốc
gia này là cố gắng kìm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Vì vậy, khu vực Đông
Nam Á đã đóng vai trò như một nhân tố quan trọng trong chiến lược của các cường
quốc. Trong khi đó, Trung Quốc, một quốc gia láng giềng, đang vươn lên trở thành
nhân tố hàng đầu trên thế giới, không thể đứng ngoài khu vực. Trung Quốc đã hiện
diện ở tất cả các quốc gia trong khu vực và Campuchia là một quốc gia quan trọng
trong chiến lược vươn ra bên ngoài của Trung Quốc.
Đầu tiên, Campuchia mong muốn Trung Quốc trở thành đối trọng với Thái Lan và
Hoa Kỳ. Campuchia – Thái Lan có những xung đột từ trong quá khứ do nhìn nhận
khác nhau về đền Preah Vihear. Mặc dù Tòa án quốc tế đưa ra phán quyết có lợi
cho Campuchia, nhưng nước này tố cáo, chỉ trích Thái Lan về các hành vi tiêu cực
liên quan đến chủ quyền đền Preah Vihear. Thêm vào đó, Thái Lan được cho có
tranh chấp với Campuchia dầu khí ngoài khơi. Thái Lan là quốc gia đồng minh
truyền thống bên ngoài Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Hoa
Kỳ. Hoa Kỳ thường xuyên và liên tục cáo buộc Campuchia vi phạm dân chủ, nhân
quyền và ngăn cản tự do tôn giáo, dẫn đến những lệnh trừng phạt về kinh tế từ Hoa
Kỳ đối với quốc gia này (Reuters, 2021). Việc Thái Lan được Hoa Kỳ hậu thuẫn đã
buộc Campuchia phải tìm đối tác tương xứng nhằm giảm thiểu ảnh hưởng và cân
bằng quyền lực. Vì vậy, Phnom Penh đã tìm đến Trung Quốc như là đối tác phù
hợp nhằm giảm thiểu áp lực tình hình của quốc gia này.
Thứ hai, Campuchia cần nguồn tiền đầu tư khổng lồ đến từ Trung Quốc. Sau khi
đánh bại chế đột diệt chủng Khmer Đỏ, Campuchia bị thiệt hại nặng nề. Vì vậy,
giới lãnh đạo nước này đã cố gắng tham gia tích cực các tổ chức, diễn đàn quốc tế
đa phương khu vực và thế giới nhằm huy động nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng,
chuyển đổi nền kinh tế lạc hậu và thiệt hại sau thập niên xung đột. Bước 3
vào thế kỷ 21, khi cuộc cách mạng công nghệ diễn ra liên tục và nhanh chóng, việc
ứng dụng công nghệ vào phương thức sản xuất sẽ giúp tăng năng suất và tăng sức
cạnh tranh của nền kinh tế. Khát khao đổi mới và chuyển đổi kinh tế của
Campuchia đã nhanh chóng được giới lãnh đạo Trung Quốc chú ý. Bên cạnh
những hàm ý về địa chính trị, Trung Quốc cũng cân nhắc dời nhiều doanh nghiệp
sang Campuchia nhằm tránh lệnh trừng phạt từ Hoa Kỳ và đối tác, đồng minh.
Trung Quốc cũng đã đầu tư nhiều dự án quan trọng ở Campuchia, trong đó có cơ
sở hạ tầng. Thêm vào đó, Trung Quốc đang dịch chuyển các lĩnh vực thâm hụt
nhân công và ứng dụng công nghệ thấp, lạc hậu và ô nhiễm môi trường sang các
quốc gia lân cận nhằm phục vụ cho các lĩnh vực công nghệ quan trọng, công nghệ
mới nổi như chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, blockchain,… Những lĩnh vực này được
Thủ tướng Lý Khắc Cường nhắc đến trong bài phát biểu vào năm 2017 đã cho biết
rằng Trung Quốc “sẽ thực hiện đầy đủ kế hoạch phát triển các ngành công nghiệp
mới nổi mang tính chiến lược” và “tăng tốc năng lực nghiên cứu (R&D), thương
mại hóa nguyên liệu mới, trí tuệ nhân tạo, mạch tích hợp, dược phẩm sinh học,
thông tin di động 5G và các công nghệ khác, đồng thời phát triển các cụm công
nghiệp trong các lĩnh vực này” (Bradsher & Mozur, 2017). Chủ tịch Tập Cận Bình
và ban lãnh đạo Trung Quốc đã thông qua nghị quyết Hội nghị Trung ương 3,
khóa 20 vào ngày 18/7/2024 về định hướng phát triển công nghệ cao trong bối
cảnh Trung Quốc định hướng giảm sự phụ thuộc vào công nghệ phương Tây và
Hoa Kỳ (Thùy Lâm, 2024). Ngoài ra, lương của người lao động ở Campuchia cũng
là điều kiện để Trung Quốc khuyến khích các doanh nghiệp nước này cân nhắc đầu
tư lớn, với mức lương trung bình trị giá 200 USD/tháng. Trong năm 2024, tổng
lượng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) của Trung Quốc chiếm đến gần 50% với trị giá
gần 7 tỷ USD trên tổng nguồn FDI trị giá 34.25 tỷ USD của đất nước Campuchia (Khmer Times, 2025).
Thứ ba, Campuchia sẽ thay thế Trung Quốc trở thành đối trọng với Việt Nam.
Quan hệ Việt Nam – Campuchia là quan hệ đặc biệt. Hai nước đã cùng gắn kết
trong giai đoạn đấu tranh giải phóng dân tộc. Việt Nam đã giúp đỡ Campuchia
trong quá trình giải phóng nước này khỏi nạn diệt chủng Khmer Đỏ. Bước vào thế
kỷ 21, tâm lý lo lắng về sự can dự của Việt Nam hiện diện sâu sắc tại Campuchia,
được thúc đẩy chủ yếu bởi đảng đối lập dưới sự dẫn dắt của Sam Rainsy từ năm
2009 và có tác động trực tiếp đến các động thái thay đổi chính sách của Campuchia
đối với Việt Nam (Chheang, 2015). Trong khi đó, quan hệ Trung Quốc – Việt Nam
bên cạnh những dấu ấn phát triển vượt bậc, hai nước vẫn còn những xung đột trên
Biển Đông và Trung Quốc lo ngại Việt Nam nồng ấm trong quan hệ với Hoa Kỳ sẽ
làm gián đoạn lợi ích của Trung Quốc, đặc biệt là sự kiện nhảy bậc quan hệ lên
Đối tác chiến lược toàn diện được Việt Nam và Hoa Kỳ thiết lập vào năm 2023 (轩
东勒, 2023). Tình hình ở Biển Đông và quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đang được
nhiều chuyên gia và lãnh đạo Trung Quốc nhìn nhận bất lợi cho quốc gia này.
Theo ước tính, Trung Quốc có lượng hàng mỗi năm đi qua Biển Đông đạt 1.4
nghìn tỷ USD trong tổng số lượng hàng trị giá
5.3 nghìn tỷ USD của thế giới (China Power Team, 2021). Việt Nam có vị trí địa 4
chiến lược, địa chính trị cực kỳ đắc địa, có thể phong tỏa Biển Đông trong 5
trường hợp xảy ra xung đột. Do đó, Trung Quốc nhận thấy sự can dự vào
Campuchia là phù hợp với tình hình địa chính trị – địa chiến lược ở khu vực này
nhằm ngăn Hoa Kỳ và đối tác, đồng minh tạo thành bức tường thống nhất, để bảo
vệ chiến lược vươn mình ra thế giới của người đứng đầu đất nước tỷ dân. Có thể
thấy, Campuchia hội tụ đủ các yếu tố mà Trung Quốc cần trong tiến trình trở thành
siêu cường đứng đầu thế giới. Nhằm giúp Campuchia củng cố vị thế trong khu vực
và toàn cầu, Trung Quốc đã đầu tư vào các dự án quan trọng tại nước này như cơ
sở hạ tầng; năng lượng; sản xuất và công nghệ.
Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia
Campuchia có diện tích 181 nghìn km2, trong đó phân nửa diện tích là đồng bằng
nằm ở phía Nam và Đông Nam, còn lại là vùng đồi núi bao quanh đất nước. Dân số
Campuchia ước đạt khoảng 16 triệu người. Điều kiện tự nhiên tương đối trắc trở đã
khiến Campuchia không thể phát triển kinh tế trọn vẹn, dẫn đến nhiều thống kê về
kinh tế nước này. Kinh tế Campuchia tăng trưởng trung bình 5% – 6%/năm với
tổng quy mô ước đạt 45 tỷ USD vào năm 2024, ước đạt 51 tỷ USD vào năm 2025
(Manet, 2024). Trong khi đó, tổng sản phẩm bình quân theo sức mua (PPP) của
Campuchia ước đạt 160 tỷ USD (World Economics, n.d.).
Nhằm củng cố ảnh hưởng và vị thế tại Campuchia, Trung Quốc đã thúc đẩy hàng
trăm dự án quan trọng với mục tiêu tăng cường tính cạnh tranh của nền kinh tế
Campuchia cũng như gia tăng ảnh hưởng liên tục của Trung Quốc trong khu vực
Đông Nam Á và trên thế giới. Như đã đề cập, Trung Quốc đã đầu tư vào
Campuchia với hơn 800 dự án, tổng trị giá khoảng 34 tỷ USD, chiếm đến 50%
lượng FDI của quốc gia Đông Nam Á. Trong giai đoạn 2012 – 2017, Trung Quốc
đã đầu tư hơn 15 tỷ USD vào Campuchia, trải dài trên lĩnh vực bất động sản, cơ sở
hạ tầng, năng lượng,… (ASEAN Briefing, 2022). Những dự án được Trung Quốc
đầu tư đều đã cải thiện việc làm cho người lao động và thúc đẩy kinh tế địa phương. – Đặc khu kinh tế
Thuật ngữ “đặc khu kinh tế” (SEZ) lần đầu tiên xuất hiện lần đầu tiên vào cuối
những năm 1950 tại Ireland (The Economist, 2015). Sau đó, thuật ngữ này đã được
sử dụng phổ biến với mục tiêu thúc đẩy kinh tế thông qua các dự án có vốn đầu tư
nước ngoài (FDI). Tại Trung Quốc, SEZ đã trở thành mũi nhọn phát triển kinh tế
của nước này từ thời quốc gia Đông Bắc Á tiến hành cải cách, mở cửa kinh tế dưới
thời Đặng Tiểu Bình với sự thành lập Đặc khu Kinh tế Thâm Quyến vào năm 1980
(VOV, 2020). Nhờ kinh nghiệm và những thành tựu đạt được khi triển khai đặc
khu kinh tế, Campuchia đã tìm đến các nhà đầu tư Trung Quốc nhằm cải thiện hiệu
suất kinh tế đất nước và tạo việc làm cho người dân. Tháng 12/2005, Kế hoạch
Đặc khu Kinh tế được chính phủ Campuchia giới thiệu lần đầu tiên thông qua Nghị
định phụ số 147 về Tổ chức và Chức năng của Hội đồng Phát triển Campuchia
(CDC) để tái cấu trúc CDC và quy định chức năng của “Ủy ban Khu kinh tế đặc
biệt Campuchia (CSEZB)” và “Nghị định phụ số 148 về việc thành lập và quản lý
Khu kinh tế đặc biệt” (Nghị định phụ SEZ) nhằm 6
tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Trung Quốc thành lập SEZ tại quốc gia này (Sisovanna, 2010).
Năm 2008, Sihanoukville trở thành địa phương có đặc khu kinh tế đầu tiên và đồng
thời là đặc khu kinh tế lớn nhất tại Campuchia. Đặc khu Sihanoukville có tổng diện
tích lên đến 11.13 km2, được chính phủ hai nước phê duyệt quy hoạch vào năm
2006. Đặc khu được xây dựng bởi Jiangsu Taihu Cambodia International
Economic Cooperation Zone Investment Co. Ltd. (Công ty Đầu tư Khu Hợp tác
Kinh tế Quốc tế Giang Tô Thái Hồ Campuchia), liên doanh bởi 4 công ty đến từ
Trung Quốc, trong đó tập đoàn trong lĩnh vực may mặc và thời trang Hongdou là
cổ đông lớn nhất và Cambodia International Investment Development Group Co.,
Ltd. (Công ty TNHH Tập đoàn Phát triển Đầu tư Quốc tế Campuchia/CIIDG). Dự
án được sự hỗ trợ vốn bởi Ngân hàng Xuất – Nhập khẩu Trung Quốc và Ngân
hàng Trung ương Trung Quốc. Tổng trị giá đầu tư ước tính khoảng 1.5 tỷ USD.
Đặc khu kinh tế Sihanoukville bên cạnh vấn đề về kinh tế, còn mang hàm nghĩa về
địa chính trị. Đặc khu Sihanoukville gần cảng tự trị nước sâu quan trọng, cách
khoảng 12km và nằm trên tuyến đường đi của BRI. Cảng nước sâu tại
Sihanoukville là cảng nước sâu duy nhất của cả đất nước Campuchia và vận
chuyển lên đến 70% lượng hàng hóa của cả nước (Williamson, 2023). Ngoài ra,
đặc khu Sihanoukville cũng cách sân bay quốc tế 3km, kết nối 4 thành phố trọng
điểm của Campuchia và cách thủ đô Phnom Penh 212km ( 商务部网站, 2017). Vì
tầm quan trọng của đặc khu kinh tế Sihanoukville về địa chính trị, địa chiến lược
và phát triển kinh tế, việc đầu tư mạnh mẽ vào đặc khu sẽ giúp Trung Quốc có ảnh hưởng lên khu vực này.
Tháng 6/2021, đặc khu kinh tế Sihanoukville đã được Ngân hàng Công thương
Trung Quốc và Ngân hàng Trung ương Trung Quốc chi nhánh Giang Tô cấp tín
dụng đầu tư nhà máy nhiệt điện 100 MW. Dự án được thiết kế và xây dựng bởi
Công ty TNHH Viện Thiết kế Khí và Nhiệt điện Chiết Giang (Zhejiang Gas &
Thermoelectricity Design Institute Company Limited) và Công ty TNHH Kỹ thuật
Điện Vô Tích Guolian Huaguang (Wuxi Guolian Huaguang Electric Power
Engineering Company Limited) (AidData, n.d.). Hai công ty thi công và thiết kế
nhà máy đều thuộc sở hữu lần lượt của các tỉnh Chiết Giang và Giang Tô (Ham,
2021). Ngày 15/6/2022, Công ty Đầu tư Khu Hợp tác Kinh tế Quốc tế Giang Tô
Thái Hồ Campuchia ký kết hợp tác chiến lược với Công ty China Telecom Châu Á
Thái Bình Dương trong lĩnh vực thông tin hóa và công nghệ số nhằm xây dựng
đặc khu trở thành công viên thông minh ở giai đoạn 2 (柬埔寨西哈努克港经济特
区, 2022). Trước đó, trong giai đoạn 2010 – 2014, chính phủ hai nước đã ký kết
nhiều thỏa thuận hợp tác cùng điều hành đặc khu. Tính đến tháng 3/2020, hơn 170
nhà máy đến từ nhiều quốc gia trên thế giới, hầu hết các doanh nghiệp; nhà máy
đến từ Trung Quốc, được thành lập tại đặc khu kinh tế Sihanoukville, hơn 30.000
lao động Campuchia được tuyển dụng (Inclusive Development International,
2021). Những động thái và thành tựu kể trên đã giúp Trung Quốc củng cố sự hiện
diện tại Campuchia. Sau đặc khu kinh tế Sihanoukville, Trung 7
Quốc đã được đăng ký triển khai xây thêm ít nhất 10 đặc khu trong tổng số 46 đặc
khu được đăng ký tại Campuchia. – Cơ sở hạ tầng
Cơ sở hạ tầng là vấn đề đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của một quốc gia.
Khi cơ sở hạ tầng hiện đại, các sản phẩm trong nước tăng tính cạnh tranh trên thị
trường quốc tế. Ở các quốc gia trên thế giới, sự thành công của nền kinh tế gắn liền
với sự phát triển của cơ sở hạ tầng hiện đại. Đối với Campuchia, quy mô kinh tế
còn tương đối khó khăn, dẫn đến đất nước này còn hạn chế về cơ sở hạ tầng. Do
đó, Trung Quốc đã đầu tư hàng loạt dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm, trở thành điểm
nhấn, gắn kết quan hệ Campuchia – Trung Quốc.
Tháng 10/2022, đường cao tốc Phnom Penh – Sihanoukville đã hoàn tất xây dựng
kể từ khi bắt đầu xây dựng vào năm 2019 và thông xe vào tháng 11/2022. Đường
cao tốc dài 187km, trị giá 2 tỷ USD được Tổng Công ty Cầu đường Trung Quốc
(CRBC), doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, làm chủ dự án và được các ngân
hàng Trung Quốc hỗ trợ nguồn vốn vay, trong đó Ngân hàng Phát triển Trung
Quốc (CDB) và Ngân hàng Xuất – Nhập khẩu Trung Quốc (EXIMBANK) hỗ trợ
vốn 1.5 tỷ USD vào ngày 22/4/2019. Dự án bắt đầu nghiên cứu tiền khả thi vào
năm 2007. Năm 2016, CRBC và chính phủ Campuchia đã ký kết thỏa thuận khung
hợp tác dự án. Dự án cũng được sự tham gia của Bộ Thương mại Trung Quốc vào
năm 2019 (Aid Data, n.d.). Sau khi hoàn thành xây dựng dự án, đường cao tốc đã
kết nối thủ đô Phnom Penh với các công ty tại đặc khu kinh tế Sihanoukville và
những tỉnh thành ven biển của Campuchia, thúc đẩy liên kết vùng và tăng cường
tính cạnh tranh của nền kinh tế. Thủ tướng Campuchia Hun Sen đánh giá cao
những lợi ích mà đường cao tốc này mang lại cho tỉnh Sihanoukville, trong đó
đáng chú ý là thúc đẩy du lịch khi trung bình có đến hơn 140.000 lượt khách đến
tỉnh này (Ngin, 2022). Tính đến tháng 10/2024, đường cao tốc Phnom Penh –
Sihanoukville đã ghi nhận hơn 10 triệu lượt xe lưu thông (CCCC, 2024). Thủ
tướng Hun Sen thời điểm đó đã nhìn nhận đường cao tốc sẽ “tạo động lực mới cho
sự phát triển kinh tế và du lịch của Campuchia vì nối thủ đô với cảng biển nước
sâu quốc tế” (Huaxia, 2022). Có thể thấy, Trung Quốc đã tập trung đầu tư vào
những tuyến đường trọng điểm tại Campuchia nhằm đưa quốc gia này thành quốc
gia có ảnh hưởng nhất đối với Campuchia.
Dự án trọng điểm tiếp theo trong Sáng kiến Vành đai, con đường của Trung Quốc
là đường cao tốc Phnom Penh – Bavet. Ngày 7/6/2023, Bộ Giao thông Công chính
Campuchia đã thực hiện lễ khởi công xây dựng. Tháng 11/2023, Bộ Giao thông
vận tải và Công chính Campuchia và Tổng công ty Cầu đường Trung Quốc ký thỏa
thuận khung xây dựng dự án. Dự án có chiều dài lên đến 138km, kết nối Trung
Quốc, Việt Nam và Thái Lan thông qua tuyến cao tốc ASEAN 1. Dự án được Tổng
Công ty Cầu đường Trung Quốc (CRBC) làm chủ dự án và được ngân hàng Trung
Quốc hỗ trợ vốn vay. Dự án có tổng trị giá khoảng 1.6 tỷ USD. Dự án sẽ được dự
kiến hoàn thành vào năm 2026 hoặc 2027 (Meng Seavmey, 2023). Thủ tướng Hun
Sen trong buổi lễ khởi công dự án tuyên bố: “Đường cao tốc Phnom Penh – Bavet
là một thành quả nữa (sau dự án Phnom 8
Penh – Sihanoukville) của sự hợp tác giữa Campuchia và Trung Quốc theo Sáng
kiến Vành đai và Con đường”. Ông khẳng định dự án sẽ “thúc đẩy tăng trưởng,
đầu tư, thương mại, du lịch và vận tải xuyên biên giới giữa Campuchia và Việt
Nam”. Dự án được Thủ tướng Hun Sen thời điểm đó nhìn nhận là biểu tượng của
tình hữu nghị, hợp tác Trung Quốc – Campuchia (Gao Jingyan, 2023). Những
tuyên bố của Thủ tướng Hun Sen đã tái khẳng định tầm quan trọng của các dự án
do các tập đoàn nhà nước Trung Quốc đầu tư cũng như quan hệ bền chặt giữa Campuchia và Trung Quốc.
Ngày 5/5/2022, cảng nước lớn thứ ba tại Campuchia ở tỉnh Kampot được khởi
công. Cảng có vị trí gần với biên giới Việt Nam. Dự án cảng được Công ty Xây
dựng Thượng Hải và Tổng Công ty Xây dựng cầu đường Trung Quốc thi công xây
dựng. Cảng có độ sâu 50 feet và công suất tàu tải trọng lên đến 100.000 tấn. Dự án
có tổng trị giá 1.5 tỷ USD. Giai đoạn đầu dự án sẽ đầu tư 200 triệu USD để xây
dựng và hoạt động với năng suất 300.000 tấn/năm. Giai đoạn hai sẽ nâng công suất
lên 600.000 tấn/năm vào năm 2030 và diện tích lên đến 1.500 mẫu Anh, tương
đương 600 hecta với nhiều hạng mục quan trọng như hậu cần cảng, nhà máy lọc
dầu, kho bãi,… Cảng Kampot được nhận định sẽ bổ trợ cho cảng Sihanoukville và
cảng Phnom Penh nhằm tăng cường năng lực vận chuyển và cạnh tranh hàng hóa
của Campuchia. Quy mô cảng cho thấy tham vọng chuyển đổi kinh tế, tăng tính
cạnh tranh nền kinh tế của chính phủ Campuchia. Bộ trưởng Giao thông vận tải và
Công chính Campuchia Sun Chanthol tin tưởng cảng Kampot sẽ trở thành cảng tự
trị có sức cạnh tranh cao với các cảng khác trong khu vực (Huaxia, 2023). Trong
khi đó, Phó Thủ tướng Campuchia tại buổi khởi công tuyên bố cảng Kampot sẽ là
cảng hiện đại hàng đầu Đông Nam Á, giúp thúc đẩy giao thương hàng hóa chủ lực
của Campuchia với quốc tế (The Maritime Executive, 2023). Sau khi khánh thành
giai đoạn đầu vào ngày 6/6/2024, Thủ tướng Hun Manet nhận định cảng Kampot
sẽ trở thành cảng huyết mạch quan trọng mới cho hệ thống vận tải hàng hải của
Campuchia, cải thiện hoạt động thương mại, thúc đẩy phát triển kinh tế và phát
triển xã hội của đất nước Campuchia (Khánh Minh, 2024). Những tuyên bố xuyên
suốt của giới lãnh đạo Campuchia cho thấy quốc gia này mong muốn chuyển mình
trở thành một thế lực mới trong khu vực với sự hỗ trợ từ Trung Quốc.
Bên cạnh các dự án cao tốc huyết mạch, các sân bay quốc tế đã trở thành mục tiêu
của Trung Quốc nhằm củng cố sự hiện diện lâu dài tại Campuchia. Kể từ năm
2007, Trung Quốc đã đầu tư vào hơn 60 sân bay quốc tế ở các nước. Tại
Campuchia, ba sân bay quốc tế huyết mạch bao gồm Techo Takhmao; Mondulkiri
và Siem Reap-Angkor đã được Trung Quốc đầu tư thông qua nhiều hình thức khác
nhau. Bên cạnh sân bay Mondulkiri đã bị hủy bỏ đầu tư do ảnh hưởng của đại dịch
Covid-19, những dự án sân bay còn lại được kỳ vọng góp phần phát triển kinh tế –
xã hội Campuchia, tăng cường quan hệ hai nước Campuchia – Trung Quốc thông
qua Sáng kiến Vành đai, con đường.
Sân bay quốc tế có sự ảnh hưởng của Trung Quốc đầu tư đầu tiên là Techo
Takhmao. Sân bay được khởi công vào năm 2019 tại tỉnh Kandal, được gợi ý 9
vào năm 2016 và công bố chính thức vào năm 2018. Sân bay có tổng diện tích lên
đến 2.600 hecta, cách thủ đô Phnom Penh 30km về phía Nam, có vị trí địa chiến
lược – địa chính trị quan trọng đối với quốc gia này. Sân bay có tổng đầu tư lên
đến 1.5 tỷ USD, trong đó 1.1 tỷ USD được Ngân hàng Phát triển Trung Quốc hỗ
trợ vốn. Sân bay được Tập đoàn Cục Kỹ thuật Xây dựng Thứ ba của Trung Quốc
phụ trách xây dựng nhà ga sân bay; Tập đoàn Shanghai Baoye, công ty trực thuộc
Tổng Công ty Luyện kim Trung Quốc xây dựng đường băng, đường lăn, sân đỗ và
các cơ sở liên quan (François Camps, 2022). Mặc dù các công ty nhà nước Trung
Quốc không đóng vai trò chủ đầu tư dự án như các dự án đường cao tốc hoặc đặc
khu kinh tế nhưng các doanh nghiệp nhà nước vẫn đóng vai trò quan trọng ở các
hạng mục đặc biệt của cảng hàng không và là nơi cấp vốn duy nhất cho cảng hàng
không quốc tế Techo Takhmao. Sau khi hoàn thành xây dựng, sân bay sẽ trở thành
cảng hàng không lớn thứ chín thế giới.
Sân bay Techo Takhmao được kỳ vọng sẽ giúp thủ đô Phnom Penh của
Campuchia trở thành một “Singapore mới”, trong đó nguồn thu nhập của sân bay
sẽ thúc đẩy kinh tế Campuchia ngang bằng với Singapore. Giai đoạn đầu tiên của
sân bay sẽ được đưa vào sử dụng vào năm 2025, dự kiến đón tiếp 13 – 15 triệu lượt
hành khách/năm và vận chuyển 175.000 tấn hàng hóa mỗi năm và giai đoạn hai
ước tính đón 30 triệu lượt hành khách/năm. Đến năm 2050, sân bay Techo
Takhmao sẽ tiếp đón 50 triệu lượt hành khách/năm (James Whitehead, 2024). Sau
khi sân bay được khởi công, 22 doanh nghiệp Nhật Bản đã quan tâm đến đầu tư
vào sân bay Techo Takhmao, các vùng phụ cận sân bay; các địa điểm khác tại
Campuchia và đến khảo sát thực địa vào 20/12/2023 sau chuyến thăm của Thủ
tướng Hun Manet đến Nhật Bản (Kunmakara, 2023). Có thể thấy, sân bay chưa đi
vào hoạt động nhưng đã góp phần cải thiện hình ảnh và tình hình đầu tư ở
Campuchia, góp phần phát triển kinh tế về dài hạn.
Ngoài ra, việc đặt tên sân bay có chữ “Techo” được Thủ tướng Hun Sen chọn vào
ngày 9/12/2021 trong một chuyến khảo sát cho thấy ẩn ý đến từ người đứng đầu
chính phủ Campuchia. “Techo” là một tước hiệu cao quý, chỉ dành cho các cá nhân
có công lớn đối với các vương triều Khmer. Việc chọn tên sân bay dựa trên sự kiện
vua Khmer ban tặng chữ “Techo” cho Meas, một vị lãnh đạo quân đội Khmer
trong thời phong kiến Campuchia tại tỉnh Kandal, địa điểm được chọn để xây
dựng sân bay (AKP Phnom Penh, 2021). Trong giai đoạn đất nước Campuchia còn
gặp nhiều khó khăn, việc đặt tên dựa trên yếu tố lịch sử, văn hóa mang tính cổ vũ,
khích lệ sẽ tăng cường sự ủng hộ của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã
hội. Sự kiện cũng biểu thị hàm ý chính phủ Campuchia mong muốn khôi phục hào
quang của nước này như vương quốc Khmer từng có. Để có thể khôi phục hào
quang đất nước, liên kết với Trung Quốc, một quốc gia đang trở thành tấm gương
của các nước Á Đông trong phát triển kinh tế – xã hội là việc cần thiết để khôi
phục lịch sử hào hùng của Campuchia trong quá khứ…
Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Campuchia và tác động đối với Việt Nam – Phần cuối 9
…Sân bay quốc tế thứ hai được Trung Quốc đầu tư là Siem Reap-Angkor. Sân bay
có diện tích 700 hecta, cách Angkor Wat 40km và Siem Reap 50km về phía Đông.
Dự án được giới thiệu lần đầu vào năm 2010 với mục tiêu xây dựng thay thế sân
bay Siem Reap cũ bị quá tải. Dự án Siem Reap-Angkor ước tính trị giá lên đến 1.1
tỷ USD, được ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB), Ngân hàng nhà nước
Trung Quốc hỗ trợ vốn 660 triệu USD (China Development Bank, 2021). Dự án
được chính phủ Campuchia giao cho công ty Trung Quốc có tên Yunnan
Investment Holdings Limited để làm chủ đầu tư dự án vào tháng 12/2016. Dự án ở
giai đoạn 1 ước tính tiếp đón 7 triệu lượt khách, giai đoạn 2 tiếp đón 12 triệu lượt
khách vào năm 2030 và giai đoạn 3 vào năm 2050 tiếp đón 20 triệu lượt
khách/năm (Sothear, 2024). Năng lực tải trọng hàng hóa ước tính từ
10.000 – 60.000 tấn. Tính đến năm 2024, sân bay Siem Reap-Angkor đã tiếp đón
1.3 triệu khách sau một năm đi vào hoạt động. Mao Havannall, Bộ trưởng phụ
trách Cục Hàng không Dân dụng Campuchia cho biết sân bay Siem Reap- Angkor
đã thúc đẩy du lịch, thương mại và đầu tư ở tỉnh Siem Reap và các tỉnh thành lân
cận. Ông Liu Minglin, Phó Chủ tịch Yunnan Investment Holdings Limited cho biết
sân bay là kết quả hợp tác mang tính bước ngoặt trong Sáng kiến Vành đai, con
đường giữa hai nước Campuchia và Trung Quốc (Khmer Times, 2024). Tập đoàn
này đang tiếp tục tìm hiểu các cơ hội đầu tư mới ở Campuchia. Yunnan Investment
Holdings Limited là doanh nghiệp nhà nước, có trụ sở tại tỉnh Vân Nam, Trung
Quốc, được thành lập vào năm 1997 và là công ty nhà nước được thành lập sớm
nhất tại tỉnh Vân Nam, đầu tư trải dài trên nhiều lĩnh vực (Baidu, n.d.). Có thể
thấy, các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đang được sự hậu thuẫn từ chính phủ
Trung Quốc để triển khai các hạng mục quan trọng nhằm tăng cường ảnh hưởng ở Campuchia.
Ngày 17/10/2023, chính phủ Campuchia với đại diện là Phó Thủ tướng Sun
Chanthol dẫn đầu đã ký kết thỏa thuận khung với Tổng Công ty cầu đường Trung
Quốc về dự thảo khung xây dựng một kênh đào có công suất lớn, phục vụ nhu cầu
di chuyển hàng hóa, kết nối hai con sông Mekong và Bassac với vịnh Thái Lan.
Tại phiên họp Quốc hội Campuchia vào ngày 19/5/2023, thống nhất đổi tên dự án
ban đầu “Hệ thống Logistics và Điều hướng Tonle Bassac” thành “Kênh đào Phù
Nam”. Dự án có độ sâu lên đến 5.4m, dài 180km. Dự án cũng bao gồm 3 đập thủy
điện, 11 cây cầu và vỉa hè dài 208km. Dự án có tổng trị giá lên đến 1.7 tỷ USD và
được khởi công vào ngày 5/8/2024, dự kiến dự án sẽ cần 4 năm hoàn thành
(Nguyễn Thành Trung, 2023). Dự án sẽ do các ngân hàng nhà nước Trung Quốc
cấp vốn đầu tư. Mục tiêu của dự án nhằm tăng cường tính kết nối cho các cảng đã
và đang xây dựng ở Campuchia, thúc đẩy thương mại và tạo việc làm cho 5 triệu
người, đồng thời giảm thiểu lên đến 30% chi phí mà các doanh nghiệp Campuchia
cần trả khi đi qua cảng Cái Mép và cảng Cát Lái thuộc chủ quyền Việt Nam.
Sau khi thông tin được công bố, nhiều chuyên gia quốc tế đã lên tiếng về tính khả
thi của dự án vì khả năng hồi vốn thấp và tính logic dự án. Đại diện các nước trong
khu vực và trên thế giới đã bày tỏ quan ngại về khả năng kênh đào Phù Nam làm
lệch hướng dòng chảy sông Mekong với lượng nước từ sông Mekong 10
về Đồng bằng Sông Cửu Long sẽ giảm đến 50%, gây khô hạn, thiếu nước trầm
trọng và dẫn đến các thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến hàng chục triệu người dân
dọc sông Mekong, trong đó có 1.6 triệu người dân Campuchia và tác động sâu sắc
đến an ninh lương thực toàn cầu (Pham Phan Long, 2024). Những quốc gia trong
Ủy hội sông Mekong (MRC) đã nhiều lần kêu gọi Campuchia cung cấp thêm thông
tin dự án để có những đánh giá khách quan sau khi chính phủ Campuchia không
thông qua tham vấn các nước thành viên, đơn phương trình lên MRC, cho biết dự
án chỉ có tác động đối với môi trường và tiếng ồn do xây dựng công trình (Trần
Phương, 2024). Ngoài ra, việc xây dựng kênh đào Phù Nam được nhiều nhận định
rằng sẽ tăng thêm 500km khi đi từ kênh đào đến cảng Kampot và đi ngang qua
mũi Cà Mau, thay vì giảm 30% chi phí đi lại của doanh nghiệp như chính phủ
Campuchia tuyên bố (An Bình – Hoàng Nam, 2024). Vấn đề tài chính để xây dựng
kênh đào cũng được cho là mơ hồ và không khả thi và việc thay đổi chủ đầu tư dự
án trong vòng 1 năm do các công ty Campuchia nắm tỷ trọng lớn cho thấy dự án
mang tính chất mơ hồ và khả năng Trung Quốc dừng rót vốn vào dự án sau khi làm
lễ khởi công dự án (Buckley & Stanhope, 2024). Nhiều ý kiến chuyên gia cũng cho
biết việc xây dựng kênh đào Phù Nam nhằm phục vụ cho công tác điều động lực
lượng quân sự vì kênh đào có thể chứa sà lan container tải trọng lên đến 1.000 tấn
và cao nhất lên đến 5.000 tấn, dự án cũng ở gần với căn cứ hải quân Ream. Thủ
tướng Hun Manet cũng lên tiếng phủ nhận và khẳng định không cho bất kỳ quốc
gia nào sử dụng cơ sở hạ tầng Campuchia phục vụ mục đích quân sự riêng và
Campuchia hoàn toàn có quyền quyết định đối với các dự án trong nước, không
phải nước ngoài. (Nguyễn Hồng Quân, 2024) (Thu Nguyễn, 2024)
Bên cạnh các dự án lưỡng dụng kể trên, chính phủ Trung Quốc cũng gia tăng ảnh
hưởng thông qua việc tài trợ nâng cấp căn cứ hải quân Ream. Căn cứ hải quân
Ream nằm ở ngoài khơi vịnh Thái Lan, thuộc tỉnh Sihanoukville và cách cảng
Sihanoukville 30km. Thêm vào đó, căn cứ hải quân Ream là cửa ngõ duy nhất của
hải quân Campuchia để đi ra biển. Đặc biệt, căn cứ này gần eo biển Malacca, nơi
có yếu tố địa chính trị quan trọng khi 2/3 lượng hàng xuất khẩu có nguồn gốc từ
Trung Quốc trong tổng lượng hàng trị giá 3.5 nghìn tỷ USD đi qua eo biển này
mỗi năm và eo biển Malacca đang diễn ra cuộc cạnh tranh gay gắt giữa Hoa Kỳ và
Trung Quốc (Dent, 2023). Do đó, việc can thiệp vào cảng quân sự này sẽ giúp
Trung Quốc xác lập, củng cố vị thế và ảnh hưởng ở nước này và trong khu vực.
Ngày 22/12/2016, Tập đoàn Luyện kim Số Một Trung Quốc, một công ty nhà
nước trực thuộc Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc đã ký kết thỏa thuận khung Dự
án mở rộng cảng hải quân Ream với Bộ Quốc phòng Campuchia. Đến tháng
6/2022, dự án mới bắt đầu được khởi công xây dựng và hoàn thành vào tháng
9/2022 (Wooley, Zhang, Fedorochko, & Patterson, 2023). Dự án cũng đang triển
khai giai đoạn 2 và 3 nhằm phục vụ công việc sản xuất, tiếp nhận tàu chiến và các
cơ sở hạ tầng phục vụ mục tiêu quân sự (Yaacob, 2024). Kể từ khi ký kết, các nhà
hoạch định chính sách Hoa Kỳ đã nhiều lần cáo buộc Campuchia cho phép Trung
Quốc sử dụng cảng quân sự Ream sau khi tạp chí Wall Street 11
Journal đăng tải thông tin vào tháng 7/2019. Năm 2021, Tùy viên Quốc phòng Bộ
Ngoại giao Hoa Kỳ bị chính phủ Campuchia từ chối quyền tiếp cận căn cứ hải
quân, khiến nước này có cơ sở nghi ngờ về sự đồn trú của hải quân Trung Quốc
(Reuters, 2021). Chính phủ Campuchia đã nhiều lần phủ nhận. Sau thông tin từ
Wall Street Journal, Thủ tướng Campuchia Hun Sen thời điểm đó cho biết: “Đây
[việc chính phủ Campuchia được cho ký hợp tác mờ ám với Trung Quốc về hiện
diện tại cảng quân sự Ream] là tin tức sai sự thật nghiêm trọng nhất chống lại
Campuchia”. Tuy nhiên, tháng 6/2021, Bộ trưởng Quốc phòng Campuchia, Tea
Banh xác nhận với truyền thông rằng Trung Quốc đang hỗ trợ Campuchia nâng
cấp căn cứ hải quân Ream và “không có điều khoản ràng buộc” (Davidson, 2022).
Có thể thấy, việc Trung Quốc đồn trú quân sự tại cảng quân sự Ream hoàn toàn có khả năng xảy ra.
Bên cạnh dự án kể trên, Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc thông qua công ty chi
nhánh tại Singapore cùng với Công ty TNHH Đầu tư và Xây dựng nước ngoài Tứ
Xuyên Huashi, một công ty con trực thuộc Tập đoàn nhà nước Sichuan Huashi và
Tổng Công ty Đường sắt Trung Quốc trở thành nhà thầu chính của dự án rộng 360
km2, trị giá 3.8 tỷ USD. Dự án có tên Khu thí điểm đầu tư và phát triển toàn diện
Campuchia–Trung Quốc & Khu nghỉ dưỡng bờ biển Dara Sakor. Dự án tọa lạc ở
tỉnh Koh Kong, bờ biển Dara Sakor do Union Development Group (UDG), công ty
con của Tập đoàn Phát triển Ưu Liên Thiên Tân, tập đoàn nhà nước làm chủ đầu
tư. Dự án đặt mục tiêu thu hút hơn 6.8 triệu lượt khách du lịch mỗi năm và dự án
sẽ thu hút dân số hơn 1.3 triệu người. Dự án cũng có một sân bay quốc tế riêng.
Tuy nhiên, chủ đầu tư dự án đã bị chính quyền Hoa Kỳ, cụ thể là Bộ Tài chính vào
ngày 15/9/2020 dưới thời chính phủ Tổng thống Donald Trump, cáo buộc xây
dựng khu tổ hợp này nhằm mục đích hỗ trợ tăng cường hiện diện quân sự của
Trung Quốc tại Campuchia do vị trí dự án nằm ở bờ biển và lo ngại tuyên bố của
Người Phát ngôn chính phủ Campuchia rằng (dự án/bờ biển) Dara Sakor hoàn toàn
có thể chuyển đổi thành căn cứ quân sự (Thu Thủy, 2020).
Tác động đối với Việt Nam
Các dự án do Trung Quốc đầu tư đã tạo ra nguồn kinh tế lớn và tạo việc làm cho
hàng triệu người dân ở các tỉnh thành của Campuchia, tăng tính liên kết vùng, góp
phần thúc đẩy chuyển đổi kinh tế – xã hội ở quốc gia này và tăng cường hình ảnh,
vị thế tích cực của Campuchia trong khu vực và trên thế giới. Bên cạnh những ảnh
hưởng tích cực, các dự án cũng đem lại những tác động tiêu cực đối với Campuchia.
Tác động đầu tiên là vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Như đề cập, các dự
án do Trung Quốc đầu tư vào Campuchia xoay quanh cơ sở hạ tầng, nhà máy sản
xuất điện sử dụng năng nhiên liệu hóa thạch, cơ sở sản xuất may mặc truyền thống
và các loại hình khác. Những hoạt động từ các dự án và sản xuất do Trung Quốc
đầu tư được cho là nguyên nhân chính dẫn đến sự ô nhiễm môi trường ngày càng
nghiêm trọng ở Campuchia. Bên cạnh đó, vấn đề sản xuất điện phục vụ cho các
đặc khu kinh tế và các dự án hạ tầng cũng được cho là nguyên nhân 12
góp phần dẫn đến ô nhiễm. Hiện nay, sản lượng điện Campuchia phụ thuộc lên đến
75% nguồn đầu vào từ nhiên liệu hóa thạch sau quá trình chuyển đổi từ thủy điện
do biến đổi khí hậu trầm trọng ở quốc gia này, góp phần dẫn đến ô nhiễm môi
trường nghiêm trọng ở Campuchia (Zafirah Mohamed Zein, 2020).
Tác động thứ hai là sự phụ thuộc vào Trung Quốc ngày càng sâu sắc của chính phủ
Campuchia. Trong quan hệ quốc tế, các hoạt động liên kết với quốc gia khác nhằm
cân bằng ảnh hưởng của quốc gia còn lại diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên, việc
không cân bằng hợp lý sẽ dễ dàng dẫn đến sự phụ thuộc vào quốc gia đối tác mà
chính quốc tìm đến. Đối với Campuchia, quốc gia này mong muốn Trung Quốc trở
thành đối trọng khi Hoa Kỳ và Thái Lan gây sức ép. Trong khi đó, như đề cập,
Việt Nam được cho là có tác động đáng kể đối với quốc gia này do những hiểu
lầm về lịch sử và giới lãnh đạo Campuchia mong muốn giảm thiểu ảnh hưởng của
Việt Nam. Tuy nhiên, việc tìm kiếm đến Trung Quốc, một quốc gia vượt trội về
khả năng kinh tế – chính trị – quân sự, sẽ giúp Campuchia vượt qua những thách
thức trong khu vực nhưng sự phụ thuộc vào Trung Quốc ngày càng sâu sắc là không thể tránh khỏi.
Trung Quốc đã trở thành điểm đến lý tưởng của ngành dệt may vốn chiếm tỷ trọng
đến 40% GDP của đất nước Campuchia, nhằm giảm phụ thuộc vào các nước lân
cận. Theo số liệu năm 2022, ngành dệt may của Campuchia có tổng trị giá lên đến
9 tỷ USD. Có thể thấy, đây là một sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Campuchia.
Tuy nhiên, đến 90% các nhà máy gia công sản phẩm dệt may ở Campuchia đều có
nguồn gốc đến từ Trung Quốc (Research and Markets, 2023). Điều này đồng nghĩa
với việc các sản phẩm dệt may do các doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất có trị giá
8.1 tỷ USD. Sự phụ thuộc vào Trung Quốc của chính phủ Campuchia cũng Tính
đến tháng 9/2024, tổng nợ của Campuchia đối với Trung Quốc là hơn 4 tỷ USD
trong tổng số hơn 10 tỷ USD mà chính phủ Campuchia vay của nước ngoài, chưa
bao gồm các khoản vay từ những nhân tố nước ngoài có nguồn gốc đến từ Trung
Quốc (Sangeetha Amarthalingam, 2024). Trong khi đó, như đề cập, tổng nguồn
FDI gần 7 tỷ USD thông qua các dự án chủ yếu là cơ sở hạ tầng, đặc khu kinh tế
và dự án phụ trợ của Trung Quốc đã tạo lập sự ảnh hưởng lên Campuchia và khiến
nước này từng bước phụ thuộc vào quốc gia Đông Bắc Á.
Tác động thứ ba là các hoạt động phạm pháp diễn ra ở Campuchia có yếu tố Trung
Quốc diễn ra liên tục tại quốc gia Đông Nam Á này. Nhờ những ưu đãi về thuế
quan và các đạo luật được cho là cởi mở và khép kín, những đặc khu kinh tế do
Trung Quốc đầu tư, đặc biệt là Sihanoukville đã trở thành tụ điểm của những hoạt
động lừa đảo công nghệ cao, các hoạt động ở những đặc khu này chủ yếu là các
sòng bạc và các hoạt động làm bất ổn an ninh như buôn người, lừa đảo, rửa tiền…
ngày càng nghiêm trọng (Asia Financial, 2024). Trong năm 2023, theo Intepol,
hơn 100.000 người bị bán vào các đường dây lừa đảo trực tuyến ở Campuchia
(Trung Hưng, 2024). Những hoạt động bất hợp pháp diễn ra trong nhiều năm đã
khiến tình hình ở Campuchia trở nên nghiêm trọng và ảnh hưởng tiêu cực đến hình
ảnh của Campuchia đối với cộng đồng quốc tế. Thêm vào đó, 13
các hoạt động bất hợp pháp cũng khiến chính phủ nước này thiệt hại đáng kể về
nguồn lực và nhân lực xử lý vấn đề.
Đối với Việt Nam, những dự án do Trung Quốc đầu tư ở Campuchia có những tác
động sâu sắc và đáng kể đến an ninh và lợi ích quốc gia của Việt Nam. Trong bối
cảnh toàn cầu hóa, các quốc gia liên kết chặt chẽ với nhau về kinh tế và những
đường biên giới chỉ còn là hình thức. Vì vậy, những dự án do Trung Quốc đầu tư
tác động trực tiếp đến Việt Nam là có khả năng xảy ra.
Đầu tiên, những dự án do Trung Quốc đầu tư vào Campuchia sẽ gây áp lực lên
Việt Nam về địa chính trị, địa chiến lược. Những hoạt động xây dựng cơ sở hạ
tầng, bên cạnh những yếu tố tích cực, như thúc đẩy phát triển kinh tế; du lịch và
liên kết vùng, giảm chi phí vận chuyển, còn là các hoạt động triển khai quân sự
trong trường hợp xảy ra xung đột, chiến tranh. Trên bình diện khu vực, Trung
Quốc đã triển khai các hệ thống cơ sở hạ tầng dưới nhiều hình thức nhằm kết nối
Trung Quốc với các quốc gia Đông Nam Á. Những dự án cơ sở hạ tầng được tài
trợ, đầu tư theo hình thức tỷ trọng nghiêng về Trung Quốc, vì vậy quốc gia này có
quyền triển khai theo tính toán chiến lược. Nhiều dự án do Trung Quốc đầu tư đều
ở gần các địa điểm quan trọng với Việt Nam như các cảng biển, kênh đào Phù
Nam và căn cứ quân sự Ream. Năm 2022, Lực lượng vũ trang Campuchia (RCAF)
đã mua hệ thống tên lửa đất đối không KS-1C do Trung Quốc sản xuất với tầm bắn
lên tới 50km (Global Defense News, 2023). Có thể thấy, các dự án do Trung Quốc
đầu tư hoàn toàn có khả năng tiếp cận các hạng mục quan trọng trong trường hợp tiêu cực
Thứ hai, những vấn đề về an sinh xã hội ở Campuchia cũng sẽ tác động trực tiếp
đến Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ cao, các hoạt động lừa đảo ở Campuchia
đã có những tác động trực tiếp đối với người dân Việt Nam. Nhiều người Việt
Nam đã bị những đối tượng lừa đảo bắt và bán sang Campuchia. Chỉ riêng trong
tháng 12/2024, hơn 500 người Việt Nam đã được Bộ Công an Việt Nam và
Campuchia phối hợp giải cứu (ANTV, 2024). Trong đầu năm 2025, 60 đối tượng
người Việt Nam đã bị công an Việt Nam bắt giam vì liên quan đến đường dây lừa
đảo ở Campuchia. Theo thông tin từ Bộ Công an, đường dây này đã lừa đảo hơn
1.800 tỷ của hơn 13.000 người dân Việt Nam ở nhiều tỉnh thành trên cả nước (Võ
Nam, 2025). Sự kiện cho thấy tình trạng lừa đảo xuyên biên giới ở Campuchia
hướng vào Việt Nam đang có chiều hướng ngày càng phức tạp. Những sự kiện kể
trên cần dành nhiều thời gian giải quyết và sẽ tiêu hao nguồn lực và vật lực cực kỳ lớn.
Có thể thấy, những tác động của các dự án của Trung Quốc ở Campuchia đối với
Việt Nam là cực kỳ to lớn. Vì vậy, chính phủ Việt Nam cần có nhiều chiến lược
nhằm thay đổi tình hình.
Đầu tiên, chính phủ Việt Nam cần cam kết ủng hộ Campuchia trong các vấn đề
quốc tế và khu vực. Bất kỳ quốc gia khi tham gia vào các cơ chế đa phương, đều
mong muốn nhận được sự hỗ trợ tích cực từ cộng đồng quốc tế. Trong giai đoạn
sau chiến tranh, Việt Nam cũng đã nhận được sự hỗ trợ nhiệt thành từ các quốc gia 14
để tái thiết kinh tế – xã hội. Trong bức thư gửi Quốc vương Campuchia 15
Norodom Sihanouk vào ngày 23/6/1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết việc thiết
lập quan hệ ngoại giao hai nước là “biểu tượng rực rỡ của mối tình hữu nghị thân
thiết đoàn kết chiến đấu”, “nhân tố tích cực trong việc gìn giữ hòa bình ở Đông
Dương và Đông Nam Á”. Có thể thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá cao tầm
quan trọng của việc gìn giữ và phát triển mối quan hệ hai nước. Chủ tịch Hồ Chí
Minh trong bức thư gửi vào năm 1968, đã tái khẳng định: “Ngày nay cũng như
ngày mai, hai nước chúng ta mãi mãi là người bạn thân thiết” (Trần Mạnh, 2022).
Có thể thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh sự phát triển của Việt Nam và
Campuchia nên cần song hành với nhau. Hiện nay, Việt Nam, với vai trò là quốc
gia có vị thế và tiếng nói quan trọng trong các vấn đề toàn cầu và khu vực, cần có
sự ủng hộ với sự phát triển của Campuchia nhằm giúp Campuchia chuyển đổi mô
hình phát triển kinh tế, củng cố hình ảnh và vị thế Campuchia trên thế giới. Trong
chuyến viếng thăm Campuchia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong ngày
12-13/7/2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ủng hộ sự tăng trưởng trong
quan hệ giữa hai nước thông qua nhiều lĩnh vực và kêu gọi tiếp tục gắn kết trong
quan hệ giữa hai nước (Trung Duy, 2024). Trong cuộc hội kiến với Quốc vương
Campuchia tại Việt Nam vào tháng 11/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm và lãnh đạo
Đảng, Nhà nước tái khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam, ủng hộ tầm
nhìn; định hướng phát triển của Campuchia trong giai đoạn mới và chuyến thăm
của Quốc vương Campuchia sẽ góp phần đưa quan hệ hợp tác hai nước phát triển
mạnh mẽ, vì lợi ích phát triển và phồn vinh của nhân dân mỗi nước, đóng góp tích
cực vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới (Báo
Điện tử Chính phủ, 2024) (Báo Điện tử Chính phủ, 2024). Sau khi chính phủ
Campuchia dưới thời Thủ tướng Hun Manet quyết định rút khỏi Tam giác phát
triển CLV, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết
Việt Nam cam kết tiếp tục thúc đẩy các cơ chế hợp tác hiện có và tìm kiếm các
phương thức hợp tác kinh tế mới phù hợp với điều kiện và tình hình thực tiễn của
hai nước, góp phần vào sự phát triển chung (Duy Linh, 2024).
Chính phủ Việt Nam cũng cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia hợp tác sâu
rộng vào nền kinh tế Campuchia. Tính đến năm 2024, Việt Nam là quốc gia đứng
ở vị trí thứ hai sau Trung Quốc trở thành nước có tổng lượng vốn đầu tư nước
ngoài (FDI) lớn thứ hai tại Campuchia với 3.5 tỷ USD (Văn Đỗ – Tuấn Anh,
2025). Nhằm cải thiện con số kể trên, chính phủ Việt Nam cần có những cơ chế
phù hợp nhằm thúc đẩy hàng tiêu dùng Campuchia ở Việt Nam. Trong giai đoạn
2021 – 2022, lũy kế gần 20 triệu tấn hàng hóa và hơn 1.3 triệu lượt hành khách đi
qua tuyến thủy nội địa Việt Nam – Campuchia và hai bên đã ký kết hợp tác giảm
phí nội địa đường thủy (Thiên Ân, 2023) (Anh Tú, 2021). Việt Nam đã tăng cường
nhập khẩu các mặt hàng chủ lực của Campuchia, đạt 3.61 tỷ USD, tăng 30% so với
cùng kỳ năm 2023 (Lê Hồng Nhung, 2024). Những dữ kiện cho thấy chính phủ
Việt Nam đã ủng hộ giao thương giữa hai nước, góp phần vào sự phát triển chung
của nền kinh tế Campuchia. Nhằm củng cố kinh tế bền vững của Campuchia, hai
bên đã thúc đẩy hợp tác phát triển nguồn nhân lực, trong đó trao học bổng cho học
sinh, sinh viên Campuchia theo học tại các trường ở Việt Nam 16
và tạo cơ hội việc làm chất lượng cao ở các tập đoàn Việt Nam tại Campuchia
(Quang Anh – Hoàng Minh, 2023). Những cơ chế dành cho các doanh nghiệp tư
nhân Việt Nam đầu tư vào Campuchia, tạo cơ hội việc làm cho lao động địa
phương cũng cần được chú trọng vì đây sẽ là cơ sở cần thiết để hai nước cùng phát triển bền vững.
Thứ ba, các hoạt động ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân giữa hai nước cần
được thúc đẩy. Trong ba trụ cột của đối ngoại Việt Nam, tại Đại hội Đảng XIII,
ngoại giao nhân dân được liệt kê cùng đối ngoại đảng và ngoại giao nhà nước, cho
thấy tầm quan trọng của ngoại giao nhân dân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và công
nghệ phát triển, ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân được xem là phương pháp
hữu hiệu để kết nối quan hệ hai nước, tăng sự thấu hiểu lẫn nhau giữa người dân
hai nước (Nguyễn Thị Hoàng Vân, 2024). Vì vậy, việc triển khai các hoạt động
ngoại giao văn hóa, ngoại giao nhân dân sáng tạo, hiệu quả vào thực tiễn Việt Nam
– Campuchia là việc làm cần thiết nhằm tăng cường sự hiểu biết và theo đó, góp
phần vào sự phát triển chung của hai đất nước, hai dân tộc. Kết luận
Trung Quốc đã trở thành quốc gia đang có tầm ảnh hưởng sâu rộng hàng đầu trên
thế giới. Trong bối cảnh hiện tại, Trung Quốc đang cạnh tranh với Hoa Kỳ về vị
thế lãnh đạo trật tự toàn cầu. Quốc gia Đông Bắc Á đã triển khai nhiều chiến lược
để củng cố ảnh hưởng, đặc biệt là Đông Nam Á và Campuchia, nhằm ngăn chặn
các chiến lược và sáng kiến của Hoa Kỳ và đồng minh, đối tác.
Tại Campuchia, ảnh hưởng của Trung Quốc được thể hiện thông qua các dự án hạ
tầng quan trọng. Những dự án quy mô lớn do Trung Quốc đầu tư vào Campuchia,
bên cạnh mặt tích cực về phát triển kinh tế – xã hội, còn nhằm mục đích gia tăng
sự phụ thuộc của Campuchia vào quốc gia tỷ dân. Đối với Việt Nam, những dự án
do Trung Quốc đầu tư được liệt kê kể trên đã có những tác động trực tiếp đến tình
hình an sinh xã hội. Vì vậy, Việt Nam cần gắn bó quan hệ với Campuchia nhằm
giúp đỡ quốc gia này chuyển đổi kinh tế, phát triển xã hội và vị thế, uy tín trên thế giới./. Tác giả: Bùi Gia Kỳ Tài liệu tham khảo 1.
Aid Data. (n.d.). China Eximbank participates in a $1.56 billion loan
syndicate for Phnom Penh–Sihanoukville Expressway financed through PPP
(Linked to Project ID#61788, #66726, and #92472). Retrieved 1 20, 2025, from
https://china.aiddata.org/projects/61784/ 2.
AidData. (n.d.). Bank of China contributes to syndicated loan for
100MW Sihanoukville Special Economic Zone (SEZ) Coal-Fired Power Plant
Project (Linked to Project ID#92546). Retrieved 1 20, 2025, from
https://china.aiddata.org/projects/92547/ 17 3.
AKP Phnom Penh. (2021). New Phnom Penh Airport Dubbed
Takhmao Techo International Airport. Retrieved 1 30, 2025, from
https://www.information.gov.kh/articles/62238 4.
An Bình – Hoàng Nam. (2024). Chuyên gia: Dự án kênh Funan Techo
có thể khiến nước về miền Tây giảm 50%. Retrieved 2 1, 2025,
from https://vnexpress.net/chuyen-gia-du-an-kenh-funan-techo-co-the-khien-nuoc-
ve- mien-tay-giam-50-4737799.html 5.
Anh Tú. (2021). Phí tuyến vận tải thuỷ huyết mạch Việt Nam –
Campuchia giảm hơn 10 lần. Retrieved 2 6, 2025, from https://vneconomy.vn/phi-
tuyen-van- tai-thuy-huyet-mach-viet-nam-campuchia-giam-hon-10-lan.htm 6.
ANTV. (2024). Tiếp nhận nạn nhân bị lừa bán sang Campuchia.
Retrieved 2 6, 2025, from https://antv.gov.vn/xa-hoi-4/trang-dem-tiep-nhan-nan-
nhan-bi-lua- ban-sang-campuchia-8FEBA08F1.html 7.
ASEAN Briefing. (2022). 2023 Foreign Investment Opportunities in Cambodia. Retrieved 1 20, 2025, from
https://www.aseanbriefing.com/news/2023-foreign-investment-opportunities-in- cambodia/ 8.
Asia Financial. (2024). Cambodia is a ‘Money-Laundering Haven for Chinese Criminals’. Retrieved 2 5, 2025, from
https://www.asiafinancial.com/cambodia-
is-a-money-laundering-haven-for- chinese-criminals 9.
Baidu. (n.d.). 云南省投资控股集团有限公司. Retrieved 1 30, 2025,
from https://baike.baidu.com/item/%E4%BA%91%E5%8D%97%E7%9C
%81%E6%8A%95%E8%B5%84%E6%8E%A7%E8%82%A1%E9%9B
%86%E5%9B%A2%E6%9C%89%E9%99%90%E5%85%AC%E5%8F %B8/10405915 10.
Báo Điện tử Chính phủ. (2024). Chủ tịch nước Lương Cường hội kiến
Quốc vương Campuchia. Retrieved 6 2, 2025, from https://baochinhphu.vn/chu- tich-
nuoc-luong-cuong-hoi-kien-quoc-vuong-campuchia- 102241128171353984.htm 11.
Báo Điện tử Chính phủ. (2024). Tổng Bí thư Tô Lâm hội kiến với
Quốc vương Campuchia. Retrieved 2 6, 2025, from https://baochinhphu.vn/tong-
bi- thu-to-lam-hoi-kien-voi-quoc-vuong-campuchia-102241128182540254.htm 12.
Bradsher, K., & Mozur, P. (2017). China’s Plan to Build Its Own
High-Tech Industries Worries Western Businesses. Retrieved 1 17, 2025, from
https://www.nytimes.com/2017/03/07/business/china-trade- manufacturing- europe.html 13.
Buckley, H., & Stanhope, G. (2024). The murky waters of Cambodia’s Funan Techo Canal. Retrieved 2 1, 2025, from
https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/murky-waters-cambodia-s-funan- techo-canal 18 14.
CCCC. (2024). Over 10 million vehicles have traveled on
Cambodia’s Phnom Penh-Sihanoukville Expressway. Retrieved 1 21, 2025, from
https://en.ccccltd.cn/xwzx/ztbd/202410/t20241023_216754.html 15.
Chheang, V. (2015). How Cambodian nationalism is driving border disputes with Vietnam. Retrieved 1 17, 2025, from
https://eastasiaforum.org/2015/10/16/how-cambodian-nationalism-is-driving- border-disputes-with-vietnam/ 16.
China Development Bank. (2021). CDB Provides Loans for
Constructing a New Airport in Siem Reap, Cambodia. Retrieved 1 30, 2025, from
https://www.cdb.com.cn/English/xwzx_715/khdt/202112/t20211203_9377.html 17.
China Power Team. (2021). How Much Trade Transits the South
China Sea? Retrieved 1 17, 2025, from https://chinapower.csis.org/much-trade-
transits- south-china-sea/?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block 18.
Davidson, H. (2022). Chinese military ‘to have exclusive use of
parts of Cambodian naval base’. Retrieved 2 4, 2025, from
https://www.theguardian.com/world/2022/jun/07/chinese-military-to-have-
exclusive-use-of-parts-of-cambodian-naval-base-ream-gulf-of-thailand 19.
Dent, T. (2023). The Strait of Malacca’s Global Supply Chain
Implications. Retrieved 2 3, 2025, from https://www.ismworld.org/supply- management-news-
and-reports/news-publications/inside-supply-management- magazine/blog/
2023/2023-11/the-strait-of-malaccas-global-supply-chain- implications/ 20.
Duy Linh. (2024). Việt Nam lên tiếng vụ Campuchia rút khỏi hợp tác
Tam giác phát triển Campuchia – Lào – Việt Nam. Retrieved 2 6, 2025, from
https://tuoitre.vn/viet-nam-len-tieng-vu-campuchia-rut-khoi-hop-tac-tam-giac- phat-
trien-campuchia-lao-viet-nam-20241017161250787.htm 21.
François Camps. (2022). Phnom Penh New Airport Terminal 40 Percent Complete. Retrieved 1 30, 2025, from
https://cambodianess.com/article/phnom-
penh-new-airport-terminal-60-percent- complete 22.
Gao Jingyan. (2023). Work begins on 2nd Chinese-invested expressway in Cambodia. Retrieved 1 22, 2025, from
https://eng.yidaiyilu.gov.cn/p/322689.html 23.
Global Defense News. (2023). Cambodian army now equipped with
Chinese- made KS-1C Kaishan-1C air defense system. Retrieved 2 5, 2025, from
https://armyrecognition.com/news/army-news/2023/cambodian-army-now-
equipped-with-chinese-made-ks-1c-kaishan-1c-air-defense-system 24.
Ham, O. (2021). Sihanoukville Special Economic Zone Coal Power
Plant. Retrieved 1 20, 2025, from https://thepeoplesmap.net/project/sihanoukville-
special-economic-zone-coal-power-plant/ 19 25.
Huaxia. (2022). Cambodian PM says using Chinese-invested
expressway saves both money, time. Retrieved 1 21, 2025, from
https://english.news.cn/20221222/cd68862e78394437b2fcae652caa4611/c.html 26.
Huaxia. (2023). Chinese firm wins deal to build 3rd largest port in Cambodia. Retrieved 1 25, 2025, from
https://english.news.cn/20230505/ae08342b973e482ab790899d5e7391ef/c.html 27.
Inclusive Development International. (2021). Sihanoukville Special Economic Zone. Retrieved 1 20, 2025, from
https://thepeoplesmap.net/project/sihanoukville-special-economic-zone/ 28.
James Whitehead. (2024). Phnom Penh’s new airport likely to
transform the city into a ‘new Singapore’. Retrieved 1 30, 2025, from
https://www.khmertimeskh.com/501577694/phnom-penhs-new-airport-likely-to-
transform-the-city-into-a-new-singapore/ 29.
Khánh Minh. (2024). Campuchia khánh thành cảng biển đa năng 140
triệu USD. Retrieved 1 25, 2025, from https://laodong.vn/the-gioi/campuchia-
khanh- thanh-cang-bien-da-nang-140-trieu-usd-1349658.ldo 30.
Khmer Times. (2024). Chinese-invested airport in Cambodia handles
more than 14,000 flights in first year. Retrieved 1 30, 2025, from
https://www.khmertimeskh.com/501575482/chinese-invested-airport-in- cambodia-
handles-more-than-14000-flights-in-first-year/ 31.
Khmer Times. (2025). China remains Cambodia’s largest FDI source.
Retrieved 1 17, 2025, from https://www.khmertimeskh.com/501623409/china-
remains-cambodias-largest-fdi-source/ 32.
Kunmakara, M. (2023). TIA invites investment by Japanese companies. Retrieved 1 30, 2025, from
https://www.phnompenhpost.com/business/tia-
invites-investment-by-japanese- companies 33.
Lê Hồng Nhung. (2024). Việt Nam xuất nhập khẩu mặt hàng gì với
Campuchia? Retrieved 2 6, 2025, from https://mekongasean.vn/viet-nam-xuat-
nhap-khau-mat-hang-gi-voi-campuchia-34503.html 34.
Manet, S. (2024). Cambodia’s GDP to touch over $51 billion in 2025. Retrieved 1 18, 2025, from
https://www.khmertimeskh.com/501614775/cambodias-gdp-to-touch-over-51- billion-in-2025/ 35.
Martin, N. (2024). How South China Sea tensions threaten global
trade. Retrieved 1 17, 2025, from https://www.dw.com/en/south-china-sea-
tensions- pose-threat-to-international-trade/a-69926497 36.
Meng Seavmey. (2023). Second Expressway to Connect Capital to
Bavet. Retrieved 1 21, 2025, from https://cambodianess.com/article/second-
expressway-to-connect-capital-to-bavet

Ảnh hưởng của Trung quốc tới Việt Nam- môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen

Tài liệu liên quan:

Tiểu luận môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen

Bài thu hoạch môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và tư sản ở Việt Nam cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX- Đề cương môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen

Đề cương môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen

Lịch sử ra đời Đảng CS Việt Nam - Đề cương môn lịch sử Đảng –Trường Đại học Hoa Sen