27 trang 6 lượt tải

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

Chỉ rõ thế nào là sức mạnh thị trường và các nguyên nhân hình thành độc quyền. · Phân tích được điều kiện tối đa hóa lợi nhuận và khả năng sinh lợi của hãng độc quyền bán thuần túy trong cả ngắn hạn và dài hạn. Tài liệu giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời đọc đón xem!

Môn: Kinh tế vi mô ( NEU ) 762 tài liệu

Trường: Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân 7.5 K tài liệu

Tác giả:

VietJack

2 tuần trước

Tải xuống Báo cáo

Danh sách Quiz

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 171

Nội dung

Trong bài này, người học sẽ được tiếp

cận các nội dung:

 Nghiên cứu về thị trường độc quyền

thuần túy.

 Các đặc trưng của thị trường độc quyền

bán thuần túy.

 Tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc

quyền bán thuần túy trong ngắn hạn và

dài hạn. Quy tắc định giá độc quyền.

 Các đặc trưng và khả năng sinh lợi của

hãng độc quyền mua.

Mục tiêu Hướng dẫn học

 Phân tích được khái niệm và các đặc trưng

của thị trường độc quyền bán thuần túy.

 Chỉ rõ thế nào là sức mạnh thị trường và

các nguyên nhân hình thành độc quyền.

 Phân tích được điều kiện tối đa hóa lợi

nhuận và khả ă n ng sinh lợi của hãng độc

quyền bán thuần túy trong cả ngắn hạn và

dài hạn.

 Phân tích được quy tắc định giá của nhà

độc quyền (quy tắc ngón tay cái).

 Phân tích được các đặc trưng và khả n ng ă

sinh lợi của hãng độc quyền mua.

Thời lượng h cọ

8 tiết học: 5 tiết lý thuyết và 3 tiết thảo luận.

 Đọc giáo trình và tài liệu liên quan

trước lúc nghe giảng và thực hành.

 Sử dụng tốt các phương pháp và công

cụ trong toán học (bao gồm kiến thức

đại số và hình học lớp 12) để phân tích

và nghiên cứu bài học.

 Thực hành thường xuyên và liên tục các

bài tập vận dụng để hiểu được lý thuyết

và bài tập thực hành.

BÀI 6: THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN THUẦN TÚY

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

172 ECO101_Bai6_v2.3014106226

Từ nhi u n y tề ăm nay, phần lớn các nhãn hiệu cà phê danh tiếng u đề được bán tại các quầ ạp hóa

với giá cả không khác biệt nhiều so với giá cả của các loại cà phê thông thường khác. Thậm chí,

với chi phí quảng cáo khổng lồ của hãng sản xuất cà phê có nhãn hiệu “Folgers and Maxwell

House”, nhà sản xuất c t bũng thấ ại trong việc tạo nên nhãn hiệu cà phê thu hút được nhiều khách

hàng trung thành trong số ữ nh ng người uố ư ộng cà phê. Người mua xem cà phê nh m t hàng hóa

được tiêu chuẩ ả ẩn hóa, với rất ít sự khác biệt giữa các s n ph m cà phê, người bán tự ứ nhận th c

được họ ữ ữ đầ ư ấ ọ là nh ng người chấp nhận giá, và nh ng nhà u t thấy r t ít triển v ng giành được lợi

nhuận trong dài hạn đối với việc bán lẻ cà phê. Tuy nhiên, những điều này đã thay đổi khi

Starbuck mđã thành công trong việc tạo ra cho cà phê hương vị ới. Không chỉ các cửa hàng

cà phê Starbuck đó thu được mức lợi nhuận cao mà nhiều công ty cà phê khác cũng c đó thu đượ

lợi nhuận cao rất nhiều khi họ b m i ắt chước hương vị ớ đầy sáng tạo của Starbuck. Ví dụ,

Maxwell House cung cấp các nhãn hiệu Master Blend, Columbian Supreme, Rich french Road

và Italian Espresso Roast. Giờ đây, thay vì là những người chấp nhận giá, các hãng cung cấp các

nhãn hiệu cà phê danh tiếng có được sứ đ đị ờc mạnh áng kể trong việc nh giá nh thành công khi

đầ ư ựu t vào việc tạo ra s khác biệt cho sản phẩm của mình. Thay vì có đường c u nầ ằm ngang,

hoàn toàn co dãn, các hãng cung cấp các nhãn hiệu cà phê danh tiếng giờ đây ng đối m t vặ ới nhữ

đườ đường cầu dốc xuống, những ng cầ ạ ệu đưa l i cho họ ứ s c mạnh thị trường trong vi c định giá

cà phê củ ọa h cao hơn các nhãn hiệu cà phê thông thường.

Mục đích của bài này là chỉ ra bằng cách nào các nhà qu n lý cả ủa các hãng định giá có đường

cầu dốc xuống có thể xác định được giá cả, sản lượng và sử d ng i ụ đầu vào nhằm tố đa hóa lợi

nhuận c a hãng. Cho dù hãng có bao nhiêu sủ ức mạnh thị trường, thì mục tiêu chính của người

quản lý là tối n. đa hóa lợi nhuậ

Phần m đầu của bài này miêu tả ột vài cách đo l ng s nhườ ức mạnh thị trường rõ ràng và cụ thể ư

là những thuật ngữ chung chung như “nhiều” hay “hạn chế”. Phần lớn bài này sẽ được dành cho

lý thuyết về độc quyền. Độc quyền xảy ra trong trường h p m n xuợ ột hãng sả ất và bán một hàng

hóa hoặc dịch vụ mà không có hàng hóa hoặc dịch vụ nào có thể thay thế ầ g n trong thị trường và

các hãng khác bị các rào cản ng n că ản gia nhập th t quị trường (xem case study 6.1). Kế ả là một

hãng độc quyền có nhiề ứu s c mạnh thị trường hơn bất kỳ một hãng nào khác. Mặc dù có rất ít

hãng độ ự ực quyền th c s trên thị trường thuần túy và phần lớn những hãng này đều phải tuân thủ

các quy định của Chính phủ nhưng nhiều hãng, kể cả hãng lớn và nhỏ đều có được sức mạnh thị

trường đáng kể nếu như hàng hóa của họ có rất ít hàng hóa có thể thay thế gần. Lý thuyết c độ

quyền cung cấp cơ sở để phân tích những nhà quản lý của các hãng định giá có sức mạnh thị

trường có thể đưa ra những quyết định nhằm tối đa hóa lợi nhuận như thế nào (ngoại trừ, như đã đề

cập, các hãng độc quyền nhóm sẽ ả ph i phụ thuộc nhiều vào quyết định của nhau).

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 173

6.1. Thị trường độc quyền bán

6.1.1. Khái niệm

Độc quyền, trong kinh tế h ng ọc, là trạng thái thị trườ

chỉ có duy nhất một người bán và sản xuất ra sản

phẩm không có sản ph n gẩm thay thế gầ ũi. Trong

tiếng Anh monopoly có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp

monos polein (nghĩa là một) và (nghĩa là bán). Đây là

một trong những d ng cạ ủa thất bại thị trường, là

trường h p cợ ực h đoan của thị trường thiếu tính cạnh tranh. Mặc dù trên thực tế ầu như

không thể tìm được trường h n cợp áp đ ứng hoàn h o hai tiêu chuả ẩ ủa ó độc quyền và do đ

độ ồ ư ữ độc quyền thuần túy có thể coi là không t n tại nh ng nh ng dạng c quyền không

thuần túy đều d n s u quẫn đế ự phi hiệ ả c i. n ủa lợi ích xã hộ Độc quyề được phân loại theo

nhiều tiêu thức: mức a n, c a n. độ độc quyền, nguyên nhân củ độc quyề ấu trúc củ độc quyề

Độc quyề ản bán là thị ỉ trường ch có duy nhất một hãng cung ứng toàn bộ s n lượng của

thị trường.

Ví d gi ụ: Hãng Microsoft độc quyền trên toàn thế ới v i hớ ệ điều hành Windows.

Hãng n t nh độc quyền có vị trí đặc biệt trên thị trường cụ thể ếu nhà độc quyền quyế đị

nâng giá bán sản ph viẩm, hãng sẽ không phải lo về ệc các đố ủi th cạnh tranh sẽ đặt giá

thấp h ph n l n hơn để chiếm thị ầ ớ ơn, làm thiệt hại tới mình. Hãng độc quyền quyết nh đị

và kiểm soát mứ ứ độc giá, sản lượng cung ng. Để hiểu rõ về thị trường c quyền bán thuần

túy, chúng ta nghiên cứ ữ đặ ư ủu nh ng c tr ng c a nó.

6.1.2. Các ng đặc trưng của thị trườ độc quyền bán thuần túy

Thị trường n bi ng c bđộc quyền bán thuần túy được nhậ ết thông qua ba đặc trư ơ ản sau:

 Chỉ có một hãng duy nhất cung ứng toàn bộ sản phẩm trên thị trường.

 Sản phẩm hàng hóa trên thị trường n độc quyề

không có hàng hóa thay thế gần gũi. Nếu không có

sản phẩm thay thế tương tự với sản phẩm của

mình, nhà độc quyền s viẽ không lo ngại về ệc

người tiêu dùng sẽ chuyển sang sử d n ụng các sả

phẩm thay thế khi nhà độc quyền n. định giá cao hơ

 Thị tr n túy có rào cường độc quyền bán thuầ ản lớn

về vi p ho ng. Rào cệc gia nhậ ặc rút lui khỏi thị trườ ản gia nhập khiến cho hãng độc

quyền bán là nhà sản xuất và cung ứng duy nh ng. Nất trên thị trườ ếu không có rào

cản rút lui kh i thỏ ị trường thì sẽ không có bất kỳ đ sản phẩm nào mà nhà độc quyền ó

đã cung cấp cho thị trường.

 Đường c u c ng d ng vầ ủa hãng độc quyền là đườ ốc xuố ề phía phải, tuân theo luật cầu.

6.1.3. Nguyên nhân dẫn n đế độc quyền bán

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn t u kiới ng độc quyền bán thuần túy, có thể là nhữ điề ện

chủ quan (bản thân) của hãng và những p. điều kiện khách quan (bên ngoài) doanh nghiệ

Nguyên nhân c n cơ bả ủa p p độc quyền là hàng rào gia nhập: Doanh nghiệ độc quyền tiế

tục là người bán duy nhất trên thị trường của nó vì các doanh nghi p khác không thệ ể

Độc quyền: Một hãng sản xuất

một hàng hóa mà không có

hàng hóa nào có thể thay thế

gần trong thị trường mà các

hãng khác bị các rào cản ngăn

cản gia nhập.

S ngức mạnh thị trườ : Khả

năng của các hãng định giá có

thể t m t i ăng giá mà không bị ấ đ

tất cả doanh thu. Sức mạnh thị

trường khiến cho đường cầu

của các hãng định giá là một

đường dốc xuống.

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

174 ECO101_Bai6_v2.3014106226

gia nhập thị trường và cạnh tranh với nó. Các hàng rào ngăn c n lản gia nhập đế ượt nó lại

phát sinh từ các nguồn chính sau:

 Quá trình sả đạ ấ độ ựn xuất t được hiệu su t kinh tế tăng theo quy mô ( c quyền t nhiên).

Một ngành được coi là độc quyền tự nhiên khi một

hãng duy nhất có thể cung cấp một hàng hóa hoặc

dịch vụ cho toàn bộ thị trường v p hới chi phí thấ ơn

trường h ó mợp có hai hoặc nhiều hãng. Khi đ ột

hãng l n cung cớ ấp s n phả ẩm là cách sản xuất có

hiệu qu nhả ất. y Điều này có thể thấ ở các ngành

d iịch v t và phân phụ công cộng nh n xuư sả ấ ối đ ện

năng, cung cấp n ch, ng s t, ước sạ đườ ắ điện thoại...

Ví d p nụ: Ngành cung cấ ước sạch, p để cung cấ

nước sạch cho dân cư ở một th trị ấn nào đó, hãng

phải xây dựng mạng l ng d n. Nưới ố ẫn trong toàn bộ thị trấ ếu hai hoặc nhiều doanh

nghiệp c p dạnh tranh nhau trong việc cung cấ ịch vụ này thì mỗi hãng phải trả m t ộ

khoản chi phí cố định i để xây dựng mạng lướ ống d ó, tẫn. Do đ ổng chi phí bình quân

của nước sẽ thấp nếu chỉ có một hãng duy nhất nào đó phục vụ cho toàn bộ thị trường.

 Sự ki u tểm soát được yế ố đầu vào củ Đa quá trình sản xuất. iều này giúp cho người

nắm giữ có vị trí gần như độc quyền trên thị trường. Một ví dụ điển hình là Nam Phi

được sở hữu những mỏ kim cương chiếm phần lớn s n l giả ượng của thế ới và do đó

quốc gia này có vị trí gần như độc quyền trên thị trườ ương kim c ng.

 Bằng phát minh sáng chế: Bằng phát minh, sáng

chế được pháp luật bảo vệ là một trong những

nguyên nhân tạo ra độc quyền vì luật bảo hộ b ng ằ

sáng chế ộ chỉ cho phép m t nhà sản xuất sản xuất

mặt hàng vừa được phát minh và do vậy họ trở

thành nhà c quyđộ ền. Ví dụ: Bill Gate chủ t p ịch tậ

đ ếoàn Microsoft là người phát minh sáng ch phần

mềm Microsoft Office (xem case study 6.1). Nhờ

bằng phát minh sáng chế này mà tập oàn đ

Microsoft p oàn đã trở thành tậ đ độc quyền trong

việc cung cấp ph n m M . ầ ềm này ở ỹ

Những quy nh vđị ề b mằng phát minh, sáng chế ột mặt khuyến khích những phát

minh, sáng ch o cho ngế nhưng mặt khác nó tạ ười nắm giữ b c ản quyền có thể giữ đượ

vị trí độc quyền trong thời hạn b n quy nh cđược giữ ả ền theo quy đị ủa luật pháp.

 Các quy định của Chính phủ trong nhiều trường hợp, các doanh nghiệp n độc quyề

hình thành do Chính phủ trao cho một cá nhân hay doanh nghiệp nào đó n đặc quyề

trong việc buôn bán một hàng hóa hoặc dịch vụ nhất định. Nhà nước tạo ra cơ chế

độ ộ ư ủ độc quyền nhà nước cho m t công ty nh trường hợp Chính ph Anh trao c quyền

buôn bán với n ông n. Ấ độ cho công ty Đ Ấ

Ví d , Chính phụ ủ M c ỹ trao độc quyền cho công ty Network Solutions – một tổ chứ

quản lý cơ s dở ữ liệu của t a chất cả các đị ỉ Internet: .com, .net, .org, vì người ta cho

rằng nh ng dữ ữ liệu nh v y c n ư ậ ầ được tập trung hóa và đầy . đủ

Độc quyền điện thắp sáng

Hãng độc quyền Microsoft

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 175

 Do sở h u n: ữ được một nguồn lực lớ điều này giúp

cho người n trí g trắm giữ có vị ần như ọn vẹn trên

thị trường. Một ví dụ điển hình là Nam Phi được

sở hữu nh ng mữ ỏ ế kim cương chi m phần lớn sản

lượng c giủa thế ới và do đó quốc gia này có vị trí

gần nh ng ng. ư đứ đầu trên thị trường kim cươ

Sau khi đã biết sự hình thành độc quyền bán trên

thị trường, chúng ta có thể tiếp tục đi phân tích

xem một hãng độc quyền bán ra quyết định như

thế nào về vi n xu n phệc sả ất bao nhiêu sả ẩm và

định giá nào cho nó. Để phân tích hành vi độc

quyền trong phần này trước tiên chúng ta phải i đ

xem xét đường cầu và ng doanh thu cđườ ận biên của hãng.

6.1.4. Đường cầu và đường doanh thu cận biên

Trong nội dung bài 4, chúng ta đ ựã có s nghiên cứ ều v

mối quan hệ giữa giá và doanh thu cận biên của một

hãng. Với hãng chấp nhận giá là hãng CTHH thì

đường cầu và đường doanh thu biên là trùng nhau.

Đối với hãng có mứ ụ ộc sản lượng bán ra ph thu c vào

mức giá, MR luôn nhỏ h m ơn P trừ điể đầu tiên.

Đường cầu của hãng độc quyề ố ốn là đường d c xu ng

tuân theo luật cầu.

P,R

MR D

a/(2b)

Q ph cụthuộ

vào P

Hình 6.1. Đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán

 Mố ệ ữ đội quan h gi a doanh thu cận biên và co dãn

Khi xem xét đế ũn đường cầu, chúng ta c ng có sự nghiên cứu về độ co dãn của cầu

theo giá, chúng ta đã thấy được mối quan hệ giữa độ co dãn và doanh thu của hãng,

dựa trên cơ s t ở đó hãng nên quyế định tăng giá hay giảm giá để t i ố đa hóa doanh thu.

Trong đồ ị th v m c p ề ối quan hệ đó chúng ta có đề ậ đến một chỉ tiêu TR’ là đạo hàm

của hàm TR hay qua những kiến thức c đã họ ở bài sau chúng ta biết rõ đó là doanh

thu cận biên.

S ngức mạnh thị trườ : Khả

năng của các hãng định giá có

thể t m t i ăng giá mà không bị ấ đ

tất cả doanh thu. Sức mạnh thị

trường khiến cho đường cầu

của các hãng định giá là một

đường dốc xuống.

Nhãn hiệu n độc quyề

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

176 ECO101_Bai6_v2.3014106226

TR’

Đường cầu D

a/2

a/(2b)

TRmax

0 1

 

1



Hình 6.2. Mối quan hệ giữa hệ s n biên và tố co dãn, doanh thu cậ ổng doanh thu

Qua y a đồ thị có thể thấ được mối quan hệ giữ độ co dãn của cầu theo giá và doanh thu

biên cũng như tổng doanh thu:

 D

E< –1 thì MR > 0 hàm doanh thu là hàm đồng biến, có nghĩa là lúc này tăng lượng

cầu (đường cầu là giảm giá để tăng s n lả ượng bán) s ng doanh thu. ẽ làm tă

 –1 < D

E< 0 thì MR < 0 hàm doanh thu là hàm nghịch biến, có nghĩa là lúc này giảm

lượng c u (ầ đường cầu là tăng giá bán, l ng cượ ầu giảm) sẽ làm tăng doanh thu.

 D

E = 0 thì MR = 0 hàm doanh thu đạt cực i. đạ

 D

E = – ∞ thì MR = P.

Chúng ta có thể chứng minh rõ điều này như sau:

TR (P Q) P Q Q P Q P

MR P 1

Q Q Q Q P Q

    

   



  



Độ co dãn của cầ ằu theo giá được tính b ng: D

Q P

EP Q



 



Doanh thu cận biên được xác định bằng: D

TR 1

MR P 1











Vì v y, tậ ại các miền cầu khác nhau thì doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần

túy là khác nhau.

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 177

Microsoft có phải là mộ ềt hãng độc quy n?

Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất trong các vụ kiện chống độc quyền chống lại

Microsoft gần đây bắt nguồn từ câu hỏi liệu Microsoft có phải là một hãng độc quyền trên thị

tr iường hệ đ ều hành dành cho máy tính cá nhân (PC). Và thậm chí nếu Microsoft thực sự là

m iột hãng độc quyền trên thị trường hệ đ ều hành dành cho Windows, liệu nó đủ s nh ức mạ

thị trường để làm thiệt hại cho người tiêu dùng hay không? Và thậm chí nếu Microsoft có

được s c mứ ạnh thị trườ ườ ường đủ để gây thiệt hại cho ng i tiêu dùng, liệu ng i tiêu dùng sẽ

được lợi khi Microsoft bị chia tách thành hai công ty nhỏ hơn hay không? Đừng suy nghĩ

ngay r ng câu h i này ch trong m n hay ngay cằng chúng tôi có thể trả lời nhữ ỏ ỉ ột ví dụ ngắ ả

một ví d ng chúng tôi có thụ dài cho vấn đề phức tạp này. Chúng tôi không thể. Như ể minh

họa sự phức tạp của câu hỏi vô cùng thú vị này b ng cách ằ đi iều tra quan đ ểm của nhiều nhà

kinh tế c đượ đăng trên nhiều ấn phẩm về tin tức kinh doanh.

Alan Reynolds (Viện trưởng vi u kinh tện nghiên cứ ế thuộc Viện Hudson)

Có thể nói theo cách thông thường rằng phần mềm Windows của Microsoft “được sử d ng ụ

cho hơn 90% máy tính cá nhân trên toàn thế giới”. Tỷ lệ này có thể gây ra sự lo lắng nếu nó

hàm ý rằng Microsoft kiểm soát 90% thị trường hệ điều hành máy tính. Để đánh giá sự h u ữ

ích của thị phần này, chúng tôi phải xem xét xác định thị trường được dùng để tính toán.

Như chúng tôi đã nhấn mạ ịnh trong giáo trình này, một th trường được xác định đúng đắn

nên bao gồm tất cả các sản phẩm hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng biết được là hàng thay

thế cho sản phẩm của một hãng. Reynolds lậ ằp luận r ng Bộ T ng ư pháp đã xác định thị trườ

h iệ đ ều hành máy tính quá h ng thẹp và như v y ậ đã thổi phồ ị ủ phần c a hãng Microsoft trên

th iị trường hệ đ ều hành.

Bộ Tư pháp xác định thị tr a Microsoft chường trong trường hợp củ ỉ là “máy tính của các cá

nhân riêng lẻ s dử ụng bộ vi xử lý của Intel”. Reynolds lưu ý rằng việc xác định quá hẹp

phạm vi thị trường nơi hãng Microsoft ho nh tranh cạt ng ng cđộ đã loại trừ nhữ đối thủ ạ ủa

Microsoft như là hãng máy tính Apple (bở ử ụ ử ủi vì họ không s d ng bộ vi x lý c a Intel); các

trạm máy của Sun Microsystem; bất k t hỳ mộ ệ điều hành được sử d n ụng như là một phầ

của một mạng giao dịch (ví dụ: Solaris, UNIX); và hệ điều hành sử dụng trong các thiết bị

cầm tay. Tóm lại, Reynolds tin Bộ ư đ ơ T pháp ã ch i gian lận nhằm chống lại Microsoft bằng

cách loại tr i th u hành Windows cừ nhiều đố ủ thực sự của hệ điề ủa hãng Microsoft. Reynolds

lưu ý rằng, trong các ngành công nghệ cao, xuất hiện các hãng thống lĩnh là chuyện bình

thường: Quycken chiếm 80% thị trường phần mềm tài chính gia đình, Netscape từng nắm

giữ 90% thị trường trình duyệt và Intel n lý. ắm giữ 76% thị trường bộ vi xử

Richard Schmalensee (nhà kinh t n Công nghế học tại Học việ ệ Masachuset, MIT,

và là nhân chứng của Microsoft)

Trong quá trình thẩm vấn như là một nhân ch ng cứ ủa Microsoft, Schmalensee đã đưa ra

m iột luận đ ểm c g ng đặc biệt sâu sắc: Microsoft quả thự đã nắm giữ ần như toàn bộ thị trườ

h iệ đ ều hành, nhưng nó không có s c mứ ạnh thị trường mạnh m và không phẽ ải là một hãng

độc quyền gây hại cho người tiêu dùng. Schmalensee tính toán rằng nếu Microsoft quả thực

là một hãng độc quyền nắm giữ sức mạnh thị trường vì nó không phải hoặ ạc phải c nh tranh

rất ít với các đối thủ, thì giá cả mà tối đa hóa lợi nhuận cho Microsoft củ ệa h điều hành

Windows 98 phải nằ ảm âu đ đó trong kho ng giữa $900 và $2,000. Công tố viên của Bộ T ư

pháp sđã bày tỏ ự ngạc nhiên trước s tính toán này khi hự ỏi Schmalensee rằng ông ta có

nghĩ m i ức giá $2.000 là mức giá tố đa hóa lợi nhuận Microsoft nên thực sự thu cho phần

mềm Windows. “Dĩ nhiên là không bở ựi Microsoft gặp phải s cạnh tranh đáng kể trong dài

hạn. Đó là ý kiến úng đ đắn”. Như chúng tôi đã giải thích trong giáo trình, mức s nh độ ức mạ

thị trường mà hãng độc quyền nắ ẵm giữ phụ thuộc vào sự s n có của các hàng hóa có khả

năng thay thế cao. Schmalensee giải thích rằng Windows 98 không ch i mỉ phải đố ặt với các

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

178 ECO101_Bai6_v2.3014106226

Microsoft có phải là mộ ềt hãng độc quy n?

đối thủ cạ ậnh tranh tiềm năng từ những hãng mới sẽ gia nh p thị trường trong tương lai, mà

nó cũng phải cạnh tranh với 2 sản phẩm ã dđ được sử ụng rất rộng rãi là Windows 3.1 và

Windows 95. Có lẽ s b tự ảo vệ ốt nhất của người tiêu dùng tr c lướ ập luận Microsoft là một

hãng h độc quyền là hãy sở ữu m n một phiên bả ới của hệ điều hành Windows.

Franklin Fisher (nhà kinh tế ọ ạ ọ ệ h c t i h c vi n công nghệ Masachuset, MIT, và là

nhân chứng của Bộ Tư pháp)

“Microsoft đã dính líu vào sự quản lý chống cạnh tranh mà không có sự bắt buộc lý lẽ bào

chữa kinh tế nào cho ảnh hưởng của nó tới việc hạn ch i khai cế cạnh tranh” theo lờ ủa

Franklin Fisher, một chuyên gia trong các vấn ng đề độc quyền và chố độc quyền. Chính phủ

đã đưa ra bằng chứng là nhiều biên bản ghi nhớ và các tài liệ ủu chiến lược quốc tế c a

Microsoft. Ngôn ngữ trong những tài liệu này vẽ lên bứ ủ ị ởc tranh c a một hãng b ám ảnh b i ý

nghĩ đánh bại cđối thủ ạnh tranh của nó bằng mọi cách có thể. Trong một E-mail được

truyền đi giữa các nhà quản lý cấp cao của Microsoft về v n n ấ đề phá hoại ngôn ngữ phầ

mềm Java: “Phá hoại luôn luôn là chi i trong hến thuật t t cốt nhấ ủa chúng tôi… Phá hoạ ầu

hết các trường hợp luôn tốt hơ ự ựn một cuộc tấn công tr c diện. Nó để lại s cạnh tranh rối

loạn; họ sẽ không biết cần phải tấn công cái gì nữa”. Mặc dù chiến thuật được Microsoft sử

dụng nh i vằm i cđánh bạ đối thủ ủa hãng có vẻ nhẫn tâm đố ới chúng tôi, nhưng chúng tôi

hoài nghi rằng những loại biên bản ghi nhớ tương tự có thể được tìm thấy nếu nh phiên ư

tòa bao gồm Pfizer, Toyota, Bank of America hay bất kỳ hãng tối đa hóa lợi nhuận nào khác.

Tạp chí The Economist (ý kiến được trích trong bài xã lu ng trên tận đă ạp chí The

Business News)

Trong một bài xã luận, Tạp chí The Economist biểu thị m r ối quan tâm của họ ằng nhiều thị

trường công nghệ cao trong nền kinh tế m i i, ng ới trải qua ngoạ ứng mạng lướ điều làm tă

khả năng thống l ng cĩnh một th trị ườ ủa một hãng đơn lẻ. Một khi một hãng thống lĩnh thiết

lập một tập hợp khách hàng đ đông đảo, những người ang sử dụng những nhãn hiệu hàng

công nghệ cao của hãng, người tiêu dùng lúc này có thể trở nên không muốn sử d ng ụ

những th u khác, và nhương hiệ ư vậy tạo nên một độc quyền bằng cách ngăn chặn sự gia

nhập của các hãng mới và của các công nghệ m i. ng c ớ Đối với các cơ quan giám sát chố độ

quyền được giao nhiệm vụ ngăn chặn việc hình thành các hãng độc quyền mới và xoá bỏ

các hãng độc quyền đang tồn t n phại, vi i tiệc cả ến sả ẩm liên tục và giá của các sản phẩm

giảm liên tục khiến cho họ khó khăn trong việc chứng minh người tiêu dùng bị thiệt hại bởi

“sự l ng ng ạm dụ độc quyền” trên thị trườ đồ công nghệ cao. Kết quả là tạp chí The

Economist lo lắng rằng Microsoft có thể kiề ếm ch sự sáng tạ ạo và gây ra những thiệt h i

nghiêm trọng cho người tiêu dùng nh ng sữ ản ph m công nghẩ ệ cao và nền kinh tế m i. ớ

Tạp chí The Economist, cũng giống như Franklin Fisher, xem các hành vi kinh doanh của

Microsoft như ữ ứ nh ng ch ng cứ về việc hãng có ý định sử d ng ụng sức mạnh thị trườ để duy

trì sự th trống lĩnh thị ường của hãng. “Bằ ạ ấng chứng đáng kinh ng c của E-mail và các gi y tờ

quản lý n sàng cđã mô tả s sự ẵ ủa một công ty, d , làm tường như ất cả m b ọi thứ để ảo vệ

th iế độc quyền của hệ đ ều hành Windows củ ọa h … Khi đó, như trong trường hợp của

Microsoft, sự điều hành của một hãng độc quyền dường nh bóp nghư ẹt sự sáng tạo trên

những thị trường trong c nhìn nh ng rãi nhđó sự cạnh tranh đượ ận rộ ư là sự đổi mới, thì

những lập luận cho sự can thiệp ch ng ố độc quyền là bắt buộc”.

Gary Becker (nhà kinh tế đ ạ ả ọ o t gi i Nobel – Đại h c Chicago)

Bộ Tư pháp t công ty chuyên vđề xuất tách hãng Microsoft thành hai hãng độc lập: Mộ ề h ệ

điều hành (Windows) và m các phột công ty chuyên về ần mềm ứng dụng (MS office,

Internet Explorer, và các ứng dụng khác của Microsoft). Bộ Tư pháp tin rằng sự chia tách là

cần thiết nhằm khuyến khích sự đổi mới công nghệ nhanh h ra hai vơn nữa. Becker chỉ ấn đề

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 179

Microsoft có phải là mộ ềt hãng độc quy n?

đối v i lớ ập luận của Bộ Tư pháp. Thứ nhấ ắt, các nhà kinh tế không ch c rằng cạnh tranh sẽ

khuyến khích i công nghđổi mớ ệ nhanh hơn. Becker đề cập tới tư tưởng của Joseph

Schumpeter (1883 – 1950), ng i tin rườ ằng thị trường lđộc quyền tạo ra tỷ ệ đổi mới công

nghệ cao hơn so với thị trường cạnh tranh, về v n ấ đề này. Theo Schumpeter, c quyđộ ền

thúc y hđẩ đổi mới công nghệ ơn bởi vì h không phọ ải lo lắng về các đối thủ cạnh tranh bắt

chước một cách nhanh chóng nhữ ự ủ ợng s sáng tạo c a họ, và làm giảm l i nhuận của họ.

Becker cũng lập luận r ng Bằ ộ T p bư pháp đã không cung cấ được bất kỳ ằng chứng định

lượng được rằng vị trí độc quyền mà Microsoft nắm giữ trên thị trường hệ điều hành đã làm

chậm quá trình phát triển công nghệ trong ngành công nghiệp máy tính truy cập Internet:

Chính phủ và các chuyên gia của Chính phủ ữ ớ trích dẫn nh ng đổi m i tiềm năng được cho là

bị ng n c n bă ả ởi các hành vi hiếu chiến c u nhủa Microsoft. Thậm chí nế ững ví dụ đó là chính

xác thì Chính phủ cũng không quan tâm xem liệu có hay không những sáng tạo đổi mới

công ngh c khuyệ khác đượ ến khích bởi một th trị ường rộng lớn dành cho những ng ứng dụ

phần mềm mới có thể được tạ ảo ra trên cơ s nở ền t ng hệ điều hành Windows.

Bốn mươi năm qua, đã có rất nhiều sự tiến bộ công nghệ trong ngành công nghiệp máy tính –

Internet. Những tiến bộ đó, Becker đã chỉ ra, không hề chậm lại khi Microsoft tạo dựng vị

thế của hãng trong hệ điều hành trong suốt 20 năm cuối của giai đoạn này. Có lẽ các đối

thủ của Microsoft, những người phàn nàn t i toà, hy vạ ọng Bộ T h ư pháp bảo vệ ọ kh i sỏ ự

cạnh tranh mạnh mẽ của Microsoft hơn là

thúc yđẩ

s c ? ự ạnh tranh thực sự

Như chúng tôi đã nói ở phần đầu của ví dụ này, chúng tôi muốn rằng có thể cho các bạn

câu trả lời cho tất cả những câu hỏi này nhưng chúng tôi không th c tể. Trên thự ế, những

câu trả lời cho tất cả những gì liên quan trong tình huống này được minh chứng là rất khó

khăn. Cuối cùng, thẩ ẩm phán của phiên toà, th m phán Thomas Penfield Jackson, đã thấy

Microsoft ph n hoá bạm tội độc quyề ất hợp pháp và yêu cầu tách Microsoft thành hai hãng.

Tại phiên toà phúc thẩm, Toà phúc thẩm Hoa Kỳ đã huỷ b t u ỏ quyế định chia tách và yêu cầ

thẩm phán Jackson không tham gia tiếp tục vụ kiện. Vào tháng 11 năm 2001, Microsoft và

Bộ T t ư pháp đạ được một thoả thuận và được thông qua tại một phiên toà khác vào tháng

11 năm 2002 được xử bởi thẩm phán Colleen Kollar-Kotelly. Rõ ràng rằng, câu hỏi về sự độc

quyền bất hợp pháp đã được minh chứng là khá thách thức với tất cả những ai quan tâm.

Bạn nên cố gắng có kết luận của chính mình và bàn luận nh n cững lập luậ ủa mình với các

bạn cùng lớp và giáo viên. Vụ kiện này có lẽ s c ng ẽ ũ được tranh cãi trong nhiều năm.

Nguồn: Alan Reynolds, “US v Microsoft”, The Wall Street Journal, 4/4/1999; “Big Friendly

Giant”, The Economist, 30/1/1999; John R.Wilke và Keithe Perine, “Final Government

Witness Testifies Against Microsoft in Antitrust Trial”, The Wall Street Journal, 6/1/1999;

“Lessons from Microsoft”, The Economist, 6/3/1999; Garry S.Becker, “Uncle Sam Has No

Business Busting up Microsoft”, Business Week, 19/1/2000; Don Clack, Mark Wigfield, Nick

Wingfield và Rebecca Buckman, “Judge Approves Most of Pact, in Legal Victory for

Microsoft”, The Wall Street Journal, 1/11/2002.

6.2. Tối đa hóa lợi nhuận c n h n ủa hãng độc quyền bán thuần túy trong ngắ ạ

6.2.1. i Đ ều kiện tối n đa hóa lợi nhuậ

Đ ố đ ủ ố đ ề ố điều kiện t i a hóa lợi nhuận c a hãng độc quyền gi ng i u kiện t i a hóa lợi nhuận

chung của các hãng mà chúng ta đã nghiên cứu trong bài 4.

MR = MC

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

180 ECO101_Bai6_v2.3014106226

C, R

Q1Q2

S1S2

Hình 6.3. Đ ề ệ ợ ủ ềi u ki n tối đa hóa l i nhuận c a hãng độc quy n

Giả s Q . ử hãng sản xu n l ng Qất tại mức sả ượ 1 < Q*. Xét riêng tại mức sản lượng thứ 1

Nếu hãng bán được thì doanh thu tăng thêm 1

MR AQ. s ng Để ản xu t thêm s n lấ ả ượ

thứ Q1 thì chi phí thêm 1MC BQ.

Ta thấy MR > MC tức là doanh thu tăng thêm lớn hơn chi phí bỏ thêm để s n ản xuất sả

lượng thứ Q1.

Suy ra lợi nhuận tăng là AB (khoảng cách theo chiều dọc giữa MC và MR). Bất kỳ s n ả

lượng nào có MR > MC thì việc sản xuất và bán thêm sản lượng s ng lẽ làm tă ợi nhuận

của hãng.

Từ Q1 đến Q n l n xu* là các mức sả ượng có MR > MC  hãng sả ất và bán thêm sản

lượng thì lợi nhuận sẽ tăng lên.

ABE 1

S S

  







tại Q* >





tại Q1 = ABES

Giả sử hãng sản xu n l ng Qất tại mức sả ượ 2 > Q*

Xét riêng tại mức sản lượng thứ Q2.

Nếu hãng bán được thì doanh thu tăng thêm

MR MQ

Để sả ấ ản xu t thêm s n lượng thứ Q2 thì chi phí thêm

MC NQ

Ta thấy 2 2

NQ MQ MC MR, hay lợi nhuận giảm.

Tại đơn vị sản lượng thứ Q2 là giảm lợi nhuận của hãng là

MN ( khoảng cách theo chiều dọc giữa MC và MR).

Bất kỳ sản l n xuượng nào có MC > MR thì việc sả ất và bán thêm sản l ng sượ ẽ làm giảm

lợi nhuận của hãng.

Từ Q2 v Qề * là các mức s ng có MC > MR ản lượ  hãng sản xuất và bán thêm sản

lượng thì lợi nhuận sẽ giảm xuống.

Thương hiệu độc quy nề

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 181

MNE 2

S S

  

  

tại Q* >





tại Q2 = MNE

N .ếu MR > MC thì tăng Q sẽ t ng ă 

Nếu MR < MC thì giảm Q sẽ t ng ă .

Vậy tại Q* thì hãng tối i a đa hóa lợi nhuận, hãng n bán tđộc quyề ố đa hóa lợi nhuận củ

mình t ng vại điểm doanh thu biên bằ ới chi phí cận biên.

6.2.2. Lựa chọn s n l u c n hả ượng tối ư ủa hãng độc quyền trong ngắ ạn

Dựa vào công thức tính lợi nhuận chúng ta có thể xác định l n cợi nhuậ ủa hãng độc

quyền như sau:

π = TR – TC

Chúng ta có thể d ng: đưa công thức trên về ạ

π = P.Q – ATC × Q = (P – ATC) × Q

Phương trình xác định lợi nhuận này cho chúng ta biết:

 Hãng có lợi nhuận kinh t dế ương khi P > ATC.

 Hãng có lợi nhuận kinh t bế ằng 0 khi P = ATC.

 Hãng bị thua lỗ nhưng v n xuẫn tiếp tục sả ất khi AVC < P < ATC.

 Hãng đóng c n xuửa sả ất khi P < AVC.

Ngoài ra chúng ta có thể thấy rõ hơn thông qua đồ thị chứng minh như sau:

a. Xét giá thị trường P0 > ATC

Khi giá thị trường P0 > ATC ta xác định được m c sứ ản l ng Qượng trên thị trườ *. Doanh

thu c n là: ủa hãng độc quyề *

OP EQ

TR P Q S 

Tổng chi phí của hãng là *

OABQ

TC ATC Q S

Lợi nhuận sẽ là: * * 0

0ABEP

OP EQ OABQ

TR TC S S S

    > 0

Vậy lợi nhuận mà hãng thu được khi giá thị trường P0 > ATC là dương hay hãng kinh

doanh có lãi.

Hãng có lãi

Hình 6.4.

Lựa chọn s n lả ượng trong trường hợp P > ATC

ATC

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

182 ECO101_Bai6_v2.3014106226

b. Xét giá thị trường P0 = ATC

Khi giá thị trường P n l0 = ATC ta xác định được mức sả ượng trên thị trường là Q*.

Doanh thu của hãng độc quyền là: *

OP EQ

TR P Q S 

Tổng chi phí của hãng là: *

OP EQ

TC ATC Q S

 = TR – TC = 0

 L n. ợi nhuận mà hãng thu được bằng 0 hay hãng hòa vố

Điểm E là điểm hòa vốn với mức giá thị trường P0 = ATC

 Phòa vốn = ATC

Vậy hãng hòa vốn khi mức giá thị trường P0 = ATC

Hãng hòa v nố

Hình 6.5.

Lựa chọn s n l p P = ATC ả ượng trong trường hợ

c. Xét giá thị trường AVC < P0 < ATC

Khi giá thị tr trường AVC < P0 < ATC ta xác định được mức sản lượng trên thị ường là

Q*. Doanh thu của hãng c quyđộ ền là: TR = PxQ* = *

OP EQ

Tổng chi phí của hãng là TC = ATC x Q* = *

OABQ

  = TR – TC = * * 0

0ABEP

OP EQ OABQ

S S S

  < 0

Vậy khi giá thị trường AVC < P0 < ATC thì hãng bị l . ỗ

Khi bị l t? ỗ hãng có tiếp tục sản xuấ

So sánh phần thua lỗ và chi phí cố nh: đị

Chi phí biến đổi t i mạ ức sản l ng Qượ *: *

* * *

OMNQ

TVC AVC Q NQ Q S

Chi phí cố định là:

ABNM

TFC TC TVC S 

Nếu hãng sản xuất thì hãng lỗ 0

ABEP

S. Nếu ng ng sừ ản xuất hãng bị thua lỗ bằng chi phí

cố định là 0

ABNM ABEP

S S. Do đó, hãng vẫn tiếp t n xuục sả ất tđể ối thiểu hóa lỗ. Doanh

thu khi sản xu ng Qất t i mạ ức sản lượ * b ng ằ *

OP EQ

S bù đắp n được cho toàn bộ chi phí biế

đổ địi và mộ ốt phần chi phí c nh.

ATC

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 183

Do t m b m n đó, hãng sẽ tiếp t n xuục sả ấ để ức lỗ là nhỏ nhất và hãng chỉ ị thua lỗ ột phầ

chi phí cố định. Trong trường hợp này, hãng tối đa hóa lợi nhuận hàm ý phải t i thiố ểu

hóa thua lỗ.

AVC

Tối thi uể

lỗ

Hình 6.6. Lựa chọn s n lả ượng trong trường hợp AVC

< P

< ATC

d. Xét giá thị trường P ≤ AVC

Giả sử giá th ng Pị trườ 0 = AVC. Doanh thu của hãng độc quyền là:

TR = P x Q* = *

OP EQ

Tổng chi phí của hãng là TC = ATC x Q* = *

OABQ

  = TR – TC = * * 0

0ABEP

OP EQ OABQ

S S S

  < 0

Hãng bị lỗ phần diện tích 0

ABEP

So sánh phần thua lỗ v i chi phí c nh: ớ ố đị

Chi phí biến đổi t i mạ ức sản l ng Qượ *: *

* * *

OP EQ

TVC AVC Q EQ Q S

 Chi phí cố định: 0

ABEP

TFC TC TVC S  = phần thua lỗ n n ếu hãng tiếp tục sả

xuất. Vì thế, hãng l nh. ỗ toàn bộ chi phí cố đị

AVC

MCAB

Đ ể đi m óng cửa

Hình 6.7. Lựa chọn s n lả ượng trong trường hợp P

= AVC

Giả sử lúc này giá thị trường gi ng Pảm xuố 0 < AVC thì hãng không chỉ lỗ toàn bộ chi

phí c n chi phí biố định mà còn mất một phầ ến đổi.

ATC

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

184 ECO101_Bai6_v2.3014106226

 b t ắ đầu từ 0P AVCthì hãng bắt c đầu tính đến việ đóng cửa.

 E là điểm đóng cửa của hãng.

Sở d g m hĩ ọi E là điể đóng cửa vì nếu giá nhỏ ơn mức giá ở E hay P < AVC, khi đó hãng

không ch b l h ỉ ị ỗ ết chi phí cố định mà mộ ủt phần c a chi phí biến đổi.

AVC

1 phần AVC

Hình 6.8.

Lựa chọn s n lả ượng trong trường hợp P

< AVC

Vậy hãng độc quyền bán thuần túy thu được lợi nhuận dương khi P > ATC; hãng thu

được lợi nhuậ ế ằ ẫ ả ấn kinh t b ng 0 khi P = ATC; hãng bị thua lỗ ư nh ng v n ti c sếp tụ n xu t

khi AVC < P < ATC; và hãng ngừng s n xuả ất khi P  AVC. Quyết ng định m n lức sả ượ

tối đa hóa lợi nhuận của hãng sẽ thỏa mãn điều kiện MC = MR và P > AVC.

Một câu hỏi m đặt ra, với hãng CTHH đường cung của hãng là đường MC tính từ điể

đ ử đ ủ ưóng c a i lên. Đường cung c a hãng độc quyền có nh vậy không? Hãng n độc quyề

bán thuần túy không có đường cung do mọi sự l i u a ựa chọn sản lượng tố ư đều dự

trên đường cầu, tuân theo luật cầu.

6.2.3. Quy tắc định giá

Chúng ta bi ng phết rằng giá và sản lượ ải a được lự

chọn sao cho doanh thu biên bằng với chi phí biên,

nhưng làm thế nào để người quản lý hãng xác định

được mức giá và sả ế ển lượng trong thực t . Để hi u

được vấ ề ện đề trên thì chúng ta đ đi phân tích i u ki n tối

đ ợ ủa hóa l i nhuận c a hãng.

Hãng i độc quyền tố đa hóa lợi nhuận tại mức sản

lượng mà tại ó: đ

MR = MC

Chúng ta chứng minh được

D D

P P D

1 1 MC

MR P(1 ) MC P(1 ) P 1

E E 1E

   



Ta có D D

P P

P MC P (P ) 0

E E

  P

P MC 1

P E





Độc quyền xăng dầu

ATC

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 185

Như vậy, hãng độc quyền luôn n chi phí cđặt giá lớn hơ ận biên.

Để đ ứo lượng s c mạnh độc quyền, ta xem xét mứ ữc chênh lệch gi a giá bán và chi phí

cận biên. Sức mạnh độc quyền bán là khả năng định giá cao hơn chi phí cận biên. Sự

khác nhau cơ bản giữa hãng cạnh tranh hoàn hảo và doanh nghiệp độc quyền là doanh

nghiệp ng. t i độc quyền có sức mạnh thị trườ Để ố đa hóa lợi nhuận thì hãng cạnh tranh

hoàn hảo đặt giá bằng chi phí cận biên, còn doanh nghiệp i độc quyền bán lạ đặt giá cao

hơn chi phí cận biên (P > MC).

Sức mạnh n độc quyề được nhà kinh tế Abba Lerner đưa vào năm 1934 và được gọi là

chỉ số Lerner:

P MC

(0 L 1)







Chỉ s số Lerner này luôn có giá trị gi a 0 và 1. Chữ ỉ ố L cho biết giá càng cao hơn chi phí

cận biên thì chỉ số L càng lớn và khi đó sức mạnh độc quyền s n hẽ càng lớ ơn. Hãng sẽ

không có sức mạnh độc quyền khi L = 0 và P = MC, trường hợp này xẩy ra khi hãng là

cạnh tranh hoàn hảo.

Vì D

P MC 1

P E

 => D



E là độ co dãn của u a ng. đường cầ đối với hãng mà không phải củ đường cầu thị trườ

Từ công thức trên cho ta thấy khi cầu càng co dãn thì sức mạnh độc quyền càng nhỏ, khi

cầu càng ít co dãn thì sức mạnh độc quyền sẽ càng lớn.

Từ công thức trên ta so sánh hai trường h p cợ ầu kém co dãn và cầu co dãn nhiều. Từ hai

đồ thị dưới đây ta thấ ầ ảy, khi cầu co dãn ít (đường c u dốc hơn) thì kho ng cách giữa P và

MC là lớn và khi có dãn nhiều (đường cầ ảu thoải hơn) kho ng cách này là nhỏ.

6.3. Lựa chọn l n tợi nhuậ ối n đa của hãng độc quyền bán trong dài hạ

Giả định r n c u lằng, trong dài hạn, các hàng rào ngă ản gia nhập thị trường đều có hiệ ực

và hãng độc quyền thuần túy vẫn giữ được thế độc quy a mình. ền bán củ

Trong dài hạn, hãng độc quyền bán thuần túy tối n mđa hóa lợi nhuậ ở ức sản lượng mà

tại ó: đ

MR = LMC

Tương t nh n h n, quy n cự ư trong ngắ ạ ết định dài hạ ủa hãng độc quyền bán sẽ s t ản xuấ

nếu P u P < LAC. LAC và rời khỏi ngành nế

Trong dài hạn, hãng độc quyền sẽ điều chỉnh quy mô về mức tối ưu. Có nghĩa trong dài

hạn hãng có điều kiện lđể ựa chọn quy mô nào phù hợp nhất t i i để có thể ố đa hóa lợ

nhuận và tối thiểu hóa chi phí.

Chúng ta cũng i i ó p đã chứng minh được quy mô tố ưu là quy mô mà tạ đ đường ATC tiế

xúc với đường LAC tại mức sản l ng tượ ối đa hóa lợi nhuận.

Lưu ý: Điều kiện t n cối đa hóa lợi nhuận trong dài hạ ủa hãng độc quyền bán trên chúng

ta tđã giả định rằng trong dài hạn vẫn chỉ ồn t , trong dài ại một mình nó. Vì trên thực tế

hạn thì không chỉ có một hãng độc quyền vì quốc gia nào trên thế ạ giới đều có luật c nh

tranh (ch c quyống độ ền).

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

186 ECO101_Bai6_v2.3014106226

LMC

LAC

Q* Q

MR P

C,P,R

Hình 6.9.

Lựa ch n ọn l n cợi nhuậ ủa hãng độc quyền bán trong dài hạ

Do d c đó, trong dài hạn, khi có lợi nhuận kinh tế ương sẽ có thêm 1 hoặc 2 hãng hoặ

nhiều hãng tham gia nên độc quyền bán bị phá vỡ. Vì có nhi u hãng tham gia vào thề ị

trường nên cung sản phẩm tăng lên, làm cho giá sản phẩm gi m xuả ống. Giá giảm cho

đến khi giá P = LAC và MR = LMC và lợi nhuận bằng 0.

Trong dài hạn thì tổ ống chi phí c định được khấu hao hết, do đó, khi LAC nằm bên phía

trên đường c óng cầu hay P < LAC thì hãng sẽ đ ửa.

Ở đ ứ phần trên chúng ta ã nghiên c u tập trung vào phía người bán trên thị trường độc

quyền. Chúng ta s p ẽ đi nghiên cứu tiế đến phía người mua.

6.4. Độc quyền mua thuần túy

6.4.1. Các a đặc trưng củ độc quyền mua thuần túy

Khái niệm n độc quyền th chường dùng để ỉ độc quyền bán nhưng t ng tươ ự như độc quyề

bán cũng có độc quyền mua – mộ ị đ ồ ột trạng thái th trường mà ở ó chỉ t n tại m t người

mua trong khi có nhiều người bán. Khác với p n độc quyền bán, trong trường hợ độc quyề

mua, doanh nghiệp độc quyền sẽ gây sức ép để làm giảm giá mua s m tản phẩ ừ những

người bán. Doanh nghiệp độc quyền bán có thể đồng thời là độc quyền mua và trong

trường hợp này lợi nhuận siêu ngạch của nó rất lớn vì bán sản phẩm với giá cao hơn và

mua yếu t n mố đầu vào thấp hơ ức cân bằng của thị trường cạnh tranh.

Doanh nghiệp độc quyền bán có điề ợu kiện thuận l i để trở thành độc quyền mua vì nó

sản xuất ra sản ph m không có sẩ ản ph n g u tẩm thay thế gầ ũi và do đó một vài yế ố đầu

vào của nó có thể là duy nhất, kể cả trong trường h p y u tợ ế ố đầu vào không duy nhất thì

doanh nghi ng chi phệp nđộc quyền bán cũng có khả ă ối mạ ếnh giá các y u tố đầu vào nếu

nó có quy mô lớn. Thị trường độc quyền mua là thị trường chỉ có một người mua duy

nhất một loại hàng hóa, dịch vụ nào đó. Trên thị trường độc quyền mua, sức mạnh thị

trường thuộc về ng p chính là nhu cười mua. Nhu cầu của doanh nghiệ ầu của thị trường.

6.4.2. Lựa chọn s n lả ượng của hãng độc quyền mua thuần túy

Trong t c độc quyền mua hãng là người mua duy nhấ đứng trướ đường cung của thị

trường. Đường cung này phản ánh các mức giá mà người bán sẵn sàng bán ở các mức

sản lượng khác nhau, là hàm số của mức giá mà người tiêu dùng trả. Vì vậy, đường cung

của thị trường là đường chi tiêu bình quân (S = AE).

ATC

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 187

Chi tiêu cận biên (ME): là mứ ủ ổ ộ ịc thay đổi c a t ng chi tiêu do thay đổi m t đơn v sản

lượng hàng hóa được mua.

Đường chi tiêu cận biên:

Ta có: TE

ME Q





Trong đó TE là tổng mức chi tiêu của người mua (được xác định bằng giá nhân với

lượng: TE = P ×Q).

Q là sự thay đổi của sản lượng hàng hóa được mua.

Từ công thức trên ta có:

TE (P Q) P Q P

ME P Q( P / Q)

Q Q Q

 

  

 

Vì ( P / Q) luôn dương nên ME là m n hột số dương và luôn lớ ơn giá bán.

Vậy ng cung. đường ME nằm phía bên trên đườ

Do ch ng c u cỉ có một người mua duy nhất nên đườ ầ ủa nhà độc quyền mua chính là

đườ đường tổng giá trị đối với người mua khi mua hàng. Hay đường cầu trùng với ng giá

trị cận biên của doanh nghi p D = MV. Cệ ũng gi ng nh ngố ư ười tiêu dùng, nhà độc quyền

mua sẽ mua số l sượng hàng hóa, dịch vụ cho đến khi đơn vị ản lượng c n đem lại giá trị ậ

biên bằng v n với chi tiêu cận biên để trả cho đơ ị mua cuối cùng, tức là MV = ME.

Ta có giá trị ròng của việc mua hàng được xác định theo công thức:

NB = TV – TE

Trong c đó: TV là tổng giá trị thu đượ đối với ng i mua, TE là tườ ổng chi tiêu

Lợi ích ròng được tối đa hóa lợi nhuận khi:

NB’Q = 0  NB’Q = (TV – TE)’ = MV – ME = 0  MV = ME

QCQO

S=AE

D=MV

Hình 6.10. Lựa ch i ọn s n lả ượng tố ưu của hãng độc quyền mua

Trên p đồ thị ta biểu di n l n l ng cễ ựa chọn sả ượ ủa doanh nghiệ độc quyền mua tại:

ME = MV. Với mức sản lượng là Q* và mức giá phải trả là P*.

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

188 ECO101_Bai6_v2.3014106226

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

Một độc quyền t u mồn tại nế ột hãng đơn lẻ sản xuất và bán mộ ụt loại hàng hóa hay dịch v mà

không có hàng hóa hay dịch vụ nào thay thế ă và các hãng mới bị ng n cản gia nhập thị trường

trong dài hạn.

Sức mạnh thị trường là khả n tăng của một hãng có thể ăng giá mà không mất toàn bộ doanh thu.

Bất kỳ hãng nào đối mặt với ng đường cầu dốc xuố đều có sức mạnh thị trường. Sức mạnh thị

trường giúp hãng có khả n . ăng tăng giá lên trên chi phí bình quân và thu được l i nhuợ ận kinh tế

Trong dài hạn, hãng với sức m thu lạnh thị trường có thể ợi nhuận kinh tế bởi sự gia nh p cậ ủa các

hãng mới là khó khăn. n Để trở thành một hãng độc quyền th c s i nhự ự, phải tồn tạ ững rào cản ngă

cản các hãng đối thủ gia nhập thị tr i lường và lấy đ ợi nhuận kinh tế của hãng độc quy n. Các rào ề

cản gia nhập bao g m tính kinh tồ ế nhờ quy mô, các rào cản do Chính phủ tạo ra, kiểm soát các

đầ đổu vào, rào cả ế ả ă ển do sự trung thành của khách hàng, hạn ch kh n ng chuy n i và hiệu ng ứ

mạng lưới.

Hệ số Lerner, (P – MC)/P, đo l phường tỷ ần so với giá mà giá cả ậ ứ vượt quá chi phí c n biên (t c

là m c giá cứ ạnh tranh). Hệ số Lerner càng lớn, sức mạnh thị trường càng lớn.

Trong ngắn hạn, nhà quản lý của một hãng có sức mạnh thị trường tối đa hóa lợi nhuận bằng cách

sản xuất và bán mức sản lượng thỏa mãn MR = SMC chừng nào mà P ≥ AVC. Nếu P < AVC ở m i ọ

mức sản l óng c n hượng, nhà quản lý nên đ ửa trong ngắ ạn. Trong dài hạn, nhà quản lý nên sản

xuất mức sản l a mãn MR = LMC và ượng thỏ điều chỉnh quy mô nhà máy sao cho quy mô sản

xuất là tối u s i i ư để ản xu n l ng tất mức sả ượ ố đa hóa lợi nhuận. Quy mô nhà máy tố ưu là quy mô

mà i đường chi phí bình quân ngắn hạn tiếp xúc vớ đường chi phí bình quân dài hạn tại mức sản

lượng tối đa hóa lợi nhuậ ến. N u P < LAC với mọi mứ ờ ỏc sản lượng, hãng độc quyền nên r i kh i

ngành.

Trong trường hợp p độc quyền mua, doanh nghiệ độc quyền s m giá mua ẽ gây sức ép làm giđể ả

sản ph nhẩm từ ững người bán. Thị trường độc quyền mua là thị trường chỉ có m t ngộ ười mua

duy nhất m t loộ ại hàng hóa, dị ị ịch vụ nào đó. Trên th trường độc quyề ạn mua, sức m nh th trường

thuộc về người mua. Nhu cầu c u của doanh nghiệp chính là nhu cầ ủa thị trường.

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

ECO101_Bai6_v2.301416226 189

BÀI TẬP THỰC HÀNH

CÂU HỎI THẢO LUẬN

1. Phân tích và lấy một ví dụ minh họa về ầ một hãng độc quyền bán thu n túy và chỉ rõ cách

thức mà hãng này lựa chọn s n lả ượng và lợi nhuận trong ngắn hạn và dài hạn.

2. Phân tích và lấy một ví dụ minh họa về một hãng độc quyền mua thuần túy và chỉ rõ cách

thức mà hãng này lựa chọn s n lả ượng và lợi nhuận trong ngắn hạn.

CÂU HỎI ÔN TẬP

1. Phân tích khái niệm của độc quyền thuần túy, các đặc trưng của độc quyền thuần túy và

các nguyên nhân dẫn n n nh đế độc quyền. Tại sao hãng độc quyề được coi là hãng có sức mạ

thị trường?

2. Phân tích sự ự ọ ố ư ố đ l a ch n giá bán và mức sản lượng t i u để t i a hóa lợi nhuận của hãng độc

quyền thuần túy trong ngắn hạn và trong dài hạn.

3. Xây dựng một mô hình của m chột hãng độc quyền thuần túy để ỉ ra việ ẽc hãng này s l a ự

chọn m n l n hức sả ượng và mức giá nh i nhuằm tối đa hóa lợ ận trong ngắ ạn.

4. Xây dựng một mô hình của m chột hãng độc quyền thuần túy để ỉ ra việ ẽc hãng này s l a ự

chọn m n lức sả ượng và mức giá nh i nhuằm tối đa hóa lợ ận trong dài hạn.

5. Phân tích hệ s n ánh m c ố Lerner phả ứ độ độc quy c quyền của một hãng độ ền thuần túy.

6. Giải thích tại sao hãng độc quyền bán thuầ ậ ản túy muốn tối đa hóa lợi nhu n sẽ luôn s n xuất

và bán ở miền c n xuầu co dãn. Nếu chi phí bằng 0, nhà quản lý sẽ sả ất mức đầu ra là bao

nhiêu? Giải thích.

7. Độc quyề ần mua thu n túy là gì? Hãy phân tích cách thức hãng độc quyề ự ọ ứn mua l a ch n m c

sản lượng tối ưu. Chỉ ra tổn thất phúc lợi do loại hình độc quyền này gây ra cho xã hội.

CÂU HỎI ÚNG/SAI Đ

1. Hãng độc quyền luôn đặt giá cho sản phẩm của mình tại miền cầu co dãn.

2. Khi hãng độc quyền tối đa hóa lợi nhuận, mức giá bán của hãng luôn lớn hơn chi phí cận biên.

3. Hãng n bán không có ng cung. độc quyề đườ

4. Một hãng độc quyền t mđang sản xuấ ở ứ đ ằc sản lượng mà tại ó giá b ng $80, doanh thu

cận biên bằng $40, tổng chi phí bình quân bằng $100, chi phí cận biên bằng $40 và chi phí

cố định bình quân bằng $10. Để t i ố đa hóa lợi nhuận hãng cần phải giảm sản lượng và tăng

giá bán.

5. Đường cầ ầu của thị trường cạ ảnh tranh hoàn h o là một đường c u nằm ngang, trong khi

đườ đường cầ ều của thị trường độc quy n là một ng có độ dốc âm.

6. Hãng độc quyền là hãng “đặt giá”, trong khi hãng cạnh tranh hoàn hảo là hãng “chấp nhận giá”.

7. Nếu một hãng độc quyền t m c đang sản xuấ ở ức sản lượng có P < AVC, hãng vẫn nên tiếp tụ

sản xuất trong ngắn hạn.

8. Hãng y hãng có th mđộc quyền là hãng “đặt giá”, do vậ ể đặt b t cấ ứ ức giá nào mà hãng muốn.

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy

190 ECO101_Bai6_v2.3014106226

9. Thị trường độc quyền luôn đặt giá cao hơn và cung ứng ít sản l ng hượ ơn so với cạnh tranh

hoàn hảo.

10. Khi sản xu n l u ki n MR = MC, hãng n sất mở ức sả ượng thỏa mãn điề ệ độc quyề ẽ luôn tối a đ

hóa lợi nhuận.

11. Khi chi phí cố định thay đổi, để t i ố đa hóa lợi nhuận trong ngắn h n v n giạn, hãng độc quyề ẫ ữ

nguyên m i ức sản l ng tượ ố ưu như trước.

12. Hãng độc quyền có thể được hình thành khi hãng đó là hãng duy nhất có được nguồn cung

của yếu tố đầu vào c bơ ản trong quá trình sản xuất.

13. Hãng t i độc quyền sẽ ố đa hóa doanh thu khi lựa chọn mức sản l ng t n cượ ại miề ầu co dãn.

14. Sức mạnh độc quyền mua có thể làm cho những người bán hàng trên thị trường này thu được

mức giá cao hơn so với thị trường CTHH.

15. Trên thị trường độc quyền mua, đường chi tiêu cận biên nằm trên đường cung thị trường.

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

1. Khi các nhà kinh tế thúc giục Chính phủ loại bỏ độc quyền bán, họ làm thế chủ yếu nhằm

mục đích

A. ngăn chặn s p lự tăng trưởng của doanh nghiệ ớn.

B. m ở r công c cộng nh ng dữ ịch vụ ộng có tính kinh tế ủa quy mô.

C. ng ăn chặn không cho giảm số các hãng nhỏ.

D. bảo vệ c . ạnh tranh trong nền kinh tế

2. Lời phát biểu nào sau đây là đúng?

A. Đường cung độc quyền là ph n biên nần của đường chi phí cậ ằm trên mức chi phí biến i đổ

trung bình tối thiểu.

B. Đường cung độc quyền là kết qu a mả củ ối quan hệ mộ ữt – một gi a giá và lượng.

C. Hãng mđộc quyền không có ng cung đường cung vì lượ ở ột mức giá cụ thể phụ thuộc vào

đường cầ ẩu về ả s n ph m của hãng độc quyền ó. đ

D. Nhà độc quyền không có n) thay đường cung vì đường chi phí cận biên (của nhà độc quyề

đổi đáng kể theo thời gian.

3. Nếu một hãng cung ứng toàn bộ th trị trường thì cấu trúc của thị ường thuộc dạng nào?

A. C ạnh tranh hoàn hảo.

B. Độc quyền nhóm.

C. Độc quyền thuần túy.

D. C ạnh tranh độc quyền.

4. So với hãng c o, nhạnh tranh hoàn hả ận định nào là úng vđ ề hãng độc quyền bán thuần túy?

A. Đặt giá cao hơn.

B. Bán nhiều s n l ng hả ượ ơn.

C. Bán ít sản lượng hơn.

D. Đặt giá cao hơn và bán ít s n. ản lượng hơ

5. Tính kinh tế ủ ọ ệ c a quy mô (còn g i hi u suất quy mô) đề c p n ậ đến vấ đề nào?

A. Khi sản l ng t n giượ ăng chi phí trung bình trong dài hạ ảm.

B. Đặt các giá khác nhau cho các khách hàng khác nhau.

Bấm Tải xuống để xem toàn bộ.

Preview text:

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
BÀI 6: THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN THUẦN TÚY Nội dung
Trong bài này, người học sẽ được tiếp cận các nội dung:
 Nghiên cứu về thị trường độc quyền thuần túy.
 Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy.
 Tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc
quyền bán thuần túy trong ngắn hạn và
dài hạn. Quy tắc định giá độc quyền.
 Các đặc trưng và khả năng sinh lợi của hãng độc quyền mua. Mục tiêu
Hướng dẫn học
 Phân tích được khái niệm và các đặc trưng
 Đọc giáo trình và tài liệu liên quan
của thị trường độc quyền bán thuần túy.
trước lúc nghe giảng và thực hành.
 Chỉ rõ thế nào là sức mạnh thị trường và
 Sử dụng tốt các phương pháp và công
các nguyên nhân hình thành độc quyền.
cụ trong toán học (bao gồm kiến thức
 Phân tích được điều kiện tối đa hóa lợi
đại số và hình học lớp 12) để phân tích nhuận và khả ă
n ng sinh lợi của hãng độc và nghiên cứu bài học.
quyền bán thuần túy trong cả ngắn hạn và
 Thực hành thường xuyên và liên tục các dài hạn.
bài tập vận dụng để hiểu được lý thuyết
 Phân tích được quy tắc định giá của nhà và bài tập thực hành.
độc quyền (quy tắc ngón tay cái).
 Phân tích được các đặc trưng và khả năng
sinh lợi của hãng độc quyền mua.
Thời lượng học
8 tiết học: 5 tiết lý thuyết và 3 tiết thảo luận. ECO101_Bai6_v2.301416226 171
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Từ nhiều năm nay, phần lớn các nhãn hiệu cà phê danh tiếng đều được bán tại các quầy tạp hóa
với giá cả không khác biệt nhiều so với giá cả của các loại cà phê thông thường khác. Thậm chí,
với chi phí quảng cáo khổng lồ của hãng sản xuất cà phê có nhãn hiệu “Folgers and Maxwell
House”, nhà sản xuất cũng thất bại trong việc tạo nên nhãn hiệu cà phê thu hút được nhiều khách hàng trung thành trong số ữ
nh ng người uống cà phê. Người mua xem cà phê như một hàng hóa
được tiêu chuẩn hóa, với rất ít sự khác biệt giữa các sả ẩ
n ph m cà phê, người bán tự nhận thức
được họ là những người chấp nhận giá, và những nhà đầu tư thấy rất ít triể ọ n v ng giành được lợi
nhuận trong dài hạn đối với việc bán lẻ cà phê. Tuy nhiên, những điều này đã thay đổi khi
Starbuck đã thành công trong việc tạo ra cho cà phê hương vị mới. Không chỉ các cửa hàng
cà phê Starbuck đó thu được mức lợi nhuận cao mà nhiều công ty cà phê khác cũng đó thu được
lợi nhuận cao rất nhiều khi họ bắt chước hương vị mới đầy sáng tạo của Starbuck. Ví dụ ,
Maxwell House cung cấp các nhãn hiệu Master Blend, Columbian Supreme, Rich french Road
và Italian Espresso Roast. Giờ đây, thay vì là những người chấp nhận giá, các hãng cung cấp các
nhãn hiệu cà phê danh tiếng có được sức mạnh đáng kể trong việc định giá nhờ thành công khi
đầu tư vào việc tạo ra sự khác biệt cho sản phẩm của mình. Thay vì có đường cầu nằm ngang,
hoàn toàn co dãn, các hãng cung cấp các nhãn hiệu cà phê danh tiếng giờ đây đối mặt với những
đường cầu dốc xuống, những đường cầu đưa lại cho họ sức mạnh thị trường trong việc định giá
cà phê của họ cao hơn các nhãn hiệu cà phê thông thường.
Mục đích của bài này là chỉ ra bằng cách nào các nhà quản lý của các hãng định giá có đường
cầu dốc xuống có thể xác định được giá cả, sản lượng và sử d ng ụ đầu vào nhằm t i ố đa hóa lợi
nhuận c a hãng. Cho dù hãng có bao nhiêu s ủ
ức mạnh thị trường, thì mục tiêu chính của người
quản lý là tối đa hóa lợi nhuận.
Phần đầu của bài này miêu tả một vài cách đo lường sức mạnh thị trường rõ ràng và cụ thể như
là những thuật ngữ chung chung như “nhiều” hay “hạn chế”. Phần lớn bài này sẽ được dành cho
lý thuyết về độc quyền. Độc quyền xảy ra trong trường hợp một hãng sản xuất và bán một hàng
hóa hoặc dịch vụ mà không có hàng hóa hoặc dịch vụ nào có thể thay thế ầ
g n trong thị trường và
các hãng khác bị các rào cản ngăn cản gia nhập thị trường (xem case study 6.1). Kết quả là một
hãng độc quyền có nhiều sức mạnh thị trường hơn bất kỳ một hãng nào khác. Mặc dù có rất ít
hãng độc quyền thực sự trên thị trường thuần túy và phần lớn những hãng này đều phải tuân thủ
các quy định của Chính phủ nhưng nhiều hãng, kể cả hãng lớn và nhỏ đều có được sức mạnh thị
trường đáng kể nếu như hàng hóa của họ có rất ít hàng hóa có thể thay thế gần. Lý thuyết c độ
quyền cung cấp cơ sở để phân tích những nhà quản lý của các hãng định giá có sức mạnh thị
trường có thể đưa ra những quyết định nhằm tối đa hóa lợi nhuận như thế nào (ngoại trừ, như đã đề
cập, các hãng độc quyền nhóm sẽ ả
ph i phụ thuộc nhiều vào quyết định của nhau). 172
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
6.1. Thị trường độc quyền bán
6.1.1. Khái niệm
Độc quyền, trong kinh tế học, là trạng thái thị trường
Độc quyền: Một hãng sản xuất
chỉ có duy nhất một người bán và sản xuất ra sản
một hàng hóa mà không có
phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi. Trong
hàng hóa nào có thể thay thế tiếng Anh
gần trong thị trường mà các
monopoly có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp
hãng khác bị các rào cản ngăn monos (nghĩa là mộ polein t) và (nghĩa là bán). Đây là cản gia nhập.
một trong những dạng của thất bại thị trường, là
trường hợp cực đoan của thị trường thiếu tính cạnh tranh. Mặc dù trên thực tế hầu như
không thể tìm được trường hợp áp đ
ứng hoàn hảo hai tiêu chuẩn của độc quyền và do ó đ
độc quyền thuần túy có thể coi là không tồn tại như ữ
ng nh ng dạng độc quyền không
thuần túy đều dẫn đến sự phi hiệu quả của lợi ích xã h i.
ộ Độc quyền được phân loại theo nhiều tiêu thức: mức
độ độc quyền, nguyên nhân c a
ủ độc quyền, cấu trúc c a ủ độc quyền.
Độc quyền bán là thị trường chỉ có duy nhất một hãng cung ứng toàn bộ sản lượng của thị trường.
Ví dụ: Hãng Microsoft độc quyền trên toàn thế giới với hệ điều hành Windows.
Hãng độc quyền có vị trí đặc biệt trên thị trường cụ thể nếu nhà độc quyền quyết định
nâng giá bán sản phẩm, hãng sẽ không phải lo về việc các đối thủ cạnh tranh sẽ đặt giá
thấp hơn để chiếm thị phần lớn hơn, làm thiệt hại tới mình. Hãng độc quyền quyết định
và kiểm soát mức giá, sản lượng cung ứng. Để hiểu rõ về thị trườ độ ng c quyền bán thuần túy, chúng ta nghiên cứ ữ u nh đặ ng ư c tr ng của nó.
6.1.2. Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy
Thị trường độc quyền bán thuần túy được nhận biết thông qua ba đặc trưng cơ bản sau:
 Chỉ có một hãng duy nhất cung ứng toàn bộ sản phẩm trên thị trường.
 Sản phẩm hàng hóa trên thị trường độc quyền
không có hàng hóa thay thế gần gũi. Nếu không có
Sức mạnh thị trường: Khả
năng của các hãng định giá có
sản phẩm thay thế tương tự với sản phẩm của
thể tăng giá mà không bị mất đi
mình, nhà độc quyền sẽ không lo ngại về việc
tất cả doanh thu. Sức mạnh thị
trường khiến cho đường cầu
người tiêu dùng sẽ chuyển sang sử dụng các sản
của các hãng định giá là một
phẩm thay thế khi nhà độc quyền định giá cao hơn.
đường dốc xuống.
 Thị trường độc quyền bán thuần túy có rào cản lớn
về việc gia nhập hoặc rút lui khỏi thị trường. Rào cản gia nhập khiến cho hãng độc
quyền bán là nhà sản xuất và cung ứng duy nhất trên thị trường. Nếu không có rào cản rút lui kh i th ỏ
ị trường thì sẽ không có bất kỳ sản phẩm nào mà nhà độc quyền đó
đã cung cấp cho thị trường.
 Đường cầu của hãng độc quyền là đường dốc xu ng v ố
ề phía phải, tuân theo luật cầu.
6.1.3. Nguyên nhân dẫn đến độc quyền bán
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới độc quyền bán thuần túy, có thể là những điều kiện
chủ quan (bản thân) của hãng và những điều kiện khách quan (bên ngoài) doanh nghiệp.
Nguyên nhân cơ bản của độc quyền là hàng rào gia nhập: Doanh nghiệp độc quyền tiếp
tục là người bán duy nhất trên thị trường của nó vì các doanh nghiệp khác không thể ECO101_Bai6_v2.301416226 173
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
gia nhập thị trường và cạnh tranh với nó. Các hàng rào ngăn cản gia nhập đến lượt nó lại
phát sinh từ các nguồn chính sau:
 Quá trình sản xuất đạt được hiệu suất kinh tế tăng theo quy mô (độc quyền tự nhiên).
Một ngành được coi là độc quyền tự nhiên khi một
hãng duy nhất có thể cung cấp một hàng hóa hoặc
dịch vụ cho toàn bộ thị trường với chi phí thấp hơn
trường hợp có hai hoặc nhiều hãng. Khi ó m đ ột
hãng lớn cung cấp sản phẩm là cách sản xuất có
hiệu quả nhất. Điều này có thể thấy ở các ngành
dịch vụ công cộng như sản xuất và phân phối i đ ện
năng, cung cấp nước sạch, đường sắt, điện thoại...
Ví dụ: Ngành cung cấp nước sạch, để cung cấp
Độc quyền điện thắp sáng
nước sạch cho dân cư ở một thị trấn nào đó, hãng
phải xây dựng mạng lưới ng d ố
ẫn trong toàn bộ thị trấn. Nếu hai hoặc nhiều doanh
nghiệp cạnh tranh nhau trong việc cung cấp dịch vụ này thì mỗi hãng phải trả m t ộ
khoản chi phí cố định để xây dựng mạng lưới ống dẫn. Do ó, t đ ổng chi phí bình quân
của nước sẽ thấp nếu chỉ có một hãng duy nhất nào đó phục vụ cho toàn bộ thị trường.
 Sự kiểm soát được yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất. Điều này giúp cho người
nắm giữ có vị trí gần như độc quyền trên thị trường. Một ví dụ điển hình là Nam Phi
được sở hữu những mỏ kim cương chiếm phần lớn sản lượng của thế giới và do đó
quốc gia này có vị trí gần như độc quyền trên thị trường kim cương.
 Bằng phát minh sáng chế: Bằng phát minh, sáng
chế được pháp luật bảo vệ là một trong những
nguyên nhân tạo ra độc quyền vì luật bảo hộ bằng
sáng chế chỉ cho phép một nhà sản xuất sản xuất
mặt hàng vừa được phát minh và do vậy họ trở thành nhà c quy độ
ền. Ví dụ: Bill Gate chủ tịch tập
đoàn Microsoft là người phát minh sáng chế phần
mềm Microsoft Office (xem case study 6.1). Nhờ
bằng phát minh sáng chế này mà tập đoàn
Hãng độc quyền Microsoft
Microsoft đã trở thành tập oàn đ độc quyền trong
việc cung cấp phần mềm này ở M . ỹ
Những quy định về bằng phát minh, sáng chế một mặt khuyến khích những phát
minh, sáng chế nhưng mặt khác nó tạo cho người nắm giữ bản quyền có thể giữ được
vị trí độc quyền trong thời hạn được giữ bản quyền theo quy định của luật pháp.
 Các quy định của Chính phủ trong nhiều trường hợp, các doanh nghiệp độc quyền
hình thành do Chính phủ trao cho một cá nhân hay doanh nghiệp nào đó đặc quyền
trong việc buôn bán một hàng hóa hoặc dịch vụ nhất định. Nhà nước tạo ra cơ chế
độc quyền nhà nước cho một công ty như trường hợp Chính phủ Anh trao độc quyền
buôn bán với Ấn độ cho công ty Đông Ấn. Ví d , Chính ph ụ
ủ Mỹ trao độc quyền cho công ty Network Solutions – một tổ chức
quản lý cơ sở dữ liệu của tất cả các địa chỉ Internet: .com, .net, .org, vì người ta cho
rằng những dữ liệu như vậy cần được tập trung hóa và đầy . đủ 174
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
 Do sở hữu được một nguồn lực lớn: điều này giúp
cho người nắm giữ có vị trí gần như trọn vẹn trên
thị trường. Một ví dụ điển hình là Nam Phi được
sở hữu những mỏ kim cương chiếm phần lớn sản
lượng của thế giới và do đó quốc gia này có vị trí
gần như đứng đầu trên thị trường kim cương.
Sau khi đã biết sự hình thành độc quyền bán trên
thị trường, chúng ta có thể tiếp tục đi phân tích
xem một hãng độc quyền bán ra quyết định như
thế nào về việc sản xuất bao nhiêu sản phẩm và
định giá nào cho nó. Để phân tích hành vi độc
Nhãn hiệu độc quy n ề
quyền trong phần này trước tiên chúng ta phải i đ
xem xét đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng.
6.1.4. Đường cầu và đường doanh thu cận biên
Trong nội dung bài 4, chúng ta đã có sự nghiên cứ ề u v
Sức mạnh thị trường: Khả
mối quan hệ giữa giá và doanh thu cận biên của một
năng của các hãng định giá có
hãng. Với hãng chấp nhận giá là hãng CTHH thì
thể tăng giá mà không bị mất đi
đường cầu và đường doanh thu biên là trùng nhau.
tất cả doanh thu. Sức mạnh thị
trường khiến cho đường cầu
Đối với hãng có mức sản lượng bán ra phụ thuộc vào
của các hãng định giá là một
mức giá, MR luôn nhỏ hơn P trừ điểm đầu tiên.
đường dốc xuống.
Đường cầu của hãng độc quyền là đườ ố ng d c xuống tuân theo luật cầu. P,R a Q phụthuộc vào P MR D 0 a/(2b) b Q
Hình 6.1. Đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng độc quyền b án
 Mối quan hệ giữa doanh thu cận biên và độ co dãn
Khi xem xét đến đường cầ ũ
u, chúng ta c ng có sự nghiên cứu về độ co dãn của cầu
theo giá, chúng ta đã thấy được mối quan hệ giữa độ co dãn và doanh thu của hãng,
dựa trên cơ sở đó hãng nên quyết định tăng giá hay giảm giá để t i ố đa hóa doanh thu.
Trong đồ thị về mối quan hệ đó chúng ta có đề cập đến một chỉ tiêu TR’ là đạo hàm
của hàm TR hay qua những kiến thức đã học ở bài sau chúng ta biết rõ đó là doanh thu cận biên. ECO101_Bai6_v2.301416226 175
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy P A EDP 1 D E  1 P B a/2 0 1  DP E  TR’
Đường cầu D C 0 Q a/(2b) TR TRmax a/(2b) Q 0
Hình 6.2. Mối quan hệ giữa hệ số co dãn, doanh thu cận biên và tổng doanh t hu
Qua đồ thị có thể thấy được mối quan hệ giữa độ co dãn của cầu theo giá và doanh thu
biên cũng như tổng doanh thu:
 D E< –1 thì MR > 0 hàm doanh thu là hàm đồng biến, có nghĩa là lúc này tăng lượng P
cầu (đường cầu là giảm giá để tăng sản lượng bán) sẽ làm tăng doanh thu.
 –1 < DEP< 0 thì MR < 0 hàm doanh thu là hàm nghịch biến, có nghĩa là lúc này giảm
lượng cầu (đường cầu là tăng giá bán, lượng cầu giảm) sẽ làm tăng doanh thu.
 D EP = 0 thì MR = 0 hàm doanh thu đạt cực đại.  D E = – P ∞ thì MR = P.
Chúng ta có thể chứng minh rõ điều này như sau:  T   R   (P Q) P Q Q P  Q P MR      P 1 Q Q Q Q      P Q 
Độ co dãn của cầu theo giá được tính bằng: Q P D E    P P Q T  R 1 
Doanh thu cận biên được xác định bằng: M R P 1 D  . Q  E  P
Vì vậy, tại các miền cầu khác nhau thì doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần túy là khác nhau. 176
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Microsoft có phải là một hãng độc quyền?
Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất trong các vụ kiện chống độc quyền chống lại
Microsoft gần đây bắt nguồn từ câu hỏi liệu Microsoft có phải là một hãng độc quyền trên thị
trường hệ điều hành dành cho máy tính cá nhân (PC). Và thậm chí nếu Microsoft thực sự là
một hãng độc quyền trên thị trường hệ điều hành dành cho Windows, liệu nó đủ sức mạnh
thị trường để làm thiệt hại cho người tiêu dùng hay không? Và thậm chí nếu Microsoft có
được sức mạnh thị trường đủ để gây thiệt hại cho người tiêu dùng, liệu người tiêu dùng sẽ
được lợi khi Microsoft bị chia tách thành hai công ty nhỏ hơn hay không? Đừng suy nghĩ
ngay rằng chúng tôi có thể trả lời những câu hỏi này chỉ trong một ví dụ ngắn hay ngay cả
một ví dụ dài cho vấn đề phức tạp này. Chúng tôi không thể. Nhưng chúng tôi có thể minh
họa sự phức tạp của câu hỏi vô cùng thú vị này bằng cách điều tra quan điểm của nhiều nhà
kinh tế được đăng trên nhiều ấn phẩm về tin tức kinh doanh.
Alan Reynolds (Viện trưởng viện nghiên cứu kinh tế thuộc Viện Hudson)
Có thể nói theo cách thông thường rằng phần mềm Windows của Microsoft “được sử dụng
cho hơn 90% máy tính cá nhân trên toàn thế giới”. Tỷ lệ này có thể gây ra sự lo lắng nếu nó
hàm ý rằng Microsoft kiểm soát 90% thị trường hệ điều hành máy tính. Để đánh giá sự hữu
ích của thị phần này, chúng tôi phải xem xét xác định thị trường được dùng để tính toán.
Như chúng tôi đã nhấn mạnh trong giáo trình này, một thị trường được xác định đúng đắn
nên bao gồm tất cả các sản phẩm hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng biết được là hàng thay
thế cho sản phẩm của một hãng. Reynolds lập luận rằng Bộ Tư pháp đã xác định thị trường
hệ điều hành máy tính quá hẹp và như vậy đã thổi phồng thị phần của hãng Microsoft trên
thị trường hệ điều hành.
Bộ Tư pháp xác định thị trường trong trường hợp của Microsoft chỉ là “máy tính của các cá
nhân riêng lẻ sử dụng bộ vi xử lý của Intel”. Reynolds lưu ý rằng việc xác định quá hẹp
phạm vi thị trường nơi hãng Microsoft hoạt động đã loại trừ những đối thủ cạnh tranh của
Microsoft như là hãng máy tính Apple (bởi vì họ không sử dụng bộ vi xử lý của Intel); các
trạm máy của Sun Microsystem; bất kỳ một hệ điều hành được sử dụng như là một phần
của một mạng giao dịch (ví dụ: Solaris, UNIX); và hệ điều hành sử dụng trong các thiết bị
cầm tay. Tóm lại, Reynolds tin Bộ Tư pháp đã chơi gian lận nhằm chống lại Microsoft bằng
cách loại trừ nhiều đối thủ thực sự của hệ điều hành Windows của hãng Microsoft. Reynolds
lưu ý rằng, trong các ngành công nghệ cao, xuất hiện các hãng thống lĩnh là chuyện bình
thường: Quycken chiếm 80% thị trường phần mềm tài chính gia đình, Netscape từng nắm
giữ 90% thị trường trình duyệt và Intel nắm giữ 76% thị trường bộ vi xử lý.
Richard Schmalensee (nhà kinh tế học tại Học viện Công nghệ Masachuset, MIT,
và là nhân chứng của Microsoft)
Trong quá trình thẩm vấn như là một nhân chứng của Microsoft, Schmalensee đã đưa ra
một luận điểm đặc biệt sâu sắc: Microsoft quả thực đã nắm giữ gần như toàn bộ thị trường
hệ điều hành, nhưng nó không có sức mạnh thị trường mạnh mẽ và không phải là một hãng
độc quyền gây hại cho người tiêu dùng. Schmalensee tính toán rằng nếu Microsoft quả thực
là một hãng độc quyền nắm giữ sức mạnh thị trường vì nó không phải hoặc phải cạnh tranh
rất ít với các đối thủ, thì giá cả mà tối đa hóa lợi nhuận cho Microsoft của hệ điều hành
Windows 98 phải nằm đâu đó trong khoảng giữa $900 và $2,000. Công tố viên của Bộ Tư
pháp đã bày tỏ sự ngạc nhiên trước sự tính toán này khi hỏi Schmalensee rằng ông ta có
nghĩ mức giá $2.000 là mức giá tối đa hóa lợi nhuận Microsoft nên thực sự thu cho phần
mềm Windows. “Dĩ nhiên là không bởi Microsoft gặp phải sự cạnh tranh đáng kể trong dài
hạn. Đó là ý kiến đúng đắn”. Như chúng tôi đã giải thích trong giáo trình, mức độ sức mạnh
thị trường mà hãng độc quyền nắm giữ phụ thuộc vào sự sẵn có của các hàng hóa có khả
năng thay thế cao. Schmalensee giải thích rằng Windows 98 không chỉ phải đối mặt với các ECO101_Bai6_v2.301416226 177
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Microsoft có phải là một hãng độc quyền?
đối thủ cạnh tranh tiềm năng từ những hãng mới sẽ gia nhập thị trường trong tương lai, mà
nó cũng phải cạnh tranh với 2 sản phẩm đã được sử dụng rất rộng rãi là Windows 3.1 và
Windows 95. Có lẽ sự bảo vệ tốt nhất của người tiêu dùng trước lập luận Microsoft là một
hãng độc quyền là hãy sở hữu một phiên bản mới của hệ điều hành Windows.
Franklin Fisher (nhà kinh tế học tại học viện công nghệ Masachuset, MIT, và là
nhân chứng của Bộ Tư pháp)
“Microsoft đã dính líu vào sự quản lý chống cạnh tranh mà không có sự bắt buộc lý lẽ bào
chữa kinh tế nào cho ảnh hưởng của nó tới việc hạn chế cạnh tranh” theo lời khai của
Franklin Fisher, một chuyên gia trong các vấn đề độc quyền và chống độc quyền. Chính phủ
đã đưa ra bằng chứng là nhiều biên bản ghi nhớ và các tài liệu chiến lược quốc tế của
Microsoft. Ngôn ngữ trong những tài liệu này vẽ lên bức tranh của một hãng bị ám ảnh bởi ý
nghĩ đánh bại đối thủ cạnh tranh của nó bằng mọi cách có thể. Trong một E-mail được
truyền đi giữa các nhà quản lý cấp cao của Microsoft về vấn đề phá hoại ngôn ngữ phần
mềm Java: “Phá hoại luôn luôn là chiến thuật tốt nhất của chúng tôi… Phá hoại trong hầu
hết các trường hợp luôn tốt hơn một cuộc tấn công trực diện. Nó để lại sự cạnh tranh rối
loạn; họ sẽ không biết cần phải tấn công cái gì nữa”. Mặc dù chiến thuật được Microsoft sử
dụng nhằm đánh bại đối thủ của hãng có vẻ nhẫn tâm đối với chúng tôi, nhưng chúng tôi
hoài nghi rằng những loại biên bản ghi nhớ tương tự có thể được tìm thấy nếu như phiên
tòa bao gồm Pfizer, Toyota, Bank of America hay bất kỳ hãng tối đa hóa lợi nhuận nào khác.
Tạp chí The Economist (ý kiến được trích trong bài xã luận đăng trên tạp chí The Business News)
Trong một bài xã luận, Tạp chí The Economist biểu thị mối quan tâm của họ rằng nhiều thị
trường công nghệ cao trong nền kinh tế mới trải qua ngoại ứng mạng lưới, điều làm tăng
khả năng thống lĩnh một thị trường của một hãng đơn lẻ. Một khi một hãng thống lĩnh thiết
lập một tập hợp khách hàng đông đảo, những người đang sử dụng những nhãn hiệu hàng
công nghệ cao của hãng, người tiêu dùng lúc này có thể trở nên không muốn sử dụng
những thương hiệu khác, và như vậy tạo nên một độc quyền bằng cách ngăn chặn sự gia
nhập của các hãng mới và của các công nghệ mới. Đối với các cơ quan giám sát chống độc
quyền được giao nhiệm vụ ngăn chặn việc hình thành các hãng độc quyền mới và xoá bỏ
các hãng độc quyền đang tồn tại, việc cải tiến sản phẩm liên tục và giá của các sản phẩm
giảm liên tục khiến cho họ khó khăn trong việc chứng minh người tiêu dùng bị thiệt hại bởi
“sự lạm dụng độc quyền” trên thị trường đồ công nghệ cao. Kết quả là tạp chí The
Economist lo lắng rằng Microsoft có thể kiềm chế sự sáng tạo và gây ra những thiệt hại
nghiêm trọng cho người tiêu dùng những sản phẩm công nghệ cao và nền kinh tế mới.
Tạp chí The Economist, cũng giống như Franklin Fisher, xem các hành vi kinh doanh của
Microsoft như những chứng cứ về việc hãng có ý định sử dụng sức mạnh thị trường để duy
trì sự thống lĩnh thị trường của hãng. “Bằng chứng đáng kinh ngạc của E-mail và các giấy tờ
quản lý đã mô tả sự sẵn sàng của một công ty, dường như, làm tất cả mọi thứ để bảo vệ
thế độc quyền của hệ điều hành Windows của họ… Khi đó, như trong trường hợp của
Microsoft, sự điều hành của một hãng độc quyền dường như bóp nghẹt sự sáng tạo trên
những thị trường trong đó sự cạnh tranh được nhìn nhận rộng rãi như là sự đổi mới, thì
những lập luận cho sự can thiệp chống độc quyền là bắt buộc”.
Gary Becker (nhà kinh tế đoạt giải Nobel – Đại học Chicago)
Bộ Tư pháp đề xuất tách hãng Microsoft thành hai hãng độc lập: Một công ty chuyên về hệ
điều hành (Windows) và một công ty chuyên về các phần mềm ứng dụng (MS office,
Internet Explorer, và các ứng dụng khác của Microsoft). Bộ Tư pháp tin rằng sự chia tách là
cần thiết nhằm khuyến khích sự đổi mới công nghệ nhanh hơn nữa. Becker chỉ ra hai vấn đề 178
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Microsoft có phải là một hãng độc quyền?
đối với lập luận của Bộ Tư pháp. Thứ nhất, các nhà kinh tế không chắc rằng cạnh tranh sẽ
khuyến khích đổi mới công nghệ nhanh hơn. Becker đề cập tới tư tưởng của Joseph
Schumpeter (1883 – 1950), người tin rằng thị trường độc quyền tạo ra tỷ lệ đổi mới công
nghệ cao hơn so với thị trường cạnh tranh, về vấn đề này. Theo Schumpeter, độc quyền
thúc đẩy đổi mới công nghệ hơn bởi vì họ không phải lo lắng về các đối thủ cạnh tranh bắt
chước một cách nhanh chóng những sự sáng tạo của họ, và làm giảm lợi nhuận của họ.
Becker cũng lập luận rằng Bộ Tư pháp đã không cung cấp được bất kỳ bằng chứng định
lượng được rằng vị trí độc quyền mà Microsoft nắm giữ trên thị trường hệ điều hành đã làm
chậm quá trình phát triển công nghệ trong ngành công nghiệp máy tính truy cập Internet:
Chính phủ và các chuyên gia của Chính phủ trích dẫn những đổi mới tiềm năng được cho là
bị ngăn cản bởi các hành vi hiếu chiến của Microsoft. Thậm chí nếu những ví dụ đó là chính
xác thì Chính phủ cũng không quan tâm xem liệu có hay không những sáng tạo đổi mới
công nghệ khác được khuyến khích bởi một thị trường rộng lớn dành cho những ứng dụng
phần mềm mới có thể được tạo ra trên cơ sở nền tảng hệ điều hành Windows.
Bốn mươi năm qua, đã có rất nhiều sự tiến bộ công nghệ trong ngành công nghiệp máy tính –
Internet. Những tiến bộ đó, Becker đã chỉ ra, không hề chậm lại khi Microsoft tạo dựng vị
thế của hãng trong hệ điều hành trong suốt 20 năm cuối của giai đoạn này. Có lẽ các đối
thủ của Microsoft, những người phàn nàn tại toà, hy vọng Bộ Tư pháp bảo vệ họ khỏi sự
cạnh tranh mạnh mẽ của Microsoft hơn là thúc đẩy sự cạnh tranh thực sự?
Như chúng tôi đã nói ở phần đầu của ví dụ này, chúng tôi muốn rằng có thể cho các bạn
câu trả lời cho tất cả những câu hỏi này nhưng chúng tôi không thể. Trên thực tế, những
câu trả lời cho tất cả những gì liên quan trong tình huống này được minh chứng là rất khó
khăn. Cuối cùng, thẩm phán của phiên toà, thẩm phán Thomas Penfield Jackson, đã thấy
Microsoft phạm tội độc quyền hoá bất hợp pháp và yêu cầu tách Microsoft thành hai hãng.
Tại phiên toà phúc thẩm, Toà phúc thẩm Hoa Kỳ đã huỷ bỏ quyết định chia tách và yêu cầu
thẩm phán Jackson không tham gia tiếp tục vụ kiện. Vào tháng 11 năm 2001, Microsoft và
Bộ Tư pháp đạt được một thoả thuận và được thông qua tại một phiên toà khác vào tháng
11 năm 2002 được xử bởi thẩm phán Colleen Kollar-Kotelly. Rõ ràng rằng, câu hỏi về sự độc
quyền bất hợp pháp đã được minh chứng là khá thách thức với tất cả những ai quan tâm.
Bạn nên cố gắng có kết luận của chính mình và bàn luận những lập luận của mình với các
bạn cùng lớp và giáo viên. Vụ kiện này có lẽ sẽ cũng được tranh cãi trong nhiều năm.
Nguồn: Alan Reynolds, “US v Microsoft”, The Wall Street Journal, 4/4/1999; “Big Friendly
Giant”, The Economist, 30/1/1999; John R.Wilke và Keithe Perine, “Final Government
Witness Testifies Against Microsoft in Antitrust Trial”, The Wall Street Journal, 6/1/1999;
“Lessons from Microsoft”, The Economist, 6/3/1999; Garry S.Becker, “Uncle Sam Has No
Business Busting up Microsoft”, Business Week, 19/1/2000; Don Clack, Mark Wigfield, Nick
Wingfield và Rebecca Buckman, “Judge Approves Most of Pact, in Legal Victory for
Microsoft”, The Wall Street Journal, 1/11/2002.
6.2. Tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc quyền bán thuần túy trong ngắn hạn
6.2.1. Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận
Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc quyền giống điều kiện tối đa hóa lợi nhuận
chung của các hãng mà chúng ta đã nghiên cứu trong bài 4. MR = MC ECO101_Bai6_v2.301416226 179
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy C, R MC A N S E 1S2 BM MR O Q Q1Q2 Q*
Hình 6.3. Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc quyề n
Giả sử hãng sản xuất tại mức sản lượng Q1 < Q*. Xét riêng tại mức sản lượng thứ Q1.
Nếu hãng bán được thì doanh thu tăng thêm MR A . Đ 1
Qể sản xuất thêm sản lượng
thứ Q1 thì chi phí thêm MC B . Q 1
Ta thấy MR > MC tức là doanh thu tăng thêm lớn hơn chi phí bỏ thêm để sản xuất sản lượng thứ Q1.
Suy ra lợi nhuận tăng là AB (khoảng cách theo chiều dọc giữa MC và MR). Bất kỳ sản
lượng nào có MR > MC thì việc sản xuất và bán thêm sản lượng sẽ làm tăng lợi nhuận của hãng.
Từ Q1 đến Q* là các mức sản lượng có MR > MC  hãng sản xuất và bán thêm sản
lượng thì lợi nhuận sẽ tăng lên.     A S BE S 1   tại Q* >   tại Q1 = A S BE
Giả sử hãng sản xuất tại mức sản lượng Q2 > Q*
Xét riêng tại mức sản lượng thứ Q2.
Nếu hãng bán được thì doanh thu tăng thêm MR M Q 2
Để sản xuất thêm sản lượng thứ Q2 thì chi phí thêm MC  NQ 2 Ta thấy NQ22M  h Q ay lợi nM huC ậnM giR ả , m.
Tại đơn vị sản lượng thứ Q
Thương hiệu độc quyền
2 là giảm lợi nhuận của hãng là
MN ( khoảng cách theo chiều dọc giữa MC và MR).
Bất kỳ sản lượng nào có MC > MR thì việc sản xuất và bán thêm sản lượng sẽ làm giảm lợi nhuận của hãng.
Từ Q2 về Q* là các mức sản lượng có MC > MR  hãng sản xuất và bán thêm sản
lượng thì lợi nhuận sẽ giảm xuống. 180
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy   S    tại Q* >   tại Q MN S E 2 2 = M S NE
Nếu MR > MC thì tăng Q sẽ tăng .
Nếu MR < MC thì giảm Q sẽ tăng .
Vậy tại Q* thì hãng tối đa hóa lợi nhuận, hãng độc quyền bán tối đa hóa lợi nhuận của
mình tại điểm doanh thu biên bằng với chi phí cận biên.
6.2.2. Lựa chọn sản lượng tối ưu của hãng độc quyền trong ngắn hạn
Dựa vào công thức tính lợi nhuận chúng ta có thể xác định lợi nhuận của hãng độc quyền như sau: π = TR – TC
Chúng ta có thể đưa công thức trên về dạng:
π = P.Q – ATC × Q = (P – ATC) × Q
Phương trình xác định lợi nhuận này cho chúng ta biết:
 Hãng có lợi nhuận kinh tế dương khi P > ATC.
 Hãng có lợi nhuận kinh tế bằng 0 khi P = ATC.
 Hãng bị thua lỗ nhưng vẫn tiếp tục sản xuất khi AVC < P < ATC.
 Hãng đóng cửa sản xuất khi P < AVC.
Ngoài ra chúng ta có thể thấy rõ hơn thông qua đồ thị chứng minh như sau:
a. Xét giá thị trường P0 > ATC
Khi giá thị trường P0 > ATC ta xác định được mức sản lượng trên thị trường Q*. Doanh
thu của hãng độc quyền là: * TR P Q  S * OP0EQ
Tổng chi phí của hãng là * TC  A TC Q S * OABQ
Lợi nhuận sẽ là:   T  R  TC  S > 0 * S * 0 S 0ABEP OP EQ OABQ
Vậy lợi nhuận mà hãng thu được khi giá thị trường P0 > ATC là dương hay hãng kinh doanh có lãi. C MC Hãng có lãi P E ATC 0 AB LN MR P 0 Q* Q
Hình 6.4. Lựa chọn sản lượng trong trường hợp P > AT C ECO101_Bai6_v2.301416226 181
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
b. Xét giá thị trường P0 = ATC
Khi giá thị trường P0 = ATC ta xác định được mức sản lượng trên thị trường là Q*.
Doanh thu của hãng độc quyền là: * TR P Q  S * OP EQ 0
Tổng chi phí của hãng là: * TC  A TC Q S * OP EQ 0  = TR – TC = 0
 Lợi nhuận mà hãng thu được bằng 0 hay hãng hòa vốn.
Điểm E là điểm hòa vốn với mức giá thị trường P0 = ATC  Phòa vốn = ATC
Vậy hãng hòa vốn khi mức giá thị trường P0 = ATC C MC Hãng hòa vốn ATC P0 E MR P 0 Q* Q
Hình 6.5. Lựa chọn sản lượng trong trường hợp P = ATC
c. Xét giá thị trường AVC < P0 < ATC
Khi giá thị trường AVC < P0 < ATC ta xác định được mức sản lượng trên thị trường là
Q*. Doanh thu của hãng độc quyền là: TR = PxQ* = * S O 0 P EQ
Tổng chi phí của hãng là TC = ATC x Q* = * S OABQ
  = TR – TC = S S ** S 0 < 0 0ABEP OP EQ OABQ
Vậy khi giá thị trường AVC < P0 < ATC thì hãng bị lỗ.
Khi bị lỗ hãng có tiếp tục sản xu t? ấ
So sánh phần thua lỗ và chi phí cố định:
Chi phí biến đổi tại mức sản lượng Q*: * * * * TVC  A VC Q NQ Q S OMNQ Chi phí cố định là: TFC TC  T VC S ABNM
Nếu hãng sản xuất thì hãng lỗ 0 S. Nếu ngừng sản xuất hãng bị thua lỗ bằng chi phí ABEP cố định là S S
. Do đó, hã 0ng vẫn tiếp tục sản xuất để tối thiểu hóa lỗ. Doanh ABNM ABEP
thu khi sản xuất tại mức sản lượng Q* bằng * S
bù đắp được cho toàn bộ chi phí biến OP EQ 0
đổi và một phần chi phí cố định. 182
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Do đó, hãng sẽ tiếp tục sản xuất để mức lỗ là nhỏ nhất và hãng chỉ bị thua lỗ một phần
chi phí cố định. Trong trường hợp này, hãng tối đa hóa lợi nhuận hàm ý phải tối thiểu hóa thua lỗ. C Tối thiểu lỗ MC AB ATC P0 E AVC N M MR P 0 Q* Q
Hình 6.6. Lựa chọn sản lượng trong trường hợp AV C < P0 < ATC
d. Xét giá thị trường P ≤ AVC
Giả sử giá thị trường P0 = AVC. Doanh thu của hãng độc quyền là: TR = P x Q* = * S OP EQ 0
Tổng chi phí của hãng là TC = ATC x Q* = * S OABQ
  = TR – TC = S S ** S 0 < 0 0ABEP OP EQ OABQ
Hãng bị lỗ phần diện tích S. 0 ABEP
So sánh phần thua lỗ với chi phí cố định:
Chi phí biến đổi tại mức sản lượng Q*: * * * * TVC  AVC Q EQ Q S OP EQ 0
 Chi phí cố định: TFC TC  T V = C phầ S
n thu0a lỗ nếu hãng tiếp tục sản ABEP
xuất. Vì thế, hãng lỗ toàn bộ chi phí cố định. C AB MC FC ATC AVC E P 0 Điểmđóng cửa MR P 0 Q* Q
Hình 6.7. Lựa chọn sản lượng trong trường hợp P 0 = AVC
Giả sử lúc này giá thị trường giảm xuống P0 < AVC thì hãng không chỉ lỗ toàn bộ chi
phí cố định mà còn mất một phần chi phí biến đổi. ECO101_Bai6_v2.301416226 183
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy  bắt đầu từ 0P A th V ì C
hãng bắt đầu tính đến việc đóng cửa.
 E là điểm đóng cửa của hãng.
Sở dĩ gọi E là điểm đóng cửa vì nếu giá nhỏ hơn mức giá ở E hay P < AVC, khi đó hãng
không chỉ bị lỗ hết chi phí cố định mà một phần của chi phí biến đổi. C MC AB FC ATC AVC P0 E 1 phần AVC MR P 0 Q* Q
Hình 6.8. Lựa chọn sản lượng trong trường hợp P 0 < AVC
Vậy hãng độc quyền bán thuần túy thu được lợi nhuận dương khi P > ATC; hãng thu
được lợi nhuận kinh tế bằng 0 khi P = ATC; hãng bị thua lỗ nhưng vẫn tiếp tục sản xuất
khi AVC < P < ATC; và hãng ngừng sản xuất khi P  AVC. Quyết định mức sản lượng
tối đa hóa lợi nhuận của hãng sẽ thỏa mãn điều kiện MC = MR và P > AVC.
Một câu hỏi đặt ra, với hãng CTHH đường cung của hãng là đường MC tính từ điểm
đóng cửa đi lên. Đường cung của hãng độc quyền có như vậy không? Hãng độc quyền
bán thuần túy không có đường cung do mọi sự lựa chọn sản lượng t i
ố ưu đều dựa
trên đường cầu, tuân theo luật cầu.
6.2.3. Quy tắc định giá
Chúng ta biết rằng giá và sản lượng phải được lựa
chọn sao cho doanh thu biên bằng với chi phí biên,
nhưng làm thế nào để người quản lý hãng xác định
được mức giá và sản lượng trong thực tế. Để hiểu
được vấn đề trên thì chúng ta đi phân tích điều kiện tối
đa hóa lợi nhuận của hãng.
Hãng độc quyền tối đa hóa lợi nhuận tại mức sản lượng mà tại đó: MR = MC
Độc quyền xăng dầu
Chúng ta chứng minh được 1 1 MC MR  P  (1 ) M   C P(1 ) P 1 D D E E 1E P P D  P P P P MC  1 Ta có P MC    P  P (P ) D D 0  E E P E P P D 184
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Như vậy, hãng độc quyền luôn đặt giá lớn hơn chi phí cận biên.
Để đo lượng sức mạnh độc quyền, ta xem xét mức chênh lệch giữa giá bán và chi phí
cận biên. Sức mạnh độc quyền bán là khả năng định giá cao hơn chi phí cận biên. Sự
khác nhau cơ bản giữa hãng cạnh tranh hoàn hảo và doanh nghiệp độc quyền là doanh
nghiệp độc quyền có sức mạnh thị trường. Để tối đa hóa lợi nhuận thì hãng cạnh tranh
hoàn hảo đặt giá bằng chi phí cận biên, còn doanh nghiệp độc quyền bán lại đặt giá cao
hơn chi phí cận biên (P > MC).
Sức mạnh độc quyền được nhà kinh tế Abba Lerner đưa vào năm 1934 và được gọi là chỉ số Lerner: P MC  LP (0 L  1)
Chỉ số Lerner này luôn có giá trị giữa 0 và 1. Chỉ số L cho biết giá càng cao hơn chi phí
cận biên thì chỉ số L càng lớn và khi đó sức mạnh độc quyền sẽ càng lớn hơn. Hãng sẽ
không có sức mạnh độc quyền khi L = 0 và P = MC, trường hợp này xẩy ra khi hãng là cạnh tranh hoàn hảo. P MC  => 1 1 Vì D D LE P E P P D
EP là độ co dãn của đường cầu đối với hãng mà không phải c a
ủ đường cầu thị trường.
Từ công thức trên cho ta thấy khi cầu càng co dãn thì sức mạnh độc quyền càng nhỏ, khi
cầu càng ít co dãn thì sức mạnh độc quyền sẽ càng lớn.
Từ công thức trên ta so sánh hai trường hợp cầu kém co dãn và cầu co dãn nhiều. Từ hai
đồ thị dưới đây ta thấy, khi cầu co dãn ít (đường cầu dốc hơn) thì khoảng cách giữa P và
MC là lớn và khi có dãn nhiều (đường cầu thoải hơn) khoảng cách này là nhỏ.
6.3. Lựa chọn lợi nhuận tối đa của hãng độc quyền bán trong dài hạn
Giả định rằng, trong dài hạn, các hàng rào ngăn cản gia nhập thị trường đều có hiệu lực
và hãng độc quyền thuần túy vẫn giữ được thế độc quyền bán c a m ủ ình.
Trong dài hạn, hãng độc quyền bán thuần túy tối đa hóa lợi nhuận ở mức sản lượng mà tại ó: đ MR = LMC
Tương tự như trong ngắn hạn, quyết định dài hạn của hãng độc quyền bán sẽ sản xuất
nếu P LAC và rời khỏi ngành nếu P < LAC.
Trong dài hạn, hãng độc quyền sẽ điều chỉnh quy mô về mức tối ưu. Có nghĩa trong dài
hạn hãng có điều kiện để lựa chọn quy mô nào phù hợp nhất để có thể t i ố đa hóa lợi
nhuận và tối thiểu hóa chi phí.
Chúng ta cũng đã chứng minh được quy mô t i
ố ưu là quy mô mà tại ó đ đường ATC tiếp
xúc với đường LAC tại mức sản lượng tối đa hóa lợi nhuận.
Lưu ý: Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận trong dài hạn của hãng độc quyền bán trên chúng
ta đã giả định rằng trong dài hạn vẫn chỉ tồn tại một mình nó. Vì trên thực tế, trong dài
hạn thì không chỉ có một hãng độc quyền vì quốc gia nào trên thế giới đều có luật cạnh tranh (chống c quy độ ền). ECO101_Bai6_v2.301416226 185
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy C,P,R LMC P A ATC 0 LAC LNDH H B E2 MC MR P 0 Q* Q Q2
Hình 6.9. Lựa chọn lợi nhuận của hãng độc quyền bán trong dài hạn
Do đó, trong dài hạn, khi có lợi nhuận kinh tế dương sẽ có thêm 1 hoặc 2 hãng hoặc
nhiều hãng tham gia nên độc quyền bán bị phá vỡ. Vì có nhiều hãng tham gia vào thị
trường nên cung sản phẩm tăng lên, làm cho giá sản phẩm giảm xuống. Giá giảm cho
đến khi giá P = LAC và MR = LMC và lợi nhuận bằng 0.
Trong dài hạn thì tổng chi phí cố định được khấu hao hết, do đó, khi LAC nằm bên phía
trên đường cầu hay P < LAC thì hãng sẽ óng c đ ửa. Ở phần trên chúng ta đ ứ
ã nghiên c u tập trung vào phía người bán trên thị trường độc
quyền. Chúng ta sẽ đi nghiên cứu tiếp đến phía người mua.
6.4. Độc quyền mua thuần túy
6.4.1. Các đặc trưng của độc quyền mua thuần túy
Khái niệm độc quyền thường dùng để chỉ độc quyền bán nhưng tương tự như độc quyền
bán cũng có độc quyền mua – một trạ ị
ng thái th trường mà ở đ
ó chỉ tồn tại một người
mua trong khi có nhiều người bán. Khác với độc quyền bán, trong trường hợp độc quyền
mua, doanh nghiệp độc quyền sẽ gây sức ép để làm giảm giá mua sản phẩm từ những
người bán. Doanh nghiệp độc quyền bán có thể đồng thời là độc quyền mua và trong
trường hợp này lợi nhuận siêu ngạch của nó rất lớn vì bán sản phẩm với giá cao hơn và
mua yếu tố đầu vào thấp hơn mức cân bằng của thị trường cạnh tranh.
Doanh nghiệp độc quyền bán có điều kiện thuận lợi để trở thành độc quyền mua vì nó
sản xuất ra sản phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi và do đó một vài yếu tố đầu
vào của nó có thể là duy nhất, kể cả trong trường hợp yếu tố đầu vào không duy nhất thì
doanh nghiệp độc quyền bán cũng có khả năng chi phối mạnh giá các yếu tố đầu vào nếu
nó có quy mô lớn. Thị trường độc quyền mua là thị trường chỉ có một người mua duy
nhất một loại hàng hóa, dịch vụ nào đó. Trên thị trường độc quyền mua, sức mạnh thị
trường thuộc về người mua. Nhu cầu của doanh nghiệp chính là nhu cầu của thị trường.
6.4.2. Lựa chọn sản lượng của hãng độc quyền mua thuần túy
Trong độc quyền mua hãng là người mua duy nhất đứng trước đường cung của thị
trường. Đường cung này phản ánh các mức giá mà người bán sẵn sàng bán ở các mức
sản lượng khác nhau, là hàm số của mức giá mà người tiêu dùng trả. Vì vậy, đường cung
của thị trường là đường chi tiêu bình quân (S = AE). 186
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
Chi tiêu cận biên (ME): là mức thay đổi của tổng chi tiêu do thay đổi một đơ ị n v sản
lượng hàng hóa được mua.
Đường chi tiêu cận biên: Ta có: TE  ME Q 
Trong đó TE là tổng mức chi tiêu của người mua (được xác định bằng giá nhân với lượng: TE = P ×Q).
Q là sự thay đổi của sản lượng hàng hóa được mua.
Từ công thức trên ta có:   TE  (P Q) P Q P ME         P Q( P / Q) Q Q Q Vì ( P  / Q)
luôn dương nên ME là một số dương và luôn lớn hơn giá bán.
Vậy đường ME nằm phía bên trên đường cung.
Do chỉ có một người mua duy nhất nên đường cầu của nhà độc quyền mua chính là
đường tổng giá trị đối với người mua khi mua hàng. Hay đường cầu trùng với đường giá
trị cận biên của doanh nghiệp D = MV. Cũng gi ng nh ố
ư người tiêu dùng, nhà độc quyền
mua sẽ mua số lượng hàng hóa, dịch vụ cho đến khi đơn vị sản lượng đem lại giá trị cận
biên bằng với chi tiêu cận biên để trả cho đơn vị mua cuối cùng, tức là MV = ME.
Ta có giá trị ròng của việc mua hàng được xác định theo công thức: NB = TV – TE
Trong đó: TV là tổng giá trị thu được đối với người mua, TE là tổng chi tiêu
Lợi ích ròng được tối đa hóa lợi nhuận khi:
NB’Q = 0  NB’Q = (TV – TE)’ = MV – ME = 0  MV = ME P ME S=AE P PC P* D=MV O Q* QCQ
Hình 6.10. Lựa chọn sản lượng tối ưu của hãng độc quyền mu a
Trên đồ thị ta biểu diễn lựa chọn sản lượng của doanh nghiệp độc quyền mua tại:
ME = MV. Với mức sản lượng là Q* và mức giá phải trả là P*. ECO101_Bai6_v2.301416226 187
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
TÓM LƯỢC CUỐI BÀI
Một độc quyền tồn tại nếu một hãng đơn lẻ sản xuất và bán một loại hàng hóa hay dịch vụ mà
không có hàng hóa hay dịch vụ nào thay thế và các hãng mới bị ă
ng n cản gia nhập thị trường trong dài hạn.
Sức mạnh thị trường là khả năng của một hãng có thể tăng giá mà không mất toàn bộ doanh thu.
Bất kỳ hãng nào đối mặt với đường cầu dốc xu ng ố
đều có sức mạnh thị trường. Sức mạnh thị
trường giúp hãng có khả năng tăng giá lên trên chi phí bình quân và thu được lợi nhuận kinh tế.
Trong dài hạn, hãng với sức mạnh thị trường có thể thu lợi nhuận kinh tế bởi sự gia nhập của các
hãng mới là khó khăn. Để trở thành một hãng độc quyền thực sự, phải tồn tại những rào cản ngăn
cản các hãng đối thủ gia nhập thị trường và lấy i l
đ ợi nhuận kinh tế của hãng độc quyền. Các rào
cản gia nhập bao g m tính kinh t ồ
ế nhờ quy mô, các rào cản do Chính phủ tạo ra, kiểm soát các
đầu vào, rào cản do sự trung thành của khách hàng, hạn chế ả kh ă
n ng chuyển đổi và hiệu ứng mạng lưới.
Hệ số Lerner, (P – MC)/P, đo lường t ph ỷ
ần so với giá mà giá cả vượt quá chi phí cận biên (tức
là mức giá cạnh tranh). Hệ số Lerner càng lớn, sức mạnh thị trường càng lớn.
Trong ngắn hạn, nhà quản lý của một hãng có sức mạnh thị trường tối đa hóa lợi nhuận bằng cách
sản xuất và bán mức sản lượng thỏa mãn MR = SMC chừng nào mà P ≥ AVC. Nếu P < AVC ở m i ọ
mức sản lượng, nhà quản lý nên đóng cửa trong ngắn hạn. Trong dài hạn, nhà quản lý nên sản
xuất mức sản lượng th a m ỏ
ãn MR = LMC và điều chỉnh quy mô nhà máy sao cho quy mô sản
xuất là tối ưu để sản xuất mức sản lượng t i
ố đa hóa lợi nhuận. Quy mô nhà máy t i ố ưu là quy mô
mà đường chi phí bình quân ngắn hạn tiếp xúc với đường chi phí bình quân dài hạn tại mức sản
lượng tối đa hóa lợi nhuận. Nếu P < LAC với mọi mức sản lượng, hãng độc quyền nên rời khỏi ngành.
Trong trường hợp độc quyền mua, doanh nghiệp độc quyền sẽ gây sức ép để làm giảm giá mua
sản phẩm từ những người bán. Thị trường độc quyền mua là thị trường chỉ có m t ng ộ ười mua duy nhất m t lo ộ
ại hàng hóa, dịch vụ nào đó. Trên thị trường độc quyền mua, sức mạnh thị trường
thuộc về người mua. Nhu cầu của doanh nghiệp chính là nhu cầu của thị trường. 188
ECO101_Bai6_v2.3014106226
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
BÀI TẬP THỰC HÀNH
CÂU HỎI THẢO LUẬN
1. Phân tích và lấy một ví dụ minh họa về một hãng độc quyền bán thuần túy và chỉ rõ cách
thức mà hãng này lựa chọn sản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn và dài hạn.
2. Phân tích và lấy một ví dụ minh họa về một hãng độc quyền mua thuần túy và chỉ rõ cách
thức mà hãng này lựa chọn sản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn.
CÂU HỎI ÔN TẬP
1. Phân tích khái niệm của độc quyền thuần túy, các đặc trưng của độc quyền thuần túy và
các nguyên nhân dẫn đến độc quyền. Tại sao hãng độc quyền được coi là hãng có sức mạnh thị trường?
2. Phân tích sự lựa chọn giá bán và mức sản lượng tối ưu để tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc
quyền thuần túy trong ngắn hạn và trong dài hạn.
3. Xây dựng một mô hình của một hãng độc quyền thuần túy để chỉ ra việc hãng này sẽ lựa
chọn mức sản lượng và mức giá nhằm tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn.
4. Xây dựng một mô hình của một hãng độc quyền thuần túy để chỉ ra việc hãng này sẽ lựa
chọn mức sản lượng và mức giá nhằm tối đa hóa lợi nhuận trong dài hạn.
5. Phân tích hệ số Lerner phản ánh mức
độ độc quyền của một hãng c quy độ ền thuần túy.
6. Giải thích tại sao hãng độc quyền bán thuần túy muốn tối đa hóa lợi nhuận sẽ luôn sản xuất
và bán ở miền cầu co dãn. Nếu chi phí bằng 0, nhà quản lý sẽ sản xuất mức đầu ra là bao nhiêu? Giải thích.
7. Độc quyền mua thuần túy là gì? Hãy phân tích cách thức hãng độc quyền mua lựa chọn mức
sản lượng tối ưu. Chỉ ra tổn thất phúc lợi do loại hình độc quyền này gây ra cho xã hội.
CÂU HỎI ĐÚNG/SAI
1. Hãng độc quyền luôn đặt giá cho sản phẩm của mình tại miền cầu co dãn.
2. Khi hãng độc quyền tối đa hóa lợi nhuận, mức giá bán của hãng luôn lớn hơn chi phí cận biên.
3. Hãng độc quyền bán không có đường cung.
4. Một hãng độc quyền đang sản xuất ở mức sản lượng mà tại đó giá bằng $80, doanh thu
cận biên bằng $40, tổng chi phí bình quân bằng $100, chi phí cận biên bằng $40 và chi phí
cố định bình quân bằng $10. Để tối đa hóa lợi nhuận hãng cần phải giảm sản lượng và tăng giá bán.
5. Đường cầu của thị trường cạnh tranh hoàn hảo là một đường cầu nằm ngang, trong khi
đường cầu của thị trường độc quyền là một đường có độ dốc âm.
6. Hãng độc quyền là hãng “đặt giá”, trong khi hãng cạnh tranh hoàn hảo là hãng “chấp nhận giá”.
7. Nếu một hãng độc quyền đang sản xuất ở mức sản lượng có P < AVC, hãng vẫn nên tiếp t c ụ
sản xuất trong ngắn hạn.
8. Hãng độc quyền là hãng “đặt giá”, do vậy hãng có thể đặt bất cứ mức giá nào mà hãng muốn. ECO101_Bai6_v2.301416226 189
Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy
9. Thị trường độc quyền luôn đặt giá cao hơn và cung ứng ít sản lượng hơn so với cạnh tranh hoàn hảo.
10. Khi sản xuất ở mức sản lượng thỏa mãn điều kiện MR = MC, hãng độc quyền sẽ luôn tối a đ hóa lợi nhuận.
11. Khi chi phí cố định thay đổi, để t i
ố đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn, hãng độc quyền vẫn giữ
nguyên mức sản lượng tối ưu như trước.
12. Hãng độc quyền có thể được hình thành khi hãng đó là hãng duy nhất có được nguồn cung
của yếu tố đầu vào cơ bản trong quá trình sản xuất.
13. Hãng độc quyền sẽ t i
ố đa hóa doanh thu khi lựa chọn mức sản lượng tại miền cầu co dãn.
14. Sức mạnh độc quyền mua có thể làm cho những người bán hàng trên thị trường này thu được
mức giá cao hơn so với thị trường CTHH.
15. Trên thị trường độc quyền mua, đường chi tiêu cận biên nằm trên đường cung thị trường.
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
1. Khi các nhà kinh tế thúc giục Chính phủ loại bỏ độc quyền bán, họ làm thế chủ yếu nhằm mục đích
A. ngăn chặn sự tăng trưởng của doanh nghiệp lớn.
B. mở rộng những dịch v công c ụ
ộng có tính kinh tế của quy mô.
C. ngăn chặn không cho giảm số các hãng nhỏ.
D. bảo vệ cạnh tranh trong nền kinh tế.
2. Lời phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Đường cung độc quyền là phần của đường chi phí cận biên nằm trên mức chi phí biến i đổ trung bình tối thiểu.
B. Đường cung độc quyền là kết quả c a m ủ
ối quan hệ một – một giữa giá và lượng.
C. Hãng độc quyền không có đường cung vì lượng cung ở một mức giá cụ thể phụ thuộc vào đường cầu về sả ẩ
n ph m của hãng độc quyền ó. đ
D. Nhà độc quyền không có đường cung vì đường chi phí cận biên (của nhà độc quyền) thay
đổi đáng kể theo thời gian.
3. Nếu một hãng cung ứng toàn bộ thị trường thì cấu trúc của thị trường thuộc dạng nào? A. Cạnh tranh hoàn hảo. B. Độc quyền nhóm.
C. Độc quyền thuần túy.
D. Cạnh tranh độc quyền.
4. So với hãng cạnh tranh hoàn hảo, nhận định nào là úng v đ
ề hãng độc quyền bán thuần túy? A. Đặt giá cao hơn.
B. Bán nhiều sản lượng hơn.
C. Bán ít sản lượng hơn.
D. Đặt giá cao hơn và bán ít sản lượng hơn.
5. Tính kinh tế của quy mô (còn gọi hiệu suất quy mô) đề cập đến vấn đề nào?
A. Khi sản lượng tăng chi phí trung bình trong dài hạn giảm.
B. Đặt các giá khác nhau cho các khách hàng khác nhau. 190
ECO101_Bai6_v2.3014106226

Bài 6: Thị trường độc quyền thuần túy môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

Tài liệu liên quan:

TOPIC: COSMETICS môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Sách Bài Tập Vi Mô - Hướng Dẫn và Lời Giải Chi Tiết

Nguyên lý chiến lược kinh doanh - Bài giảng môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

Chương 7 các kỹ thuật lựa chọn chiến lược - Bài giảng môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

Tổng hợp câu hỏi trắc nghiệm theo chương ôn tập môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân