CHƯƠNG 2
CẤU TRÚC TẾ BÀO
- Cơ thể sinh vật được cấu tạo bởi tế bào
- Tế bào được tạo thành từ tế bào
-Thành phần:
+ Nước
+ Phân tử hóa học kích thước nhỏ
+ Phân tử hóa học kích thước lớn
- Mỗi tế bào chứa ít nhất 10.000 kiểu phân tử khác nhau
- Các phân tử tham gia vào tất cả hoạt động sống
Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể sống
1. KÍCH THƯỚC VÀ HÌNH DẠNG CỦA TẾ BÀO
1.1. Kích thước
- Tế bào có kích thước nhỏ:
+ Vi khuẩn: 0,1 – 1 µm
+ Nấm men: 3 – 4 µm, đôi khi hơn 40 µm
+ Động, thực vật: 10 – 100 µm
- Tế bào có kích thước lớn nhất: tế bào trứng.
- Tế bào có kích thước dài nhất: cơ, thần kinh.
1 mm 2 mm 4 mm
Diện tích: 1 x1 x 6 = 6 mm
2
2 x 2 x 6 = 24 mm
2
4 x 4 x 6 = 96 mm
2
Thể tích : 1 x 1 x 1 = 1 mm
3
2 x 2 x 2 = 8 mm
3
4 x 4 x 4 = 64 mm
3
Tỷ lệ S/V: 6/1 3/1 1,5/1
Tại sao tế bào có kích thước nhỏ?
1.2. Hình dạng
- Nhiều hình dạng khác nhau.
- Thay đổi theo chức năng
+ Tế bào thần kinh
+ Tế bào cơ
+ Tế bào hồng cầu
+ …….
2. TẾ BÀO PROKARYOTE
- Kích thước nhỏ hơn tế bào Eukaryote
- Dạng: đơn lẻ, chuỗi, cụm
- Phân bố: rất rộng rãi trên trái đất
Bacillus anthracis
Staphylococcus aureus
Neisseria gonorrhoeae
Streptococcus pneumoniae
Đặc điểm
- Tế bào có màng nguyên sinh chất bao bọc
- Nhân: không có màng (vùng nhân)
+ DNA trong nguyên sinh chất
+ Một số có plasmid
- Không có ti thể, lạp thể, thể Golgi, hệ thống mạng
lưới nội chất…
- Các enzyme thực hiện gần như đa số chức năng trong
tế bào
- Một số tế bào có màng trong, lông, roi, màng nhầy…
Cấu tạo tế bào vi khuẩn
2.1. Màng nhầy (capsule)
- Lớp chất nhờn bao bên ngoài vách tế bào
- Thành phần: nước (98%), chất khô (2%, chủ yếu
polysaccharide)
- Chức năng:
+ Bảo vệ
+ Ngăn cản sự mất nước
+ Tích lũy chất dinh dưỡng
+ Tích lũy sản phẩm trao đổi chất
+ Giúp vi khuẩn bám vào giá thể
- Nhiều loại vi khuẩn không có lớp màng nhầy
2.2. Vách tế bào
- Có ở hầu hết các tế bào Prokaryote
- Chiếm khoảng 10 – 15% (50%) chất khô của tế bào
- Cấu tạo bởi peptidoglycan
- Một vài loài vi khuẩn có lớp màng ngoài bao quanh
lớp peptidoglycan
- Chức năng:
+ Bảo vệ
+ Giúp tế bào có hình dạng
Vách vi khuẩn Gram dương
Vách vi khuẩn Gram âm
2.3. Màng nguyên sinh chất
- Dày 50 – 100 Å
- 10 – 15% trọng lượng khô tế bào
- Lớp đôi phospholipid
- Nhiều protein màng
Chức năng:
• Kiểm soát các chất qua màng
• Duy trì áp suất thẩm thấu ổn định trong tế bào
• Nơi sinh tổng hợp các thành phần của thành tế bào và
màng nhầy
• Nơi xảy ra hoạt động hô hấp và quang hợp (ở vi khuẩn
quang tự dưỡng)
• Nơi tổng hợp nhiều enzym, các protein của chuỗi hô
hấp.
• Cung cấp năng lượng cho sự hoạt động của tiên mao
2.4. Màng trong
- Có ở vi khuẩn lam (cyanobacteria) và một số vi khuẩn
quang dưỡng
- Do màng nguyên sinh chất gấp lại ở phía trong
- Chứa diệp lục tố và các phức hợp cần thiết cho hoạt
động quang hợp
Cyanobacteria Spirulina
2.5. Nguyên sinh chất
Bên trong màng nguyên sinh chất
(1) Cytosol:
- Linh động
- Hệ keo bán lỏng
+ Nước: 80 – 90%
+ Ion, lipid, protein, carbohydrate…
+ Cơ chất chuyển động không ngừng
(2) Vật thể lơ lửng
+ Ribosome
+ Chất dinh dưỡng dự trữ
+ Bào tử
+ …
2.6. Ribosome
- Dạng hạt
- Đường kính: 17 – 20 nm
- Gồm hai tiểu đơn vị 30S và 50S
- Thành phần
+ RNA ribosome: 65%
+ Protein ribosome: 35%
- Phần lớn ở dạng tự do trong nguyên sinh chất
2.7. Tiêm mao và lông
- Giúp cho sự di chuyển của một số vi khuẩn
- Đường kính 10 - 60 nm, chiều dài thay đổi
- Số lượng: 1 - 2 hoặc nhiều hơn
Sự hình thành tiêm mao/lông

Preview text:

CHƯƠNG 2 CẤU TRÚC TẾ BÀO
Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể sống
- Cơ thể sinh vật được cấu tạo bởi tế bào
- Tế bào được tạo thành từ tế bào -Thành phần: + Nước
+ Phân tử hóa học kích thước nhỏ
+ Phân tử hóa học kích thước lớn
- Mỗi tế bào chứa ít nhất 10.000 kiểu phân tử khác nhau
- Các phân tử tham gia vào tất cả hoạt động sống
1. KÍCH THƯỚC VÀ HÌNH DẠNG CỦA TẾ BÀO
1.1. Kích thước
- Tế bào có kích thước nhỏ: + Vi khuẩn: 0,1 – 1 µm
+ Nấm men: 3 – 4 µm, đôi khi hơn 40 µm
+ Động, thực vật: 10 – 100 µm
- Tế bào có kích thước lớn nhất: tế bào trứng.
- Tế bào có kích thước dài nhất: cơ, thần kinh.
Tại sao tế bào có kích thước nhỏ? 1 mm 2 mm 4 mm Diện tích: 1 x1 x 6 = 6 mm2 2 x 2 x 6 = 24 mm2 4 x 4 x 6 = 96 mm2
Thể tích : 1 x 1 x 1 = 1 mm3 2 x 2 x 2 = 8 mm3 4 x 4 x 4 = 64 mm3 Tỷ lệ S/V: 6/1 3/1 1,5/1
1.2. Hình dạng
- Nhiều hình dạng khác nhau.
- Thay đổi theo chức năng + Tế bào thần kinh + Tế bào cơ + Tế bào hồng cầu + ……. 2. TẾ BÀO PROKARYOTE
- Kích thước nhỏ hơn tế bào Eukaryote
- Dạng: đơn lẻ, chuỗi, cụm
- Phân bố: rất rộng rãi trên trái đất
Streptococcus pneumoniae Staphylococcus aureus Bacil us anthracis Neisseria gonorrhoeae Đặc điểm
- Tế bào có màng nguyên sinh chất bao bọc
- Nhân: không có màng (vùng nhân)
+ DNA trong nguyên sinh chất + Một số có plasmid
- Không có ti thể, lạp thể, thể Golgi, hệ thống mạng lưới nội chất…
- Các enzyme thực hiện gần như đa số chức năng trong tế bào
- Một số tế bào có màng trong, lông, roi, màng nhầy…
Cấu tạo tế bào vi khuẩn
2.1. Màng nhầy (capsule)
- Lớp chất nhờn bao bên ngoài vách tế bào
- Thành phần: nước (98%), chất khô (2%, chủ yếu polysaccharide) - Chức năng: + Bảo vệ
+ Ngăn cản sự mất nước
+ Tích lũy chất dinh dưỡng
+ Tích lũy sản phẩm trao đổi chất
+ Giúp vi khuẩn bám vào giá thể
- Nhiều loại vi khuẩn không có lớp màng nhầy
2.2. Vách tế bào
- Có ở hầu hết các tế bào Prokaryote
- Chiếm khoảng 10 – 15% (50%) chất khô của tế bào
- Cấu tạo bởi peptidoglycan
- Một vài loài vi khuẩn có lớp màng ngoài bao quanh lớp peptidoglycan - Chức năng: + Bảo vệ
+ Giúp tế bào có hình dạng Vách vi khuẩn Gram dương Vách vi khuẩn Gram âm
2.3. Màng nguyên sinh chất - Dày 50 – 100 Å
- 10 – 15% trọng lượng khô tế bào - Lớp đôi phospholipid - Nhiều protein màng Chức năng:
• Kiểm soát các chất qua màng
• Duy trì áp suất thẩm thấu ổn định trong tế bào
• Nơi sinh tổng hợp các thành phần của thành tế bào và màng nhầy
• Nơi xảy ra hoạt động hô hấp và quang hợp (ở vi khuẩn quang tự dưỡng)
• Nơi tổng hợp nhiều enzym, các protein của chuỗi hô hấp.
• Cung cấp năng lượng cho sự hoạt động của tiên mao 2.4. Màng trong
- Có ở vi khuẩn lam (cyanobacteria) và một số vi khuẩn quang dưỡng
- Do màng nguyên sinh chất gấp lại ở phía trong
- Chứa diệp lục tố và các phức hợp cần thiết cho hoạt động quang hợp Cyanobacteria Spirulina
2.5. Nguyên sinh chất
Bên trong màng nguyên sinh chất (1) Cytosol: - Linh động - Hệ keo bán lỏng + Nước: 80 – 90%
+ Ion, lipid, protein, carbohydrate…
+ Cơ chất chuyển động không ngừng
(2) Vật thể lơ lửng + Ribosome
+ Chất dinh dưỡng dự trữ + Bào tử + … 2.6. Ribosome - Dạng hạt
- Đường kính: 17 – 20 nm
- Gồm hai tiểu đơn vị 30S và 50S - Thành phần + RNA ribosome: 65% + Protein ribosome: 35%
- Phần lớn ở dạng tự do trong nguyên sinh chất
2.7. Tiêm mao và lông
- Giúp cho sự di chuyển của một số vi khuẩn
- Đường kính 10 - 60 nm, chiều dài thay đổi
- Số lượng: 1 - 2 hoặc nhiều hơn
Sự hình thành tiêm mao/lông