Bài giảng Chương 3 Chủ nghĩa duy vật lịch sử - phần 1 | Triết học Mác Lênin

HỌC PHẦN
TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
NỘI DUNG KIẾN THỨC TRONG CHƯƠNG 3
I. Học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội
II. Giai cấp và dân tộc
III. Nhà nước và cách mạng xã hội
IV. Ý thức xã hội
V. Triết học về con người
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
• 1/ Sản xuất vật chất là cơ sở của sự tồn tại và phát triển xã hội
a/ Khái niệm sản xuất vật chất
Ø Sản xuất là hoạt động của con người bao gồm: ü Sản xuất vật chất ü Sản xuất tinh thần
ü Sản xuất ra bản thân con người.
Ø Sản xuất vật chất là cơ bản nhất.
Ø Sản xuất vật chất:
Sản xuất vật chất quá trình mà trong đó con
người sử dụng công cụ lao động tác động trực
tiếp hoặc gián tiếp vào tự nhiên, cải biến các
dạng vật chất của giới tự nhiên để tạo ra của
cải xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu tồn tại và
phát triển của con người.
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Con người sản xuất của cải vật chất bằng cách nào?
2/ Biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất •
a/ Phương thức sản xuất
Là cách thức con người thực hiện quá
trình sản xuất vật chất ở những giai đoạn
lịch sử nhất định của xa hội loài người
Là sự thống nhất giữa LLSX với một trình
độ nhất định và QHSX tương ứng.
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội NGƯỜI LAO ĐỘNG CÔNG CỤ LAO ĐỘNG LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT TƯ LIỆU SẢN XUẤT ĐỐI TƯỢNG LAO ĐỘNG
LLSX – Thể hiện MQH giữa con người với tự nhiên,
thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội ất xu sản ng ợ lư c Lự
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Quan hệ sở hữu TLSX QUAN HỆ Quan hệ tổ chức SẢN XUẤT quản lý sản xuất Gồm 3 mặt Quan hệ phân phối SPLĐ
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
Sở hữu tư liệu sản xuất sẽ QUYẾT ĐỊNH
các mặt khác trong quan hệ sản xuất
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
Mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản
xuất là mối quan hệ thống nhất biện chứng, trong đó
lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất và
quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
v LLSX như thế nào thì QHSX như thế
ấy để đảm bảo sự phù hợp (lao động
thủ công phù hợp với hình thức sở
hữu nhỏ về TLSX. Trong XH mà 1 SP
tạo ra đòi hỏi phải có sự tham gia của
nhiều người--> Sở hữu tập thể)
v LLSX thay đổi thì QHSX thay đổi theo
v Khi LLSX mới ra đời thì sớm muộn gì
QHSX mới cũng phải ra đời để đáp ứng yêu cầu của LLSX
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
v QHSX tác động trở lại đến LLSX -
Tích cực: Khi nó phù hợp -
Tiêu cực: Khi không phù hợp (Tiến bộ/lạc hậu hơn LLSX) PHÙ HỢP KHÔNG PHÙ HỢP
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội •
3/ Biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội • a/ Khái niệm •
* Cơ sở hạ tầng: Là toàn bộ những QHSX của xã hội hợp thành cơ cấu
kinh tế của xã hội đó. QUÁ HIỆN TƯƠNG KHỨ TẠI LAI QHSX QHSX QHSX TÀN DƯ Giảng vi TH ên ỐN : GT S. TR ỊNGÔ THỊ HUY MẦ Ề M N MỐNG
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
VÍ DỤ - trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa QHSX Mầm mống (CNXH) QHSX thống trị (TBCN) QHSX tàn dư (Phong kiến)
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
* Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ:
Ø Tư tưởng, quan điểm về: Chính trị, Pháp quyền, Tôn giáo, Khoa học, Đạo đức…
Ø Và các thiết chế tương ứng: Đảng phái, Nhà nước, Giáo hội… Ø Được hình thành trên
một cơ sở hạ tầng nhất định
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội CSHT quyết định KTTT:
CSHT nào à KTTT ấy: Giai cấp nào nắm giữ TLSX thì quyết định bản
chất Nhà nước, Đảng cầm quyền...
CSHT thay đổi à KTTT sớm hay muộn cũng thay đổi: khi GIAI CẤP thống
trị không còn giữ được vai trò thống trị về kinh tế à cũng mất vai trò lãnh
đạo Nhà nước, mất vai trò chi phối tư tưởng đối với xã hội
Vai trò của KTTT (Tính độc lập tương đối của KTTT)
KTTT luôn bảo vệ CSHT đã sinh ra nó. KTTT tiến bộà Bảo vệ CSHT
tiến bộ. KTTT lạc hậuà Bảo vệ CSHT lạc hậu
Trong các bộ phận hợp thành kiến trúc thượng tầng, Nhà nước là yếu tố
có vai trò tác động lớn Giả nhất ng đối viên với : T CSS. N HT GÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
Sự tác động thể hiện ở:
Ngăn chặn cơ sở hạ tầng mới, xoá
bỏ tàn dư cơ sở hạ tầng cũ
à khi một lực lượng lên nắm quyền
à tìm cách xóa bỏ cái cũ
Định hướng, tổ chức, xây dựng chế độ kinh tế
Tác động theo hai chiều: nếu cùng
chiều với quy luật kinh tế thì thúc
đẩy xã hội phát triển, hoặc nguợc lại
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
I. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
4/ Sự phát triển các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên
a/ Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội
v Hình thái kinh tế – xã hội là một phạm trù cơ bản
của CNDVLS, dùng để chỉ xã hội ở từng giai đoạn
lịch sử nhất định, với:
1. Một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó,
2. Phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất,
3. Và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng được
xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy.
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN C.Mác (1818 -1883)
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
a/ Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội
v Hình thái kinh tế – xã hội là một hệ thống hoàn chỉnh, có cấu trúc
phức tạp nhưng có 3 yếu tố cơ bản là: 1.Lực lượng sản xuất 2.Quan hệ sản xuất
3.Kiến trúc thượng tầng. Trong đó:
Ø Lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất – kỹ thuật của mỗi hình thái kinh tế – xã hội
Ø Bản chất XH của hình thái kinh tế - xã hội được xác định bởi QUAN
HỆ SẢN XUẤT thống trị Giả
tro nngg viên xã : T hộiS. N đó GÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719 Chương 3:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
1.1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội
b/ Tiến trình lịch sử tự nhiên của xã hội loài người
Ø Mác viết: “Tôi coi sự phát triển của các
hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên”.
Ø Nghĩa là sự thay thế tuần tự các hình thái
kinh tế - xã hội là quá trình tất yếu của lịch
sử, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của cá nhân nào
Ø Yếu tố quyết định sự thắng lợi của hình
thái kinh tế - xã hội này với một hình thái
kinh tế - xã hội khác là năng suất lao động C.Mác (1818 -1883)
Giảng viên: TS. NGÔ THỊ HUYỀN
Email:llctlachong@gmail.com Điện thoại: 0976526719