Bài giảng Ứng dụng Kinh dịch trong điều trị Y học cổ truyền | Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam

Ứng dụng Kinh dịch trong điều trị YHCT
ThS. BS. Nguyễn Trương Minh Thế MỤC TIÊU
 Trình bày được ứng dụng của Kinh Dịch trong nguyên tắc điều trị Y học cổ truyền.
 Trình bày được các khái niệm Dịch liên quan sinh lý và bệnh lý theo Y học cổ
truyền trong kê đơn thuốc Y học cổ truyền.
 Giải thích được các học thuyết cơ bản Y học cổ truyền trong việc chỉ định, thực
hiện châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, đánh gió, giác hơi.
 Trình bày được kiến thức liên quan đến Y dịch khi tham gia các nghiên cứu khoa
học trong lĩnh vực Y học cổ truyền hoặc Y học cổ truyền kết hợp Y học hiện đại. ĐẠI CƯƠNG •
Ứng dụng của Kinh Dịch vào điều trị Y học
cổ truyền rất rộng rãi, không chỉ được áp
dụng cho phương pháp điều trị dùng thuốc
mà còn cho cả phương pháp không dùng
thuốc (châm cứu, xoa bóp, dưỡng sinh…). •
Nguyên tắc chung trong chữa bệnh là lập lại
sự quân bình âm dương và tác động vào một
bộ phận để chữa bệnh toàn thân.
Ứng dụng của Kinh Dịch trong nguyên tắc điều trị YHCT
Tác động vào một bộ phận để chữa bệnh toàn
Lập lại sự quân bình Âm dương thân
Lập lại sự quân bình Âm dương
 Về phương pháp dùng thuốc, con người quan sát thấy trong tự nhiên có những
thứ không quân bình âm dương, từ đó chọn dùng làm thuốc.
 Thuốc có tính Hàn, Lương, Ôn, Nhiệt (tứ khí).
 Điều trị bệnh bằng thuốc là đem cái tính âm dương của thuốc (hay cái thiên lệch
âm dương của thuốc) để điều chỉnh cái âm dương đang thiên lệch của người đang
bệnh, mỗi một vị thuốc hay bài thuốc đặc hiệu đều có công dụng cao, nhằm thiết
lập lại sự quân bình âm dương cho cơ thể.
Tác động vào một bộ phận để chữa bệnh toàn thân
Tác động vào một bộ phận để chữa bệnh toàn thân
Tác động vào một bộ phận để chữa bệnh toàn thân
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ DÙNG THUỐC Âm Dương
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ DÙNG THUỐC Ngũ hành
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ DÙNG THUỐC
 “Hư Tắc Bổ Kỳ Mẫu” (Hư thì bổ mẹ)
 Can Mộc hư cho thuốc nhu nhuận để bổ Thận Thủy. Vì Thủy (mẹ) sinh Mộc (con).
 Ví dụ: để chữa chứng Can âm hư gây hoa mắt chóng mặt, mắt khô, mặt đỏ, dùng bài Ngũ hành
Lục vị địa hoàng hoàn để tư âm dưỡng Thận (Thủy), Can (Mộc) âm được sung túc.
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ DÙNG THUỐC
 “Thực Tắc Tả Kỳ Tử” (Thực thì tả con)
 Thận Thủy (mẹ) thực, phải tả, Can Mộc (con).
 Ví dụ: để chữa chứng Thận Thủy tràn lan gây toàn thân phù thũng, tiểu tiện ít…dùng bài Ngũ hành
Ngũ linh tán gia Xa tiền tử, Ý dĩ nhân để thanh tả Mộc lợi Thủy.
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ DÙNG THUỐC
 Ứng dụng Dịch số trong kê đơn thuốc
 Số lẻ (Dương). Phương thuốc có số vị là số lẻ (1,3,5 vị…) gọi là Cơ phương, thường
được dùng để chữa bệnh ở lý (Âm).
 Ví dụ: bài thuốc Tả tâm thang gồm 3 vị (Hoàng liên, Hoàng cầm, Đại hoàng) chữa hỏa tà uất kết bên trong.
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ DÙNG THUỐC
 Ứng dụng Dịch số trong kê đơn thuốc
 Số chẵn (Âm). Phương thuốc có số vị là số chẵn (2,4,6 vị…) gọi là Ngẫu phương,
thường được dùng để chữa bệnh ở biểu (Dương).
 Ví dụ: bài thuốc Ma hoàng thang gồm 4 vị (Ma hoàng, Quế chi, Hạnh nhân, Cam thảo)
chữa ngoại tà ở biểu phận.
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG PHƯƠNG
PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC  CHÂM CỨU
 Nguyên tắc “Dương dẫn Âm, Âm dẫn Dương”
 Bệnh thuộc Tạng (Âm) dùng các huyệt
Du ở sau lưng (Dương), bệnh thuộc Phủ
(Dương) dùng các huyệt Mộ trước ngực bụng (Âm).
 Ví dụ: Bệnh ở tạng Phế, dùng huyệt Phế
du nằm ở phần lưng để điều trị.
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG PHƯƠNG
PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC  CHÂM CỨU
 Nguyên tắc “Hư Tắc Bổ Kỳ Mẫu” (Hư thì bổ mẹ)
 Tỳ Thổ hư, bổ Tâm Hỏa (quân hỏa),
Thận Hỏa (tướng hỏa).
 Ví dụ hư chứng ở Tỳ, châm bổ các
huyệt Đại đô (Vinh Hỏa huyệt), Thiếu
phủ (huyệt Hỏa trên kinh Tâm).
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG PHƯƠNG
PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC  CHÂM CỨU
 Nguyên tắc “Thực Tắc Tả Kỳ Tử”
(Thực thì tả con)
 Phế Kim (mẹ) thực, phải tả Thận Thủy (con).
 Ví dụ: để chữa thực chứng ở Phế châm
tả các huyệt Xích trạch (Hợp Thủy
huyệt), Âm cốc (huyệt Thủy trên kinh Thận).
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG PHƯƠNG
PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC
 XOA BÓP, DAY ẤN HUYỆT
 Bổ sẽ dùng lực nhẹ, chậm rãi, thuận chiều đường kinh.
 Thủ thuật dùng lực mạnh, nhanh, ngược
chiều đường kinh có tác dụng Tả.
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG PHƯƠNG
PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC ĐÁNH GIÓ GIÁC HƠI
ỨNG DỤNG CỦA KINH DỊCH TRONG PHƯƠNG
PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC
 Trong dưỡng sinh khí công