Bài giảng về toán học lớp 12 - Chương 1 Đại số và giải tích
mlmlm
Môn: Tâm lý học giáo dục 435 tài liệu
Trường: Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 3.9 K tài liệu
Tác giả:
Preview text:
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA – NGUYỄN MINH CHÂU PHÂN TÍCH NÂNG CAO I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả Nguyễn Minh Châu:
Sự nghiệp sáng tác được chia làm 2 giai đoạn: Trước năm 1975 Sau năm 1975 Là nhà văn mặc áo lính
Chiến tranh đã qua đi – nhưng NMC
Thường viết về đời lính, về hình tượng nhận ra nhiều vấn đề nhân sinh
những người lính trong chiến trận → chủ thường nhật khác sẽ xảy đến →
nghĩa anh hùng trong chiến đấu
hướng ngòi bút về những vấn đề
➔ Mang thiên hướng sử thi và cảm hứng đạo đức, mang tính triết lý sâu sắc
lãng mạn. Nguyễn Minh Châu cũng sử CÂY BÚT THẾ SỰ
dụng ngòi bút như một thứ vũ khí chiến “Bến quê”
đấu – để “bay theo đường dân tộc đang “Người đàn bà trên chuyến tàu tốc bay” (Chế Lan Viên) hành”
“Chiếc thuyền ngoài xa”
“Nhà văn là người cố gắng đi tìm những hạt ngọc ẩn giấu trong
bề sâu tâm hồn của con người.” (NCM) → vai trò, sứ mệnh của người cầm bút
+ hạt ngọc: những giá trị lấp lánh trong phẩm chất của con người
+ nhưng đây không phải là những hạt ngọc dễ dàng nhìn thấy, bởi
chúng là những giá trị khuất lấp còn ẩn sâu trong tâm hồn của con
người, đằng sau vẻ bề ngoài có thể xấu xí, méo mó, không hoàn hảo
➔ Phải là người nghệ sĩ chân chính, có tấm lòng, có khả năng, có
sự nỗ lực tìm hiểu đào sâu vào thế giới bên trong của những
con người khốn khổ thì mới có thể nhận ra được Bi kịch:
Là những mâu thuẫn của nhân vật với hoàn cảnh của nhân vật → bi
kịch chỉ xảy ra khi nhân vật không chấp nhận hoàn cảnh! Trang 1
2. Chiếc thuyền ngoài xa: - HCST: + 8/1983
+ Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã đi qua được 8 năm
→ Cả nước bước vào giai đoạn xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa
➔ Nhiều vấn đề của đời sống văn hóa nhân sinh trước đây bị lãng
quên, chưa được chú ý thì giờ đã bắt đầu bộc lộ
➔ Nằm trong xu thế chung của văn hóa nghệ thuật thời kì này:
khai thác sâu sắc số phận cá nhân và thân phận con người đời thường
- Nhan đề: “Chiếc thuyền ngoài xa”
Lấy chi tiết nghệ thuật nổi bật trong tác phẩm làm nhan đề Hình ảnh thực Hình ảnh ẩn dụ
- Chiếc thuyền lưới vó chạm ánh
- Chiếc thuyền ngoài xa là biểu
bình minh đẹp tuyệt bích mà
tượng của nghệ thuật đạt tới sự
nhân vật Phùng đã may mắn tìm
hoàn mỹ, thánh thiện – nhưng kh kiếm và ghi lại được
tiến lại gần, nó lại trở thành hiện
- Là “cảnh đắt trời cho”, là cái đẹp
thận của cuộc đời lam lũ khó
mà Phùng luôn khao khát suốt
nhọc; của những éo le, trớ trêu và cuộc đời cầm máy nghịch lý cuộc đời
➔ Món quà dành cho người nghệ sĩ
➔ Ẩn dụ cho mối quan hệ giữa cuộc
đã cặm cụi khám phá cái đẹp đời và nghệ thuật
Có lẽ, trách nhiệm của người nghệ sĩ chính là kéo gần khoảng
cách giữa cuộc đời và nghệ thuật, là nỗ lực phản chiếu cuộc đời
ở chiều sâu bản chất, là không dừng lại ở việc phác họa những
vẻ đẹp hào nhoáng lấp lánh mà đôi khi giả dối bên ngoài.
3. Tình huống truyện
“tình huống nhận thức” → một tình huống có giá trị thức tỉnh
những suy ngẫm triết lý nhân sinh, đem tới sự tác động mang tính khám phá cho nhân vật
TH: Phùng phát hiện ra đằng sau cảnh đắt trời cho lại là một bức
tranh quái đản, là một hiện thực nghịch lý trớ trêu của cuộc đời
→ tình huống truyện kết hợp với ngôi kể thứ nhất (điểm nhìn trần
thuật đặt vào nhân vật Phùng – giúp người kể chuyện dễ dàng khai Trang 2
thác sự thay đổi trong suy ngẫm, cảm xúc, tâm lý nhân vật) → đem
đến thông điệp về cái nhìn cuộc sống đa chiều
GIÁ TRỊ NHÂN ĐẠO:
- Đồng cảm với số phận bất hạnh của con người
- Ngợi ca vẻ đẹp của con người
- Tố cáo, phê phán xã hội – phẫn nộ trước hiện thực đã đẩy con
người đến đường cùng
- Đồng tình với khát vọng giải phóng của con người
PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC CỦA NHÂN VẬT PHÙNG
1. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT NHÂN VẬT PHÙNG:
- Là một phóng viên → là một nhiếp ảnh gia, Phùng yêu cái đẹp
và khao khát khám phá nghệ thuật, tạo nên những tác phẩm đặc sắc
- Nhiệm vụ: Chụp cảnh biển buổi sáng có sương – bổ sung vào bộ ảnh lịch năm mới
- Đến vùng biển miền Trung – chiến trường cũ nơi anh và đồng
đội (Đẩu) đã từng tham gia chiến đấu
- Một tuần trôi qua, Phùng vẫn chưa có được khoảnh khắc anh
trông đợi → Phùng là một người nghiêm túc với công việc, say
mê với cái đẹp, cầu toàn với những bức hình. Đó là lý do anh
rất khao khát chụp được một khung cảnh đắt giá, chứ không
chỉ bấm máy qua loa cho xong thành quả mang về
→Phùng đồng thời cũng là người tôn trọng giá trị của bản thân mình
2. HAI PHÁT HIỆN CỦA NGHỆ SĨ PHÙNG (CHIẾC THUYỀN
NGOÀI XA VÀ CHIẾC THUYỀN KHI TIẾN LẠI GẦN)
a. Phát hiện đầu tiên về cảnh đắt trời cho, về khung cảnh
tuyệt bích của nghệ thuật (Hình ảnh chiếc thuyền khi ở ngoài xa)
• “Cảnh đắt trời cho”
Cảnh chiếc thuyền lưới vó chạm ánh bình minh Trang 3
- Cảnh “đắt” trời cho → một phần thưởng quý giá mà thiên
nhiên, tạo hóa đã ban tặng cho con người
- “bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ” → từng đường
nét đẹp như một bức họa, mang vẻ thơ mộng, cổ điển
+ sự đan cài của những sắc màu tinh khôi, trong trẻo: màu
trắng và màu hồng – những sắc màu dịu dàng, ngọt ngào
+ vài bóng người – ngồi im phăng phắc
→hình ảnh con người được khắc họa trong bức tranh tĩnh tại, bất động
- Từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp
đơn giản và toàn bích
➔ Nhà văn sử dụng nhiều mỹ từ để khắc họa nên khoảnh khắc
đắt giá được tạo hóa ban tặng – cho thấy sự hào nhoáng của
cảnh vật lúc này (khác hoàn toàn với cuộc sống đầy phức tạp
và không bao giờ hoàn hảo)
• Cảm nhận của người nghệ sĩ - Bối rối
- Trong trái tim như có gì bóp thắt vào
➔ Hình ảnh hoàn mỹ của chiếc thuyền ngoài xa đã tác động
mạnh tới tâm trí và những rung động mạnh bên trong người nghệ sĩ
➔ Mặc dù Phùng là một người làm công việc sáng tạo nghệ thuật
– tưởng chừng sẽ quen thuộc với cái đẹp đến chai sạn cảm xúc
– nhưng anh vẫn xúc động, bất ngờ trước cảnh “đắt” trời cho,
bởi trái tim anh luôn nhạy cảm, tinh tế và giàu lòng yêu nghệ thuật
➔ Phùng không chỉ dành 1 tuần để chờ đợi khoảnh khắc này, mà
thậm chí, suốt cuộc đời cầm máy ảnh của mình, anh đã luôn
khao khát đến khoảnh khắc hoàn mỹ ấy
- Tôn vinh giá trị của cái đẹp ngang với cái thiện, cho rằng bản
thân cái đẹp chính là đạo đức
➔ Phùng tin rằng cái đẹp sẽ có khả năng hướng con người đến
việc sống thiện lành hơn, tử tế hơn, sẽ gột rửa những bụi bẩn
trong tâm trí của mỗi người Trang 4
+ “cái chân lí của sự toàn thiện”
+ “cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn”
➔ Phùng là một người lính đã từng cầm súng chiến đấu bảo vệ
nền hòa bình của đất nước; đã từng đi qua mưa bom bão đạn
của quân thù; đã từng nhiều lần nhìn vào cái chết và chiến đấu
để giành giật lấy sự sống. Anh chắc hẳn cũng đã chứng kiến
nhiều điều xấu xí và méo mó của cuộc đời này (tội ác của quân
giặc, nỗi đau của nhân dân hiền lành vô tội,…) Trái tim anh
hẳn đã nhuốm máu và vương nhiều bụi bẩn của cuộc đời…
Thế nhưng, lúc này đây, cái đẹp ấy khiến trái tim anh như
được gột rửa, trở nên trong sáng vô ngần.
- Hành động: “gác máy lên bánh xích của chiếc xe tăng hỏng
bấm “liên thanh” một hồi hết một phần tư cuốn phim, thu vào
chiếc Pratica cái khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình…”
➔ Phùng quả thực là một người nghệ sĩ nhạy cảm, say mê cái
đẹp, biết chớp thời cơ để sáng tạo nên nghệ thuật
➔ Thế nhưng, cuộc đời phức tạp và đa chiều hơn rất nhiều. Ta
không thể nhìn vào một khoảnh khắc trong ống kính máy ảnh
mà cho rằng đó là cả quá trình. Ta không thể nhìn vào một lát
cắt nhỏ bé của cuộc đời để cho rằng đó là tất cả những gì về sự sống….
b. Phát hiện thứ hai của Phùng (khi khoảng cách thay đổi, ta
tiến lại gần hơn với chiếc thuyền và phát hiện ra sự thật
méo mó của cuộc đời)
Sự chuyển giao giữa hai phát hiện bắt đầu từ chính sự chuyển động
của con người < Không còn là vài bóng người lớn trẻ con im phăng
phắc – mà giờ đây là những hành động rõ ràng của một người đàn
ông và một người đàn bà trên chính chiếc thuyền tuyệt bích ấy>
- Phát hiện thứ hai:
+ Ngôi nhà tưởng chừng là nơi an toàn nhất, gia đình tưởng chừng
là hai chữ thiêng liêng – là nơi ta có thể được là mình và tận hưởng
niềm hạnh phúc ngọt ngào nhất Trang 5
➔ NMC xây dựng mâu thuẫn, bi kịch trong chính “nơi an toàn
nhất” ấy – để cho ta thấy được hiện thực phức tạp của cuộc đời
+ Lời nói của người đàn ông: nhắc tới cái chết – nhắc tới sự lụi tàn của cuộc sống
➔ Từ “giết” dường như đã phá vỡ những ấn tượng đẹp đẽ của
Phùng về sự toàn bích của khung cảnh nghệ thuật, nhường
chỗ cho những gì méo mó, xấu xí, và trần trụi nhất của cuộc đời
+ Cảnh bạo lực gia đình được khắc họa thông qua góc nhìn của
Phùng một cách thật tỉ mỉ, chi tiết → Phùng quan sát rất kĩ nhất cử
nhất động của hai người xa lạ kia – có lẽ vì trong thâm tâm, anh
đang dần hình dung được về một điều xấu xí đang sắp xảy đến?
• Người đàn ông dùng thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn
bà → bạo hành về mặt thể xác
• Vừa đánh vừa nguyền rủa:
“Mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”
→ bạo hành về mặt tinh thần
• Phản ứng của người đàn bà: cam chịu nhẫn nhục – không kêu,
không chống trả, không chạy trốn
➔ Tội ác đã diễn ra như một thói quen – cả người đàn ông và
người đàn bà đều thỏa hiệp với bạo lực
- Cảm nhận của Phùng trước “câu chuyện cổ quái đản”
Sững sờ, kinh ngạc → “vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới”
+ chiếc máy ảnh: công cụ để Phùng sáng tạo nghệ thuật – là phương
tiện Phùng sử dụng để ghi lại “cảnh đắt trời cho”
+ Phùng dường như đã gác lại mục đích kiếm tìm cái đẹp, đã đặt
xuống cái tôi của người nghệ sĩ → để chạy đến với cuộc đời, để đấu
tranh cho cái hiện thực xấu xí và méo mó kia
➔ Để sáng tạo nên nghệ thuật, Phùng nhìn qua ống kính của máy
ảnh. Nhưng để chạm đến với hiện thực cuộc đời, anh cần nhìn
bằng đôi mắt trần trụi của mình, anh cần cảm bằng trái tim
giàu lòng trắc ẩn, bằng tinh thần sẵn sàng chiến đấu bảo vệ
những người vô tội khỏi cái ác (tinh thần của một người lính) Trang 6
➔ Phùng không chỉ là một người nghệ sĩ chân chính, anh còn là
một người tràn đầy lòng yêu thương và sẵn sàng đấu tranh
cho những gì đẹp đẽ của cuộc đời
Dù Phùng đã nhiều lần nhìn thấy bạo lực nơi chiến trường khốc liệt,
nhưng anh không cho đó là một điều bình thường – anh vẫn quyết
tâm không thỏa hiệp với cái ác
➔ Phùng có lẽ đã ưu tiên con người – cuộc đời hơn cả giá trị hào nhoáng của nghệ thuật
- Khung cảnh bạo lực gia đình vẫn chưa hết sự tàn khốc, bởi lẽ,
sau đó, Phùng tiếp tục chứng kiến cảnh con đánh cha
➔ Phùng nhận ra bi kịch sẽ chồng chất bi kịch, đau thương sẽ nối tiếp đau thương
➔ Những điều đau đớn nhất lại diễn ra một cách ngang nhiên nhất
c. Mối liên hệ giữa hai phát hiện – giữa hai bức tranh
- Hai bức tranh mâu thuẫn, đối lập đầy tàn nhẫn – nhưng đều:
+ Xảy ra trên cùng một bãi biển, cùng một bối cảnh (không gian)
+ Đều được nhìn nhận dưới lăng kính của Phùng
➔ Cùng song hành, tồn tại trong cuộc sống đầy phức tạp
- Cuộc đời chính là cuộc đấu tranh giữa những điều đối nghịch:
Cái đẹp >< cái xấu
Cái thiện >< cái ác
Cái đạo đức >< phi đạo đức
Cái hoàn mĩ >< méo mó, xấu xí
➔ Ta cần mở rộng góc nhìn để thấu hiểu và cảm nhận sâu sắc,
toàn diện về cuộc đời này
- Nhà văn gửi gắm quan điểm về mối quan hệ giữa nghệ thuật
và cuộc đời cùng trách nhiệm của người nghệ sĩ Trang 7
➔ Người nghệ sĩ cần kéo gần khoảng cách giữa cuộc đời và nghệ
thuật, cần hướng ngòi bút vào tâm điểm con người, phải lắng
nghe được những tiếng đau khổ thoát ra từ những kiếp lầm than…
d. Đặc sắc nghệ thuật:
- Nghệ thuật xây dựng tình huống nhận thức độc đáo, sâu sắc,
kịch tính và mang nhiều giá trị nhân sinh
➔ Đặt nhân vật vào cuộc hành trình đào sâu thay đổi những nhận
thức, suy nghĩ về nghệ thuật và cuộc đời
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật sâu sắc, thuyết phục, chân thực
(ngôi kể thứ nhất tạo điều kiện để ta chạm sâu vào những thay
đổi trong suy nghĩ, cảm xúc, nhận thức của Phùng)
- Tạo nên những chi tiết nghệ thuật đắt giá, có dấu ấn sâu sắc
trong lòng bạn đọc, đồng thời thể hiện dụng ý của người cầm bút
- Nghệ thuật kể chuyện tinh tế, kết hợp tài tình giữa kể và tả để
đưa người đọc vào thế giới của câu chuyện một cách tự nhiên
3. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC CỦA PHÙNG Ở TÒA ÁN HUYỆN –
KHI ĐỐI DIỆN TRỰC TIẾP VỚI NGƯỜI ĐÀN BÀ HÀNG CHÀI
LÚC ĐẦU: Mục đích của Phùng và KẾT QUẢ CUỐI CÙNG:
Đẩu là mời người đàn bà tới, Chính Phùng và Đẩu mới người
thuyết phục bà bỏ chồng → muốn được thay đổi nhận thức
thay đổi suy nghĩ và nhận thức của mụ
Một kết quả nằm ngoài sự dự đoán của nhân vật và của chính
bạn đọc – khi người ít học, làm công việc lao động chân tay
bình thường – lại là người có khả năng tác động đến suy nghĩ
và nhận thức của những người có học thức.
- Sau khi nhận thấy thằng bé Phác ngày càng có những biểu
hiện giống cha của nó (thậm chí, thằng bé còn giấu dao trong
người – như lăm le chuẩn bị cho một tội ác rồi có ngày sẽ xảy
đến) → Phùng không thể nhắm mắt làm ngơ trước bi kịch cứ
nối tiếp bi kịch, đau thương sẽ chồng chất đau thương Trang 8
➔ Phùng không chỉ là một người nghệ sĩ say mê cái đẹp – anh
còn có một tấm lòng hào hiệp, giàu lòng trắc ẩn, sẵn sàng hành
động vì cái thiện ở đời
➔ Hành động của Phùng xuất phát từ thiện tâm, từ lòng tốt của
một người nghệ sĩ – đồng thời là một người chiến sĩ trong quá
khứ đã từng cầm súng bảo vệ hòa bình
➔ Cách xây dựng các tình tiết chân thực, kịch tính của NCM đã
giúp người đọc đồng cảm và đồng tình với hành động có phần
“bao đồng” của người nghệ sĩ ấy
- Phùng nhờ Đẩu mời người đàn bà đến tòa án huyện để khuyên giải bà a. Nhân vật Đẩu:
- Không gian/Bối cảnh của nhân vật:
+ gian phòng đầy bàn ghế và giấy má → tượng trưng cho học
thức cao – nhưng lại khiến nhân vật suy nghĩ và hành động có
phần cứng nhắc, “sách vở”, “lý thuyết”
+ ngồi sau một chiếc bàn lớn → khoảng cách giữa Đẩu và
người đàn bà; khoảng cách giữa công lý và hiện thực phức tạp của cuộc đời
+ “cố làm ra vẻ thân mật” → tạo cảm giác an toàn, gần gũi để
có thể trò chuyện với người đàn bà
- Anh không chỉ là một người Chánh án làm theo luật, mà còn là
một người có trái tim giàu lòng yêu thương, khao khát đấu
tranh cho công lý mà mình tin tưởng
“rời chiếc bàn đến đứng vịn vào lưng ghế người đàn bà ngồi,
➔ Đẩu sẵn sàng rời địa vị của mình, vượt qua khoảng cách xã hội
để đến gần hơn với những người dân nghèo khốn khổ
giọng trở nên đầy giận dữ, khác hẳn với giọng một vị chánh án”
➔ Lúc này, Đẩu không chỉ hành động công tâm theo đúng chức
trách của một vị chánh án, mà anh còn hành động bởi tình
thương người, bởi nỗi lo lắng xót xa trước thân phận của người đàn bà Trang 9
- Mặc dù hành động xuất phát từ thiện tâm nhưng lại thiếu sự thấu hiểu
Lời thoại của Đẩu với người đàn bà → Anh ngay lập tức đưa ra đánh
giá, kết luận, mà không có sự tìm hiểu nguyên nhân, gốc rễ vấn đề
➔ Đẩu không thể hiểu nổi và không thể chấp nhận chuyện người
đàn bà lựa chọn sống với một người chồng như thế
Chúng ta khó lòng trách sự vội vã của Đẩu, bởi anh thực lòng
thương người đàn bà và tin rằng lời khuyên của mình là chí lí.
Chính chúng ta có lẽ cũng đã từng như vậy, chúng ta cho đi mà
không kịp đặt câu hỏi rằng người nhận cảm thấy thế nào, họ
có cần lòng tốt của chúng ta hay không?
– mà không hề biết về những nỗi đau tinh thần mụ sẽ trải qua
nếu lựa chọn bỏ chồng> b. Nhân vật Phùng:
- Lúc đầu, Phùng giấu mặt – chưa xuất hiện trực tiếp
- Sau câu nói của người đàn bà (“…đừng bắt con bỏ nó…”) →
Phùng thấy gian phòng trở nên ngột ngạt
➔ Cảm giác của Phùng không đến từ thời tiết hay sự thiếu hụt
không khí thực sự; mà đến từ những suy nghĩ/cảm xúc bên
trong anh: anh không thể hiểu được và không thể tin nổi trước
những gì người đàn bà đang nói
➔ Anh đã vén lá màn bước ra – cùng Đẩu bảo vệ công lí
- Người đàn bà đã nhận xét về Phùng và Đẩu một cách chân
thành: “Lòng các chú tốt… nhưng các chú đâu phải là người
làm ăn … cho nên các chú đâu hiểu được cái việc của các người
làm ăn lam lũ, khó nhọc…”
➔ Hành động của P và Đ xuất phát từ thiện tâm – nhưng ko có
sự thấu hiểu về cuộc sống vất vả của người dân hàng chài
c. Sự thay đổi nhận thức trong Phùng và Đẩu
- Khi người đàn bà có sự thay đổi trong giọng nói, cách xư hô →
Phùng và Đẩu mới đầu có phần tự ái, nhưng sau đó đã im lặng
và tôn trọng lắng nghe câu chuyện của bà Trang 10
- Phùng có một câu hỏi “tưởng như lạc đề”: “Lão ta trước hồi
bảy nhăm có đi lính ngụy không?”
➔ Câu hỏi của Phùng không hề lạc đề, mà có lẽ, trong thâm tâm,
Phùng cho rằng nguyên nhân lớn nhất cho hành động bạo lực
của gã đàn ông là bởi chiến tranh
➔ Nhưng nguyên nhân đâu chỉ nằm trong quá khứ, bởi theo
người đàn bà, người đàn ông đánh mình là vì hắn thấy khổ
quá → nguyên nhân của cái ác còn nảy sinh từ trong cuộc sống
hiện tại – với nhiều vấn đề nhân sinh phức tạp mà con người buộc phải đối diện
➔ Phải chăng – NMC cũng muốn nhắn nhủ với bạn đọc rằng:
Cách tốt nhất để giải quyết một vấn đề là khắc phục nguyên
nhân, gốc rễ một cách toàn diện nhất.
Câu hỏi này thể hiện sự thay đổi trong nhận thức của
Phùng và Đẩu (Lúc đầu, hai người khăng khăng đưa ra kết
luận mà không tìm hiểu nguyên nhân, quá trình – còn lúc
này đây, một cách tự nhiên, cả hai đang nỗ lực chạm dần
tới gốc rễ của vấn đề)
- Thay vì chỉ đưa ra giải pháp bỏ chồng, Đẩu bắt đầu có những
gợi ý khác: “Vậy sao không lên bờ mà ở?”
➔ Dù bắt đầu có sự thay đổi trong cách nghĩ – nhưng vị chánh án
vẫn chưa hiểu hết về những phức tạp, nhọc nhằn trong cuộc
sống của những người làng chài
- Đẩu và Phùng cùng lúc thốt lên “Không thể nào hiểu được” x2
➔ Bởi lẽ, P và Đẩu vẫn dùng lăng kính của cá nhân mình để phán
xét, để đánh giá, để nhìn nhận về câu chuyện của người đàn
bà – chứ chưa đặt mình vào hoàn cảnh của mụ để hiểu vì sao mụ làm như thế
➔ Cái hiểu của Đẩu sau đó vẫn có phần gượng ép và chua chát
biết bao trước sự man rợ, tàn bạo của con người
- Câu hỏi thể hiện sự quan tâm đến cảm xúc người đàn bà của
Phùng – bộc lộ phần nào sự thay đổi dần trong nhận thức của nhân vật
“Cả đời chị có một lúc nào thật vui không?” Trang 11
➔ Và câu trả lời của mụ đã khiến P và Đ thực sự vỡ lẽ
“Một cái gì mới vừa vỡ ra trong đầu vị Bao Công của cái phố huyện vùng biển”
• Cuộc đời vô cùng phức tạp – nó không chỉ là những khoảnh
khắc được ghi lại qua lăng kính máy ảnh của Phùng; cũng
không phải chỉ là những đống giấy má hồ sơ chất đầy lên bàn làm việc của Đẩu
• Mỗi người có một cuộc sống riêng, một sự lựa chọn của riêng
mình – ta không thể áp đặt ý tốt của mình lên niềm hạnh phúc
mà người khác đang theo đuổi
• Đừng vội vàng đưa ra những kết luận – ta cần có sự tìm tòi,
thấu hiểu câu chuyện của người khác rồi mới cho họ những lời khuyên chân thành
• Ta cần tôn trọng sự đa dạng của cuộc đời – và nhìn cuộc đời
này với góc nhìn đa chiều nhất
“nhưng tình thương con cũng như nỗi đau, cũng như cái sự thâm
trầm trong việc hiểu thấu các lẽ đời – hình như mụ chẳng bao giờ để
lộ rõ rệt ra bề ngoài”
➔ Phải là những người có đủ lòng yêu thương và sự kiên nhẫn
tìm hiểu, mới có thể chạm tới những vẻ đẹp khuất lấp như
những hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn của con người
4. SỰ THAY ĐỔI NHẬN THỨC CỦA PHÙNG SAU KHI TRỞ VỀ
TỪ VÙNG BIỂN (ẤN TƯỢNG CỦA PHÙNG VỀ BỨC ẢNH)
- Phùng đã có một chuyến công tác thành công – thành quả
nghệ thuật được công nhận
+ trưởng phòng rất bằng lòng
+ cho đến mãi mãi về sau – vẫn đc treo ở nhiều nơi, nhất là trong
các gia đình sành nghệ thuật → thực sự là một kiệt tác nghệ thuật
đáng ghi nhận – chiến thắng được cả sự chảy trôi của thời gian,
được những người hiểu về nghệ thuật yêu thích
Thành quả lao động nghệ thuật, tình yêu cái đẹp, tài năng sáng
tác của người nghệ sĩ đã được công nhận – đáng ra Phùng phải
hạnh phúc, hài lòng, và không còn gì băn khoăn về chuyến đi
ấy nữa. Nhưng có lẽ, vương mắc trong lòng anh vẫn là câu
chuyện cổ quái đản về gia đình ấy, là những gì mà người đàn Trang 12
bà chia sẻ - tất cả những điều ấy đã tạo nên trong anh những
sự thay đổi nhận thức – và một góc nhìn nghệ thuật hoàn toàn mới
- Góc nhìn kì lạ của Phùng về bức ảnh:
+ ảnh đen trắng → Phùng thấy màu sắc
+ ảnh tĩnh → Phùng thấy sự chuyển động
➔ Lúc đầu: Với Phùng, nghệ thuật là bức ảnh đơn sắc – là một
khoảnh khắc được ghi lại bằng ống kính máy ảnh – nghệ thuật
chỉ là hình thức hào nhoáng bên ngoài
Kết thúc câu chuyện: Phùng nhận ra nghệ thuật và cuộc đời
không thể tách rời; nghệ thuật phải lấy chất liêu từ chính cuộc
đời – dẫu cuộc đời ấy có gian nan, có méo mó, có vất vả đến bao nhiêu
- Sự chuyển động trong bức ảnh – trong tâm trí và góc nhìn của Phùng
“người đàn bà bước ra khỏi tấm ảnh” → bức ảnh ấy chỉ ghi lại cảnh
chiếc thuyền ngư phủ đẹp như mơ với hình ảnh con người im
phăng phắc như những bức tượng - khác hoàn toàn với sự vận động
đầy nhọc nhằn của con người giữa cuộc sống mưu sinh vất vả
“một người đàn bà vùng biển cao lớn…vì kéo lưới suốt đêm” → NMC
đã sử dụng phép lặp để nhắc lại những chi tiết miêu tả tỉ mỉ về
người đàn bà trong trí nhớ của nhân vật Phùng – đem đến cho
chúng ta cảm giác về sự hòa quyện giữa nghệ thuật và cuộc đời
trong góc nhìn của người nghệ sĩ ấy
“Mụ bước những bước chậm rãi, bàn chân dậm trên mặt đất chắc
chắn, hòa lẫn trong đám đông…”
• Nhân vật người đàn bà hàng chài vô danh ấy – có lẽ cũng
tượng trưng cho biết bao số phận bất hạnh, khốn khổ, đau đớn
giữa dòng đời – giữa “đám đông” vội vã, tấp nập ấy
• Hình ảnh trong tâm trí của Phùng cũng thấp thoáng một niềm
tin của nhân vật vào sự lựa chọn của mụ - vào hạnh phúc có
phần méo mó mà mụ đã quyết tâm đánh đổi nhiều thứ để có được
• Lấp lánh ánh sáng của niềm hy vọng vào một tương lai tốt đẹp
hơn đang chờ đợi người phụ nữ ấy Trang 13
• Dường như, NMC cũng muốn nhấn mạnh vào quá trình sáng
tác của những người cầm bút – ta cần kiếm tìm chất liệu từ
những con người nhạt nhòa, “hòa lẫn trong đám đông” ấy – để
nhận ra những vẻ đẹp khuất lấp đáng quý nơi họ
ĐOẠN KẾT ĐẦY Ý NGHĨA CHO HÀNH TRÌNH NHẬN THỨC
SÂU SẮC CỦA NHÂN VẬT (VỀ CON NGƯỜI, VỀ CUỘC ĐỜI,
VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CUỘC ĐỜI VÀ NGHỆ THUẬT)
CÁI KẾT MỞ - KHÉP LẠI HÀNH TRÌNH NHẬN THỨC CỦA
PHÙNG – ĐỒNG THỜI MỞ RA MỘT HÀNH TRÌNH NHẬN
THỨC MỚI CHO CHÍNH ĐỘC GIẢ
PHÂN TÍCH VẺ ĐẸP KHUẤT LẤP CỦA NGƯỜI ĐÀN BÀ HÀNG CHÀI
Vẻ đẹp khuất lấp: những phẩm chất giấu kín, những vẻ đẹp không
biểu lộ ra bên ngoài → cần một tinh thần đủ kiên nhẫn, một trái tim
đủ bao dung, và một ngòi bút đủ sâu sắc mới có thể tái hiện được
“Nhà văn là người nỗ lực đi tìm những hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu
tâm hồn của con người” (quan điểm sáng tác của NMC) KĨ NĂNG CHUNG:
KHI LÀM BÀI VỀ NHÂN VẬT TRUYỆN
TRƯỚC KHI PHÂN TÍCH VẤN ĐỀ NGHỊ LUẬN CỦA ĐỀ → TA CẦN
GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ NHÂN VẬT (+SƠ LƯỢC DIỄN BIẾN CÁC SỰ KIỆN TRƯỚC ĐÓ)
1. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ NGƯỜI ĐÀN BÀ HÀNG CHÀI:
- Ngoại hình:
+ trạc ngoài bốn mươi → ở độ tuổi trung niên, nhiều người
phụ nữ đã bắt đầu được nghỉ ngơi và tận hưởng cuộc sống –
nhưng mụ thì không được như vậy
+ vẻ ngoài thiếu nữ tính: cao lớn, thô kệch, rỗ mặt
- Công việc: đánh cá ngoài biển – làm nghề chài lưới
+ một công việc bấp bênh, nguy hiểm → bị phụ thuộc vào
thiên nhiên, vào biển khơi
+ công việc nhọc nhằn, vất vả; người phụ nữ thường xuyên
phải thức trắng cả đêm để kéo lưới Trang 14
+ không đảm bảo được thu nhập ổn định → dù họ làm việc
chăm chỉ nhưng vẫn nghèo, vẫn khổ, vẫn đói
+ là sự lựa chọn duy nhất của họ để có thể mưu sinh
“tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng” • Gia cảnh nghèo khó
• Chân dung một người phụ nữ cả cuộc đời gắn liền với sông
nước, với biển khơi bao la mà đầy biến động
Người đàn bà hàng chài vô danh ấy bước vào trong câu
chuyện với một dáng vẻ xấu xí, tàn tạ, rách rưới, và mỏi mệt biết bao.
2. LÀ NẠN NHÂN CỦA BẠO LỰC GIA ĐÌNH
- Bối cảnh của câu chuyện:
NMC sáng tác câu chuyện 8 năm sau khi đất nước thống nhất, cuộc
chiến tranh đã qua đi → thời bình, con người tập trung vào xây
dựng cuộc sống mới, tưởng chừng bạo lực sẽ là câu chuyện cũ đã mãi mãi rời xa
➔ Ấy thế mà, giữa thời điểm này, những người thân trong gia
đình vẫn sử dụng bạo lực với nhau để giải quyết những vấn
đề nội bộ - điều này càng khiến ta đau đớn hơn gấp bội
- Đó là sự bạo lực về mặt thể xác – đồng thời cũng là sự
hành hạ cả về mặt tinh thần
+ người đàn ông dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người
đàn bà – chính là cái tấm lưng bạc phếch và rách rưới mà trước đó
ông cứ dán đôi mắt độc dữ của mình vào – phải chăng chính người
đàn ông cũng đang suy nghĩ? Phải chăng trong sâu thẳm ông cũng
đau đớn và xót xa khi chọn tấm lưng của vợ làm nơi trút mọi phẫn uất với cuộc đời?
+ ông ko chỉ đánh – mà còn kèm theo những lời nguyền rủa bằng
cái giọng rên rỉ đau đớn: “Mày chết đi cho ông nhờ! Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”
➔ Những vết thương trên thân thể có thể dần dần tàn phai theo
năm tháng, nhưng những đau đớn về tâm hồn mà mụ phải
chịu đựng thì không biết liệu có thể lành lại theo tháng năm?
- Phản ứng của người đàn bà: chấp nhận thỏa hiệp với cái ác Trang 15 Mụ không kêu la Mụ không chạy trốn
Mụ không hề phản kháng
➔ Một hành động trở thành thói quen với cả thủ phạm và nạn nhân
➔ Phải chăng, khung cảnh quái đản và quái gở này lại là một cái
giá đắt đỏ mà mụ nhẫn nhục chịu đựng để đổi lấy những niềm
hạnh phúc bé nhỏ mà hiếm hoi ở đời?
Xét ở một khía cạnh khác, có lẽ nào chính sự thỏa hiệp của người
đàn bà, sự im lặng chấp nhận cái xấu cái ác của mụ, lại khiến cho
người đàn ông ngày càng lún sâu vào tội ác?
3. PHÂN TÍCH VẺ ĐẸP KHUẤT LẤP 2 CÁCH CƠ BẢN: BỔ DỌC BỔ NGANG
PHÂN TÍCH THEO TRÌNH TỰ DIỄN PHÂN TÍCH THEO CÁC TIÊU CHÍ – NÉT
BIẾN CỦA CÂU CHUYỆN
ĐẸP PHẨM CHẤT CỦA NGƯỜI ĐÀN BÀ
a. Người đàn bà trong khung cảnh
a. Một người mẹ thương con, một
bạo lực mà Phùng tình cờ nhìn
người vợ thương chồng thấy
b. Một người phụ nữ giàu đức hy
+ tình yêu thương con
sinh – sống vì con, vì chồng, vì gia
+ khát vọng sống mãnh liệt
đình, chứ không chỉ sống cho
+ làm tất cả mọi thứ vì gia đình → trân bản thân mình
trọng, yêu thương gia đình không hoàn
c. Một người phụ nữ thấu hiểu lẽ hảo của mình đời
b. Người đàn bà ở tòa án huyện + tình yêu thương con + đức hy sinh cao cả
+ vẻ đẹp của một người thấu hiểu lẽ đời
a) Một người mẹ thương con, một người vợ thương
chồng → giàu đức hy sinh
- Một người mẹ thương con:
+ Phản ứng của mụ khi thằng Phác lao vào đánh bố
• “lúc này mới cảm thấy đau đớn – vừa đau đớn, vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã” Trang 16
• Người đàn bà hoàn toàn im lặng khi bị đánh, không hề hé răng
nói nửa lời – nhưng khi thấy Phác thì lại cất lên tiếng gọi đầy
xót xa “Phác, con ơi!” → bà có thể chấp nhận chuyện mình bị
đánh, bị hành hạ chửi rủa; nhưng người mẹ thương con ấy
không thể chấp nhận chuyện con trai mình đang đi dần vào
vết xe đổ của bố nó, đang tiếp tục sử dụng bạo lực để đánh lại bạo lực
• “ôm chầm – buông ra – chắp tay vái lấy vái để” → tình yêu
thương con của mụ chẳng thể nói lên bằng lời cụ thể, ta chỉ có
thể hình dung về những lời van xin đau đớn của người phụ nữ tội nghiệp ấy mà thôi
• “…rỏ xuống những dòng nước mắt” → người mẹ ấy chỉ khóc
vì con chứ không bao giờ rơi lệ cho những nỗi đau riêng lẻ của
mình họa của Kim Lân để thấy nỗi lòng của những người mẹ>
+ Khi Phùng đột nhiên hỏi về niềm vui trong cả cuộc đời mình, mụ
ngay lập tức trả lời mà không cần phân vân suy nghĩ: “Vui nhất là
lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no…”
➔ Dường như, các con là niềm vui – là hạnh phúc – là động lực
lớn lao nhất cho cuộc sống khốn khổ của người phụ nữ. Vì các
con, mụ chấp nhận đánh đổi mọi điều, hy sinh mọi thứ
➔ Ta chợt hiểu rằng, người phụ nữ ấy chấp nhận những trận đòn
roi vô lý kia không phải vì mụ ko hiểu chuyện – mà vì mụ có
một lý tưởng lớn hơn cả, mụ có một đàn con cần phải nuôi
nấng, che chở. Vì con, mụ có thể chấp nhận bất cứ cái giá đắt đỏ nào
- Một người vợ thương chồng:
+ Mụ có cách đánh giá và góc nhìn hoàn toàn khác biệt về người đàn
ông so với những người ngoài cuộc như chúng ta, như Phùng, như Đẩu
Phùng, Đẩu, Phác: đánh giá người đàn ông qua hành động bên ngoài
→ phẫn nộ, căm hận, muốn phản kháng
Người đàn bà: nhìn sâu vào bên trong nỗi đau khổ của chồng – hiểu
được nguyên nhân gốc rễ của hành động Trang 17
➔ Chấp nhận người đàn ông bằng một trái tim bao dung, vị tha, và thấu hiểu
+ Mụ không oán trách chồng nửa lời, thậm chí còn cầu xin quan tòa
“Đừng bắt con bỏ nó…”
➔ Người đàn ông vô cùng quan trọng trong cuộc sống của bà
➔ Nhìn ngoài, chúng ta tưởng rằng người đàn ông chỉ đem đến
cho mụ đau khổ - nhưng với mụ, hắn là người đem đến cho
mụ một gia đình, một tổ ấm
+ Thấu hiểu về nguyên nhân: “Bất kể lúc nào thấy khổ quá là lão xách tôi ra đánh…”
➔ Mụ hiểu rằng cái nghèo, cái khổ đã khiến chồng mình trở
thành một người như vậy → Chúng ta nhìn nhận người chồng
như một thủ phạm (tội nhân) của cái ác – nhưng trong mắt
mụ, thì ông cũng chỉ là nạn nhân của cái đói, cái nghèo mà thôi
Thế nên khi kể về chồng, bà mới giới thiệu rằng “Lão chồng tôi khi
ấy là một anh con trai cục tính nhưng hiền lành lắm, không bao giờ
đánh đập tôi” → vì khổ nên lão mới làm vậy – chứ bản chất lão không phải kẻ như thế
b) Một người phụ nữ thấu hiểu lẽ đời (được thể hiện rõ
nhất ở đoạn tòa án huyện)
“Nhưng tình thương con cũng như nỗi đau, cũng như cái sự thâm
trầm trong việc hiểu thấu các lẽ đời hình như mụ chẳng bao giờ để rõ rệt ra bề ngoài.”
- Sự thay đổi trong thái độ và cách xưng hô của người đàn
bà ở tòa án:
Xưng “con”, gọi “quý tòa”, thái độ bất an lo lắng, khúm núm → một
người dân thường đối diện với người thực thi luật pháp
➔ Xưng “chị” – gọi “các chú” - lúc này, mụ là một người từng trải
chia sẻ về lẽ đời với những người ít trải đời hơn
➔ Người đàn bà chia sẻ chân thành về cuộc đời, về lẽ sống, về
những chân lý sống với tư cách một người đã đi qua nhiều
thăng trầm của cuộc đời
- Mụ luôn nhìn nhận trách nhiệm của bản thân – nhận lỗi về
phía mình “Giá tôi đẻ ít đi…” Trang 18
➔ Nếu như rất nhiều người thường mắc phải cái bẫy trong tư
duy với tâm lý đổ lỗi, không chịu nhìn nhận trách nhiệm từ
phía bản thân mình; thì ngược lại, người phụ nữ ấy luôn rằng
mình là khởi đầu cho những bất hạnh – vì thế mụ chấp nhận
chịu đựng những cơn thịnh nộ, phẫn uất đến từ chồng
- Mụ hiểu được cái khổ của những người làm ăn lam lũ, khó
nhọc (điều mà Phùng và Đẩu, dù có học thức cao, nhưng
vẫn không hiểu hết)
➔ Những bài học, những tri thức từ sách vở không phải là tất cả
về cuộc đời – ta còn cần học và tích lũy từ chính môi trường
nhọc nhằn của đời sống
• Mụ hiểu về vất vả của cuộc sống mưu sinh
• Mụ hiểu về nỗi khổ của người đàn bà (“… chưa bao giờ các chú
biết thế nào là nỗi vất vả của người đàn bà trên một chiếc
thuyền không có đàn ông…”)
➔ Khái quát về lẽ sống của những người đàn bà vùng biển: “Đàn
bà ở thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống
cho mình như ở trên đất được!”. Mặc dù P và Đ đã từng chiến
đấu vùng biển này; dù P đã ngắm nghía bãi biển cả tuần trời
để chụp được “cảnh đắt trời cho” còn Đẩu thì là chánh án của
phố huyện – nhưng họ đâu có hiểu về biển bằng ng phụ nữ ít
học ấy, họ đâu có biết về những cơn thịnh nộ ko báo trước của
thiên nhiên mà những người dân chài lưới phải đối diện
- Mụ hiểu rất rõ về quyết định, về sự lựa chọn của bản thân
mình – mụ đã cân nhắc rất kĩ trước khi hành động
“Mong các chú lượng tình cho cái sự lạc hậu.” → Mụ ý thức được
hành động của mình là sự tụt lại so với sự phát triển của xã hội; chỉ
là mụ không có sự lựa chọn nào khác, mụ buộc phải làm vậy để hi
sinh vì các con, vì hai chữ “gia đình”
LIÊN HỆ, MỞ RỘNG
- Liên hệ với nhân vật bà cụ Tứ: phân tích tấm lòng yêu thương
con vô bờ, sự hy sinh vì con của những người mẹ trong hoàn cảnh khốn khổ nhất Trang 19
- Liên hệ với thị:
+ đều là những người phụ nữ vô danh → mụ và thị không chỉ kể
câu chuyện cá nhân của riêng mình. Họ đều là những nhân vật điển
hình, cho ta hình dung được về số phận người phụ nữ ở từng thời kì, từng giai đoạn
+ đều có cuộc sống nghèo khổ, thiếu thốn, bất hạnh vì đói khát
+ họ đều mang những vẻ đẹp khuất lấp mà phải đủ sự nỗ lực và đủ
bao dung, thấu hiểu – ta mới có thể nhận ra
4. ĐÁNH GIÁ NGHỆ THUẬT VÀ TƯ TƯỞNG
- NGHỆ THUẬT:
+ Giọng kể chuyện mang tính thâm trầm, sâu sắc, với những miêu
tả chi tiết, kĩ lưỡng – giúp ta hình dung rõ hơn về nhân vật
+ Miêu tả nhân vật sống động, thu hút cả bên ngoài lẫn bên trong
→ khơi gợi sự tò mò và khao khát tìm hiểu về nhân vật nơi bạn đọc
+ Sử dụng các chi tiết nghệ thuật đắt giá – giàu tính gợi hình, gợi cảm
+ Xây dựng nhân vật vô danh → điển hình hóa nhân vật → thông
qua nhân vật, nhà văn xây dựng nên bức tranh toàn diện của xã hội
thời kì ấy – nơi con người phải vật lộn với nhiều vấn đề nhân sinh
của cuộc sống thường nhật
+ Nghệ thuật xây dựng lời thoại tinh tế, giàu giá trị thông điệp … - TƯ TƯỞNG + Giá trị nhân đạo:
• Đồng cảm với số phận bất hạnh
• Ngợi ca những vẻ đẹp phẩm chất bên trong con người
+ Gửi gắm nhiều triết lý sâu sắc về cuộc đời, về con người, về nghệ thuật
• Ta cần mở rộng lăng kính của mình – cần có góc nhìn đa diện,
đa chiều để hiểu về cuộc đời, hiểu về con người
• Ta không nên vội vã đánh giá về một người, càng không nên
áp đặt suy nghĩ, quan điểm của mình vào sự lựa chọn của người khác
• Vai trò, sức mạnh của người nghệ sĩ: Người nghệ sĩ không chỉ
theo đuổi “những ánh trăng lừa dối”, những vẻ đẹp hào Trang 20
