Bài tập - Chương II môn Kiểm toán báo cáo tài chính | Đại học Thái Nguyên

Thủ tục kiểm soát trọng tâm

Cơ sở ngăn ngừa

Phân chia trách nhiệm

Tách biệt chức năng thủ quỹ (người bảo quản tài sản) với chức năng kế toán (người ghi sổ kế toán).

Tập trung thu và nộp tiền

Yêu cầu thủ quỹ nộp tiền mặt vào ngân hàng hàng ngày hoặc định kỳ, hạn chế giữ tiền mặt.

Ghi chép và đối chiếu

Mọi khoản thu phải được ghi chép kịp thời. Nhân viên độc lập với thủ quỹ phải đối chiếu số tiền thực tế thu được với báo cáo bán hàng/phiếu thu.

Thủ tục kiểm soát trọng tâm

Cơ sở ngăn ngừa

Tách bạch thu tiền

Tách biệt chức năng thu tiền/nhận tiền khỏi chức năng kế toán công nợ.

Thanh toán qua ngân hàng

Khuyến khích/bắt buộc thực hiện tối đa việc thu tiền qua ngân hàng (hạn chế rủi ro tiền mặt).

Đối chiếu công nợ

Định kỳ thực hiện đối chiếu công nợ với khách hàng (giúp phát hiện sai sót hoặc gian lận "lapping").

Thủ tục kiểm soát trọng tâm

Cơ sở ngăn ngừa

Đối chiếu tổng hợp và chi tiết

Kế toán viên phải định kỳ đối chiếu số liệu giữa sổ chi tiết các khoản phải thu với sổ cái và sổ tiền gửi ngân hàng.

Kiểm soát chứng từ đầu vào

Sử dụng phiếu thu/biên lai thu nợ được đánh số thứ tự liên tục trước khi sử dụng và kiểm tra tính liên tục của chúng.

Thủ tục kiểm soát trọng tâm

Cơ sở ngăn ngừa

Xét duyệt bút toán bất thường

Bất kỳ bút toán ghi sổ hoặc điều chỉnh nào (đặc biệt vào cuối kỳ) phải được kiểm tra tính thích hợp và phê duyệt bởi cấp quản lý độc lập.

Phê duyệt xóa nợ

Phải có Hội đồng xét duyệt nợ khó đòi và phân chia trách nhiệm xét duyệt việc xóa sổ nợ phải thu, độc lập với kế toán.

Soát xét Sổ Cái

Thực hiện đọc lướt sổ cái để phát hiện các nghiệp vụ bất thường về tài khoản đối ứng (ghi Có Phải thu đối ứng với Chi phí thay vì Tiền).

Thủ tục kiểm soát trọng tâm

Cơ sở ngăn ngừa

Phân chia trách nhiệm

Tách biệt chức năng đặt hàng, chức năng nhận hàng/nhập kho, chức năng kế toán nợ phải trả và chức năng xét duyệt thanh toán.

Quy tắc đối chiếu 3 chứng từ

Chi tiền chỉ được xét duyệt sau khi đối chiếu và khớp đúng giữa: Hóa đơn, Đơn đặt hàng (Hợp đồng) và Báo cáo nhận hàng (Phiếu nhập kho).

Kiểm soát thanh toán

Kiểm tra tính tuân thủ hợp đồng trước khi thanh toán, đảm bảo thời điểm thanh toán phù hợp với điều khoản giao nhận.

Đóng dấu chứng từ

Đóng dấu "Đã thanh toán" lên các chứng từ gốc để ngăn ngừa việc chi trùng.

Thủ tục kiểm soát trọng tâm

Cơ sở ngăn ngừa

Tuân thủ nguyên tắc phù hợp và phân loại

Đảm bảo doanh thu và chi phí liên quan đến cùng một giao dịch được ghi nhận đồng thời theo nguyên tắc phù hợp. Chi phí phải được phân loại đúng tài khoản.

Xét duyệt chi tiền

Người có thẩm quyền xét duyệt chi phải kiểm tra tính hợp lệ và tài khoản hạch toán (Chi phí hay Hàng hóa) dựa trên chứng từ gốc.

Phân tích sổ cái

Thực hiện soát xét các nghiệp vụ bất thường để phát hiện việc phân loại sai chi phí thành tài sản (khai tăng hàng tồn kho và khai thiếu chi phí).

Mục tiêu kiểm toán liên quan (CSDL)

Trọng tâm

Tính hiện hữu

Xác nhận rằng số tiền mặt ghi nhận trên sổ sách thực sự tồn tại trên thực tế tại ngày kết thúc niên độ.

Tính đánh giá

Tính chính xác

Đảm bảo số lượng tiền đã đếm được ghi nhận chính xác theo giá trị của chúng.

Mục tiêu kiểm toán liên quan (CSDL)

Trọng tâm

Tính đúng kỳ

Đảm bảo các giao dịch thu chi tiền gửi ngân hàng (tiền đang chuyển) phát sinh xung quanh thời điểm khóa sổ (trước và sau 31/12/x0) được ghi nhận đúng kỳ kế toán.

Tính chính xác

Xác minh việc ghi chép khớp đúng giữa sổ kế toán và sổ phụ ngân hàng.

Mục tiêu kiểm toán liên quan (CSDL)

Trọng tâm

Tính đúng kỳ

Ngăn ngừa hành vi gian lận chuyển tiền qua lại giữa các tài khoản ("kiting") nhằm ghi nhận số dư tiền không chính xác tại ngày 31/12/x0 bằng cách đảm bảo nghiệp vụ chuyển tiền được ghi nhận đúng thời điểm tại cả hai ngân hàng.

Tính chính xác

Đảm bảo số dư tiền được tính toán và phản ánh chính xác (không bị trùng lặp hoặc thiếu sót).

Mục tiêu kiểm toán liên quan (CSDL)

Trọng tâm

Tính phát sinh

Xác định liệu các giao dịch chi tiền bất thường, giá trị lớn có thực sự xảy ra và hợp lệ hay không.

Trình bày và thuyết minh

Đánh giá tính hợp lý về mặt kinh tế của các giao dịch bất thường (ví dụ: giao dịch với bên liên quan như chi nhánh) và xem xét việc thuyết minh có đầy đủ không.

Tính chính xác & Phân loại

Kiểm tra liệu các khoản chi này có được ghi nhận đúng tài khoản và đúng giá trị không.

TNCB trọng tâm

Mục tiêu kiểm toán chính (CSDL)

Nội dung thực hiện

1. Kiểm tra Bảng chỉnh hợp ngân hàng (BCH)

Tính Chính xác

Lập và kiểm tra việc đối chiếu số dư tài khoản Tiền gửi ngân hàng trên sổ kế toán với số dư trên Sổ phụ ngân hàng tại ngày 31/12/200X, và giải thích các khoản chênh lệch (như séc đang chuyển, séc chưa thanh toán).

2. Kiểm tra nghiệp vụ chuyển tiền

Tính Đúng kỳ (Cut-off), Hiện hữu

Kiểm tra các giao dịch chuyển tiền giữa ba ngân hàng (A, B, C) phát sinh trong tuần cuối năm 200X và tuần đầu năm 200X+1 (sử dụng Sổ phụ đã nhận) để đảm bảo các khoản chuyển tiền được ghi nhận đúng thời điểm tại cả hai tài khoản đối ứng, ngăn ngừa gian lận khai khống tiền gửi ngân hàng ("kiting").

3. Kiểm tra khóa sổ nghiệp vụ

Tính Đúng kỳ (Cut-off)

Soát xét các nghiệp vụ thu, chi tiền gửi ngân hàng trong giai đoạn từ 29/12/200X đến 07/01/200X+1 để đảm bảo rằng các nghiệp vụ này được hạch toán vào đúng niên độ kế toán 200X.

4. Đối chiếu số liệu chi tiết

Tính Chính xác, Đầy đủ

Thu thập bảng kê chi tiết số dư các tài khoản Tiền gửi ngân hàng (A, B, C) tại 31/12/200X và đối chiếu số tổng cộng với số dư trên Sổ Cái và Bảng cân đối kế toán.

5. Phân tích Sổ Cái

Tính Phát sinh (Occurrence)

Đọc lướt sổ cái tài khoản Tiền gửi ngân hàng để phát hiện các nghiệp vụ bất thường về giá trị, bản chất hoặc tài khoản đối ứng, và kiểm tra đến chứng từ gốc nếu cần.

6. Kiểm tra đánh giá ngoại tệ (nếu có)

Tính Đánh giá (Valuation)

Nếu có tiền gửi ngân hàng bằng ngoại tệ, kiểm tra việc áp dụng tỷ giá cuối kỳ (31/12/200X) và tính toán lại nghiệp vụ hạch toán chênh lệch tỷ giá.

Nhận xét về quan điểm của Khanh

Cơ sở theo Chuẩn mực Kiểm toán

Hợp lý: Việc tìm hiểu KSNB (bao gồm Môi trường kiểm soát và Đánh giá rủi ro) là thủ tục nền tảng để xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu (RRCSSTY).

KTV phải tìm hiểu về đơn vị và môi trường của đơn vị, trong đó có KSNB, nhằm xác định và đánh giá RRCSSTY. Môi trường kiểm soát hữu hiệu có thể cho phép KTV tin tưởng hơn vào KSNB.

Hợp lý: Thử nghiệm kiểm soát (TNKS) được thực hiện khi KTV dự định dựa vào tính hữu hiệu của KSNB. Đối với khách hàng lớn, KSNB thường tốt nên TNKS là quan trọng.

KTV thực hiện TNKS nếu kỳ vọng kiểm soát hoạt động hiệu quả (ý định dựa vào KSNB) hoặc nếu chỉ TNCB không đủ bằng chứng thích hợp.

Không đầy đủ: Nhận định “Thử nghiệm chỉ số [phân tích cơ bản] cho khoản mục tiền là không cần thiết” là không phù hợp. Thủ tục phân tích cơ bản là một dạng Thử nghiệm cơ bản (TNCB).

Thủ tục phân tích cơ bản (Thủ tục chỉ số) vẫn là một TNCB. Mặc dù TNCB cho tiền thường là kiểm tra chi tiết, KTV vẫn phải xem xét liệu có cần thực hiện thủ tục phân tích cơ bản hay không để giảm rủi ro kiểm toán xuống mức thấp chấp nhận được.

Sai: “Kiểm tra bảng chính hợp tiền gửi ngân hàng do đơn vị lập vào cuối năm” là một thủ tục bắt buộc nhưng không phải là TNKS mà là Kiểm tra chi tiết (một dạng TNCB).

Kiểm tra chi tiết là thủ tục kiểm toán được thiết kế nhằm phát hiện các sai sót trọng yếu. Cho dù kết quả đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu như thế nào, kiểm toán viên vẫn phải thiết kế và thực hiện các thử nghiệm cơ bản đối với từng nhóm giao dịch, số dư tài khoản và thông tin thuyết minh trọng yếu.

Nhận xét về quan điểm của Chính

Cơ sở theo Chuẩn mực Kiểm toán

Hợp lý: Khách hàng nhỏ thường có KSNB yếu, hạn chế trong việc phân chia trách nhiệm.

Các đơn vị nhỏ thường có ít nhân lực, do đó hạn chế trong việc phân chia trách nhiệm và quyền hạn.

Hợp lý: Việc KSNB yếu làm tăng rủi ro kiểm soát. Do đó, KTV không thể dựa vào TNKS (vì TNKS sẽ không hiệu quả) và phải chuyển trọng tâm sang TNCB (Phương pháp Cơ bản).

Khi đánh giá RRKS cao, KTV cần một mức rủi ro phát hiện thấp và dựa nhiều hơn vào các thử nghiệm cơ bản.

Hợp lý: KTV nhấn mạnh sự cần thiết của Thử nghiệm cơ bản để thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp.

Kiểm toán viên không được phép dựa vào khó khăn về nhân sự, thời gian hay chi phí để bỏ qua một thủ tục kiểm toán mà không có sự thay thế bằng thủ tục nào khác hoặc hài lòng với bằng chứng kiểm toán không đủ sức thuyết phục. TNCB là bắt buộc đối với từng nhóm giao dịch, số dư tài khoản, và thông tin thuyết minh trọng yếu.

Hợp lý: Đơn vị sử dụng phần mềm kế toán (môi trường công nghệ thông tin – CNTT) yêu cầu phải có bằng chứng từ các kiểm soát đối với hệ thống thông tin. Nếu KSNB yếu, TNCB lại càng quan trọng.

KTV cần kiểm tra tính chính xác của sổ kế toán và nghiệp vụ do máy tính lập ra. Trong môi trường CNTT, nếu KSNB yếu, rủi ro có sai sót có thể tăng lên, làm KTV phải thu thập thêm bằng chứng từ TNCB.

Sai phạm

a) Hoạt động kiểm soát (KSNB) giúp ngăn ngừa hoặc phát hiện

b) Thủ tục kiểm toán (TTKT) cần thực hiện để phát hiện

1. Ánh Sao đã khai cao số dư tiền gửi ngân hàng bằng cách chuyển tiền từ một tài khoản này sang một tài khoản khác của Ánh Sao vào cuối năm nhưng không ghi nhận việc giảm tiền (Hành vi kiting/thao túng khóa sổ).

Tách biệt nhiệm vụ giữa người thực hiện giao dịch ngân hàng và người thực hiện đối chiếu ngân hàng.

Thực hiện đối chiếu giữa sổ tiền gửi ngân hàng với Sổ phụ ngân hàng định kỳ và kịp thời.

Kiểm soát các nghiệp vụ chuyển tiền giữa các tài khoản vào cuối kỳ.

Thực hiện thủ tục kiểm toán liên quan đến khóa sổ nghiệp vụ tiền gửi ngân hàng.

Yêu cầu ngân hàng cung cấp Sổ phụ ngân hàng sau ngày khóa sổ.

Kiểm tra các giao dịch chuyển tiền giữa các tài khoản ngân hàng của đơn vị diễn ra gần ngày kết thúc niên độ để đảm bảo chúng được ghi nhận giảm ở tài khoản chi và ghi nhận tăng ở tài khoản thu đúng niên độ.

2. Tiền mặt không được gửi kịp thời vào ngân hàng và do vậy, thủ quỹ thường chiếm dụng tiền để dùng vào việc riêng (Biển thủ tài sản/Lapping).

Nộp ngay số tiền thu được trong ngày vào ngân hàng.

Phân chia trách nhiệm hợp lý giữa thủ quỹ và kế toán.

Ghi chép kịp thời và đầy đủ các nghiệp vụ thu tiền.

Định kỳ kiểm tra, đối chiếu giữa số tiền thu được với báo cáo tiền mặt và báo cáo công nợ.

Thực hiện kiểm kê quỹ tiền mặt đột xuất tại ngày bất kỳ.

So sánh chi tiết danh sách nhận tiền từ sổ quỹ với các bằng kê tiền gửi vào ngân hàng để phát hiện việc nộp tiền không kịp thời (nhằm phát hiện gian lận chiếm dụng tiền).

3. Các khoản phí dịch vụ ngân hàng quan trọng không được ghi nhận đúng niên độ (Sai sót khóa sổ/thiếu sót).

Ghi chép kịp thời và đầy đủ các nghiệp vụ thu, chi.

Đảm bảo các chứng từ giao dịch được xử lý và ghi nhận đúng kỳ kế toán.

Thực hiện đối chiếu sổ phụ ngân hàng với sổ tiền gửi ngân hàng định kỳ.

Kiểm tra việc khóa sổ các nghiệp vụ chi tiền (kiểm tra các giao dịch gần ngày kết thúc niên độ).

Thực hiện thủ tục phân tích cơ bản bằng cách đọc lướt sổ cái để phát hiện những nghiệp vụ bất thường.

Kiểm tra sổ phụ ngân hàng sau ngày khóa sổ để phát hiện các giao dịch phí ngân hàng đã phát sinh nhưng chưa được ghi nhận vào sổ sách.

4. Một tấm séc chi trả cho một người bán được ghi nhận hai lần vào nhật ký chi tiền để bù đắp cho tình trạng thiếu tiền mặt (Ghi khống chi tiền/Gian lận che giấu).

Séc chi trả phải được đánh số thứ tự liên tục trước khi sử dụng.

Chứng từ sau khi thanh toán phải được hủy (ví dụ: đóng dấu "Đã thanh toán" hoặc hủy) để ngăn ngừa việc sử dụng lại.

Thực hiện phân công phân nhiệm (người duyệt chi độc lập với thủ quỹ, người ghi sổ độc lập với người bảo quản).

Kiểm tra chi tiết chứng từ thanh toán (séc đã hủy, phiếu chi, hóa đơn) để đảm bảo không có sự trùng lặp.

Kiểm tra sự liên tục của séc và đối chiếu với chứng từ gốc.

Sử dụng kỹ thuật kiểm toán hỗ trợ bằng máy tính (CAATs) để tìm kiếm các nghiệp vụ chi tiền trùng lặp hoặc bất thường.

Thực hiện thử nghiệm cơ bản bằng cách đối chiếu số liệu chi tiền với các tài khoản Phải trả để tìm kiếm sự bất thường.