Bài tập lớn: AI và thị trường lao động môn Kinh tế chính trị | Học viện Ngân hàng

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN
MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN
ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA AI ĐẾN
THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Đức Quỳnh Lớp: K26KDQTB Nhóm: 03 HÀ NỘI- 04/2024
HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN
MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN
ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA AI ĐẾN
THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Đức Quỳnh Lớp: K26KDQTB
Danh sách thành viên: Mã sinh viên Họ và tên 26A4053369 Nguyễn Thị Huyền 26A4052045 Nguyễn Hải Yến 26A4050297
Nguyễn Cát Hải Linh 26A4053360 Nguyễn Thị Hoàn 26A4050296 Ngô Thảo Linh 26A4051153
Trần Thị Phương Thảo 26A4050690 Vũ Bảo Ngọc 26A4050270 Cù Thu Hương 26A4051141 Nguyễn Đức San 26A4052964 Trần Nam Dân LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, chúng em xin cảm ơn Học viện Ngân hàng đã đưa bộ môn Kinh tế
chính trị Mác – Lênin vào chương trình đào tạo cũng như các thầy cô giảng dạy, những
người đã hướng dẫn và chỉ bảo phương pháp học tập, nghiên cứu, các kỹ năng quan trọng
giúp chúng em hoàn thành bài tập lớn này một cách tốt nhất.
Chúng em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới thầy Nguyễn Đức Quỳnh, giảng viên
môn Kinh tế chính trị Mác – Lênin thuộc khoa Lý luận chính trị đã đồng hành cùng sinh
viên lớp K26KDQTB trong học phần và chia sẻ với chúng em nhiều ý kiến, nhận xét
cũng như hỗ trợ kiến thức về lý thuyết cho chúng em để hoàn thành đề án này.
Cuối cùng, trong quá trình hoàn thiện đề tài và soạn thảo bài báo cáo này dù nhóm
đã rất cố gắng tuy nhiên vẫn không thể không tránh khỏi những sai sót và hạn chế nhất
định. Vì vậy, nhóm rất mong nhận được sự góp ý của thầy để đề tài của nhóm được tối ưu và hoàn thiện hơn nữa. LỜI CAM ĐOAN
Chúng em xin cam đoan đề tài nghiên cứu "Phân tích ảnh hưởng của AI đến thị
trường lao động” hoàn toàn là do bản thân chúng em thực hiện, tất cả các nội dung của
đề tài là kết quả nghiên cứu của chúng em và không phải là kết quả sao chép từ bất kì bài
tập lớn nào có trước đó. Bài tập lớn được thực hiện với sự hỗ trợ và tham khảo từ các tài
liệu, giáo trình liên quan đến đề tài có trích nguồn rõ ràng. Nếu phát hiện có bất kì sự
gian lận nào, nhóm chúng em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Bộ môn, Khoa và Nhà trường.
Hà Nội, ngày 27 tháng 04 năm 2024 Nhóm trưởng Nguyễn Thị Huyền MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU..........................................................................................................2
I. CƠ SỞ LÝ THUYẾT...........................................................................................4
1. Khái quát về AI:...............................................................................................4
1.1. Định nghĩa AI:............................................................................................4
1.2. Tình hình phát triển của AI hiện nay:.......................................................4
1.3. Ứng dụng của AI trong thị trường lao động:............................................6
2. Khái quát về thị trường lao động:..................................................................8
2.1. Định nghĩa về thị trường lao động:............................................................8
2.2. Tình hình phát triển của thị truờng lao động hiện nay:...........................8
II. ẢNH HƯỞNG CỦA AI ĐẾN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG........................10
1. Tác động tích cực của AI tới thị trường lao động:....................................10
2. Những thách thức và tác động tiêu cực AI đem lại cho thị trường lao
động:....................................................................................................................13
III. PHƯƠNG HƯỚNG THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN AI VÀO THỊ TRƯỜNG
LAO ĐỘNG...........................................................................................................17
KẾT LUẬN............................................................................................................20
TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................................................21 5
LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang diễn ra với tốc độ chóng
mặt, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng khẳng định vị thế là công nghệ then chốt, len lỏi và
tác động sâu rộng đến hầu hết mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ sản xuất, kinh doanh
cho đến dịch vụ và quản lý, sức mạnh của AI đã và đang mang lại những tiện ích và cơ
hội mới vô cùng hấp dẫn. Tuy nhiên, đằng sau những lợi ích hiển nhiên, sự phát triển của
AI cũng đặt ra không ít thách thức và làm dấy lên nhiều câu hỏi lớn đối với thị trường lao động toàn cầu.
Với khả năng tự động hóa các quy trình từ đơn giản đến phức tạp, AI đã dần thay
thế con người ở nhiều lĩnh vực công việc trước đây vẫn phải dựa vào lao động thủ công
hay trí tuệ. Những tác động này không chỉ gây ra nguy cơ thất nghiệp ở quy mô lớn mà
còn kéo theo sự dịch chuyển nghiêm trọng trong cấu trúc lao động truyền thống. Cách
thức làm việc, kiến thức và kỹ năng cần thiết, thậm chí phương thức tạo ra và phân phối
giá trị kinh tế đều đang chịu những biến đổi lớn dưới tác động của làn sóng AI hóa.
Trong bài phân tích này, chúng em sẽ tìm hiểu một cách toàn diện về vấn đề, đi sâu vào
cả những thách thức, nguy cơ tiềm ẩn của quá trình AI hóa đối với việc làm của con người, cũng
như những cơ hội và triển vọng mới mà AI đang mở ra cho nền kinh tế và thị trường lao động trong tương lai.
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích ảnh hưởng của AI đến thị
trường lao động trong đó mục tiêu cụ thể là:
Đầu tiên, nắm bắt được định nghĩa cùng với tình hình phát triển hiện nay của AI
và thị trường lao động.
Thứ hai, phân tích và đánh giá toàn diện các tác động của AI đến thị trường lao
động trên phạm vi toàn cầu, bao gồm cả những thách thức và cơ hội mới.
Cuối cùng là đưa ra những phương hướng nhằm thúc đẩy hiệu quả trong quá trình
ứng dụng AI vào thị trường lao động.
Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 6
Đối tượng nghiên cứu: ảnh hưởng của AI đối với thị trường lao động
Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu sức ảnh hưởng của AI đối với thị trường lao
động ở trên toàn thế giới đặc biệt là ở các nước phát triển và đang phát triển.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập số liệu: Dựa trên những kiến thức được học trong bộ môn
Kinh tế chính trị Mác – Lênin làm cơ sở cho phân tích tình hình thực tế. Bên cạnh đó thu
thập thêm thông tin với các số liệu thực tế trên các nguồn thông tin mạng uy tín.
Phương pháp phân tích số liệu: Dựa trên kiến thức và số liệu thu thập được để đánh
giá và đưa ra kết luận và phương pháp phù hợp. 7
I. CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Khái quát về AI:
1.1. Định nghĩa AI:
Trong khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo AI (tiếng Anh: artificial intelligence) là
một lĩnh vực khoa học máy tính tập trung vào việc tạo ra những cỗ máy có khả năng suy
nghĩ và hành động như con người.
Trí tuệ nhân tạo khác với việc lập trình logic trong các ngôn ngữ lập trình là ở việc
ứng dụng các hệ thống học máy (machine learning) để mô phỏng trí tuệ của con người
trong các xử lý mà con người làm tốt hơn máy tính.
Cụ thể, trí tuệ nhân tạo giúp máy tính có được những trí tuệ của con người như:
biết suy nghĩ và lập luận để giải quyết vấn đề, biết giao tiếp do hiểu ngôn ngữ, tiếng nói,
biết học và tự thích nghi,…
Tuy rằng trí thông minh nhân tạo có nghĩa rộng như là trí thông minh trong các tác
phẩm khoa học viễn tưởng, nó là một trong những ngành trọng yếu của tin học. Trí thông
minh nhân tạo liên quan đến cách cư xử, sự học hỏi và khả năng thích ứng thông minh
của máy móc (Thạch Thị Mỹ Quyên, 2018).
1.2. Tình hình phát triển của AI hiện nay:
Trí tuệ nhân tạo AI đang trải qua một giai đoạn phát triển đầy sôi động và bùng nổ
trong giai đoạn hiện nay với tốc độ vượt bậc và ảnh hưởng to lớn đến hầu hết mọi khía
cạnh của đời sống. AI đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp và lĩnh vực khác nhau.
Đầu tiên là những điểm nổi bật,thành tựu mà AI đã mang lại cho chúng ta đến thời
điểm hiện tại. Trước hết phải nói đến sự gia tăng đầu tư.
Các khoản đầu tư vào AI đang
tăng lên với tốc độ chóng mặt. Năm 2022, tổng giá trị đầu tư toàn cầu vào AI đạt 137,6 tỷ
USD, dự kiến sẽ tăng lên 266,4 tỷ USD vào năm 2025. Không chỉ dừng lại ở đó, chúng ta
còn chứng kiến sự phát triển của các mô hình ngôn ngữ lớn. Các mô hình ngôn ngữ lớn
như GPT-3 và Jurassic-1 Jumbo đã đạt được khả năng tạo ra văn bản chất lượng của con
người, dịch ngôn ngữ và viết các loại nội dung sáng tạo khác nhau.
Ngoài ra AI cũng có nhiều tiến bộ trong lĩnh vực robot và xe tự lái. Các robot ngày
càng trở nên thông minh và linh hoạt hơn, có khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ phức
tạp. Bên cạnh đó xe tự lái cũng đang được phát triển mạnh mẽ và dự kiến sẽ trở thành 8
phương tiện giao thông phổ biến trong tương lai. Cuối cùng không thể không nhắc đến là
việc AI đang được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. AI đang được ứng dụng
trong nhiều lĩnh vực khác nhau như y tế, giáo dục, tài chính, bán lẻ, sản xuất, v.v. Ví dụ,
AI được sử dụng để chẩn đoán bệnh, phát triển thuốc mới, cá nhân hóa giáo dục, phát
hiện gian lận tài chính, và tối ưu hóa quy trình sản xuất (Phan Văn Hòa, 2024).
Hình 1.2.1. Mô hình xe tự lái đang được phát triển mạnh mẽ ( Ảnh: Elcom)
Bên cạnh những tiềm năng to lớn, sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo AI cũng đặt ra
nhiều thách thức cần giải quyết. Đầu tiên là vấn đề về đạo đức và định kiến.AI có thể
khuếch đại những định kiến có sẵn trong dữ liệu được sử dụng để huấn luyện chúng, dẫn
đến phân biệt đối xử và bất công. Không những thế, AI còn tiềm ẩn rủi ro về an ninh
mạng, AI có thể được sử dụng cho mục đích độc hại, như tấn công mạng hay các hình
thức lừa đảo tinh vi. Cuối cùng việc tự động hóa AI có thể dẫn đến mất việc làm trong
một số ngành nghề. Điều quan trọng là phải có các biện pháp hỗ trợ để giúp người lao
động thích nghi với những thay đổi này (Trí tuệ nhân tạo - Thách thức của thời đại mới, 2023).
Nhìn chung, lĩnh vực AI đang phát triển với tốc độ nhanh chóng và có tiềm năng
to lớn để thay đổi thế giới theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, cần phải giải quyết
những thách thức liên quan đến AI để đảm bảo rằng nó được sử dụng một cách có đạo đức và có trách nhiệm. 9
1.3. Ứng dụng của AI trong thị trường lao động:
Trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ là xu hướng mà đã trở thành phần tất yếu trong
nhiều ngành công nghiệp hiện đại, bao gồm cả thị trường lao động. Sự gia nhập của AI
vào các lĩnh vực như y tế, tài chính, sản xuất, giáo dục và thương mại điện tử đã mở ra vô
số ứng dụng mới, từ nâng cao chất lượng dịch vụ đến tối ưu hóa quy trình và tạo cơ hội
phát triển sáng tạo.Trong lĩnh vực nhân sự, AI không chỉ tăng cường hiệu quả tuyển dụng
và quản lý nhân lực mà còn giúp dự đoán xu hướng thị trường việc làm và phát triển kỹ
năng cho người lao động. Điều này đang làm thay đổi cách nhìn nhận về công việc truyền
thống và mở ra những triển vọng mới về phát triển cá nhân lẫn doanh nghiệp. Sự hội
nhập của AI đã trở thành một yếu tố quyết định, định hình lại thị trường lao động và
mang lại những cơ hội to lớn cho những ai nắm bắt xu thế và áp dụng công nghệ này một cách sáng tạo.
Trước hết là trong ngành tài chính và kế toán, AI đang thay đổi cách thức quản lý
dữ liệu và phân tích tài chính. Công cụ AI có khả năng tự động hóa các quy trình như
phân loại hóa đơn, dự báo tài chính, và kiểm tra tuân thủ. Để tận dụng AI trong lĩnh vực
này, các doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống AI phù hợp với nhu cầu của họ và đào tạo
nhân viên để sử dụng công nghệ này một cách hiệu quả. Mặc dù mang lại nhiều tiện ích
như tăng hiệu suất và chính xác, nhưng sự xuất hiện của AI cũng trở thành mối đe dọa
mất việc làm đối với nhân viên làm công việc lặp đi lặp lại.
Hình 1.3.1. Ứng dụng của AI trong ngành tài chính (Ảnh: Thời báo tài chính ) 10
Đối với ngành Y tế, AI đang được ứng dụng nhằm hỗ trợ trong việc chẩn đoán
bệnh, phân tích hình ảnh y khoa, và dự đoán xu hướng dịch bệnh. Để tận dụng AI trong
lĩnh vực này, các bệnh viện và tổ chức y tế cần đầu tư vào hệ thống AI có khả năng học
và phát triển từ dữ liệu y tế. AI giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị, nhưng cũng đặt ra
thách thức về bảo mật và quản lý dữ liệu y tế. Sự lo lắng về bảo mật và quyền riêng tư
của bệnh nhân đòi hỏi các chuyên gia phải đảm bảo rằng dữ liệu y tế được xử lý và lưu
trữ một cách an toàn và tuân thủ các quy định về bảo mật.
Trong ngành sản xuất, AI có thể tối ưu hóa quy trình sản xuất, dự báo nhu cầu sản
phẩm, và quản lý chuỗi cung ứng. Để tận dụng AI trong lĩnh vực này, các doanh nghiệp
sản xuất cần đầu tư vào hệ thống AI có khả năng tích hợp với hệ thống tự động hóa hiện
có và đào tạo nhân viên để làm việc cùng với công nghệ mới này. Mặc dù điều này giúp
tăng cường hiệu suất và giảm chi phí sản xuất, nhưng cũng đặt ra thách thức về việc thay
đổi mô hình quản lý lao động và đào tạo lại nhân viên. Các doanh nghiệp cần đảm bảo
rằng nhân viên có đủ kỹ năng để làm việc cùng với hệ thống tự động hóa và AI.
Việc ứng dụng AI cũng được lan rộng sang lĩnh vực giáo dục thông qua việc sử
dụng AI nhằm cá nhân hóa quá trình học tập, cung cấp phản hồi tức thì cho học sinh, và
tự động tạo tài liệu giảng dạy. Để tận dụng AI trong lĩnh vực này, các trường học và tổ
chức giáo dục cần đầu tư vào các hệ thống AI có khả năng phát triển từ dữ liệu học tập và
tương tác với học sinh một cách tự nhiên. Mặc dù điều này giúp cải thiện chất lượng giáo
dục và tạo ra môi trường học tập linh hoạt hơn, nhưng cũng đặt ra thách thức về việc đảm
bảo rằng công nghệ không thay thế vai trò của giáo viên và không tạo ra khoảng cách
giữa học sinh và giáo viên.
AI cũng đang được đẩy mạnh trong phát triển thương mại điện tử và dịch vụ
khách hàng nhằm cải thiện trải nghiệm mua sắm của khách hàng thông qua việc đề xuất
sản phẩm, dự đoán nhu cầu của khách hàng, và cung cấp dịch vụ khách hàng tự động. Để
tận dụng AI trong lĩnh vực này, các doanh nghiệp cần tích hợp hệ thống AI vào hệ thống
bán hàng và dịch vụ khách hàng của họ, cũng như đảm bảo tính bảo mật và quyền riêng
tư cho thông tin khách hàng. Tuy nhiên, việc tích hợp AI cũng đặt ra thách thức về việc
đảm bảo rằng trải nghiệm khách hàng vẫn cảm thấy cá nhân hóa và không bị làm mất đi
tính con người (Thiên An, 2024). 11
2. Khái quát về thị trường lao động:
2.1. Định nghĩa về thị trường lao động:
Thị trường lao động là sự trao đổi hàng hóa sức lao động giữa một bên là những
người sở hữu sức lao động và một bên là những người cần thuê sức lao động đó. Về cơ
bản thị trường lao động cũng chịu sự tác động của quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật độc quyền…
Hình 2.1.1. Khái niệm thị trường lao động ( Ảnh: Internet)
Thị trường lao động là thị trường lớn nhất và quan trọng nhất trong hệ thống thị
trường vì lao động là hoạt động chiếm nhiều thời gian nhất và kết quả của quá trình trao
đổi là việc làm được trả công.
Thị trường lao động biểu hiện mối quan hệ giữa một bên là người có sức lao động
và một bên là người sử dụng sức lao động nhằm xác định số lượng và chất lượng lao
động sẽ đem ra trao đổi và mức thù lao tương ứng.
Nói một cách đơn giản hơn, thị trường lao động là nơi cung ( sức lao động của
người lao động) gặp cầu ( nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp).
2.2. Tình hình phát triển của thị truờng lao động hiện nay:
Thị trường lao động thế giới ngày nay đang trải qua nhiều biến động và diễn biến
phức tạp, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như đại dịch Covid-19, cuộc xung đột Nga -
Ukraine, xung đột Israel Hamas, sự bùng nổ của công nghệ, và xu hướng toàn cầu hóa. 12
Bên cạnh những thách thức, thị trường lao động cũng mở ra nhiều cơ hội mới cho người lao động.
Báo cáo triển vọng việc làm 2023 của diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) cho biết
đến năm 2027 khoảng 69 triệu việc làm sẽ được tạo ra và 83 triệu việc làm bị loại bỏ,
điều này sẽ dẫn tới sự sụt giảm 14 triệu việc làm tương đương 2% thị trường lao động
hiện nay. Thăm dò dựa trên số liệu từ khoảng 800 công ty đang tuyển dụng hơn 11 triệu
người lao động, báo cáo kết luận công nghệ và số hóa là hai động lực tạo việc làm mới và
loại bỏ việc làm hiện nay. Theo đó, việc thúc đẩy áp dụng công nghệ tiên tiến và sự gia
tăng tốc độ số hóa sẽ gây ra sự xáo trộn đáng kể trên thị trường lao động. Các vị trí việc
làm sẽ giảm nhanh nhất là giao dịch viên ngân hàng, nhân viên thu ngân, những công
việc có thể tự động hóa...Trong khi đó, sự phổ biến của ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI sẽ
khiến nhiều công ty cần nhân viên mới để triển khai và quản lý các công cụ AI, do đó
việc làm liên quan đến phân tích dữ liệu, khoa học, chuyên gia học máy và chuyên gia an
ninh mạng được dự báo tăng trung bình 30% vào năm 2027 (Ngọc Vân, 2023).
Bên cạnh đó, khi nền kinh tế thế giới được dự báo sẽ đối mặt với nhiều “cơn gió
ngược” trong năm 2024, triển vọng việc làm cũng trở nên kém lạc quan. Dù mức tăng
việc làm được giữ vững, thị trường lao động vẫn đang hạ nhiệt đáng kể do cung lớn hơn
cầu. Trong báo cáo mới nhất về Xu hướng Triển vọng Xã hội và Việc làm Thế giới, Tổ
chức Lao động quốc tế (ILO) nhận định tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu sẽ tăng trong năm nay,
với tình trạng bất bình đẳng ngày càng tăng và năng suất trì trệ cũng là nguyên nhân gây
lo ngại về triển vọng kinh tế (Báo cáo mới của ILO: Tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu cùng bất
bình đẳng xã hội sẽ gia tăng trong 2024, 2024).
Thị trường lao động toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng và đòi hỏi người lao
động, doanh nghiệp và chính phủ phải thích ứng. Bằng cách trang bị cho bản thân những
kỹ năng cần thiết, nắm bắt xu hướng mới và tham gia vào các mô hình làm việc linh hoạt,
mỗi cá nhân có thể gặt hái thành công trong thị trường lao động đầy biến động này. 13
II. ẢNH HƯỞNG CỦA AI ĐẾN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
1. Tác động tích cực của AI tới thị trường lao động:
Trong thời đại công nghệ số như hiện nay, trí tuệ nhân tạo ( AI ) là nhân tố vô
cùng quan trọng không thể thiếu trong mọi lĩnh vực, ngành nghề. Chính vì thế nó có
những tác động tích cực vô cùng to lớn làm thay đổi cũng như phát triển thị trường lao
động trên toàn thế giới.
Thứ nhất, AI tạo ra các công việc mới trong các ngành nghề hiện đại. Diễn đàn
kinh tế thế giới (WEF) dự đoán rằng AI này sẽ tạo ra 97 triệu việc làm mới vào năm
2025. Các công việc liên quan cụ thể đến phát triển và duy trì AI cũng như tự động hóa sẽ
được áp dụng ngày càng nhiều khi AI tích hợp trong nhiều ngành (Hạnh Tâm, 2023).
Hình 1.1. AI được tích hợp trong nhiều ngành (Ảnh: congnnghiepviet.com.vn)
Sự có mặt của AI giúp cho doanh nghiệp tổ chức làm việc hiệu quả hơn, tạo ra nhu
cầu về nhiều nhân viên hơn để đáp ứng nhu cầu tăng lên. Điều này được thể hiện rõ qua
việc AI đang được sử dụng để tự động hóa các nhiệm vụ trong sản xuất, dịch vụ khách
hàng và chăm sóc sức khỏe. Việc này tạo ra nhu cầu về các kỹ sư và kỹ thuật viên AI mới
để phát triển và duy trì các hệ thống tự động hóa. 14
Ngoài ra, AI đang được sử dụng để phân tích lượng lớn dữ liệu. Chẳng hạn như dữ
liệu từ các cảm biến, thiết bị và mạng xã hội. Từ đó nhu cầu có thêm các nhà phân tích dữ
liệu AI mới tăng cao nhằm hiểu dữ liệu và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Hình 1.2. Nhà phân tích dữ liệu AI ( Ảnh: funix.edu.vn )
Cuối cùng, AI còn được sử dụng để tạo ra các trải nghiệm thực tế ảo và thực tế
tăng cường. Tạo ra nhu cầu về các nhà phát triển trò chơi, nhà thiết kế đồ họa. Cũng như
các chuyên gia khác để tạo ra nội dung và ứng dụng AI (AI có thể tạo ra công việc như thế nào?, 2023).
Thứ hai, AI giúp nâng cao năng suất lao động. AI đã và đang cách mạng hóa
nhiều khía cạnh trong cuộc sống của con người, nó có thể giúp tự động hóa nhiều quy
trình, giảm lượng công việc lặp đi lặp lại cho con người, tăng năng suất. Ví dụ có thể thấy
là tại nhà máy sản xuất xe hơi của Tesla, hàng trăm robot AI được sử dụng để lắp ráp các bộ phận của ô tô.
Thứ ba, AI giúp cải thiện chất lượng công việc của người lao động. Cụ thể, AI có
thể đảm nhận các công việc nguy hiểm, khó khăn thay cho con người, giúp con người có
thể làm việc trong môi trường an toàn và tốt hơn.
Trong ngành xây dựng, các robot xây dựng có thể thực hiện các công việc nguy
hiểm như làm việc trên cao, di chuyển vật liệu nặng mà không gây nguy hiểm cho công
nhân. Như là tại Nhật Bản, Robot sơn nhà cao tầng được thiết kế để giúp cho những
người thợ sơn nhà không phải đu trên những tòa nhà cao trọc trời để sơn nhà, tránh gặp sự nguy hiểm. 15
Hay là trong Ngành quân sự và ứng phó thảm họa, các robot và thiết bị bay không
người lái (UAV) có thể được sử dụng để khảo sát, giám sát các khu vực nguy hiểm như
chiến trường, khu vực bị nhiễm phóng xạ hoặc các hiện trường thảm họa mà con người
khó tiếp cận. Trong chiến dịch giải cứu sau thảm họa động đất ở Nhật năm 2011, các
robot đã được sử dụng để tìm kiếm nạn nhân và khảo sát các khu vực nguy hiểm.
Thứ tư, AI giúp mở rộng khả năng tiếp cận việc làm. Công nghệ AI giúp phát triển
các công việc từ xa mà không cần phải đến công ty hay văn phòng, từ đó có thể giúp
giảm chi phí di chuyển và hơn thế nữa là có thể giúp bảo vệ được môi trường của chúng ta.
Có thể thấy, những công việc từ xa hay là những công việc làm tại nhà chỉ cần có
công cụ là một chiếc máy tính là không còn xa lạ với chúng ta nữa. Quen thuộc nhất có lẽ
là cái tên ‘ Freelancer ‘. Đây có lẽ là 1 công việc gồm hàng trăm công việc khác mang
tính chất online, đồng nghĩa với việc các bạn có thể làm việc ở bất cứ đâu, bất kì khoảng
thời gian nào, sáng tạo những gì các bạn muốn mà vẫn có thể kiếm ra được thu nhập. Vì
thế đây có lẽ cũng là một công việc tuyệt vời do AI mang lại.
Hình 1.3. AI giúp con người dễ dàng làm việc tại nhà ( Ảnh: www.chivmen.com
Thứ năm , AI giúp tăng cường năng lực sản xuất. AI đã và đang thúc đẩy nhu cầu
ngày một gia tăng về nhân sự công nghệ thông tin, đặc biệt là trong thị trường IoT, dự
kiến đạt 58 tỷ USD vào năm 2025, từ đó thúc đẩy nhu cầu về nhân sự công nghệ thông tin (Nhật Dương, 2023). 16
Cuối cùng , AI giúp tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ và phát triển nhân
sự. AI đã và đang thúc đẩy nhu cầu về ứng dụng công nghệ trong các ngành nghề, đặc
biệt là trong các ngành công nghiệp hiện đại, đòi hỏi nguồn nhân lực phải được trang bị
kiến thức, kỹ năng phù hợp để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới. Bên cạnh đó ,AI đã
và đang được ứng dụng trong các công ty tuyển dụng nhân sự và cung cấp các bài Test
đánh giá năng lực, góp phần vào sự thành công và vị thế cạnh tranh cho các công ty trên
thị trường hiện nay (Tác động của AI (Artificial Intelligence) đến thị trường lao động
Việt Nam trong 9 năm tới. Tích cực hay tiêu cực?, 2020).
Hình 1.4. AI thúc đẩy nhu cầu về ứng dụng công nghệ (Ảnh: Jobtest)
Như vậy, ta có thể thấy được những tác động tích cực của AI lên thị trường lao
động là vô cùng rõ ràng. Nó làm thay đổi cả cơ cấu tổ chức lẫn nhân sự trong từng lĩnh
vực, ngành nghề từ đó góp phần làm cho thị trường lao động có thể phát triển một cách
đa dạng và vượt trội hơn.
2. Những thách thức và tác động tiêu cực AI đem lại cho thị trường lao động:
AI xuất hiện đem lại nhiều tác động tích cực đồng thời mở ra nhiều cơ hội mới cho
thị trường lao động, nhưng bên cạnh đó AI cũng mang lại một số tác động tiêu cực và
thách thức cho thị trường này. 17
Về phía người lao động, sự xuất hiện cả AI dẫn đến tình trạng thất nghiệp của họ ở
một số ngành nghề. Những công việc lặp đi lặp lại, lao động chân tay, đòi hỏi sự phân
tích dữ liệu là những việc có thể dễ dàng bị thay thế của AI. Có thể kể đến một số công
việc dễ bị ảnh hưởng bởi sự phát triển của trí tuệ nhân tạo; đầu tiên là nhân viên dịch vụ
khách hàng: với sự phát triển của chatbot và trợ lý ảo, công việc hỗ trợ khách hàng trực
tuyến có thể bị thay thế bởi máy móc. Tiếp theo là nhân viên bán hàng: các hệ thống AI
được phát triển để tự động hoàn thành các công việc bán hàng, đặt hàng và quản lý kho
hàng. Nhân viên sản xuất cũng bị thay thế nhiều bởi các robot và hệ thống tự động hóa có
thể thay thế nhiều công việc sản xuất truyền thống. Ngoài ra còn có nhân viên kế toán: Sự
phát triển của phần mềm kế toán và công cụ tự động hóa có thể giảm số lượng nhân viên
kế toán cần thiết (Thanh Tùng, 2023).
Hình 2.1. Robot trong dây chuyền sản xuất tự động ( Ảnh: cncvina)
Theo báo cáo mới nhất của Viện Nghiên cứu Toàn cầu McKinsey (MGI), 10 năm
tới thế giới sẽ có khoảng 800 triệu người sẽ mất việc vào tay robot. MGI tiến hành nghiên
cứu vấn đề thay thế robot ở 46 quốc gia, cùng 800 ngành nghề, theo đó xác định 1/5 số
lao động là công nhân làm việc các ngành nghề giản đơn, dập khuôn theo lập trình sẽ bị
ảnh hưởng bởi quá trình tự động hóa. Cũng theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế
(ILO), có hơn 2/3 trong số 9,2 triệu lao động ngành dệt may và da giày tại Đông Nam Á
đang bị đe dọa bởi sự bùng nổ của khoa học công nghệ trong ngành này. Đặc biệt, lao 18
động của Việt Nam, Campuchia và Indonesia trong ngành may mặc, da giày sẽ chịu ảnh
hưởng nặng nề. Cũng theo ILO những nghề có nguy cơ bị robot thay thế là công nhân
nhà máy (44%); nhân viên thu ngân (40%), lái xe taxi (20%); nhân viên chăm sóc khách
hàng (18%), phi công (16%),… (Ngành nghề nào có nguy cơ bị robot thay thế nhất?, 2021).
Việc AI phát triển sẽ liên tục loại bỏ đi những công việc không cần thiết và đồng
thời tạo ra những công việc mới liên quan đến AI như lập trình, phân tích dữ liệu, trí tuệ
nhân tạo, học máy; nhưng đòi hỏi người lao động phải có trình độ cao hơn. Điều này gây
ra thách thức không nhỏ đối với họ, bởi muốn nâng cao trình độ kĩ năng cần trải qua một
thời gian dài cũng như phải chi ra nguồn lực đáng kể. Đặc biệt là đối với những người lao
động đã quá quen với những công việc đơn giản, chưa có cơ hội tiếp xúc với công nghệ hiện đại.
Sự tác động của AI còn gây ra bất bình đẳng về thu nhập, mức lương và cơ hội
nghề nghiệp của người lao động. Mặc dù AI có tạo ra công việc mới nhưng nguy cơ cao
là các công việc này sẽ không được phân bố đồng đều trong xã hội. Một nghiên cứu của
Viện Brookings ước tính rằng khoảng 25% tất cả các việc làm hiện có ở Mỹ sẽ trải qua
một "mức độ tự động hóa cao" do AI trong tương lai gần. Các ngành công nghiệp như
vận tải, bán lẻ và hậu cần đều đứng trước nguy cơ mất việc làm nhiều. Điều đáng lo ngại
là những công việc này thường là việc làm lương thấp và bán thời gian. Theo số liệu của
Cục Thống kê Lao động Mỹ, khoảng 58% công việc lương dưới 20 USD/giờ có khả năng
cao bị tự động hóa hoàn toàn hoặc một phần. Ngược lại, những người có thu nhập cao
hơn và trình độ học vấn cao hơn ít có khả năng bị AI thay thế. Chỉ có 4% công việc
lương trên 40 USD/giờ bị đe dọa bởi tự động hóa cao. Điều này có nghĩa là AI có thể làm
trầm trọng thêm khoảng cách về cơ hội việc làm cũng như thu nhập giữa người lao động
có tay nghề cao và thấp. Có thể thấy rằng, khi AI phát triển những người có kĩ năng về
công nghệ - những nhóm người vốn có thu nhập cao sẽ có càng nhiều cơ hội hơn trong
phát triển sự nghiệp của bản thân. Trong khi đó những người vốn dĩ có thu nhập thấp lại
bị hạn chế. Điều này gây ra sự bất ổn định, bất cân bằng cho thị trường lao động.
Sự phát triển của AI còn gây ảnh hưởng đến các doanh nghiệp (những người cần
đi thuê sức lao động). Một số doanh nghiệp sản xuất theo những phương thức truyền
thống đứng trước khó khăn khi phải chuyển từ phương thức sản xuất cũ sang phương
thức sản xuất mới hơn. Thị trường thừa người lao động, nhưng những lao động có trình
độ, hiểu biết về AI thì không nhiều. Trong tình huống đó sẽ gây ra thách thức không nhỏ 19
đối với các nhà tuyển dụng. Họ sẽ mất khá nhiều thời gian tuyển nhân sự cũng như phải
huy động được nguồn vốn để mua máy móc, robot và các chương trình hiện đại được lập
trình bởi AI. Hoặc nếu như giữ lại các nhân sự cũ, doanh nghiệp cũng phải đào tạo lại để
những lao động này có thể vận hành tối ưu công nghệ AI.
Qua những phân tích về ảnh hưởng tiêu cực và tích cực của AI đến thị trường lao
động cũng như những những thách thức và cơ hội nó mang đến, có thể khẳng định rằng
sự tác động của AI là sự tác động hai mặt. Nếu giải quyết được những thách thức và tận
dụng tốt cơ hội thì giúp cho thị trường lao động ngày càng mở rộng và phát triển ổn định. 20