Bản chất dân chủ và nhà nước - Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa hoc –Trường Đại học kinh tế thành phố Hồ Chí Minh

Câu 1: Bản chất của nền dân chủ XHCN và nhà nước XHCN ? Biểu hiện của
mối quan hệ giữa dân chủ XHCN và nhà nước XHCN ? Vì sao nói đây là mối
quan hệ không thể tách rời?
Khái niệm về dân chủ xã hội chủ nghĩa
Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ cao với hình thức tổ chức nhà nước của
giai cấp công nhân, trong đó bao gồm hệ thống chính trị -xã hội nhất định, đặc điểm cơ
bản của dẫn chủ xã hội chủ nghĩa là công nhận quyền lực chính trị của giai cấp cầm
quyền, ở đây là giai cấp công nhân, và quyền lực của nhân dân, người lao động.
Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
- Bản chất chính trị: Là một chế độ xã hội mà ở đó, dân chủ với nghĩa là toàn bộ quyền
lực thuộc về nhân dân. Điều đó trở thành mục tiêu của sự phát triển xã hội và được thực
hiện trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.
+ Ví dụ: Công dân từ đủ 18 tuổi được phép tham gia bầu cử, Trước khi ban hành bộ luật
mới hay sửa đổi bộ luật phải trưng cầu ý dân
- Bản chất kinh tế: Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công hữu về các tư liệu
sản xuất chủ yếu đáp ứng sự phát triển cao của lực lượng sản xuất hiện đại nhằm thỏa
mãn ngày càng cao nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân.
+ Ví dụ: Nhà nước ban hành những chính sách đốc thúc công nghiệp phát triển từ trung
ương đến địa phương, tạo ra ngành nghề cho nhân dân nhằm giảm bớt tình trạng thất nghiệp.
- Bản chất tư tưởng - văn hóa: Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy hệ tư tưởng Mác - Lênin
- hệ tư tưởng của giai cấp công nhân làm nền tảng; đồng thời là sự kế thừa, phát huy
những tinh hoa văn hoá truyền thống các dân tộc; tiếp thu những giá trị tiến bộ, văn minh
mà nhân loại đã đạt được. Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân được làm chủ
những giá trị văn hoá tinh thần; được nâng cao trình độ văn hoá, có điều kiện để phát triển cá nhân.
+ Ví dụ: Nhà nước ban hành bộ luật giáo dục. Theo đó, mọi công dân không phân biệt
tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn
cảnh gia đình, tuổi tác đều được bình đẳng về cơ hội học tập. Đồng thời Nhà nước cũng
ra nhiều chính sách cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, con của thương binh hay người khuyết tật.
- Bản chất xã hội: Sự kết hợp hài hòa về lợi ích giữa cá nhân, tập thể và lợi ích của toàn xã hội.
+ Ví dụ: Để đảm bảo lợi ích giữa cá nhân, tập thể và lợi ích toàn xã hội Đảng và Nhà
Nước ta sau khi đổi mới không chỉ ban hành những chính sách xóa đói giảm nghèo, hỗ
trợ y tế, nâng cao giáo dục,... còn nâng cao củng cố phòng chống tham nhũng nhằm ngăn
cản việc vì lợi ích cá nhân ảnh hưởng đến lợi ích của tập thể xã hội. Cụ thể Đảng và Nhà
nước đã nghiêm khắc trừng trị những kẻ tham nhũng như Đinh La Thăng, Trịnh Xuân
Thanh, Phan Văn Vĩnh, Hà Văn Thắm,....
Khái niệm nhà nước xã hội chủ nghĩa
Nhà nước xã hội chủ nghĩa là một kiểu nhà nước mà ở đó sự thống trị chính trịthuộc về
giai cấp công nhân, do cách mạng xã hội chủ nghĩa sản sinh ra và có sứ mệnhxây dựng
thành công chủ nghĩa xã hội, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ trêntất cả các mặt
cả đời sống xã hội trong một xã hội phát triển cao - xã hội xã hội chủnghĩa.
Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa
+ Về chính trị: Bản chất Nhà nước xã hội chủ nghĩa (Nhà nước chuyên chính vô sản)
mang bản chất giai cấp công nhân.
Ví dụ: Cụ thể như việc Nhân dân được quyền tham gia bầu cử và ứng cử trở thành người quản lí Nhà nước.
Về kinh tế: Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa chịu sự quy định của cơ sở kinh tế
của xã hội XHCN, đó là quan hệ sở hữu về TLSX chủ yếu, không còn tồn tại QHSX bóc lột
Ví dụ: Anh Nguyễn Văn A là chủ của một quán net lớn vì vậy anh A có quyền sở hữu các
TLSX của mình như: Internet quán, máy tính, tiền bạc kiếm được từ quán,....
+ Về văn hóa, xã hội: Được xây dựng trên nền tảng tinh thần là lý luận của chủ nghĩa
Mác – Lênin và những giá trị văn hóa tiến bộ của nhân loại đồng thời mang những bản
sắc riêng của dân tộc. Ví dụ: Nhà nước tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm như: Quốc
Khánh, Thương Binh Liệt Sĩ,.. Thành lập nhiều bảo tàng lưu giữ di tích lịch sử, trùng tu
xây dựng các công trình kiến trúc lâu đời, duy trì các phong tục tập quán lâu đời như đua
thuyền, ăn trầu, kéo co, đấu vật, rối nước,....
Dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hội chủ nghĩa có mối quan hệ mật thiết với nhau.
- Dân chủ xã hội chủ nghĩa là cơ sở, nền tảng cho việc xây dựng và hoạt động của
nhà nước xã hội chủ nghĩa:
+ Trong xã hội chủ nghĩa, người dân mới có đầy đủ các điều kiện cho việc thực hiện ý chí
của mình thông qua việc lựa chọn công bằng, bình đẳng những người đại diện cho quyền
lợi chính đáng của mình vào bộ máy nhà nước.
+ Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào hoạt động quản lý nhà nước.
+ Phát huy tốt sức mạnh trí tuệ của nhân dân cho hoạt động của nhà nước.
Vì vậy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa sẽ kiểm soát 1 cách có hiệu quả quyền lực của nhà
nước, ngăn chặn được sự tha hóa của quyền lực nhà nước. Ngược lại nếu các nguyên tắc
bị vi phạm thì việc xây dựng nhà nước XHCN cũng sẽ không thực hiện được.
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa trở thành công cụ quan trọng cho việc thực thi quyền
làm chủ của người dân.
+ Bằng việc thể chế hóa ý chí của nhân dân thành các hành lang pháp lý, phân định rõ
quyền và trách nhiệm của mỗi công dân, là cơ sở để người dân thực hiện quyền làm chủ
của mình, đồng thời ngăn chặn hiệu quả các hành vi xâm phạm đến quyền và lợi ích chính đáng của dân.
+ Con đường và phát triển nhà nước xã hội chủ nghĩa ngày càng hoàn thiện, lôi cuốn
đông đảo nhân dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Thông qua hoạt động này,
nguồn lực xã hội được tập hợp, tổ chức và phát huy hướng đến lợi ích của nhân dân.
Ngược lại, nếu nhà nước xã hội chủ nghĩa đánh mất bản chất của mình sẽ dẫn đến việc
xâm phạm quyền làm chủ của người dân.
Nhà nước có chức năng trực tiếp nhất trong việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện những
yêu cầu dân chủ chân chính của nhân dân. Là công cụ sắc bén nhất trong cuộc đấu tranh
với mọi mưu đồ đi ngược lại với lợi ích của nhân dân. Chính vì vậy Đảng ta đã xem nhà
nước là trụ cột của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Câu 2: Bằng những dẫn chứng cụ thể, hãy chỉ ra những thành tựu và hạn chế
quyền làm chủ của người dân hiện nay. Là sinh viên đại học UEH bạn cần
làm gì để phát huy quyền làm chủ của sinh viên và người dân nói chung.
Hiến pháp 2013 – văn bản luật có giá trị pháp lý cao nhất của Việt Nam đã khẳng định rất
rõ công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Quyền làm chủ của nhân dân
trong quản lý nhà nước được thực hiện thông qua các nội dung sau:
Thứ nhất, nhân dân tham gia xây dựng chính quyền nhà nước thông qua dân chủ đại
diện và dân chủ trực tiếp.
Thứ hai, nhân dân tham gia xây dựng pháp luật và các chủ trương, chính sách của nhà nước.
Thứ ba, nhân dân tham gia quyết định các vấn đề lớn của đất nước.
Thứ tư, nhân dân giám sát hoạt động quản lý nhà nước và phản biện xã hội. - Thành tựu
Quyền làm chủ của nhân dân được phát huy đã đem lại thành quả cho những chủ
trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, vì những chủ trương đường lối của Đảng là do
những đóng góp ý kiến của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhân dân và Đảng biết lắng nghe những đóng góp đó.
Công tác tư tưởng thì Đảng đã thường xuyên đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động
tuyên truyền và vận động quần chúng. Công tác này đã đem lại thành quả giữ vững ổn
đinh chính trị, người dân hiểu hơn về các chủ trương đường lối cảu Đảng và Nhà nước,
nhân dân tham gia bàn bạc đóng góp ý kiến từ đó được toàn thể nhân dân đồng tình và ủng hộ.
Phát huy dân chủ đã thúc đẩy công tác kiểm tra, giám sát trong hệ thống chính trị,
kiểm tra, giám sát những người đứng đầu cấp ủy, Đảng, Nhà nước. Công tác này được
đổi mới và đạt được nhiều thành quả quan trọng.
Nhà nước thực hiện những hoạt động để nhân dân nắm bắt được những chủ trương,
đường lối của Đảng và Nhà nước, nắm bắt được những hoạt động hành chính liên quan,
…. Khi dân biết thì dân còn được bàn bạc nhiều công tác quan trọng như những dự án,
mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng ở địa phương, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, dân cư,…
Quan hệ giữa nhà nước và nhân dân có nhiều tiến bộ thể hiện đúng nhà nước ta là
Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Nhà nước đổi mới tổ chức, hoạt
động phát huy được quyền làm chủ của nhân dân ở mọi mặt.
Nhà nước còn phát huy được lực lượng, sức mạnh của nhân dân sau khi dân chủ
được thực thi. Lực lượng, sức mạnh của nhân dân được tổng hợp thể hiện trong những
công tác bảo vệ an ninh trật tự, an toàn xã hội cho chính nhân dân. - Hạn chế
Công tác tư tưởng còn thiếu sắc bén, thiếu sự thuyết phục, chưa thực tế và linh
hoạt. Các thông tin cần thiết để dân biết, dân làm, dân bàn và dân kiểm tra thì chưa được
triển khai triệt để. Vẫn tồn tại ít nhiều tình trạng nói nhiều, làm ít, nói nhưng không làm.
Trong công tác tổ chức cán bộ, còn chậm chưa được đổi mới, chưa lắng nghe ý
kiến của nhân dân về tuyển chọn, đào tạo, sắp xếp, đánh giá cán bộ. Chưa thực hành dân
chủ trong công tác tổ chức cán bộ. Chưa minh bạch những khâu trong công tác cán bộ để
nhân dân thực hiện, theo dõi, giám sát và triển khai.
Công tác kiểm tra giám sát của chính Đảng, Nhà nước còn hạn chế khi mà phần
lớn những vụ việc tham nhũng, tiêu cực đều cho nhân dân phát hiện tố cáo, báo chí nêu.
Còn xuất hiện tư tưởng độc đoán, gia trưởng, dân chủ hình thức, vô tổ chức, vô kỷ
luật. Những tư tưởng này khiến cho việc thực hiện dân chủ trì trệ không hiệu quả.
Nhà nước còn chậm khi thể chế hóa những chủ trương của Đảng về dân chủ thành
pháp luật, quy chế, nên các chủ trương đi vào đời sống nhân dân còn chậm. Khiến cho
nhân dân nắm bắt chậm những thông tin về chủ trương của Đảng.
Nhận thức về dân chủ trong đội ngũ cán bộ, Đảng viên, nhân dân còn nhiều hạn
chế, thiếu trách nhiệm trong việc triển khai thực hiện dân chủ cơ sở.
Quá trình giải quyết dân chủ, tự do ngôn luận, lắng nghe ý kiến khác biệt, tư duy
phản biện trong xã hội với việc giữ vững kỷ luật còn nhiều bất cấp. Liên hệ bản thân
Để phát huy quyền làm chủ của người dân hiện nay, tôi, với tư cách là sinh viên của
Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, nhận thức rằng tôi có trách nhiệm và khao khát đóng
góp vào sự phát triển của xã hội. Vì vậy, tôi đã và đang tham gia vào các hoạt động nhằm
thể hiện quyền làm chủ và góp phần thúc đẩy tiến bộ của cộng đồng.
Một trong những cách tôi lựa chọn là tham gia vào các tổ chức phi chính phủ và các
nhóm hoạt động xã hội. Tại đây, tôi có cơ hội học hỏi và đóng góp vào các dự án, chương
trình nhằm cải thiện cuộc sống của người dân. Tôi tham gia hoạt động tình nguyện, giúp
đỡ những người khó khăn, và lan tỏa những giá trị nhân văn trong cộng đồng. Qua việc
này, tôi mong muốn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, phát triển và hạnh phúc.
Ngoài ra, tôi cũng tìm hiểu và tham gia vào các diễn đàn, cuộc thảo luận và sự kiện xã
hội. Tôi quan tâm đến những vấn đề quan trọng và đặt câu hỏi để hiểu rõ hơn về chúng.
Tham gia vào các cuộc thảo luận và sự kiện, tôi có cơ hội chia sẻ quan điểm và ý kiến của
mình, đồng thời lắng nghe và học hỏi từ các quan điểm khác nhau. Điều này giúp tôi làm
rõ ý kiến cá nhân, trang bị kiến thức và nâng cao khả năng thảo luận, từ đó góp phần vào
việc đưa ra các giải pháp xã hội hợp lý và cân nhắc.
Với tất cả những hoạt động này, tôi hy vọng rằng tôi có thể góp phần làm phát huy quyền
làm chủ của người dân hiện nay.
Câu 3: Quan điểm chung về nhà nước pháp quyền và đăc điểm của nhà nước
pháp quyền XHCN Việt Nam ? Là sinh viên đại học UEH bạn cần làm gì để
góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam.
Khái niệm về nhà nước pháp quyền
“Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước đặc biệt mà ở đó có sự
ngự trị cao nhất của pháp luật, với nội dung thực hiện quyền lực của nhân dân” định
nghĩa này dựa trên cơ sở lí luận về nhà nước pháp quyền và việc thực hiện tổ chức nhà
nước pháp quyền tư sản ở các nước phương Tây.
Nhà nước pháp quyền tên tiếng anh là “The rule of law”, lúc đầu được coi là một
hoc thuyết đã xuất hiện từ xa xưa khi con người bắt đầu biết đến và tìm kiến những
nguyên tắc, cơ chế về quan hệ giữa pháp luật và quyền lực. Nhà nước pháp quyền được
xem là yếu tố quan trọng của văn minh nhân loại. Nhà nước pháp quyền phải thể hiện
được bốn tiêu chí đó là: việc tổ chức, vân hành và xây dựng bộ máy nhà nước phải do
pháp luật quy đinh, nhà nước cũng như công dân phải thừa nhận quyền tối cao của pháp
luật; lập pháp, hành pháp và tư pháp là những quyền lực của nhà nước; nhà nước cần phải
có hệ thống luật pháp rõ ràng thể hiện được ý chí và nguyện vọng của người dân trong
quan hệ pháp luật trong xã hội
Vài nét về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nhĩa Việt Nam
“ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” lần đâu xuất hiện tại Việt Nam vào tháng
11 năm 1991 trong hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ướng Đảng kháo VII, trải
qua nhiều kì họp Đảng ta đã có những bước đi phát triển trong việc nhận thức xây dựng
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Theo điều 2 Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định rõ:
“1. Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân
dân, do Nhân dân, vì Nhân dân;
2. Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam do Nhân dân làm chủ, tất cả quyền lực nhà
nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp
nông dân và đội ngũ trí thức;
3. Quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các
cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”.
Bản chất của nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là nhà nước được điều hành
dưới sự trị vị tối cao của pháp luật, bảo đảm tính công khai, minh bạch, khả thi và hiệu
quả, bảo đảm được những nguyên tắc bình đẳng pháp luật và bảo vệ quyền con người của
công dân, xây dựng trên nguyên tắc: quyền lực nhà nước là sự phối hợp, thống nhất và
kiểm soát giữa các cơ quan trong nhà nước để thực hiện quyền lập pháp, hành pháp tư
pháp: mọi công dân, tổ chức trong xã hội phải tôn trọng và nghiêm túc thực hiện theo
pháp luật mà Hiến pháp là bộ luật cơ bản, tối cao nhất mang tính cơ sở, nền tảng; nhà
nước khẳng định việc bảo vệ quyền của công dân, quyền con người, tôn trọng sự bình
đẳng của mọi công dân trong việc được hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ; Đảng Cộng
sản Việt Nam hoạt động dựa trên khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; Nhà nước bảo vệ
công lý, quyền và nghĩa vụ công dân được nhà nước thừa nhận, tôn trọng và bảo đảm
thực hiện trong khuôn khổ luật pháp
Liên hệ trách nghiệm sinh viên
Sinh viên là một công dân của nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa vì vậy sinh viên cần phải
có nhận thức quyền và nghĩa vụ của công dân, nâng cao trách nhiệm của bản thân với
cộng đồng, xã hội và nhà nước. Nâng cao đạo đức và thực hiện chấp hành tốt quy định
của pháp luật, điều chỉnh hành vi của bản thân sao cho phù hợp với cộng đồng xã hội.
Trong lĩnh vực chính trị, sinh viên cần nghiêm túc thực hiện quyền bầu cử, và tích cực
trong việc tham gia đóng góp ý kiến xây dựng hiến pháp, pháp luật, tham gia giám sát cơ
quan công quyền, tham gia phản biện chính sách có liên quan tới quốc kế dân sinh…
Trong lĩnh vực pháp luật, sinh viên cần nâng cao và tuân thủ luật lệ giao thông, ý thức
bảo vệ môi trường, ý thức vệ sinh an toàn thực phẩm, ý thức công dân trong việc nộp
thuế, ý thức công dân trong văn hóa ứng xử, giữ gìn văn minh đô thị… Không chỉ nâng
cao ý thức cho bản thân và còn phổ biến và kêu gọi mọi người xung quanh cùng nghiêm
túc thực hiện. Bên cạnh đó, sinh viên cũng cần học tập và rèn luyện đạo đức, học tập theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, thực hiện quyền làm chủ và tích cực hơn nữa để đóng
góp cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Mỗi sinh viên để làm tốt điều này thì phải coi đây là một nghĩa vụ thiêng liêng cao
quý của mỗi công dân. Tích cực học tập, rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ sức
khoẻ. Trung thành với Tổ quốc, với chế độ xã hội chủ nghĩa, Cảnh giác trước âm mưu
chia rẽ, xuyên tạc của các thế lực thù địch; phê phán, đấu tranh với những thái độ, việc
làm gây tổn hại đến an ninh quốc gia, xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ
quốc. Tích cực tham gia các hoạt động chính trị an ninh, quốc phòng ở địa phương, tham
gia hoạt động đoàn đội trên trường, cũng như các hoạt động xã hội, đền ơn đáp nghĩa.
Những sinh viên nam cần có ý thức tự nguyện tham gia đăng kí tham gia huấn luyện
nghĩa vụ quân sự khi đến tuổi, sẵn sàng lên đường làm nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc. Đồng
thời tuyên truyền, vận động bạn bè, người thân thực hiện tốt nghĩa vụ bảo vệ đất nước
thiên liêng và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghãi, từ đó tạo tiền đề để đất
nước đi lên phát triển.