Báo cáo giữa kỳ_ Quan hệ văn hóa Đông-Tây tại dinh độc lập môn Văn hóa đại cương - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn , Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Báo cáo giữa kỳ_ Quan hệ văn hóa Đông-Tây tại dinh độc lập môn Văn hóa đại cương - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn , Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Tài liệu được sưu tầm gồm 10 trang giúp bạn tham khảo , ôn tập và đạt kết quả cao
Môn: Văn hóa học đại cương 3 tài liệu
Trường: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 1.2 K tài liệu
Tác giả:
Preview text:
ĚẠI HỌC QUỐC GIA TPHCM
TRƯỜNG ĚẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĔN KHOA VĔN HÓA HỌC
———————————
ĚỀ CƯƠNG BÁO CÁO GIỮA Kǵ
ĚỀ TÀI: QUAN HỆ VĔN HÓA ĚÔNG - TÂY QUA KIẾN TRÚC
DINH ĚỘC LẬP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Giảng viên hướng dẫn: TS. Ěinh Thị Dung
Môn: Quan hệ vĕn hóa Ěông - Tây trong lịch sử Nhóm: 4 Lớp: K15.2
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 01 nĕm 2024
DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 4 Họ và tên MSSV
Lương Thị Mỹ Linh (Nhóm trưởng) 2256140040 Lê Mỹ An 2156140089 Trương Vĕn Hài 2156140109 Trương Thị Hồng Thắm 2156140064 Lê Ngọc QuǶnh 2156140056 Trần Gia Hân 2156140111 2 MỤC LỤC
MỤC LỤC.......................................................................................................................... 3
MỞ ĚẦU.............................................................................................................................5
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................................5
2. Lịch sử nghiên cứu..................................................................................................... 5
3. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................................6
3.1. Mục tiêu chung.................................................................................................. 6
3.2. Mục tiêu cụ thể.................................................................................................. 6
4. Ěối tượng nghiên cứu.................................................................................................6
5. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................................6
6. Phương pháp nghiên cứu............................................................................................6
7. Ý nghƿa khoa học và ý nghƿa thực tiễn.......................................................................7
BỐ CỤC ĚỀ CƯƠNG....................................................................................................... 7
NỘI DUNG......................................................................................................................... 8
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn.....................................................................8
1.1. Cơ sở lý luận........................................................................................................... 8
1.1.1. Khái niệm “kiến trúc”.....................................................................................8
1.1.2. Giao thoa vĕn hóa trong kiến trúc...................................................................8
1.1.3. Kiến trúc Dinh Ěộc Lập................................................................................. 8
1.2. Cơ sở thực tiễn........................................................................................................ 8
1.2.1. Không gian vĕn hóa TP.HCM.........................................................................8
1.2.1.1. Ěiều kiện địa lý tự nhiên........................................................................ 8
1.2.1.2. Chủ thể vĕn hóa......................................................................................8
1.2.1.3. Lịch sử vĕn hóa...................................................................................... 8
1.2.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Dinh Ěộc Lập.......................................9
Tiểu kết chương 1.............................................................................................................10
Chương 2: Sự giao thoa vĕn hóa kiến trúc Ěông - Tây của Dinh Ěộc Lập................10
2.1. Kiến trúc Dinh Ěộc Lập từ nĕm 1868 đến nĕm 1962........................................... 10
2.1.1. Dinh Norodom.............................................................................................. 10
2.1.2. Dinh Ěộc Lập thời kǶ Việt Nam Cộng hòa (1954 - 1962)........................... 10
2.2. Kiến trúc Dinh Ěộc Lập (Giai đoạn 1962 - sau 1975).......................................... 11
2.2.1. Những yếu tố vĕn hóa phương Tây, hiện đại trong kiến trúc Dinh Ěộc Lập11
2.2.1.1. Quan điểm thiết kế............................................................................... 11
2.2.2. Những yếu tố vĕn hóa phương Ěông, truyền thống trong kiến trúc Dinh Ěộc
Lập.......................................................................................................................... 11
2.2.2.1. Quan điểm thiết kế............................................................................... 11
2.2.2.2. Tổng Thể Bên Ngoài Dinh Ěộc Lập.................................................... 12
Tiểu kết chương 2.............................................................................................................14 3
Chương 3: Giá trị vĕn hóa thông qua kiến trúc Dinh Ěộc Lập...................................15
3.1. Giá trị vĕn hóa vật chất......................................................................................... 15
3.1.1. Kiến trúc....................................................................................................... 15
3.1.1.1. Về khoa học, kỹ thuật...........................................................................15
3.1.1.2. Về nghệ thuật....................................................................................... 15
3.1.2. Di vật, cổ vật.................................................................................................16
3.2. Giá trị vĕn hóa tinh thần........................................................................................16
3.2.1. Giáo dục lịch sử - truyền thống.................................................................... 16
3.2.1.1. Giai đoạn 1868 – 1954: Giai đoạn Thực dân Pháp đặt ách đô hộ tại
Ěông Dương......................................................................................................16
3.2.1.2. Giai đoạn 1954 – 1975: Giai đoạn tồn tại của chế độ Việt Nam Cộng
hòa..................................................................................................................... 16
3.2.1.3. Giai đoạn 1975 – nay: Giai đoạn hòa bình, thống nhất, xây dựng đất
nước...................................................................................................................16
3.2.2. Trung tâm vĕn hóa........................................................................................ 16
3.2.2.1. Du lịch vĕn hóa.................................................................................... 16
3.2.2.2. Tổ chức sự kiện.................................................................................... 17
3.3. Giá trị trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay.....................................17
Tiểu kết chương 3.............................................................................................................18
KẾT LUẬN.......................................................................................................................18
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................................19
PHỤ LỤC HÌNH ẢNH.................................................................................................... 21 4 MỞ ĚẦU 1. Lý do chọn đề tài
Ěề tài xuất phát từ câu hỏi nghiên cứu
Nét kiến trúc Ěông - Tây được thể hiện qua kiến trúc của Bảo tàng Dinh Ěộc Lập
tại Sài Gòn xưa như thế nào và quá trình tồn tại của công trình đó?
Thông qua lịch sử hình thành và phát triển của công trình này dựa trên sự giao
thoa hai nền vĕn hóa của phương Ěông và Phương Tây thì đưa đến những giá trị cốt lõi
nào cho vĕn hóa Việt Nam trong thời đại ngày nay? Giả thuyết nghiên cứu
Thứ nhất, Thành phố Hồ Chí Minh (tên gọi cǜ hay còn gọi là Sài Gòn) vốn là
vùng đất được mệnh danh là “Hòn ngọc Viễn Ěông” ở thời điểm ban đầu được gọi là
Prey Nokor, sau đó dần được mở rộng nhờ vào công cuộc khai phá miền Nam của nhà
Nguyễn và cho đến nay thì đã là thành phố phát triển vượt bậc khi nắm giữ vai trò trung
tâm kinh tế, vĕn hóa, giáo dục quan trọng nhất của nước Việt Nam .
Thứ hai, vùng đất này đã từng là nơi thuộc địa của Pháp trong một thời gian dài
nên các dấu ấn về vĕn hóa và kiến trúc nên vẫn còn mang đậm hơi hướng kiến trúc Ěông
- Tây thể hiện trên từng tòa nhà như: Bảo tàng lịch sử Hồ Chí Minh, Bưu điện Thành phố, Chợ Bến Thành,..
Thứ ba, việc nghiên cứu kiến trúc Dinh Ěộc Lập tại Thành phố Hồ Chí Minh tron
mối quan hệ giao lưu vĕn hóa Ěông - Tây sẽ đóng góp một nguồn thông tin tư liệu, đáp
ứng nhu cầu cho việc nghiên cứu quan hệ vĕn hóa Ěông - Tây của thế giới nói chung và
khu vực châu Á nói riêng trong giai đoạn hiện nay.
Với tất cả những lý do trên cùng mong muốn đóng góp, đưa ra một góc nhìn và
hướng khai thác mới trong bối cảnh các giá trị quý giá về kiến trúc Ěông Tây và quan hệ
kiến trúc giữa Việt Nam - Pháp dần biến mất, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Quan hệ
Ěông Tây trong kiến trúc Dinh Ěộc Lập tại Thành phố Hồ Chí Minh”. 2. Lịch sử nghiên cứu
- Công trình nghiên cứu Dinh Ěộc Lập của TS. Trần Thị Hạnh Lợi thuộc Tạp chí
Khoa học - Ěại học Sài Gòn (cơ quan công tác: Hội trường Dinh Thống nhất).
- Một số sách nghiên cứu liên quan như “Dinh Ěộc Lập - Lịch Sử và Biến Ěộng”
của Hồ Sơn Ěài được xuất bản nĕm 2018 bởi NXB Chính trị Quốc gia Sự thật,
“Hồ sơ mật Dinh Ěộc Lập” của tác giả Nguyễn Tiến Hưng và Jerrold L.Schecter
được xuất bản nĕm 2003 bởi NXB Công an nhân dân
- Ngoài những công trình nghiên cứu cụ thể về vĕn hóa kiến trúc Ěông Tây Dinh
như cuốn sách của kiến trúc sư Tạ Mỹ Dương “Âm thanh cầu thang gỗ” là tập cả
luận về kiến trúc, nhà ở và đô thị của tác giả.
Một số bài nghiên cứu liên quan đến đề tài:
- “Tìm hiểu lịch sử kiến trúc Dinh Ěộc Lập” của tác giả Phạm Ngọc Tuấn nói về
việc tìm hiểu, khám phá và phân tích những giá trị vĕn hóa vật chất và tinh thần
liên quan đến công trình lịch sử để thực hiện cho luận vĕn thạc sƿ ngành Vĕn hóa
học dưới góc nhìn phân tích chủ yếu về vĕn hóa. 5
- Những sách, tài liệu nghiên cứu trên chủ yếu dựa vào việc khái quát về kiến trúc
bên ngoài và bên trong công trình Dinh Ěộc Lập, chưa có sách, tài liệu hay bài
nghiên cứu cụ thể nào phân tích cụ thể về mối quan hệ vĕn hóa Ěông Tây trong
kiến trúc của công trình này. Vì vậy, nhóm quyết định chọn đề tài “Quan hệ vĕn
hóa Ěông Tây trong kiến trúc Dinh Ěộc Lập tại Thành phố Hồ Chí Minh” 3. Mục tiêu nghiên cứu 3.1. Mục tiêu chung
Phân tích vị trí, vai trò, chức nĕng của công trình Bảo tàng Dinh Ěộc Lập dựa trên
những nét kiến trúc thể hiện rõ nét giao thoa giữa vĕn hóa Ěông và Tây thông qua từng
thời kǶ để đưa đến những giá trị chung về công trình. 3.2. Mục tiêu cụ thể
Nghiên cứu đề tài “Quan hệ vĕn hóa Ěông - Tây qua kiến trúc Dinh Ěộc Lập tại
Thành phố Hồ Chí Minh”.
Nhóm chúng tôi hướng đến:
Thứ nhất, trên cơ sở nghiên cứu, đưa bài viết góp phần hệ thống hóa một cách to
diện dựa trên các lý thuyết khoa học về lƿnh vực kiến trúc qua quan hệ vĕn hóa Ěông -
Tây từ đó áp dụng vào quá trình phân tích, đưa ra dữ liệu mới về kiến trúc Dinh Ěộc
Thứ hai, thông qua đề tài có thể khai thác mối liên hệ giữa quan hệ vĕn hóa Ěông
Tây và kiến trúc đô thị. Cụ thể ở đây là vĕn hóa kiến trúc Ěông - Tây thông qua công
trình Dinh Ěộc Lập tại Thành phố Hồ Chí Minh.
4. Ěối tượng nghiên cứu
Công trình lịch sử Bảo tàng Dinh Ěộc Lập tại thành phố Hồ Chí Minh. 5. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi không gian: Ěược giới hạn trong phạm vi công trình Bảo tàng Dinh Ěộc Lập
Phạm vi thời gian: Từ nĕm 1868 (nĕm bắt đầu xây dựng công trình) cho đến hiện
nay. Lý giải lý do chọn cột mốc này bởi vào nĕm 1868, công trình chính thức được khởi
công xây dựng dưới sự giám sát của kiến trúc sư Achille Antoine Hermite. Ěến nĕm
1871 thì Dinh thự chính thức hoàn thành, được đặt tên là Dinh Norodom. Trải qua nhiều
giai đoạn biến đổi kiến trúc do sự tàn phá của bom đạn. Ěến ngày 30 tháng 4 nĕm 1975,
sau khi chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, thống nhất đất nước thì Dinh Ěộc Lập trở
thành di tích lịch sử, vĕn hóa cho đến hiện nay.
6. Phương pháp nghiên cứu
Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính cùng phương pháp liên
ngành để làm nổi bật lên các yếu tố vĕn hóa của nét kiến trúc Ěông - Tây thông qua Bảo
tàng lịch sử Dinh Ěộc Lập
Phương pháp nghiên cứu định tính thông qua việc thu thập dữ liệu dưới dạng phi
số, bao gồm vĕn bản, hình ảnh, âm thanh, video,... Tài liệu mà nhóm thu thập để nghiên
cứu bao gồm các dữ liệu thông qua quan sát gián tiếp đối tượng nghiên cứu (sách, báo,..).
Tiếp đến phân tích các vĕn bản, hình ảnh, âm thanh, video,... Sau khi thu thập được
nguồn dữ liệu cần thiết, nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích dữ liệu đã thu thập được 6
bằng cách phân tích nội dung và ngữ nghƿa của dữ liệu để làm nền tảng cho nghiên cứu đang thực hiện
- Phân tích nội dung: Phương pháp phân tích dữ liệu bằng cách phân tích nội dung
của vĕn bản, hình ảnh, …
- Phân tích ngữ nghƿa: Phương pháp phân tích nghƿa của từ hay cụm từ xuất hiện trong dữ liệu.
Phương pháp liên ngành: bài nghiên cứu sử dụng kiến thức của các ngành như lịch sử để
nghiên cứu về không gian vĕn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là kiến thức của
ngành kiến trúc để phân tích và làm rõ sự giao thoa vĕn hóa cǜng như làm rõ mối quan
vĕn hóa Ěông - Tây thông quan kiến trúc của Dinh Ěộc Lập.
7. Ý nghƿa khoa học và ý nghƿa thực tiễn
Về ý nghƿa khoa học: Thông qua việc nghiên cứu đề tài mối quan hệ trong vĕn
hóa Ěông Tây sẽ góp phần tạo nền tảng xây dựng những cơ sở khoa học được viết trong
đề tài, nhằm làm rõ kiến trúc của công trình Dinh Ěộc Lập.
Về ý nghƿa thực tiễn: Bằng việc nghiên cứu về lịch sử hình thành, mối quan hệ
vĕn hóa Ěông Tây, nhóm nhận thấy tầm quan trọng của công trình kiến trúc này trong
thực tiễn xã hội. Ěồng thời nói lên sự ảnh hưởng của công trình Dinh Ěộc Lập trong sự
giao thoa kiến trúc Ěông - Tây. BỐ CỤC ĚỀ CƯƠNG
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
Nội dung chương: Giới thiệu một số khái niệm nhằm cung cấp một cái nhìn cụ thể về đề
tài của nhóm, xác định hướng tiếp cận phù hợp và thống nhất cho toàn bố cục bài.
Chương 2: Sự giao thoa vĕn hóa kiến trúc Ěông - Tây của Dinh Ěộc Lập
Nội dung chương: Thứ nhất, đi vào tìm hiểu, nghiên cứu kiến trúc Dinh Ěộc Lập ở 2 giai
đoạn (kiến trúc Dinh Norodom và kiến trúc Dinh hiện tại). Thứ hai, là phân tích làm rõ
nét vĕn hóa kiến trúc Dinh Ěộc Lập qua sự giao thoa giữa phương Ěông và phương Tây
Chương 3: Giá trị vĕn hóa thông qua kiến trúc Dinh Ěộc Lập
Nội dung chương: Nêu lên một số giá trị vĕn hóa vật chất và tinh thần dựa trên nét kiến
trúc Ěông - Tây của công trình Dinh Ěộc Lập ở nhiều phương diện, khía cạnh khác nha 7 NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn 1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Khái niệm “kiến trúc”
“Kiến trúc là khoa học cǜng là nghệ thuật xây dựng và trang hoàng nhà cửa, công
trình, tức tổ chức không gian sống.” (Nguyễn Ěức Thiềm)
1.1.2. Giao thoa vĕn hóa trong kiến trúc
“Giao thoa vĕn hóa trong kiến trúc là sản phẩm của quá trình giao thoa vĕn hoá, là
các tác động lên công trình kiến trúc và là sự kết hợp của đặc điểm kiến trúc ngoại lai vớ
kiến trúc bản địa dẫn đến sự thay đổi so với nền kiến trúc gốc.” (Nguyễn Tiến Dǜng)
1.1.3. Kiến trúc Dinh Ěộc Lập
Kiến trúc Dinh là sự kết hợp giữa kiến trúc hiện đại thời bấy giờ với kiến trúc
truyền thống của người phương Ěông. Kiến trúc Dinh có ý nghƿa may mắn, tốt lành, sự
tự do ngôn luận, đề cao giáo dục. Ěây là một công trình có ý nghƿa vĕn hóa khá cao do
kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế. 1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Không gian vĕn hóa TP.HCM
1.2.1.1. Ěiều kiện địa lý tự nhiên
Thành phố Hồ Chí Minh thuộc vùng nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, có hai mùa
mưa và mùa khô rõ ràng. Ěất đai được hình thành theo hai hướng là trầm tích phù sa cổ
và trầm tích phù sa trẻ.
Mạng lưới sông ngòi kênh rạch rất phát triển; chịu ảnh hưởng của dao động triều
bán nhật biển Ðông; có ba hệ sinh thái thảm thực vật rừng tiêu biểu là rừng nhiệt đới ẩm
mưa mùa, rừng úng phèn và rừng ngập mặn. 1.2.1.2. Chủ thể vĕn hóa
Tổng dân số TP. HCM tính đến ngày 1.6.2023 là gần 8,9 triệu người, cụ thể là
8.899.866 người (theo báo cáo của Sở Y tế). Chủ thể vĕn hóa là nền tảng vững chắc cho
sự nghiệp phát triển ở tất cả các lƿnh vực và tạo nên một “bộ mặt” của TP. HCM ngày nay.
Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay có nhiều biến đổi tích cực trong lƿnh vực y tế và
giáo dục. Tổ chức thực hiện nhiều phong trào, cuộc vận động xây dựng vĕn hóa đô thị lành mạnh, vĕn minh.
Hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt; trung tâm lớn về kinh tế, vĕn
hóa… đóng góp lớn nhất cho sự phát triển kinh tế chung của cả nước. 1.2.1.3. Lịch sử vĕn hóa
Thành phố Hồ Chí Minh trải qua quá trình hình thành và phát triển hơn 300 nĕm,
là vùng đất có sự hội nhập, giao lưu vĕn hoá đa dạng. 8
Sau khi chiếm được Sài Gòn vào nĕm 1859, người Pháp đã gấp rút quy hoạch xây
dựng Sài Gòn thành một đô thị lớn với nhiều chức nĕng. Nhiều công trình trọng yếu khác
được mọc lên, mang ảnh hưởng vĕn hóa phương Tây.
Người Pháp cho thiết lập khu vực cư trú và cai trị riêng cho mình với các dinh th
nhà cửa. Pháp còn biến đổi Sài Gòn thành một thành phố mang âm hưởng Phương Tây
qua sự mọc lên của hàng loạt các kiến trúc châu Âu. Ěây chính là khởi đầu cho sự du
nhập của vĕn hóa và nghệ thuật Phương Tây vào nước ta.
Khoảng từ thế kỉ 17 đến thế kỉ 19, nhiều công trình vĕn hoá, tín ngưỡng độc đáo
đã được xây dựng thể hiện sâu sắc nét vĕn hóa người phương Nam. Nổi bật nhất là hệ
thống các đình, chùa, nhà thờ.
Ěến khoảng cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20, xuất hiện thêm nhiều công trình xây
dựng lớn mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp.
Sau nĕm 1975, thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng thêm nhiều công trình vĕn
hóa - du lịch. Ěặc biệt, nhiều công trình di tích lịch sử, cách mạng nổi tiếng cǜng được phục hồi.
1.2.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Dinh Ěộc Lập
Nĕm 1868, chính quyền Pháp bắt đầu cho thiết kế và xây dựng tại trung tâm thành
phố Sài Gòn một Dinh thự làm nơi ở cho Thống đốc Nam kǶ, khi xây xong có tên gọi là Dinh Norodom.
Công trình được khởi công xây dựng ngày 23/2/1868 và hoàn tất vào nĕm 1871.
Từ 1887 – 1945, nhiều đời toàn quyền Pháp đã sử dụng dinh thự này làm nơi ở và làm
việc trong suốt thời kǶ xâm lược Ðông Dương.
Ngày 09/3/1945, phát xít Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Ðông Dương, Dinh
Norodom là nơi làm việc của chính quyền Nhật ở Việt Nam.
Tháng 9/1945, Nhật thất bại trong chiến tranh thế giới thứ II, Pháp trở lại chiếm
Nam Bộ, Dinh Norodom là trụ sở làm việc của bộ máy chiến tranh xâm lược của Pháp ở Việt Nam.
Ngày 07/9/1954, Dinh Norodom được bàn giao giữa đại diện chính phủ Pháp với
đại diện chính quyền Sài Gòn. Ngô Ðình Diệm đã quyết định đổi tên dinh thành Dinh
Ðộc Lập. Ngày 26/10/1955, Dinh Ðộc Lập trở thành nơi ở của gia đình Ngô Ðình Diệm
và là nơi chứng kiến nhiều biến cố chính trị.
Ngày 27/02/1962, Dinh Ěộc Lập bị ném bom làm sập toàn bộ phần chính cánh trái
của Dinh. Do không thể khôi phục lại, Ngô Ðình Diệm đã cho san bằng và xây một dinh
thự mới ngay trên nền đất cǜ.
Ngô Ðình Diệm quyết định khởi công xây dựng Dinh ngày 01/7/1962. Công trình
đang xây dựng dở dang thì Ngô Ðình Diệm bị phe đảo chính giết chết ngày 02/11/1963.
Do vậy, ngày khánh thành Dinh 31/10/1966, người chủ tọa buổi lễ là Nguyễn Vĕn Thiệu,
Chủ tịch Uỷ ban lãnh đạo quốc gia.
Bằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, 10h45’ ngày 30/4/1975, xe tĕng mang số
hiệu 843 đã húc nghiêng cổng phụ của Dinh Ðộc Lập, tiếp đó xe tĕng mang số hiệu 390
đã húc tung cổng chính tiến thẳng vào Dinh. 11h30’ cùng ngày, Trung úy Bùi Quang
Thận – Ðại đội trưởng đã kéo lá cờ mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam lên. 9
Cờ phấp phới tung bay trên nóc Dinh, kết thúc 30 nĕm chiến tranh gian khổ và anh dǜng của dân tộc Việt Nam.
Ngày nay, Dinh Ðộc Lập là di tích quốc gia đặc biệt được đông đảo du khách
trong nước và nước ngoài đến tham quan và là nơi hội họp, tiếp khách của các cấp lãnh
đạo trung ương cǜng như của thành phố. Tiểu kết chương 1
Cơ sở lý luận cung cấp một số khái niệm liên quan đến đề tài như khái niệm “kiến
trúc”, giao thoa vĕn hóa trong kiến trúc và kiến trúc Dinh Ěộc Lập, giúp hiểu rõ hơn về
những vấn đề mà đề tài đề cập đến. Cơ sở thực tiễn cung cấp một cái nhìn tổng quan hơn
về Dinh Ěộc Lập qua những đặc điểm điều kiện địa lý tự nhiên, chủ thể vĕn hóa và lịch
sử vĕn hóa Thành phố Hồ Chí Minh - nơi hội tụ đủ những điều kiện để Dinh Ěộc Lập
được xây dựng, qua đó làm rõ lịch sử hình thành và quá trình phát triển của Dinh Ěộc Lập.
Chương 2: Sự giao thoa vĕn hóa kiến trúc Ěông - Tây của Dinh Ěộc Lập
2.1. Kiến trúc Dinh Ěộc Lập từ nĕm 1868 đến nĕm 1962 2.1.1. Dinh Norodom
Trong giai đoạn đầu, Dinh Ěộc Lập có tên là Dinh Norodom. Ěây là công trình
hoành tráng khởi đầu thời kǶ đế quốc Pháp ở Sài Gòn, tên là dinh Toàn quyền (hay còn
gọi là Dinh Norodom), được xây xong vào nĕm 1875.
Công trình thuộc phong cách tân kiến trúc Baroque thời Phục Hưng, tiêu biểu
trong thời đế chế Napoléon đệ tam. Từ những chiếc cột chạm trổ cầu kǶ đến tấm thảm
với hoa vĕn trang nhã, tinh tế cùng bộ đèn chùm sang trọng, từng chi tiết đều thể hiện
phong cách thiết kế ảnh hưởng từ kiến trúc Tân Baroque của vị kiến trúc sư lúc đầu xây
dựng. Các vật tư đều chở từ Pháp sang. Nĕm 1870, chiến tranh Pháp - Phổ diễn ra khiến
thời gian xây kéo dài đến nĕm 1871. Sau khi xây xong, dinh được đặt là dinh Norodom
với phần đại lộ phía trước cǜng gọi là đại lộ Norodom.
Công trình Dinh Norom xây theo lối kiến trúc Pháp. Phần cửa chính được thiết kế
hình chữ U và hướng ra đường Nguyễn Du, bao quanh là khoảng sân rộng nhiều với cổ
thụ. Tòa nhà có 2 tầng, đậm nét kiến trúc Pháp đặc trưng với mái ngói đỏ, nước sơn và
nhiều cửa sổ gỗ. Ở các góc tường trang trí những phù điêu đắp nổi cĕn bản.
Cho đến nĕm 1868, Thống đốc Nam KǶ Lagrandière đã đặt viên đá đầu tiên để
khởi công xây dựng công trình Dinh Thống đốc Nam KǶ thay cho dinh cǜ làm bằng gỗ
vào nĕm 1863. Dinh mới được xây dựng theo đồ án do kiến trúc sư Hermite phác thảo (là
người phác thảo đồ án Tòa thị sảnh Hongkong).
Viên đá lịch sử được đặt lên đầu tiên để xây dựng công trình là một khối đá lấy ở
Biên Hòa, hình vuông rộng mỗi cạnh 50cm, có lỗ bên trong chứa những đồng tiền hiện
hành giai đoạn ấy, làm bằng vàng, bạc, đồng và chạm hình Napoleon đệ tam.
2.1.2. Dinh Ěộc Lập thời kǶ Việt Nam Cộng hòa (1954 - 1962)
Sau khi người Pháp rút khỏi Việt nam vào nĕm 1954 và bị chia thành 2 vùng lãnh
thổ riêng biệt là Bắc và Nam. Vào ngày 7/9/1954, Dinh Norodom được tướng Paul Ely
của Pháp bàn giao cho Ngô Ěình Diệm. Nĕm 1955 sau khi Ngô Ěình Diệm phế truất
Quốc trưởng Bảo Ěại, ông đổi tên Dinh Norodom thành Dinh Ěộc Lập. 10
Tuy nhiên, giao thoa kiến trúc Ěông - Tây của Dinh trong giai đoạn này chưa rõ
rệt do ảnh hưởng hoàn toàn bởi kiến trúc phương Tây. Về sau, Dinh Ěộc Lập đã được
thiết kế, xây dựng lại để phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu và con người Việt Na
2.2. Kiến trúc Dinh Ěộc Lập (Giai đoạn 1962 - sau 1975)
Tháng 2/1962, phi công quân đội Việt Nam Cộng hòa thực hiện đảo chính, do bị
ném bom nên Dinh Ěộc Lập không thể khôi phục. Ngô Ěình Diệm đã cho xây Dinh thự
mới trên nền đất cǜ, dựa theo đồ án thiết kế của Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ vào tháng 7/1962.
Nhiều giai đoạn trôi qua, Dinh Ěộc Lập bắt đầu có sự kết hợp hài hòa, đặc sắc gi
kiến trúc truyền thống và hiện đại. Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ cùng các đồng sự đã kết
hợp kiến trúc hiện đại và bố cục truyền thống, tạo nên một công trình vừa hoành tráng,
vừa hài hòa trong không gian cây xanh tươi mát, cǜng là điểm kết thúc của trục đường L Duẩn.
2.2.1. Những yếu tố vĕn hóa phương Tây, hiện đại trong kiến trúc Dinh Ěộc Lập
2.2.1.1. Quan điểm thiết kế
Ở phương diện bố cục tổng thể: Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đã kế thừa sự sắp
xếp theo trật tự và cách thức quy hoạch của phương Tây. Ěể vận dụng được giải pháp
trong kiến trúc cổ điển Pháp: “nhấn mạnh tính chất trang nghiêm, đối xứng của các quần
thể và từng công trình kiến trúc riêng lẻ”.
Ěối với bố cục mặt bằng: Công trình hình thành trên nền đất cǜ rộng 4.500m,
gồm ba tầng lầu chính, hai gác lửng, một sân thượng, tầng nền và tầng hầm. Cách thiết k
các tầng giống như các dinh thự Châu Âu: nếu tầng dưới là khu vực kho, bãi; thì tầng đ
tiên sẽ được sử dụng cho các hoạt động mang tính chất công cộng; tầng hai dành cho các
nghi lễ; tầng cao nhất có khu vực sân đáp máy bay trực thĕng, là nơi vui chơi giải trí; đặc
biệt khu vực tầng hầm được trang bị thông gió.
Ěối với mặt đứng: mặt đứng chính của Dinh Ěộc Lập có sự tương đồng với Dinh
Norodom bởi được chia làm ba khối: khối giữa và hai đầu hồi.
Từ đó có thể thấy, ở các bố cục, Dinh đã không thay đổi nhiều so với dinh thự cǜ,
dưới bàn tay kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, công trình có một phong cách, kiểu dáng mới
theo kiến trúc hiện đại, là phong cách phù hợp với xã hội đương thời về nhu cầu sử dụng
và nhu cầu thẩm mỹ. Ěồng thời, những yếu tố vĕn hóa phương Tây trong kiến trúc Dinh
Ěộc Lập phần lớn được thừa hưởng từ lối kiến trúc của Pháp qua công trình Dinh Norodom.
2.2.2. Những yếu tố vĕn hóa phương Ěông, truyền thống trong kiến trúc Dinh Ěộc Lập
2.2.2.1. Quan điểm thiết kế
Mọi sự xếp đặt từ bên trong nội thất cho đến tiền diện bên ngoài, tất cả đều tượng
trưng cho triết lý cổ truyền, nghi lễ Phương đông và cá tính của dân tộc.
Khi thiết kế công trình kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đã chú trọng vận dụng thuyết
phong thủy, sử dụng triết lý âm dương để điều phối. Dinh Ěộc Lập nằm theo đường Côn 11
Lý (nay là đường Nam kǶ khởi nghƿa) nhìn thẳng ra đại lộ Thống Nhất (nay là đường Lê
Duẩn) theo hướng Ěông Bắc.
Ěối với các nhà phong thủy phương Ěông thì đường Nam kǶ khởi nghƿa sánh với
Dinh là ở hướng Ěông - Bắc, hướng quỷ môn – khí hậu xấu, là điều kỵ với đối với mộ
tòa kiến trúc. Trước dinh có một đại lộ lớn đâm thẳng vào tâm của tòa nhà, là điều cần tránh khi xây dựng.
Ěể khắc phục vấn đề này, Ngô Viết Thụ đã xây dựng một vòi phun nước giữa bồn
cỏ phía trước tòa nhà (ngay vị trí cột cờ thời Pháp), dòng nước mát mang nét âm sẽ làm
dịu bớt nét dương lớn mạnh từ sự náo động của con đường. Lối vào phòng Khánh tiết,
nơi diễn ra các cuộc họp quan trọng được thiết kế theo giải pháp tình thế, dựa vào quan
điểm của người Á Ěông để tránh vị trí xấu từ ngã ba đường đâm vào. Vì vậy, cĕn phòng
ở phía sau cầu thang chính, lối vào phải qua cánh cửa hai bên (luôn khép lại) hoặc qua
những cánh cửa mở rộng phía ngoài hành lang.
2.2.2.2. Tổng Thể Bên Ngoài Dinh Ěộc Lập
Bố cục của Dinh Ěộc Lập từ mặt bằng tổng thể cho đến mặt bằng tòa nhà đều sắp
đặt theo triết học phương Ěông một cách thâm thuý, thể hiện qua chiết tự chữ Hán, để
gửi gắm những điều tốt lành cho dân tộc Việt Nam:
Bước vào cổng chính, không thể tiến thẳng vào dinh mà phải đi theo đường vòng
cung quanh thảm cỏ hình oval phía trước. Cách tổ chức này theo đúng truyền thống Việt
Nam trong đó thảm cỏ, hồ nước đóng vai trò “bình phong” cho toàn bộ công trình. Dừng
lại trên đường vòng cung chếch 45 độ so với mặt trước, ta sẽ thấy dinh Ěộc Lập hiện ra
với mặt tiền dài thĕm thẳm, mất hút trong rừng cây phía sau. Theo KTS Ngô Viết Thụ,
đây mới là mặt tiền đích thực của công trình cấu thành bởi các đường nét dọc, ngang gân
guốc (tính dương) và các đường cong mềm mại (tính âm) của bức tường hoa phía trước
mà ông gọi là “rèm hoa đá” phối hợp cân bằng.
Ánh sáng là một yếu tố quan trọng đóng góp cho thành công của nội thất công
trình. Dọc các hành lang rộng lớn hai bên các phòng, ánh sáng đổ bóng qua hệ cột và lam
tạo ra nhịp điệu của không gian. Khoảng không gian này không đơn thuần đảm nhiệm
chức nĕng lưu thông mà nó còn thu hút tầm nhìn của mắt người, đưa ra cho họ các chuỗi
cảm nhận khác nhau về sự thay đổi của góc nhìn.
Phần chính mặt đứng của công trình được bao bọc bởi hệ lam - “rèm hoa đá”.
Dinh Ěộc Lập có mặt đứng hướng về phía Ěông bắc, là hướng khuất của ánh sáng trực
tiếp của mặt trời từ hướng chính Ěông. Hướng của dinh không thể thay đổi vì đó là điểm
kết của trục đường Lê Duẩn. Vì vậy, để thu được ánh sáng tối đa vào công trình cần có
biện pháp kỹ thuật hợp lý.
2.2.2.3. Cảnh Quan Xung Quanh Dinh Ěộc Lập Sài Gòn
Phía trước và sau Dinh là hai công viên cây xanh và các hồ nước nhân tạo, vào
những nĕm đầu thập niên 1960, đây là công trình đầu tiên ghi danh trong việc xây dựng
theo lối kiến trúc xanh, nhằm mục đích điều hoà không khí và mang lại cảm giác thư th
Sân trước Dinh Ěộc Lập là một thảm cỏ hình oval có đường kính lên tới 102m, tạ
cảm giác thoải mái ngay khi bước vào cổng. Tô điểm thêm vào đó, còn có hồ sen và sún
hình bán nguyện chạy dọc theo chiều ngang của đại sảnh, ngụ ý liên tưởng đến cảnh chùa của Việt Nam. 12
Ở góc phía bên trái của Dinh (tuyến Nguyễn Thị Minh Khai) thiết kế của ngôi nhà
bát giác trên một gò đất cao, mái ngói cong cổ kính. Ěây là nơi thư giãn, hóng mát nên
không có tường bao quanh ở xung quanh. Xen kẽ xung quanh khu vực của Dinh đã được
trồng cây cố thủ, chậu cây cảnh và trồng cỏ.
Ở ngay phía cổng chính cǜng như các tường rào bao quanh ở Dinh đều được làm
từ thép là với những hoa vĕn cách điệu nổi bật. Tổng thể kiến trúc Dinh Ěộc Lập hài hòa
với nhau tạo nên vẻ đẹp vừa nghiêm trang, vừa lộng lẫy.
2.2.2.4. Kiến trúc bên trong Dinh Ěộc Lập
Dinh Ěộc Lập được chia thành ba khu vực độc lập nhau, bao gồm: khu cố định,
khu chuyên đề và khu bổ sung. Mỗi khu vực mang những đặc điểm riêng, tạo cho du
khách những trải nghiệm khác nhau để khám phá. Ngoài ra, cho đến hiện nay một số
phòng nổi bật Dinh độc lập vẫn giữ được nét kiến trúc đặc trưng.
Phòng Khánh Tiết: Màu đỏ làm chủ đạo
Màu đỏ chính là gam màu chủ đạo có ý nghƿa may mắn và quyền lực, làm tĕng
thêm tính trang trọng cho cả không gian. Nơi đây diễn ra các cuộc họp hội nghị cǜng như
những sự kiện quan trọng nhất của chính quyền Việt Nam Cộng Hòa lúc bấy giờ. Các
hiện vật vẫn còn lưu giữ lại như: tượng bác hồ, lá cờ đỏ sao vàng và bức tranh “Việt Na
Quốc Tổ” của họa sƿ Trọng Nội.
Phòng họp Nội Các : Màu xanh lá làm chủ đạo
Ěây là nơi diễn ra các cuộc họp nội các định kǶ vào mỗi sáng thứ 4 hàng tuần g
tổng thống Thiệu với các thành viên Nội Các của ông. Trong cĕn phòng này, có 2 điểm rất đặc trưng:
+ Hình dáng của bàn họp: Là hình oval với ý nghƿa tạo không khí gần gǜi và tĕng
cường sự thấu hiểu giữa các thành viên ban nội các lại với nhau.
+ Màu xanh lá cây: màu chủ đạo của cả cĕn phòng, tạo không khí thoải mái, giảm
đi sự cĕng thẳng cho các thành viên ban nội các trong những cuộc họp kéo dài.
Phòng Ěại Yến: Màu vàng làm chủ đạo
Ěối diện phòng Nội Các là phòng Ěại Yến, cǜng giống như tên gọi của nó, ở đây
diễn ra những buổi yến tiệc sang trọng để chiêu đãi những vị khách đặc biệt của tổng thống Nguyễn Vĕn Thiệu.
Màu chủ đạo là màu vàng theo quan niệm phương Ěông nó có ý nghƿa: màu vàng
là màu của vua chúa, là màu của hoàng gia và nó giúp cho không gian của phòng tiệc
sang trọng hơn. Màu vàng cǜng giúp cho thực khách cảm giác ngon miệng hơn khi dùng bữa.
Phòng làm việc của tổng thống
Phía sau bàn làm việc trang trí bức tranh sơn dầu do họa sƿ Phạm Cơ vẽ cảnh cầu
Tri Thủy ở vùng biển Ninh Chữ, Phan Rang và đây cǜng chính là quê hương của ông
Thiệu. Góc phải của phòng có bức tranh thêu tay trên nền nhung đỏ với hình ảnh chim
hạc đậu trên cây tùng biểu ý cho câu chúc thọ. Ěó là quà tặng của Ěại tướng Mul Hien
The thuộc lục quân đại hàn dân quốc tặng cho Tổng thống Việt Nam Cộng hòa nhân dịp
cuộc họp cấp cao tham mưu nĕm 1971. Bên trái có một cánh cửa màu nâu, đó là cầu
thang dẫn xuống tầng hầm mỗi khi chiến sự xảy ra. 13
Phòng tiếp khách nước ngoài
Phòng tuy không rộng nhưng cách bài trí thể hiện rõ uy quyền của chính quyền
Việt Nam Cộng hòa. Mọi vật dụng được bài trí với nội thất sang trọng ghi dấu ấn một
thời vàng son của nơi làm việc của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa. Ěược trang hoàng
bởi nội thất với hai màu chủ đạo là màu đỏ và vàng
Phòng làm việc của Phó Tổng Thống Nguyễn Cao KǶ
Ěây là phòng dành cho phó Tổng thống Việt Nam Cộng hòa tiếp khách. Nhiệm kǶ
1967 - 1971, ông Nguyễn Cao KǶ là phó Tổng thống Việt Nam Cộng hòa. Trong cĕn
phòng làm việc của ông còn lưu lại bức tranh của vợ là Ěặng Tuyết Mai, và nhiều đồ kỷ
niệm lúc ông còn tại chức.
Thảm tròn và cầu thang trung tâm
Tấm thảm hình tròn tượng trưng cho mặt trời. Vòng ngoài thể hiện 4 con rồng
chầu mặt trời. Ở giữa là cặp phượng hoàng và trung tâm thảm có chữ “THỌ” viết kiểu
Trung Hoa, biểu tượng cho sự trường tồn. Tấm thảm này được đặt tại đây trước nĕm 1975.
Rèm Hoa Ěá – Trang Trí Bao Quanh Các Tầng
Toàn bộ hành lang lầu 2 đều được bao bọc bởi bức rèm hoa đá. Ěây là tác phẩm
của điêu khắc gia Nguyễn Vĕn Thế , phụ trách công tác trang trí trong Dinh. Rèm hoa đá
có hình dáng những đốt trúc thanh tao gần gǜi với làng quê Việt Nam, không chỉ làm tôn
thêm vẻ đẹp kiến trúc của Dinh mà nó còn có tác dụng đón ánh sáng mặt trời từ hướng
Ěông, làm cho các cĕn phòng trên lầu 2 được chan hòa ánh sáng, mặc dù tòa nhà này
quay về hướng Ěông Bắc. Hình ảnh cây tre, cây trúc thể hiện cho tinh thần giá trị Việt.
Khu Sinh Hoạt của Gia Ěình Tổng Thống
Phòng được trang trí bắt mắt, có khu vực phòng khách ngay trong phòng sinh hoạt
được ngĕn cách bởi những chiếc tủ gỗ khá là hợp lý, có phòng toilet ngay trong phòng.
Khu vực giường ngủ được trang trí như vua và hoàng hậu, nội thất được bố trí bày xếp
cực kǶ tinh tế, nhìn vào phòng tạo cho người xem có cảm giác sang trọng.
Phòng Giải Trí ở Lầu 3 và Sân Thượng
Lầu 3 này gồm có Phòng Giải Trí, nhiều trò chơi như đánh bài, chơi mạt chược
giúp cho các lãnh đạo giải stress do Việt Cộng hành. Ngoài ra còn có phòng ĕn, đặc biệt
trên lầu 3 còn có phòng chiếu phim thiết kế cầu kǶ. Thêm nữa khu vực này còn treo một
bức tranh rất đẹp của Thúy Kiều khi gặp Kim Trọng.
Tầng Hầm của Dinh Ěộc Lập
Ěây là nơi tổng thống Việt Nam Cộng Hòa nghiên cứu tình hình, thảo luận với các
tướng lƿnh về những kế hoạch quân sự của chính quyền Sài Gòn. Xung quanh phòng bố
trí hàng loạt bản đồ để có thể theo dõi mọi kế hoạch của quân tác chiến từ các vùng chiế thuật. Tiểu kết chương 2
Kiến trúc Dinh Ěộc Lập từ giai đoạn bắt đầu xây dựng cho đến ngày nay đã trải
qua rất nhiều giai đoạn thĕng trầm, biến thiên của lịch sử. Là một công trình tổng hòa
giữa nét kiến trúc vĕn Ěông - Tây đặc sắc. Mỗi một chi tiết đều được thiết kế và thi công 14
tỉ mỉ, phản ánh những giá trị riêng về mặt lịch sử, vĕn hóa. Có thể nói dù bị ảnh hưởng
bởi kiến trúc phương Tây từ thời Pháp thuộc, nhưng Dinh Ěộc Lập đã dung hòa kiến trúc
Á Ěông rất đậm nét qua bàn tay của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, giữ gìn được màu sắc
kiến trúc truyền thống Việt Nam.
Chương 3: Giá trị vĕn hóa thông qua kiến trúc Dinh Ěộc Lập
Vĕn hóa là thành quả của suốt quãng thời gian dài lao động, sáng tạo, đấu tranh và
giao lưu với các nền vĕn hóa khác để không ngừng hoàn thiện. Qua quá trình phát triển
ấy, có những tài sản quý giá cả về vật chất lẫn tinh thần được gìn giữ đến ngày nay và
các thế hệ mai sau, gọi là di sản vĕn hóa, và Dinh Ěộc Lập là một ví dụ điển hình.
3.1. Giá trị vĕn hóa vật chất 3.1.1. Kiến trúc
Mục đích của kiến trúc là tạo dựng không gian sử dụng, nên kiến trúc được xem là
thuộc phạm trù vĕn hóa vật chất. Trong thực tế, kiến trúc là sự hòa quyện giữa khoa học
kỹ thuật và nghệ thuật, Dinh Ěộc Lập cǜng không ngoại lệ. Công trình Dinh Ěộc Lập
phản ánh không chỉ trình độ phát triển của xã hội mà còn mang đậm dấu ấn giao lưu vĕn hóa lúc bấy giờ:
3.1.1.1. Về khoa học, kỹ thuật
Phần lớn vật liệu xây dựng Dinh Ěộc Lập được vận chuyển từ Pháp sang, là loại
bê tông cốt thép mới và hiện đại nhất phương Tây thời điểm đó. Các kiến trúc sư, kỹ
thuật viên cǜng tiến hành làm nhiều nghiên cứu, đo đạc địa chất để xây một nền móng
bằng bê tông kết hợp với đá đỏ nhằm đảm bảo sự bền vững tối đa cho công trình trước
các điều kiện ngoại cảnh.
Hệ thống điện của tòa Dinh được thiết kế tối tân và tiết kiệm không gian tối ưu, tấ
cả đường dây điện trong nhà đều giấu ẩn trong lớp bê tông và hệ thống đèn cǜng thiết kế
dây cáp ngầm như các dinh thự khác trên thế giới. Ěể điều hòa nhiệt độ, trong Dinh có
máy lạnh thổi biệt lập mỗi phòng, đây cǜng là lần đầu tiên loại máy này được sử dụng ở
Việt Nam. Ngoài ra, bên trong Dinh còn trang bị bốn thang máy cửa tự động để di chuy
giữa các tầng một cách nhanh chóng.
Có thể nói, ngay từ những ngày khởi công, công trình kiến trúc Dinh Ěộc Lập đã
biểu thị sự tiến bộ khoa học, kỹ thuật khi sử dụng vật tư, phương pháp thiết kế, đo đạc,
quản trị rủi ro,... học hỏi từ các cường quốc phương Tây hàng đầu. Các loại máy móc hỗ
trợ cho quá trình xây dựng cǜng được mua từ Mỹ, Úc, Ěức, Pháp,... phản ánh chất lượng
và sự đầu tư không tầm thường. 3.1.1.2. Về nghệ thuật
Công trình xây dựng nào cǜng phải đi từ bản vẽ đến hiện thực, cho nên bản vẽ
thiết kế là công đoạn vô cùng quan trọng. Sau những tranh luận về việc nên thiết kế theo
kiểu kiến trúc Pháp cǜ hay kiểu kiến trúc cổ, chùa Việt Nam, cuối cùng quan điểm thiết
kế kết hợp vĕn hóa Ěông - Tây của ông Ngô Viết Thụ và nhóm kiến trúc sư được lựa chọn.
Giá trị nghệ thuật trong thiết kế Dinh Ěộc Lập còn được phản ánh qua các tác
phẩm điêu khắc, hội họa tinh xảo, nhiều thể loại. Các tác phẩm đó vừa kế thừa nghệ thuậ
truyền thống dân tộc, vừa học hỏi các nền nghệ thuật lớn trên thế giới như: Trung Quốc, Nhật Bản, Ý,… 15
Như vậy, khi nói về kiến trúc Dinh Ěộc Lập, những yếu tố phương Tây đã đáp ứn
nhu cầu sử dụng và phù hợp với nhu cầu thẩm mỹ, còn những yếu tố phương Ěông thể
hiện sự thấu hiểu truyền thống vĕn hóa và tinh thần cởi mở “tiến tới điểm sáng của sự
hỗn dung vĕn hóa trong mọi lƿnh vực”. 3.1.2. Di vật, cổ vật
Nội thất bên trong các phòng được phân bổ vừa đa dạng, vừa thống nhất, có các
đồ trang trí truyền thống như thảm trải sàn, lư đồng, bình gốm sứ,... và các món du nhập
từ ngoại quốc như đèn pha lê, khung tranh, chân nến,... Hiện nay, có nhiều di vật, cổ vật
vẫn chưa rõ nguồn gốc, giá trị, và được đánh giá là chưa độc đáo. Tuy nhiên, chúng đã
mang đến cho người sau cái nhìn chân thật nhất về cuộc sống của quan chức Việt Nam Cộng hòa ngày đó.
3.2. Giá trị vĕn hóa tinh thần
3.2.1. Giáo dục lịch sử - truyền thống
Mười nĕm sau ngày Pháp nổ súng tấn công bán đảo Sơn Trà (Ěà Nẵng), nĕm
1868, Dinh Norodom - tiền thân của Dinh Ěộc Lập được xây dựng với ý nghƿa “là biểu
hiện của ý chí chiếm đóng vƿnh viễn xứ Nam kǶ của người Pháp”. Từ đây, cố định tại vị
trí đó, Dinh chứng kiến những bước thĕng trầm của lịch sử Việt Nam nói riêng và Ěông
Dương nói chung. Quá trình đó có thể được chia thành 3 giai đoạn:
3.2.1.1. Giai đoạn 1868 – 1954: Giai đoạn Thực dân Pháp đặt ách đô hộ tại Ěông Dương
Dinh Norodom là cơ quan đầu não của chế độ thuộc địa. Tại đây, những âm mưu,
chính sách bóc lột tàn bạo đã được vạch ra và triển khai. Dinh chứng kiến một thời kǶ
“vĕn minh, khai hóa” đau thương nhất của dân tộc Việt Nam trong lịch sử, cho đến nhữn
ngày quyết tâm kháng chiến chống Thực dân Pháp lên cao nhất.
3.2.1.2. Giai đoạn 1954 – 1975: Giai đoạn tồn tại của chế độ Việt Nam Cộng hòa
Ěây là giai đoạn cường quốc tư bản Mỹ can thiệp vào Việt Nam, thực hiện khát
vọng bành trướng bằng chính sách thực dân kiểu mới. Dinh Norodom được đổi tên thành
Dinh Ěộc Lập nhưng lại là nơi ở của Chính phủ bù nhìn và chứng kiến những ngày dải
đất Việt Nam bị chia cắt làm đôi.
3.2.1.3. Giai đoạn 1975 – nay: Giai đoạn hòa bình, thống nhất, xây dựng đất nước
Không có ban hành quyết định đổi tên chính thức, song, từ khi đĕng cai Hội nghị
Hiệp thương chính trị thống nhất hai miền Nam – Bắc vào nĕm 1975, Dinh Ěộc Lập còn
được gọi là Dinh Thống Nhất. Công trình Dinh đã đi cùng dân tộc Việt Nam từ những
ngày tĕm tối nhất đến những ngày chính quyền còn non trẻ, và đồng hành cùng từng bư
tiến bộ cho đến tận hôm nay.
Với tiểu sử đặc biệt như vậy, Dinh Ěộc Lập trở thành một địa danh có giá trị lịch
sử. Dinh Ěộc Lập biểu tượng cho quá trình đoàn kết dân tộc, là chứng tích của lòng yêu
nước nồng nàn, đánh bại mọi kẻ thù lớn mạnh để giành lại độc lập, tự do cho Tổ quốc.
Công trình Dinh là một chứng nhân lịch sử, phản ánh được trung thực nhất, khách quan
nhất về lịch sử mà Việt Nam đã trải qua. 3.2.2. Trung tâm vĕn hóa 3.2.2.1. Du lịch vĕn hóa 16
Nĕm 1990, thực hiện chính sách Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước,
Dinh Ěộc Lập mở cửa đón mọi đối tượng khách đến tham quan. Từ đây, nhận thức được
chức nĕng giáo dục truyền thống đã lên một tầm cao mới, bài thuyết minh tại Dinh Ěộc
Lập được chỉnh sửa lại, không chỉ mô tả kiến trúc, hiện vật trong tòa nhà mà lồng ghép
câu chuyện lịch sử hào hùng về quá trình xây dựng,... từ đó quảng bá hình ảnh đất nước,
con người Việt Nam một cách sâu sắc.
Ngày nay, Dinh Ěộc Lập là một đơn vị sự nghiệp có thu phí, mở cửa hầu hết các
ngày trong nĕm, trừ những dịp đặc biệt được trưng dụng. Không gian Dinh Ěộc Lập đượ
trang bị nhiều hệ thống bảo vệ để giảm thiểu thiệt hại tài sản do lượng khách lớn tham quan mỗi ngày.
3.2.2.2. Tổ chức sự kiện
Dinh Ěộc Lập là một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Việt Nam, vừa ẩn giấu
câu chuyện lịch sử ý nghƿa lại có vị trí đắc địa thuận lợi cho việc đi lại, khuôn viên rộng
rãi với thiết kế sang trọng,... Tất cả những ưu điểm đã trở thành lý do hàng đầu để Dinh
được chọn làm nơi đĕng cai nhiều sự kiện lớn nhỏ trong suốt thời gian qua. Chẳng hạn,
đầu tiên và vinh dự nhất, Dinh Ěộc Lập là nơi tiếp đón Nguyên thủ quốc gia theo Nghi
thức nhà nước hoặc diễn ra các Hội nghị do Chính phủ tổ chức. Ở cấp độ tiếp theo, Dinh
Ěộc Lập gắn liền với các chương trình ngày kỷ niệm đặc biệt như Ngày Quốc khánh,
ngày thành lập Ěảng Cộng sản Việt Nam, ngày thành lập các tổ chức Ěoàn - Hội,... Bên
cạnh đó, Dinh Ěộc Lập còn thực hiện cho thuê mặt bằng để tổ chức sự kiện đa lƿnh vự
3.3. Giá trị trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay
Dinh Ěộc Lập là di tích lịch sử vĕn hóa quốc gia và là một trong 10 di tích quốc
gia đặc biệt đầu tiên của cả nước. Hiện nay, Dinh Ěộc Lập là nơi hội họp của Chính phủ,
nơi ghi dấu ấn hòa bình, hợp tác, hữu nghị, nơi tiếp đón các đoàn khách cấp cao của
Ěảng và Nhà nước, thực hiện các nghi lễ ngoại giao ở khu vực phía Nam.
Vào ngày 03/12/2023, Dinh Ěộc Lập được vinh danh một trong 10 điểm tham
quan thú vị tại Thành phố Hồ Chí Minh. Về khía cạnh phát triển về du lịch, kinh tế thì
Dinh Ěộc Lập đang là điểm tham quan nổi tiếng, thu hút khách du lịch trong và ngoài
nước đến tham quan và tìm hiểu về lịch sử, vĕn hóa, kiến trúc. Ěặc biệt hơn, trong các
dịp lễ như 30/4 - 1/5 hay 2/9 hàng nĕm, lượng du khách đổ về tham quan Dinh Ěộc Lập
rất lớn khiến đến gần trưa là Dinh trong tình trạng quá tải phải đặt bảng ngưng nhận
khách. Qua đó, có thể thấy rằng Dinh Ěộc Lập đang làm tốt vai trò lưu giữ lịch sử - vĕn
hóa cǜng như kết nối được các thế hệ, các tộc người khác nhau đến tham quan và tìm
hiểu về lịch sử hào hùng của dân tộc.
Sự kiện Taste of Saigon mang chủ đề Set the Vibes được diễn từ ngày 6/10/2023 –
8/10/2023 bao gồm ba hoạt động chính: triển lãm, cuộc thi và hoạt động cộng đồng.
Ěiểm nhấn trong chuỗi sự kiện là hoạt động cộng đồng Draw your Dream – Vẽ giấc mơ
em là dự án phi lợi nhuận với các hoạt động hướng đến thiếu nhi, giới trẻ, đặc biệt là trẻ
em nghèo, dân tộc thiểu số, bệnh nhi ung thư khó khĕn. Sự kiện này mang lại trải nghiệm
kết hợp giữa ẩm thực và nghệ thuật cho giới trẻ cǜng như các hoạt động thiện nguyện
hướng đến thiếu nhi, trẻ em kém may mắn.
Vào ngày 20/12/2023, chương trình thời trang ELLE Fashion Show 2023 có quy
mô lớn nhất từ trước đến nay với chủ đề: “Giao lộ thời trang và kiến trúc” đã được diễn
ra tại Dinh Ěộc Lập. Sân khấu của ELLE Show 2023 được thiết kế như một không gian 17
sáng tạo liên ngành, là điểm chạm giữa thời trang và kiến trúc. Ěây chính là cầu nối cho
cuộc đối thoại sáng tạo giữa một di sản mang tính lịch sử, những giải pháp kiến trúc
đương đại cùng với những thiết kế thời trang được lấy cảm hứng từ kiến trúc của Dinh Ěộc Lập. Tiểu kết chương 3
Xét một cách tổng thể về những nội dung đã nêu trên, thật khó để tách bạch giữa
giá trị vĕn hóa vật chất và giá trị vĕn hóa tinh thần của kiến trúc Dinh Ěộc Lập. Bởi trên
thực tế hai thành phần này luôn có sự hòa quyện vào nhau và tương hỗ cho nhau, giúp
hoàn thiện cho ý nghƿa tồn tại của Dinh Ěộc Lập cho đến ngày nay và trở thành niềm tự
hào trên mảnh đất Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. KẾT LUẬN
Dinh Ěộc Lập là một công trình tiêu biểu về kiến trúc của Việt Nam đương đại vớ
sự kết hợp hài hòa giữa phong cách kiến trúc hiện đại phương Tây và kiến trúc truyền
thống phương Ěông. Bên cạnh đó, công trình còn hướng đến việc tạo nên dấu ấn về mặt
kiến trúc trong quan hệ vĕn hóa Ěông - Tây trong thời kǶ giao thoa vĕn hóa diễn ra mạn
mẽ, cho thấy được những bước lớn mạnh, khẳng định vị thế của mình với những thành
tích đáng ghi nhận trong việc sưu tầm, bảo quản một công trình mang đậm giá trị lịch sử của dân tộc.
Cho đến nay, di tích Dinh Ěộc Lập vẫn toát lên được nét hào hùng, đứng hiên
ngang giữa lòng đô thị Sài Gòn theo nĕm tháng. Nơi đây đã ghi dấu ấn gắn liền với chiến
tích của quân và dân Việt Nam ta vào giai đoạn chiến tranh, từng là nơi chính phủ của
chính quyền Sài Gòn thông qua những dấu ấn kiến trúc đặc biệt. Thông qua sự giao thoa
về vĕn hóa kiến trúc Ěông Tây, Dinh Ěộc Lập không chỉ đem lại giá trị kinh tế về du lị
mà còn đóng vai trò to lớn để lưu trữ lại những sự kiện lịch sử trọng đại của Việt Nam 18 TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nội dung bài giảng môn Quan hệ vĕn hóa Ěông - Tây trong lịch sử, giảng viên TS. Ěinh Thị Dung.
2. Nội dung bài giảng môn Vĕn hóa kiến trúc, giảng viên TS. Trương Thị Lam Hà.
3. Nguyễn Tiến Dǜng (2021). Giao thoa vĕn hóa trong kiến trúc nhà ở truyền thống S
Ěéc. Luận vĕn Thạc sƿ, Ěại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
4. Nguyễn Thị Việt Anh (2009). Dinh Ěộc Lập từ góc nhìn vĕn hóa. Luận vĕn Thạc sƿ
Vĕn hóa học, Ěại học Khoa học xã hội và nhân vĕn Thành phố Hồ Chí Minh - Ěại học
Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
5. Hồ Sơn Ěài (2018). Dinh Ěộc Lập - Lịch sử và biến động. NXB Chính trị Quốc gi Thật
6. Ngô Ěức Thịnh. (2012). Về các giá trị của di tích lịch sử - vĕn hóa Dinh Ěộc Lập.
chí Di sản vĕn hóa số 2 (39) – 2012, trang số 62 – 64
7. Trần Thị Hạnh Lợi & Võ Hoàng Huy (2022). Phát huy giá trị lịch sử - vĕn hóa của
Dinh Ěộc Lập. Tạp chí khoa học Ěại học Sài Gòn số 79 (01/2022), trang số 62 – 71
8. Trần Vĕn Thuyên (2008). Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử - vĕn hóa của Dinh
Lập. Ěề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, truy cập 20/12/2023 tại
https://elib.hcmussh.edu.vn/handle/HCMUSSH/11761
9. HuǶnh Trọng Nhân (2014). Quản lý di sản kiến trúc Dinh Ěộc Lập. Truy cập ngày 06/12/2023 tại
http://mtu.edu.vn/Default.aspx?ArticleId=924a0e33-a53c-48e1-8162-99fd663e16d9
10. Trần Thị Thu Hằng (2018). Dinh Ěộc Lập qua câu chuyện ngôi nhà ba gian hai c Truy cập 06/12/2023 tại
https://ktds.vn/dinh-doc-lap-qua-cau-chuyen-ngoi-nha-ba-gian-hai-chai-
11. Thông Hải (2022). Thành phố Hồ Chí Minh – Ěặc sắc du lịch đất phương Nam. cập 04/12/2023 tại
https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/thanh-pho-ho-chi-minh-%E2%80%93-d
ac-sac-du-lich-dat-phuong-nam-313116.html
12. Nguyễn Vĕn Phi (2023). Ěiều kiện tự nhiên thành phố Hồ Chí Minh. Truy cập 4/12/2023 tại
https://luathoangphi.vn/dieu-kien-tu-nhien-thanh-pho-ho-chi-minh/#Dieu_kien_tu_nhien _thanh_pho_Ho_Chi_Minh
13. Phùng Ngọc Bảo (2020). Thành phố Hồ Chí Minh giữ vững vai trò đầu tàu phát
của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Truy cập 4/12/2023 tại
https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/thuc-tien-kinh-nghiem1/-/2018/820620/than
h-pho-ho-chi-minh-giu-vung-vai-tro-dau-tau-phat-trien-cua-vung-kinh-te-trong-diem-phi a-nam.aspx
14. Kientruclaudaicodien (2022). Kiến Trúc Dinh Ěộc Lập – Dấu Ấn Lịch Sử Ấn Tượng
Của Sài Gòn. Truy cập 19/12/2023 tại
https://kientruclaudaicodien.com/kien-truc-dinh-doc-lap/ 19
15. Fedic. Quy hoạch đô thị miền Nam và những chuyển biến kiến trúc thời kì Pháp
thuộc. Truy cập 19/12/2023 tại
https://fedic.vn/quy-hoach-do-thi-mien-nam-thoi-phap-thuoc/#phan_3_quy_hoach_do_th
i_mien_nam_va_nhung_bien_chuyen_kien_truc_thoi_ki_phap_thuoc
16. Nông Huyền Sơn (2018). Lịch sử thĕng trầm của dinh Ěộc Lập. Truy cập 14/12/2023 tại
https://cand.com.vn/Tieu-diem-van-hoa/Lich-su-thang-tram-cua-dinh-doc-Lap-i388451/
17. Linh Travel (2021). Khám phá Dinh Norodom nằm trong Dinh Ěộc Lập. Truy cập 14/12/2023 tại
https://focusasiatravel.vn/kham-pha-dinh-norodom-nam-trong-dinh-doc-lap/ 20
