Cấu trúc và chức năng của Nhà nước Trung Quốc môn Pháp luật đại cương | Học viện Ngân hàng

PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG I. Định nghĩa
-"Hiến pháp" là văn bản pháp lý cao nhất trong hệ thống luật pháp của một quốc gia.
- Nó quy định các nguyên tắc cơ bản về tổ chức máy nước,
quyền lực chính trị, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, và
các nền tảng cho hoạt động của xã hội và pháp luật. II. Hoàn cảnh ra đời
-Hiến pháp hiện hành của Trung Quốc được thông qua ngày
4/12/1982 và có hiệu lực từ 04/12/1982, là bản hiến pháp thứ tư kể từ năm 1949.
-Sau Cách mạng Văn hóa (1966–1976), đất nước rơi vào khủng
hoảng chính trị – pháp lý nghiêm trọng, hệ thống pháp luật tê
liệt, quyền lực tập trung vào cá nhân lãnh đạo. Sau khi Mao
Trạch Đông qua đời (1976), Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền và
thúc đẩy công cuộc cải cách – mở cửa từ năm 1978, mở ra yêu
cầu cấp thiết về một hiến pháp ổn định, hiện đại. Hiến pháp
1982 được ban hành nhằm khắc phục sai lầm quá khứ, tái lập
hệ thống pháp luật, xác định rõ chức năng các cơ quan nhà
nước, bảo đảm quyền công dân, đồng thời khẳng định vai trò
lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc.
III. Phân chia quyền lực theo quy định của hiến pháp
Thể chế nhà nước: CHND Trung Hoa là nhà nước XHCN
chuyên chính dân chủ nhân dân, với nền tảng là liên minh
công nông do giai cấp công nhân lãnh đạo.
Chính thể nhà nước: Tất cả quyền lực của nhà nước thuộc
về nhân dân. Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước thông
qua cơ quan đại diện là Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc
và Đại hội Đại biểu nhân dân các cấp địa phương.
Nguyên tắc tổ chức: Các cơ quan nhà nước tổ chức và
hoạt động theo cơ sở nguyên tắc tập trung dân chủ. ( Sơ đồ 1)
Sơ đồ trên mô tả cơ cấu quyền lực và tổ chức bộ máy chính trị
của Trung Quốc, thể hiện vai trò trung tâm của Đảng Cộng sản
Trung Quốc (ĐCSTQ) trong việc lãnh đạo toàn bộ hệ thống nhà nước.
Ở vị trí cao nhất là ĐCSTQ, với ba cơ quan then chốt: Bộ Chính
trị – trung tâm quyền lực chính trị; Quân ủy Trung ương – kiểm
soát toàn bộ quân đội; và Ban Tổ chức Trung ương – quản lý
công tác cán bộ trong toàn hệ thống. Ba cơ quan này thể hiện
quyền lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối của Đảng đối với cả
chính trị, quân sự và nhân sự. (Sơ đồ 2)
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, các cơ quan nhà nước vận hành
theo cấu trúc: Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC) là cơ
quan quyền lực tối cao, nhưng thực tế hoạt động thường xuyên
do Ủy ban Thường vụ Quốc hội (NPCSC) đảm nhiệm. Quốc hội
này có nhiệm vụ bầu ra và giám sát các cơ quan chấp hành và
tư pháp như: Chủ tịch nước, Quốc vụ viện (Chính phủ), Toà án
Nhân dân Tối cao, cùng với Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao.
Quốc vụ viện, tức Chính phủ, quản lý hệ thống hành pháp bao
gồm các bộ, ủy ban và cơ quan trực thuộc, trong khi hệ thống
tư pháp được chia thành hai nhánh: xét xử (Toà án) và giám sát
(Viện Kiểm sát). Mọi thiết chế nhà nước đều hoạt động dưới sự
chỉ đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng.
IV.Bộ máy nhà nước bao gồm:
Quốc hội Nhân dân Toàn quốc Chủ tịch nước Quốc vụ Viện Quân ủy trung ương
Đại hội đại biểu nhân dân địa phương và chính phủ nhân dân các cấp
Cơ quan tự trị của các vùng địa phương tự trị
Tòa án nhân dân và Kiểm sát nhân dân
1.Đại hội đại biểu Nhân dân Toàn quốc ( Quốc hội Trung Quốc )
Là cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước Trung Quốc
Có quyền thiết lập, sửa đổi hiến pháp, quyết định các vấn
đề lớn của đất nước.
Bầu và bãi nhiệm các chức năng chủ chốt như:
oChủ tịch nước và Phó Chủ tịch nước
oThủ tướng và các thành viên chính của Quốc vụ viện
oChánh án Tòa án Nhân dân tối cao
oViện trưởng Viện Kiểm tra tối cao dân quân
2. Chủ tịch nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa
Là nguyên thủ quốc gia, đại diện cho Trung Quốc về đối nội và đối ngoại.
Do Nhân đại toàn quốc bầu ra.
Có quyền công bố luật, cấm hành lệnh bổ sung, phong tặng huân chương.
3.Quốc vụ viện Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa
-Cơ quan hành chính cao nhất của nhà nước Trung Quốc, tương
đương với chính phủ trung ương. Đây là cơ quan thực thi pháp
luật tối cao dưới sự lãnh đạo của Quốc hội Nhân dân Toàn quốc
-Đứng đầu là Thủ tướng (doChủ tịch nước đề cử, Nhân đại bầu). -Chức năng:
+Quản lý hành chính nhà nước: Tổ chức, điều hành hoạt
động của các bộ ngành và chính quyền địa phương.
+Xây dựng pháp luật: Ban hành văn bản pháp quy, đề xuất và giải thích luật.
+Quản lý kinh tế: Lập kế hoạch phát triển, điều hành ngân
sách, tài chính, thương mại.
+Bảo đảm an ninh và trật tự: Quản lý công an, an ninh,
quốc phòng trong thời bình.
+Thực hiện chính sách đối ngoại: Triển khai ngoại giao, ký
kết hiệp định quốc tế.
+Bổ nhiệm cán bộ: Bổ nhiệm, giám sát các quan chức và cơ
quan thuộc quyền quản lý
4. Quân ủy Trung ương:
-Quân ủy Trung ương là cơ quan lãnh đạo tối cao của lực
lượng vũ trang nhân dân Trung Quốc -Chức năng:
+ Lãnh đạo toàn diện quân đội:.
+ Chịu trách nhiệm về quốc phòng:
+ Tổ chức, chỉ huy và huấn luyện quân đội:
+ Bổ nhiệm sĩ quan cấp cao
+ Thống nhất sự lãnh đạo quân sự của Đảng và Nhà nước:
5. Đại hội đại biểu nhân dân địa phương và chính phủ
nhân dân các cấp
-Đại hội nhân dân địa phương là cơ quan quyền lực, có chức
năng lập pháp và giám sát, (Đại diện quyền lực nhà nước ở địa
phương – cấp tỉnh, huyện, xã)
Quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương: kế
hoạch phát triển, ngân sách, chính sách kinh tế – xã hội,
xây dựng cơ sở hạ tầng...
Ban hành các nghị quyết phù hợp với Hiến pháp và pháp luật trung ương.
Bầu, giám sát và bãi nhiệm các chức danh trong Chính
phủ nhân dân cùng cấp, Toà án và Viện kiểm sát địa phương.
Giám sát chính quyền và cơ quan tư pháp địa
phương, bảo đảm việc thi hành pháp luật và chính sách của Nhà nước.
-Chính phủ nhân dân là cơ quan hành pháp, thực hiện nhiệm
vụ quản lý, điều hành ở địa phương, Cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương Chức năng chính:
Tổ chức thi hành pháp luật, nghị quyết của Quốc hội
và Đại hội nhân dân địa phương.
Quản lý kinh tế – xã hội ở địa phương
Thi hành ngân sách, thu chi tài chính, quản lý tài
nguyên theo quy định của nhà nước.
Duy trì an ninh, trật tự xã hội
Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, bảo đảm thi
hành pháp luật và chính sách của Nhà nước.
6. Cơ quan tự trị của các vùng địa phương tự trị
(Gồm: khu tự trị, châu tự trị, huyện tự trị – nơi có dân tộc thiểu số sinh sống tập trung) -Chức năng chính:
+Thực hiện quyền tự trị:Có quyền lập ra quy định riêng
(quy định tự trị hoặc quy định đặc biệt) phù hợp với đặc điểm
dân tộc và tình hình địa phương.
+Quản lý hành chính và phát triển kinh tế – xã hội:
+Bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc thiểu số:
+Duy trì trật tự và an ninh địa phương, thực hiện các
nhiệm vụ phòng vệ trong phạm vi được cho phép.
7.Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc
Là cơ quan xét xử cao nhất.
Đảm bảo thực thi pháp luật và hiến pháp.
Độc lập xét xử (trên danh nghĩa), cam chịu trước Nhân đại toàn quốc.
8.Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Trung Quốc
Cơ quan công tố và giám sát pháp luật cao nhất.
Truytố, điều tra phạm, giám sát hoạt động xét xử, thi hành án..
V. Điểm đặc biệt ở Hiến pháp
Người lãnh đạo tối cao nắm cả 3 quyền lực: Đảng – Nhà nước – Quân đội
- Từ năm 1993 đến nay, người lãnh đạo cao nhất luôn kiêm 3 chức vụ: + Tổng Bí thư Đảng + Chủ tịch nước
+ Chủ tịch Quân ủy Trung ương
=>> Đây là mô hình tập trung quyền lực cá nhân cực cao,
không quốc gia lớn nào hiện nay duy trì việc kiêm nhiệm quyền
lực ở cả 3 trụ cột như vậy một cách chính thức.