Chiến lược “Chiến tranh cục bộ” (1965–1968) – Lịch sử và diễn biến- Đề cương môn lịch sử Đảng  -Trường Đại học văn hóa Hà Nộ

2.3. Chiến lược“Chiến tranh cục bộ”(1965–1968)
2.3.1. Tình hình sau “Chiến tranh đặc biệt”
Sau khi chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961–1965) của Mỹ bị thất bại nặng nề, cách mạng
miền Nam Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Lực lượng vũ trang giải
phóng lớn mạnh nhanh chóng, phong trào đấu tranh chính trị ở đô thị dâng cao, vùng giải phóng
được mở rộng trên khắp miền Nam. Chính quyền Sài Gòn lâm vào khủng hoảng trầm trọng,
quân ngụy mất tinh thần chiến đấu, chính trị rối ren, xã hội bất ổn, niềm tin của nhân dân đối
với chế độ Sài Gòn ngày càng giảm sút.
Trước nguy cơ thất bại hoàn toàn của chiến lược cũ, Mỹ lo sợ “hiệu ứng domino” lan rộng ở
khu vực Đông Nam Á nếu để miền Nam Việt Nam sụp đổ. Vì vậy, chính quyền Tổng thống Mỹ
Giôn-xơn (Lyndon B. Johnson) quyết định leo thang chiến tranh, trực tiếp đưa quân viễn chinh
Mỹ cùng quân đồng minh tham chiến ở miền Nam, mở rộng chiến tranh ra miền Bắc. Từ đó, Mỹ
chuyển sang tiến hành một loại hình chiến tranh mới quy mô lớn hơn, ác liệt hơn — chiến lược
“Chiến tranh cục bộ”. 2.3.2.
Âm mưu và mục tiêu của Mỹ
Âm mưu của Mỹ trong chiến lược “Chiến tranh cục bộ” là trực tiếp đem quân đội Mỹ và các
nước đồng minh (như Hàn Quốc, Úc, Thái Lan, Philippines...) vào miền Nam Việt Nam, phối
hợp với quân đội Sài Gòn tiến hành một cuộc chiến tranh xâm lược trên quy mô lớn. Đây là
hình thức chiến tranh do Mỹ trực tiếp tiến hành, sử dụng sức mạnh quân sự hiện đại nhất lúc
bấy giờ nhằm nhanh chóng xoay chuyển tình thế chiến trường có lợi cho Mỹ.
Mục tiêu cơ bản của Mỹ là:Giành lại thế chủ động chiến lược trên chiến trường, tiêu diệt chủ lực
quân giải phóng, “tìm diệt” các căn cứ cách mạng.Bình định miền Nam trong thời gian ngắn
(khoảng 18 tháng), củng cố chính quyền Sài Gòn và duy trì miền Nam trong quỹ đạo ảnh hưởng
của Mỹ.Ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam qua tuyến đường Trường Sơn
(đường mòn Hồ Chí Minh).Gây sức ép buộc ta phải chấp nhận đàm phán theo điều kiện có lợi
cho Mỹ, tiến tới “kết thúc chiến tranh trong danh dự”. 2.3.3.
Chủ trương và Nghị quyết của Đảng
Trước tình hình Mỹ ồ ạt đưa quân vào miền Nam, Trung ương Đảng Lao động Việt Nam đã kịp
thời đề ra chủ trương chiến lược mới. Hội nghị Trung ương lần thứ 12 (tháng 12 năm 1965) xác
định rõ nhiệm vụ trọng tâm là:“Quyết tâm đánh bại chiến lược ‘Chiến tranh cục bộ’ của đế quốc
Mỹ, kiên quyết giữ vững và phát triển thế tiến công trên cả hai miền, nhằm buộc Mỹ phải xuống thang chiến tranh.”
Chủ trương cụ thể của Đảng là:Giữ vững thế chủ động chiến lược, phát huy sức mạnh tổng hợp
của chiến tranh nhân dân, thực hiện khẩu hiệu “toàn dân đánh giặc, toàn diện đánh giặc”.Kết hợp
chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và binh vận; mở rộng vùng giải phóng, làm chủ nông
thôn, tiến tới khống chế đô thị.Ở miền Bắc, vừa đẩy mạnh sản xuất, vừa chiến đấu chống chiến
tranh phá hoại bằng không quân Mỹ, đồng thời chi viện tối đa sức người, sức của cho miền Nam. 2.3.4.
Diễn biến của chiến lược “Chiến tranh cục bộ”
Phía Mỹ:Từ giữa năm 1965, Mỹ bắt đầu đưa ồ ạt quân viễn chinh vào miền Nam Việt Nam. Đến
năm 1968, số lượng quân Mỹ và quân đồng minh lên tới hơn 54 vạn người, cùng khoảng 1 triệu
quân đội Sài Gòn. Mỹ tập trung tiến hành hai cuộc phản công chiến lược mùa khô (1965– 1966
và 1966–1967) với phương châm “tìm diệt” lực lượng chủ lực của ta và “bình định nông
thôn”.Cuộc phản công mùa khô lần thứ nhất (1965–1966): Mỹ huy động khoảng 72 vạn quân
(trong đó có 27 vạn quân Mỹ), mở nhiều cuộc hành quân quy mô lớn ở các chiến trường trọng
điểm như Nam Bộ, Tây Nguyên và Khu 5. Tuy nhiên, ta chủ động đánh bại nhiều cuộc hành
quân lớn, tiêu biểu là chiến thắng Vạn Tường (Quảng Ngãi, 8/1965) – được coi là “Ấp Bắc thứ
hai”, chứng minh quân và dân ta có thể đánh thắng quân Mỹ ngay từ đầu.Cuộc phản công
mùa khô lần thứ hai (1966–1967): Mỹ tiếp tục huy động hơn 98 vạn quân, mở các chiến dịch lớn
như Átlăng, Mát-xcô, Gianxơn Xi-ti… Tuy nhiên, với chiến thuật linh hoạt “bám thắt lưng địch
mà đánh”, ta đã khiến quân Mỹ bị tiêu hao nặng nề, tinh thần sa sút, chiến lược “tìm diệt” và
“bình định” thất bại.
Phía ta:Lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam, được chi viện mạnh mẽ từ miền Bắc, đã anh
dũng chiến đấu bằng phương châm “Tìm Mỹ mà diệt, tìm ngụy mà đánh”, “Bám thắt lưng địch
mà đánh”, “Căng địch ra mà đánh, vây chúng lại mà diệt”. Trên khắp chiến trường, nhiều chiến
thắng vang dội đã diễn ra, tiêu biểu như:
Chiến thắng Vạn Tường (1965),
Chiến dịch Plây Me – Ia Đrăng (Tây Nguyên), Trận Dầu Tiếng, Bầu Bàng (Miền Đông Nam Bộ),
Chiến thắng Trà Bồng, Ba Gia, Bình Giã...
Đặc biệt, Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 là đòn quyết định, mở đầu bằng đợt tấn công
đồng loạt vào hơn 40 thành phố, thị xã, trong đó
có Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng… Cuộc tổng tiến công đã làm rung chuyển toàn bộ hệ thống chỉ huy của Mỹ
và chính quyền Sài Gòn, tạo bước ngoặt chiến lược của cuộc kháng chiến. 2.3.5. Kết quả
Về quân sự: Quân và dân ta đã đánh bại hai cuộc phản công chiến lược mùa khô của Mỹ, loại khỏi vòng
chiến đấu hàng chục vạn quân địch, bắn rơi và phá hủy hàng nghìn máy bay, xe tăng, tàu chiến và
phương tiện chiến tranh hiện đại.
Về chính trị: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đã làm lung lay ý chí xâm lược của
giới cầm quyền Mỹ, gây chấn động dư luận trong và ngoài nước. Phong trào phản chiến tại Mỹ và các
nước phương Tây phát triển mạnh mẽ, buộc Mỹ phải tuyên bố “phi Mỹ hóa chiến tranh”, tức là từng
bước rút quân Mỹ, tăng cường cho quân đội Sài Gòn đảm nhận vai trò chính trong chiến tranh.
Về chiến lược: Chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của Mỹ hoàn toàn bị phá sản, đánh dấu thất bại nặng nề
nhất của Mỹ kể từ khi tham chiến ở Việt Nam. 2.3.6. Ý nghĩa
Thắng lợi của ta trong giai đoạn 1965–1968 là một bước ngoặt quan trọng
của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nó chứng minh khả năng đánh bại quân Mỹ – đội quân được
coi là hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ – bằng chiến tranh nhân dân toàn diện.Buộc Mỹ phải xuống
thang chiến tranh, chấm dứt ném bom miền Bắc tạm thời (từ tháng 3/1968) và chấp nhận ngồi vào
bàn đàm phán Paris để tìm giải pháp chính trị cho cuộc chiến.Khẳng định đường lối kháng chiến đúng
đắn, sáng tạo của Đảng, kết hợp chặt chẽ giữa chính trị và quân sự, giữa hai miền Nam – Bắc, phát huy
sức mạnh toàn dân tộc trong sự nghiệp giải phóng đất nước.Tạo tiền đề quan trọng cho nhân dân ta
chuyển sang giai đoạn mới, đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến
tranh” (1969–1973), tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào mùa xuân năm 1975. Kết luận
Chiến lược “Chiến tranh cục bộ” (1965–1968) là biểu hiện cao nhất của sự can thiệp quân sự trực tiếp
và quy mô lớn của đế quốc Mỹ vào Việt Nam. Tuy nhiên, với tinh thần chiến đấu anh dũng, mưu trí và sáng tạo của quân và
dân ta, chiến lược này đã bị đánh bại hoàn toàn. Thắng lợi ấy không chỉ làm phá sản một chiến lược
quân sự của Mỹ, mà còn đánh dấu sự thất bại nặng
nề trong toàn bộ chính sách xâm lược Việt Nam của đế quốc Mỹ, cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh
giải phóng dân tộc trên toàn thế giới. Tài liệu tham khảo:
1. Giáo trình Lịch sử Việt Nam 1945–1975, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018.
2. Văn kiện Đảng Toàn tập, tập 27 (1965) – NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2003.
3. Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954–1975) – Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, NXB
Chính trị Quốc gia, 2014.
4. SGK Lịch sử 12 (ban cơ bản), Bộ Giáo dục và Đào tạo, NXB Giáo dục Việt Nam, 2023.