Bài giảng môn Triết Học Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
GV: Th.S. NGUYỄN THỊ CHUẨN Khoa LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Email: nguyenchuan1@gmail.com SĐT: 0983906812
1. Tên học phần: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
2. Mã HP: 005105. Số tín chỉ: 3 . Số tiết: 45
3. Đánh giá HP: Quá trình: 50% + Thi cuối kỳ: 50%
a) Điểm quá trình (50%), gồm:
- Chuyên cần (30%): Đi học, thái độ tham gia học tập.
- Kiểm tra lần 1 - Giữa kỳ (20%): Theo hình thức tự luận
(Được sử dụng tài liệu).
b) Bài thi cuối kỳ (50%):
Hình thức thi: Tự luận (Được sử dụng tài liệu, thời gian 60 phút).
4. Thang điểm: A, B+, B, C+, C, D+, D, F+, F
* CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN:
+ “Là hệ thống những quan điểm và học thuyết”
khoa học của C.MÁC, Ph.ĂNGGHEN và sự phát triển của LÊNIN.
+ Hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa
giá trị tư tưởng của nhân loại và tổng kết thực tiễn thời đại.
+ Là TGQ, PPL phổ biến của nhận thức khoa
học và thực tiễn cách mạng.
+ Là khoa học về sự nghiệp giải phóng GCVS,
giải phóng nhân dân lao động khỏi áp bức bóc
lột, tiến tới giải phóng con người ./.
* CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN:
- Là hệ thống lý luận thống nhất được cấu
thành từ ba bộ phận lý luận cơ bản là Triết
học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác –
Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học;
- Là hệ thống lý luận khoa học thống nhất về
mục tiêu, con đường, biện pháp, lực lượng
thực hiện sự nghiệp giai phóng giai cấp
công nhân, nhân dân lao động nhằm giải
phóng con người, xây dựng thành công chủ
nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
1. Chủ nghĩa Mác - Lênin là gì?
- Là hệ thống những quan điểm: có mối quan
hệ mật thiết với nhau, quan điểm này làm
cơ sở, làm tiền đề cho quan điểm khác:
quan điểm về vật chất, ý thức, vận động,
không gian, thời gian, con người, cá nhân, vĩ nhân, lãnh tụ,….
- Là hệ thống các học thuyết: Học thuyết về
vận động và phát triển của xã hội, về giai
cấp và đấu tranh giai cấp, giá trị thặng dư….
2. Chức năng của Chủ - nghĩa Mác-Lênin:
- Có nhiều chức năng nhưng chức năng quan
trọng nhất và trang bị cho con người thế giới
quan khoa học và phương pháp luận khoa học
-Thế giới quan là đề cập đến toàn bộ những
quan điểm, quan niệm của con người về thế
giới, về bản thân con người, về cuộc sống và
vị trí, vai trò của con người trong thế giới đó.
- Thế giới quan cũng là cách thức nhìn nhận
và giải thích các hiện tượng tự nhiên, xã hội.
- Trả lời cho những câu hỏi như: thế giới này
là gì? Ngoài thế giới này ra còn có thế giới nào khác nữa hay không?
- Nếu có thì thế giới đó ở đâu? Thế lực nào
đang tồn tại ở trong những thế giới ấy và con
người phải đối xử với những thế lực ấy ra sao?
- Nếu không có những thế giới khác ngoài thế
giới mà con người đang sống thì thế giới này
sẽ tồn tại đến bao giờ? Tại sao thế giới này
lại đa dạng đến mức độ như thế? Cái gì
quyết định tính chất đa dạng ấy?....
→ Thế giới quan rất quan trọng đối với cuộc
sống của con người. Nó định hướng cho
con người hệ giá trị, xác định thái độ, xác
định cách thức hoạt động, cách thức sống
nói riêng và xác lập nhân sinh quan của con người nói chung.
- Có nhiều hình thức biểu hiện của thế giới
quan: kể từ khi loài người đã đời đến nay,
lịch sử ghi nhận nhiều hình thức của thế
giới quan cơ bản như: thế giới quan huyền
thoại, tôn giáo, triết học, duy vật, duy tâm,
khoa học, phản khoa học....
- Trong đó thế giới quan khoa học là phản ánh trung thực hiện thực.
- Thế giới quan khoa học được hình thành trên
cơ sở tổng kết những thành tựu khoa học, thực
nghiệm khoa học và dự báo khoa học.
→ Thế giới quan khoa học và khoa học không
đồng nhất với nhau nhưng nó lại có quan hệ rất
hữu cơ với nhau vì trên cơ sở những thành tựu
của khoa học, kết quả của sự nghiên cứu khoa
học, thực nghiệm khoa học, dự báo khoa học
mà con người hình thành nên những quan
điểm, quan niệm của mình về thế giới; hình
thành nên cách thức nhìn nhận và giải thích các
hiện tượng trong tự nhiên và xã hội cũng như
trong tư duy của con người.
- Chủ nghĩa Mác-Lênin trang bị cho con người
phương pháp luận khoa học.
+ Phương pháp nói theo đời thường là cách
thức. Phương pháp giải quyết vấn đề là
cách thức giải quyết vấn đề; phương pháp
học là cách học; phương pháp vận dụng
kiến thức vào cuộc sống là cách thức vận
dụng kiến thức vào cuộc sống; phương
pháp đọc là cách đọc; phương pháp nghe là
cách nghe; phương pháp ghi là cách ghi,…
+ Phương pháp rất quan trọng đối với con người bởi vì nó
góp phần quyết định hiệu quả hoạt động của con người.
VD: cùng một công việc giống nhau, cùng một thời gian như
nhau, cùng một lượng tiền của, sức lực mà phải bỏ ra như
nhau, mỗi người sử dụng một phương pháp khác nhau lại cho kết quả khác nhau.
→ Vì vậy, trước rất nhiều phương pháp: phân tích, tổng hợp,
quy nạp, diễn dịch, từ cái trừu tượng đến cái cụ thể, từ cái
cụ thể đến trừu tượng, hệ thống, cấu trúc, hệ thống cấu
trúc... Con người sẽ biết cách lựa chọn cho mình những
phương pháp tối ưu. Muốn vậy, con người phải hiểu được
phương pháp, phải biết về tính ưu việt cũng như hạn chế
của từng phương pháp và biết kết hợp phương pháp nào
với phương pháp nào để ta có thể đạt được kết quả cao nhất...
- Phương pháp luận hay lý luận về phương
pháp sẽ giúp cho con người giải quyết những vấn đề đó.
- Phương pháp luận hay lý luận về
phương pháp là hệ thống các quan
điểm các nguyên tắc chỉ đạo con người
tìm tòi, xây dựng, lựa chọn và vận dụng
các phương pháp vào hoạt động nhận
thức và thực tiễn của con người.
3. Mục đích của chủ nghĩa Mác-Lênin
Chủ nghĩa Mác-Lênin ra đời nhằm đáp ứng
nhu cầu của cuộc đấu tranh của giai cấp
vô sản trong sự nghiệp giải phóng mình
giải phóng nhân dân lao động tiến tới giải
phóng toàn thể nhân loại
- Chủ nghĩa Mác-Lênin mang tính khoa học,
tính cách mạng và tính nhân văn nhân văn
cao cả gắn bó mật thiết với nhau.
+ Tính cách mạng là không chấp nhận cái cũ
cái lạc hậu cái lỗi thời.
+ Tính khoa học là những quan điểm, quan
niệm, những nguyên lý, học thuyết đều gắn
bó mật thiết với các thành tựu khoa học.
+ Tính nhân văn cao cả là đề cập đến tính
lương thiện, tư tưởng đề cao vai trò của con
người, ca ngợi con người, muốn giải phóng
con người khỏi cuộc sống bần hàn, cuộc
sống bị áp bức bị bóc lột.
Nội dung chủ nghĩa mác Lênin đề cập đến
rất nhiều lĩnh vực, tri thức khác nhau.
Những tri thức này thuộc khoa học tự
nhiên, khoa học xã hội, khoa học nhân
văn, thuộc cả khoa học cơ bản, khoa học
ứng dụng, khoa học dự báo,… Song nhìn
chung, chủ nghĩa Mác-Lênin được cấu
thành từ ba bộ phận lý luận cơ bản có
quan hệ hữu cơ với nhau:
* BA BỘ PHẬN CẤU THÀNH
CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN TRIẾT KINH TẾ CNXH HỌC CHÍNH TRỊ KHOA HỌC M-LN M-LN
* TRIẾT HỌC M-LN: Lý luận nghiên cứu
những quy luật vận động, phát triển chung
nhất của TN, XH và TD; xây dựng TGQ và
PPL chung nhất của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng.
Trả lời cho những câu hỏi:
+ Bản chất của thế giới này là gì?
+ Vạn vật trong thế giới này sinh thành, chuyển hóa ra sao? + Xã hội là gì? + Con người là gì?
+ Cái gì đó làm cho con người xâu xé nhau, chà đạp nhau?
+ Cái gì làm cho con người gắn bó với nhau, giúp đỡ nhau?
+ Mỗi người có thể tự quyết định vận mệnh của mình hay không?
Nếu như mỗi người tự quyết định được vận mệnh
của mình thì tại sao ai cũng muốn sống sung sướng
nhưng mà cho đến nay còn có quá nhiều người khổ
đến mức như thế? Còn có quá nhiều người thiếu
lương thực, thiếu nhà ở, thiếu nước sạch, thiếu
những tư liệu sinh hoạt bình thường của cuộc sống
của con người ? Còn nếu như con người không thể
tự quyết định vận mệnh của mình thì lực lượng nào
đang chi phối vận mệnh của con người? Lực lượng
ấy ở đâu và con người phải đối xử với nó ra sao...?
→ Từ việc trả lời cho những câu hỏi vừa đề cập
ở trên triết học Mác-Lênin tìm ra những quy
luật chung nhất chi phối sự vận động, phát
triển của tự nhiên, xã hội và của tư duy. Nó
đóng vai trò định hướng về mặt thế giới quan,
phương pháp luận trong hoạt động nhận thức
và hoạt động thực tiễn của con người