1
MỖI THÁNG MỘT CHỦ ĐỀ
Phương pháp tọa độ
trong mặt phẳng
Thanh Hoá, tháng 04, năm 2017
2
3
Lời nói đầu.
Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng là một phần kiến thức quan trọng thường xuyên
là câu hỏi dùng để phân loại học sinh khá, giỏi trong đề thi. Đây là một chủ đề đã có rất
nhiều bài viết, tuy nhiên tác giả vẫn quyết định viết chủ đề này như một món quà tặng cho
các em học sinh lớp 10.
Các bài trong tài liệu được phân bài theo chương trình trong sách giáo khoa hiện
hành rất thuận tiện cho bạn đọc và đặc biệt là các em học sinh đang học phần này tham
khảo! Trong tài liệu tác giả có đưa ra các ví dụ minh họa ở các mức độ khác nhau kèm với
đó là các bài tập đề nghị có hướng dẫn giải một số bài tập khó; đồng thời tác giả đưa ra 50
bài tập trắc nghiệm không đáp án để bạn đọc làm quen với cac bài tập trắc nghiệm!
Mặc dù trong quá trình biên soạn tác giả đã rất cố gắng để bài viết của mình được
hoàn thiện nhất. Tuy nhiên chắc chắn rằng đâu đó sẽ có những câu, những từ làm bạn đọc
thấy không hợp lý. Tác giả rất mong nhận được góp ý từ phía bạn đọc để bài viết được hoàn
thiện hơn.
Mọi góp ý từ phía bạn đọc xin gửi về cho tác giả qua hòm thư điện tử:
hoang.hoanglap@gmail.com, mạng xã hội Facebook: www.facebook.com.hoang.gd.7
hoặc ĐT: 0936.407.353.
Qúy thầy cô cần mua file word xin vui lòng liên hệ cho tác giả theo địa chỉ trên!
Thanh Hoá, ngày 15, tháng 04, năm 2017
Nguyễn Bá Hoàng
4
Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng
Bài 1. Viết phương trình đường thẳng
I. Nội dung kiến thức.
1. Một số kiến thức về vectơ và toạ độ:
Giá của một vecto là đường thẳng đi qua điểm đầu và điểm cuối của vectơ đó.
Cho hai điểm A, B thì
( ; ),
B A B A
AB x x y y
22
( ) ( ) .
B A B A
AB AB x x y y
Nếu M là trung điểm của đoạn thẳng AB thì
;.
22
A B A B
MM
x x y y
xy


Nếu G là trọng tâm của tam giác ABC thì
;.
33
A B C A B C
GG
x x x y y y
xy

. . .cos( , ),u v u v u v
nếu
uv
thì
. 0;0 ( , ) 180 .u v u v

2. Vectơ chỉ phương của đường thẳng: Vectơ
u
được gọi là vectơ chỉ phương của đường thẳng d
nếu nó có giá song song hoặc trùng với đường thẳng d.
3. Vectơ pháp tuyến của đường thẳng: Vectơ
n
được gọi là vectơ pháp tuyến của đường thẳng d
nếu nó có giá vuông góc với đường thẳng d.
4. Phương trình tham số của đường thẳng: Đường thẳng d có vectơ chỉ phương
( ; )u a b
và đi
qua điểm
thì có phương trình tham số là:
0
0
,
x x at
y y bt


ở đây t chính là tham số.
5. Phương trình chính tắc của đoạn thẳng: Đường thẳng d có vectơ chỉ phương
( ; )u a b
và đi
qua điểm
00
( ; )M x y
thì có phương trình tham số là:
00
,
x x y y
ab

chú ý rằng phương trình chính
tắc của đoạn thẳng chỉ được viết khi
0.ab
6. Phương trình tổng quát của đường thẳng:
Đường thẳng d có vectơ pháp tuyến
( ; )n a b
và đi qua điểm
00
( ; )M x y
thì có phương
trình tổng quát là:
00
( ) ( ) 0.a x x b y y
5
Cho đường thẳng
: 0.d ax by c
Nếu đường thẳng
'd
song song với đường thẳng d thì phương trình đường thẳng
'd
có dạng
' 0.ax by c
Nếu đường thẳng
''d
vuông góc với đường thẳng d thì phương trình đường thẳng
''d
có dạng
'' 0.bx ay c
7. Phương trình đường thẳng theo đoạn chắn: Đường thẳng d đi qua hai điểm
( ;0), (0; )A a B b
với
0ab
có phương trình là:
1 0.
xy
ab
8. Phương trình đường thẳng theo hệ số góc:
Đường thẳng d có hệ số góc k và đi qua điểm
00
( ; )M x y
thì có phương trình theo hệ số góc
là:
00
( ) ,y k x x y
chú ý rằng những đường thẳng song song với trục tung không viết
được phương trình theo hệ số góc.
Góc giữa đường thẳng d và trục Ox: Đường thẳng d
cắt trục Ox tại M, Mt là tia nằm phía trên trục Ox thì
xMt
là góc giữa đường thẳng d và trục Ox và ta
cần lưu ý rằng
tan .k
Đường thẳng d nếu có hệ số góc là k thì nó có vectơ
chỉ phương là
(1; )uk
và vectơ pháp tuyến là
( ; 1).vk
Cho đường thẳng d có hệ số góc là k và đường thẳng
'd
có hệ số góc là
'k
nếu:
'dd
thì
. ' 1.kk 
' // dd
thì
'.kk
9. Lưu ý: Khi đề bài yêu cầu viết phương trình đường thẳng mà không nói gì ta viết phương trình
tổng quát.
10. Vị trí tương đối của hai đường thẳng: Cho hai đường thẳng
:0
.
': ' ' ' 0
d ax by c
d a x b y c
Để xét vị trí tương đối của d và
'd
ta xét số nghiệm của hệ phương trình sau:
0
' ' ' 0
ax by c
a x b y c
(I)
Hệ (I) có một nghiệm thì d và
'd
cắt nhau.
Hệ (I) vô nghiệm thì d và
'd
song song với nhau.
Hệ (I) có vô số nghiệm thì d và
'd
trùng nhau.
Nếu
' ' ' 0abc
thì:
d và
'd
cắt nhau khi và chỉ khi
.
''
ab
ab
d và
'd
song song với nhau khi và chỉ khi
.
' ' '
a b c
a b c

d và
'd
trùng nhau khi và chỉ khi
.
' ' '
abc
abc

O
x
y
t
M
6
II. Ví dụ minh hoạ.
Ví dụ 1. Cho hai điểm
( 1;2), (2;3).MN
a. Tìm vecto chỉ phương và vecto pháp tuyến của đường thẳng MN;
b. Viết phương trình chính tắc, tham số của đường thẳng MN.
Lời giải
a. Ta có vecto
MN
chính là vectơ chỉ phương của đường thẳng MN nên :
(2 ( 1);3 2) (3;1)
MN MN
uu
Vectơ pháp tuyến của đường thẳng MN ta lấy được ngay là
( 1;3)
MN
n 
b. Do đường thẳng MN đi qua
( 1;2)M
và có vectơ chỉ phương
(3;1)
MN
u
nên ta có :
Phương trình tham số của đường thẳng MN là :
3 ( 1) 3
1 2 1 2
x t x t
y t y t



Phương trình chính tắc của đường thẳng MN là :
( 1) 2 1 2
3 1 3 1
x y x y
Ví dụ 2. Cho đường thẳng
có phương trình tham số:
12
.
3
xt
yt

a. Viết phương trình tổng quát của
;
b. Viết phương trình chính tắc của đường thẳng d đi qua điểm
(2;3)M
và song song với
;
c. Viết phương trình tổng quát của đường thẳng l đi qua điểm
(4;2)N
và vuông góc với
.
Lời giải
a. Đường thẳng
có vectơ chỉ phương là
(2; 1)u 
nên có vectơ pháp tuyến là
(1;2).n
Chọn tham số
0t
ta có ngay điểm
(1; 3)A
nằm trên
.
Phương trình tổng quát của đường thẳng
là :
1.( 1) 2. ( 3) 0 2 5 0x y x y
b. Do đường thẳng d song song với
nên đường thẳng d có vectơ chỉ phương là
(2; 1).
d
u 
Phương trình chính tắc của đường thẳng d là :
23
21
xy
c. Đường thẳng l vuông góc với
nên có vectơ pháp tuyến là
(2; 1).
l
n 
Phương trình tổng quát của đường thẳng l là :
2( 4) 1( 2) 0 2 6 0x y x y
Ví dụ 3. Cho tam giác ABC với
( 1;2), (2;3), (4;6).A B C
a. Viết phương trình đường trung tuyến của tam giác kẻ từ B;
b. Tìm toạ độ trực tâm của tam giác ABC.
Lời giải
7
a. Gọi D là trung điểm của AC, ta có toạ độ của điểm D là :
3
;4 .
2
D



Ta có
31
2;4 3 ;1
22
BD
nên vectơ pháp tuyến của đường
thẳng BD là :
(2;1).
BD
n
Phương trình đường thẳng BD là :
2( 2) 1( 3) 0 2 7 0x y x y
b. Gọi H là trực tâm của tam giác ABC.
Ta có
(2;3)BC
là vectơ pháp tuyến của đường thẳng AH nên đường thẳng AH có phương trình
là :
2( 1) 3( 2) 0 2 3 4 0.x y x y
Ta có
(5;4)AC
là vectơ pháp tuyến của đường thẳng BH nên
đường thẳng BH có phương trình là :
5( 2) 4( 3) 0 5 4 22 0.x y x y
Suy ra toạ độ điểm H là nghiệm của hệ phương trình sau :
2 3 4 0
50 24
;
5 4 22 0
77
xy
H
xy



Ví dụ 4. Cho tam giác ABC có đỉnh
( 2; 4)C 
và trọng tâm
(0;4).G
Hãy viết phương trình đường thẳng
AB biết rằng
(2;2)M
là trung điểm của cạnh BC.
Lời giải
Vì
(2;2)M
là trung điểm của cạnh BC nên ta có:
( 2)
2
2.2 2 6
2
(6;8).
( 4) 2.2 4 8
2
2
B
B
BB
x
x
B
yy



Vì G là trọng tâm tam giác ABC nên
2AG GM
0 2(2 0) 4
( 4;8).
4 2(2 4) 8
AA
AA
xx
A
yy



Ta có:
(10;0)AB
nên vectơ pháp tuyến của đường thẳng AB là:
(0;1).
AB
n
Phương trình đường thẳng AB là:
0( 4) 1( 8) 8 0x y y
Ví dụ 5. Cho đường thẳng d có hệ số góc bằng
3
và
(1;2)A
nằm trên d.
a. Lập phương trình tham số của đường thẳng d;
b. Lập phương trình tổng quát của đường thẳng d.
Lời giải
a. Đường thẳng d có hệ số góc bằng
3
nên có vectơ chỉ phương là
(1; 3).
Đường thẳng d đi qua điểm
(1;2)A
và có vectơ chỉ phương là
(1; 3)
nên có phương trình tham
số là :
1
23
xt
yt


b. Đường thẳng d có hệ số góc bằng
3
nên có vectơ pháp tuyến là
(3;1).
8
Đường thẳng d đi qua điểm
(1;2)A
và có vectơ pháp tuyến là
(3;1)
nên có phương trình tổng
quát là :
3( 1) 1( 2) 0 3 5 0x y x y
Ví dụ 6. Hãy viết phương trình tổng quát của đường thẳng d đi qua
(2; 5)A
và nó tạo với trục Ox một
góc
.

Lời giải
Hệ số góc của đường thẳng d là
3
tan60 .
3
k

Phương trình đường thẳng d là :
3
( 2) 5 3 3 15 2 3
3
y x x y
Ví dụ 7. Cho đường thẳng d cắt trục Ox, Oy lần lượt tại A, B. Biết rằng
(1;0)A
và
45 .BAO
Hãy viết
phương trình đường thẳng d.
Lời giải
Gọi
là góc giữa đường thẳng d và trục Ox.
Trường hợp 1 :
180 180 45 135 .

BAO
Suy ra hệ số góc của đường thẳng d là:
tan135 1.k
Đường thẳng d có hệ số góc
1k 
và đi qua
(1;0)A
nên
có phương trình là:
1( 1) 0 1 0y x x y
Trường hợp 2 :
45 .BAO

Suy ra hệ số góc của đường thẳng d là :
tan45 1.k

Đường thẳng d có hệ số góc
1k
và đi qua
(1;2)A
nên có
phương trình đường thẳng d là :
1( 1) 0 1 0y x x y
Ví dụ 8. Đường thẳng d đi qua
( 1; 5)M 
cắt trục Ox, Oy lần lượt tại A, B sao cho
2.OA OB
Hãy viết
phương trình đường thẳng d.
Lời giải
Cách 1 : Sử dụng phương trình đường thẳng dạng hệ số góc.
Gọi
là góc giữa đường thẳng d và trục Ox.
Do tam giác OAB vuông tại O nên ta có:
1
tan .
2
OB
BAO
OA

Trường hợp 1 :
1
180 tan .
2
BAO

Đường thẳng d có hệ số góc bằng
1
2
và đi qua
( 1; 5)M 
nên
có phương trình là :
1
( 1) 5 2 11 0
2
y x x y
Trường hợp 2 :
1
tan .
2
BAO

Đường thẳng d có hệ số góc bằng
1
2
và đi qua
( 1; 5)M 
nên có phương
trình là :
1
( 1) 5 2 9 0
2
y x x y
y
(1;0)A
x
d
B
O
(1;0)A
x
B
O
d
y
9
Cách 2 : Sử dụng phương trình đoạn chắn.
Giả sử
( ;0), (0; ); 0A a B b ab
phương trình đường thẳng AB là:
10
xy
bx ay ab
ab
(1).
Do
2OA OB
nên
2
2.
2
ab
ab
ab


Trường hợp 1 :
Nếu
2ab
ta có
2
(1) 2 2 0 2 2 0bx by b x y b
(2).
Do
( 1; 5)M 
nằm trên d nên
1 2.( 5) 2 0 2 11.bb
Thay vào (2) ta được phương trình
đường thẳng d là:
2 11 0xy
Trường hợp 2 :
Nếu
2ab
ta có
2
(1) 2 2 0 2 2 0bx by b x y b
(3).
Do
( 1; 5)M 
nằm trên đường thẳng d nên
1 2.( 5) 2 0 2 9.bb
Thay vào (3) ta được
phương trình đường thẳng d là:
2 9 0xy
Ví dụ 9. Hãy lập phương trình đường thẳng qua
(2;1)M
và cắt trục Ox, Oy lần lượt tại A, B sao cho diện
tích tam giác OAB bằng 4.
Lời giải
Giả sử d là đường thẳng cần lập phương trình. Gọi
( ;0), (0; )A a B b
lần lượt là giao điểm của đường thẳng d với
trục Ox, Oy.
Ta có phương trình đường thẳng d là:
1 0.
xy
ab
Do điểm
(2;1)M
nằm trên đường thẳng d nên:
21
1 0 2 0a b ab
ab
(1).
Ta có:
8
4 . 8 . 8 8 .
8
ABC
ab
S OAOB a b ab
ab

Trường hợp 1 : Nếu
8ab
thay vào (1) ta có:
2
8
8
2
.
8
8
4
2 8 0
( 2) 0
b
a
a
b
b
a
b
b
b
b



Suy ra phương trình đường thẳng d là:
1 0 2 4 0
42
xy
xy
Trường hợp 2 : Nếu
8ab 
thay vào (1) ta có:
2
8 4 2
8
8
22
22
.
8
8
8 4 2
2 8 0
4 4 0
22
a
a
b
b
a
b
b
a
a
b
bb
b
b
b




Do đó phương trình đường thẳng d là:
1 2 2 2 2 4 0 1 2 2 2 2 4 0x y x y
O
x
dd
( ;0)Aa
(0; )Bb
y
10
Ví dụ 10. Cho hai điểm
(3;1)M
và
(2; 2).I
Viết phương trình đường thẳng d đi qua M và cắt trục Ox,
Oy lần lượt tại A và B sao cho tam giác IAB cân tại I.
Lời giải
Giả sử đường thẳng d cắt trục Ox, Oy lần lượt tại
( ;0), (0; ), 0.A a B b ab
Phương trình đường thẳng d có dạng:
1.
xy
ab

Do d đi qua
(3;1)M
nên
31
1
ab

(1).
Gọi N là trung điểm của AB thì
;.
22
ab
N



Vì tam giác ABC cân tại I nên
.IN AB
Do đó:
22
44
. 0 ; .( ; ) 0 4 4 0
22
ab
IN AB a b a a b b




( )( 4)
4
ab
a b b a
ab


Trường hợp 1 :
ab
thay vào (1) ta có:
31
1 2 2.ba
bb
Suy ra phương trình đường thẳng d là:
1 2 0
22
xy
xy
Trường hợp 2 :
4ab
thay vào (1) ta có:
22
26
31
1 3 4 4 4
2 2
4
ba
b b b b b
ba
bb
(tho¶ m·n)
(lo¹i)
Với
6, 2ab
ta có phương trình đường thẳng d là:
1 3 6 0
62
xy
xy
Ví dụ 11. Cho đường thẳng
: 2 1,d y x
viết phương trình đường thẳng
'd
đi qua điểm B là điểm đối
xứng của điểm
(0; 5)A
qua đường thẳng d và song song với đường thẳng
3 2.yx
Lời giải
Đường thẳng AB vuông góc với đường thẳng d nên ta có:
1
.2 1 .
2
AB AB
kk
Phương trình đường thẳng AB là:
11
( 0) 5 5.
22
y x y x
Vì A và B đối xứng nhau qua đường thẳng d nên trung điểm N của chúng sẽ là giao điểm của hai
đường thẳng d và AB.
Suy ra toạ độ của điểm N là nghiệm của hệ phương trình:
21
12 19
;.
1
55
5
2
yx
N
yx




Từ đó ta tính được
24 13
;.
55
A




Đường thẳng
'd
song song với đường thẳng
32yx
nên
'
3.
d
k 
Phương trình đường thẳng
'd
là:
24 13
3 3 17
55
y x y x



11
III. Bài tập đề nghị.
1. Cho tam giác ABC trong mặt phẳng toạ độ Oxy với
(2;3), ( 1;4), (3;6).A B C
a. Viết phương trình tổng quát đường trung tuyến kẻ từ C;
b. Tìm toạ độ của điểm H là chân đường cao kẻ từ A.
2. Hãy xác định đường thẳng đi qua điểm
(1;2),A
cắt trục hoành tại B, cắt trục tung tại C sao cho
2.OB OC
3. Tìm phương trình các đường thẳng chứa các cạnh của tam giác ABC biết tam giác có hai đỉnh
( 1;2), (2;4)AB
và trọng tâm
(2;3).G
4. Lập phương trình ba đường trung trực của một tam giác có trung điểm các cạnh lần lượt là
( 1;0),M
(4;1), (2;4).NP
5. Cho
(1;2)M
hãy lập phương trình của đường thẳng qua M và chắn trên hai trục toạ độ hai đoạn có
độ dài bằng nhau.
6. Cho tam giác ABC có toạ độ các đỉnh là
(0;2), ( 1;3), (4;1).A B C
Đường thẳng d cắt trục Ox, Oy
lần lượt tai M, N sao cho
4.OM ON
Hãy viết phương trình đường thẳng d biết rằng nó đi qua
trọng tâm G của tam giác ABC.
7. A và B lần lượt là giao điểm của đường thẳng d với trục Ox và Oy. Biết rằng
60ABO 
và đường
thẳng d đi qua
11
;.
23
C



8. Cho đường thẳng d:
2 4 0.xy
Hãy lập phương trình đường thẳng AO biết rằng O là gốc toạ
độ và A là hình chiếu của điểm
(1;2)B
lên đường thẳng d.
9. Cho tam giác ABC có toạ độ đỉnh là
(1;2), (3;2), (2; 3).A B C
a. Viết phương trình đường trung trực của đoạn thẳng AB;
b. Viết phương trình đường trung tuyến đi qua đỉnh C;
c. Viết phương trình đường cao ứng với cạnh BC;
d. Viết phương trình đường trung bình của tam giác ABC cắt các cạnh AB và AC.
10. Cho hai điểm
(0; 2)M
và
(1;4).I
Viết phương trình đường thẳng d đi qua M và cắt trục Ox, Oy
lần lượt tại A và B sao cho tam giác IAB cân tại I.
11. Hai cạnh AB, AC của tam giác ABC có phương trình lần lượt là
3 2 1 0xy
và
1 0.xy
Đường trung tuyến ứng với cạnh AB có phương trình là
2 1 0.xy
Viết phương trình của cạnh
BC.
12. Một cạnh của tam giác có phương trình
2 7 0.xy
Hai đường trung tuyến ứng với hai cạnh còn
lại có phương trình
50xy
và
2 11 0.xy
Hãy viết phương trình hai cạnh còn lại của tam
giác.
13. Xét vị trí tương đối của các cặp đường thẳng sau đây:
a.
2 5 3 0xy
và
3 7 8 0;xy
b.
3 5 0xy
và
36
;
1
2
2
xt
yt


12
c.
54
22
xt
yt

và
1 2 '
;
7 3 '
xt
yt


14. Tìm phương trình đường thẳng chứa các cạnh của tam giác ABC biết rằng tam giác có hai đỉnh
( 1;2), (2;4)AB
và trọng tâm
(2;3).G
15. Cho tam giác ABC, biết phương trình đường thẳng
: 3 11 0,AB x y
đường cao
:3 7 15 0,AH x y
đường cao
:3 5 13 0.BH x y
Tìm phương trình đường thẳng chứa hai
cạnh còn lại của tam giác.
16. Cho tam giác ABC có
( 2;3)A
và hai đường trung tuyến qua điểm B và điểm C lầ lượt là
2 1 0, 4 0.x y x y
Hãy viết phương trình ba đường thẳng chứa ba cạnh của tam giác.
17. Lập phương trình đường thẳng d đi qua
(6;4)P
và tạo với hai trục toạ độ một tam giác có diện tích
bằng 2.
18. Lập phương trình đường thẳng d đi qua
(2;3)Q
và cắt tia Ox, Oy tại hai điểm M (có hoành độ
dương), N (có tung độ dương) sao cho
OM ON
nhỏ nhất.
19. Cho hai đường thẳng
12
:2 2 0, : 3 0d x y d x y
và điểm
(3;0).M
Viết phương trình
đường thẳng
qua M, cắt
1
d
và
2
d
lần lượt tại A và B sao cho M là trung điểm của đoạn thẳng
AB.
20. Cho điểm
(3;1).M
Viết phương trình đường thẳng d đi qua M cắt các tia Ox và Oy lần lượt tại A
(có hoành độ dương) và B (có tung độ dương) sao cho
3OA OB
nhỏ nhất.
21. Cho hai đường thẳng
12
: 2 2 0, :2 3 17 0.d x y d x y
Đường thẳng d đi qua giao điểm của
1
d
và
2
d
cắt hai tia Ox và Oy lần lượt tại A và B. Viết phương trình đường thẳng d sao cho
22
11
OA OB
nhỏ nhất.
22. Cho điểm
(2;4).M
Viết phương trình đường thẳng qua M cắt trục Ox tại A (có hoành độ dương),
cắt trục Oy tại B (có tung độ dương) sao cho:
a.
OA OB
đạt giá trị nhỏ nhất;
b. Diện tích tam giác OAB nhỏ nhất.
13
Bài 2. Khoảng cách và góc
I. Nội dung kiến thức.
1. Khoảng cách từ một điểm đến một đường thẳng: Khoảng cách từ điểm
00
( ; )M x y
đến đường
thẳng
:0d ax by c
được tính theo công thức
00
22
( , ) .
ax by c
d M d
ab

2. Phương trình đường phân giác của các góc tạo bởi hai đường thẳng cắt nhau: Cho đường hai
đường thẳng cắt nhau
1 1 1 1 2 2 2 2
: 0, : 0,d a x b y c d a x b y c
khi đó phương trình hai đường
phân giác của các góc tạo bởi hai đường thẳng
1
d
và
2
d
là:
1 1 1 2 2 2
2 2 2 2
1 1 2 2
.
a x b y c a x b y c
a b a b


3. Vị trí tương đối của hai điểm với một đường thẳng trên mặt phẳng: Cho hai điểm
( ; ),
AA
A x y
( ; )
BB
B x y
và đường thẳng
: 0.d ax by c
Khi đó:
Nếu
0
A A B B
ax by c ax by c
thì A và B nằm khác phía so với đường thẳng d trên
mặt phẳng.
Nếu
0
A A B B
ax by c ax by c
thì A và B nằm cùng phía so với đường thẳng d trên
mặt phẳng.
4. Góc giữa hai đường thẳng:
Cho đường hai đường thẳng
1 1 1 1 2 2 2 2
: 0, : 0,d a x b y c d a x b y c
khi đó góc giữa hai
đường thẳng
1
d
và
2
d
được xác định qua công thức:
1 2 1 2
12
2 2 2 2
1 1 2 2
cos( , ) .
.
a a bb
dd
a b a b

1
d
và
2
d
vuông góc với nhau khi và chỉ khi
1 2 1 2
0.a a bb
Cho đường thẳng
1
d
có hệ số góc
1
k
và
2
d
có hệ số góc
2
k
thì ta có:
12
12
12
tan( , ) .
1
kk
dd
kk
12
0 ( , ) 90 .dd


5. Lưu ý: Bạn đọc cần phân biệt rõ các khái niệm góc giữa hai vecto,góc giữa hai đường thẳng và
các góc tạo bởi hai đường thẳng cắt nhau.
14
II. Ví dụ minh hoạ.
Ví dụ 1. Cho đường thẳng
:2 3 1 0d x y
và điểm
( 1;3).A
a. Tính khoảng cách từ điểm A đến đường thẳng d.
b. Tìm phương trình đường thẳng
'd
đi qua A và cách điểm
(2;5)B
khoảng cách bằng 3.
Lời giải
a. Khoảng cách từ điểm A đến đường thẳng d là :
22
2( 1) 3.3 1
10 13
( , ) ( , )
13
2 ( 3)
d A d d A d

b. Phương trình
'd
có dạng:
0.ax by c
Do
'Ad
nên :
( 1) 3 0 3a b c c a b
(1).
Hơn nữa
22
25
( , ') 3 3
a b c
d B d
ab

(2).
Thay (1) vào (2) ta có :
2
22
0
32
3 5 12 0 .
12
5
b
ab
b ab
a
b
ab
Với
0b
thay vào (1) ta có
': 0 ': 1 0c a d ax a d x
Với
12
5
a
b
ta chọn
5, 12ab
thay vào (1) ta đươc:
5 3.12 31 ':5 12 31 0c d x y
Ví dụ 2. Hãy viết phương trình đường thẳng di qua điểm
(2;5)M
và cách đều
( 1;2)A
và
(5;4).B
Lời giải
Cách 1 :
Trường hợp 1 : đường thẳng cần tìm đi qua M và song song với
AB.
Khi đó
(6;2)AB
là vectơ chỉ phương của đường thẳng d suy
ra vectơ pháp tuyến của đường thẳng d là :
(1; 3).
Phương trình đường thẳng cần tìm là :
1( 2) 3( 5) 0 3 13 0x x x y
Trường hợp 2 : Đường thẳng cần tìm đi qua M và đi qua trung điểm D của đoạn thẳng AB.
Ta có
(2;3)D
nên
(0; 2)MD 
suy ra vectơ pháp tuyến của đường thẳng
d
là:
(1;0).
Phương trình đường thẳng cần tìm là :
1( 2) 0( 5) 0 2 0x y x
Cách 2 :
Gọi phương trình đường thẳng d cần tìm là
0ax by c
(1).
Do
(2;5)Md
nên ta có :
2 5 0 2 5 .a b c c a b
Thay
25c a b
vào (1) ta có
phương trình đường thẳng d trở thành:
2 5 0ax by a b
(2).
Vì d cách đều hai điểm A và B nên :
2 2 2 2
( 1) 2 2 5 5 4 2 5
3 3 3
a b a b a b a b
a b a b
a b a b

15
2 2 2 2 2
0
9 18 9 9 6 8 24 0 .
3
b
a ab b a ab b b ab
ba

Trường hợp 1 : Với
0b
thay vào (2) ta được phương trình đường thẳng d là :
0 2 5.0 0 2 0 2 0ax y a ax a x
Trường hợp 2 : Với
3ba
ta chọn
1, 3ab
thay vào (2) ta được phương trình dường thẳng
d là :
1 3 2 5.( 3) 0 3 13 0x y x y
Ví dụ 3. Cho các đường thẳng
12
:2 5 0, :3 6 1 0.d x y d x y
Gọi A là giao điểm của
1
d
và
2
.d
a. Tìm số đo góc giữa
1
d
và
2
;d
b. Tìm đường thẳng d đi qua điểm
(2; 1)M
cắt
12
,dd
lần lượt tại
,BC
sao cho tam giác ABC cân
đỉnh A.
Lời giải
a. Ta có :
1 2 1 2
2 2 2 2
2.3 1.6
cos( , ) 0 ( , ) 90
2 ( 1) . 3 6
d d d d
b. Giả sử đường thẳng d có phương trình tổng quát là
0ax by c
(1).
Do
(2; 1)Md
nên
2 0 2a b c c b a
(2).
Do tam giác ABC cân tại A nên
12
2 2 2 2 2 2 2 2
2 3 6
( , ) ( , )
2 ( 1) . 3 6 .
a b a b
d d d d
a b a b

2 2 3
2 3 6
22
2 2 3
5 3 5
a b a b a b
a b a b
a b a b
a b a b a b




Trường hợp 1 : Nếu
3ab
chọn
13ba
thay vào (2) ta có:
2 1 2.3 5.a b a
Thay vào (1) ta được phương trình đường thẳng d là :
3 5 0xy
Trường hợp 2 : Nếu
3ab
chọn
13ab
thay vào (2) ta có :
2 3 2.1 5.a b a
Thay vào (1) ta được phương trình đường thẳng d là:
3 5 0xy
Ví dụ 4. Cho đường thẳng
: 2 4 0d x y
và điểm
(1;2).M
a. Tìm số đo góc giữa đường thẳng d và đường thẳng
': 3 6 0.d x y
b. Tìm phương trình đường thẳng qua M hợp với d một góc bằng
60 .
Lời giải
a. Ta có :
1 2 1 2
2 2 2 2
1.1 2.( 3)
2
cos( , ) ( , ) 45
2
1 2 . 1 ( 3)
d d d d

b. Đường thẳng
2
d
qua
(1;2)M
hợp với d một góc
60
có phương trình tổng quát là
0.ax by c
Vì
2
(1;2) 2 0 2M d a b c c a b
(1)
Lại có :
22
2
2 2 2 2
1. 2.
1
( , ) 60 16 11 0 8 5 3 .
2
1 2 .
ab
d d a ab b a b
ab

Trường hợp 1 : Với
8 5 3ab
chọn
1 8 5 3;(1) 10 5 3.b a c
Suy ra
: 8 5 3 10 5 3 0d x y
Trường hợp 2 : Với
8 5 3ab
chọn
1 8 5 3;(1) 10 5 3.b a c
16
Suy ra
: 8 5 3 10 5 3 0d x y
Ví dụ 5. Cho tam giác ABC với
(3;3), ( 1;2), (4;1).A B C
a. Tìm số đo góc
.BAC
b. Tìm số đo góc tạo thành từ hai đường thẳng AB và AC.
Lời giải
a. Ta có :
( 4; 1), (1; 2).AB AC
Mà
2 2 2 2
4.1 ( 1).( 2) 2
cos cos( , ) cos 102 32'
85
( 4) ( 1) . 1 ( 2)
BAC AB AC BAC BAC
b. Ta có :
2 2 2 2
4.1 ( 1).( 2)
2 85
cos( , ) cos( , ) cos( , )
85
( 4) ( 1) . 1 ( 2)
AB AC AB AC AB AC
( , ) 77 28'AB AC

Ví dụ 6. Cho các cạnh của tam giác ABC có phương trình:
: 4 0, :3 5 4 0, :7 12 0.AB x y BC x y CA x y
a. Viết phương trình đường phân giác trong góc A;
b. Chứng minh rằng điểm O nằm trong tam giác ABC.
Lời giải
Toạ độ điểm A là nghiệm của hệ phương trình :
40
(1;5).
7 12 0
xy
A
xy

Toạ độ điểm B là nghiệm của hệ phương trình :
40
( 3;1).
3 5 4 0
xy
B
xy


Toạ độ điểm A là nghiệm của hệ phương trình :
3 5 4 0
(2; 2).
7 12 0
xy
C
xy

a. Phương trình đường phân giác trong và ngoài của góc A là :
2 2 2
5( 4) 7 12 3 16 0 (1)
4 7 12
5( 4) (7 12) 3 2 0 (2)
1 ( 1) 7 1
x y x y x y
x y x y
x y x y x y



Thay toạ độ điểm B và C vào vế trái của phương trình (1) ta được:
3 3 16 16
và
2 6 16 20
Suy ra B và C ở cùng phía đối với đường thẳng có phương trình
(1), do vậy phương trình đường phân giác trong góc A là :
3 2 0xy
b. Thay lần lượt toạ độ của O vào vế trái phương trình của các đường
thẳng AB, BC, CA ta được:
4,4, 12.
Thay lần lượt toạ độ của C, A, B vào vế trái của các đường thẳng AB, BC, CA ta được:
8,32, 32.
Như vậy O và A nằm cùng phía so với đường thẳng BC, O và B nằm cùng phía so với đường thẳng
AC, O và C nằm cùng phía so với đường thẳng AB nên O nằm trong tam giác ABC.
Ví dụ 7. Hãy viết phương trình tham số của đường thẳng
'd
đi qua điểm
( 1;2)A
và tạo với đường thẳng
23
:
2
xt
d
yt


góc
60 .
Lời giải
17
Gọi
( ; )u a b
là vecto chỉ phương của đường thẳng
'.d
Do đường thẳng
'd
tạo với đường thẳng d góc
60
nên :
2 2 2
2 2 2 2 2 2
3 2 3 2
1
cos60 13( ) 4(3 2 )
2
3 2 . 13.
a b a b
a b a b
a b a b

22
24 507
23
23 48 3
24 507
23
ab
a ab b
ab
Trường hợp 1 :
24 507
23
ab
chọn
24 507
1,
23
ba
ta được phương trình của đường
thẳng
'd
là:
24 507
1
23
2
xt
yt

Trường hợp 2 :
24 507
23
ab
chọn
24 507
1,
23
ba
ta được phương trình của đường
thẳng
'd
là:
24 507
1
23
2
xt
yt

Ví dụ 8. Cho
(5;1),M
viết phương trình đường thẳng d qua M và tạo với đường thẳng
': 2 4d y x
góc
45 .
Lời giải
Gọi k và
'k
theo thứ tự là hệ số góc của hai đường thẳng d và
'd
thì
' 2.k 
Ta có :
3
'2
tan( , ') tan45 1 1 .
1
1 . ' 1 2
3
k
k k k
kk
k k k
k


Trường hợp 1 : Với
3k
ta có phương trình đường thẳng d là:
3( 5) 1 3 14 0y x x y
Trường hợp 2 : Với
1
3
k 
ta có phương trình đường thẳng d là:
1
( 5) 1 3 8 0
3
y x x y
III. Bài tập đề nghị.
18
23. Cho các điểm
(2;5), (5;1).PQ
Hãy lập phương trình đường thẳng d đi qua P sao cho khoảng cách
từ Q đến d bằng 3.
24. (Khối A năm 2006) Cho các đường thẳng
12
: 3 0, : 4 0,d x y d x y
3
: 2 0.d x y
Tìm
toạ độ điểm M nằm trên đường thẳng
3
d
sao cho khoảng cách từ M đến
1
d
bằng hai lần khoảng
cách từ M đến
2
.d
25. (ĐH DL Công Nghệ năm 1999) Tìm phương trình đường thẳng qua
( 2;3)M
và cách đều hai
điểm
( 1;0), (2;1).AB
26. Cho hai đường thẳng
12
:2 1 0, : 2 7 0.d x y d x y
Lập phương trình đường thẳng d đi qua
gốc toạ độ sao cho d tạo với
12
,dd
một tam giác cân có đỉnh là giao điểm của
1
d
và
2
.d
27. Viết phương trình đường thẳng đi qua
(1;1)A
và cách
(3;6)B
một khoảng bằng 2.
28. Cho đường thẳng d có phương trình
8 6 5 0.xy
Viết phương trình đường thẳng
'd
song song
với d và cách d một khoảng bằng 5.
29. (ĐH Tây Nguyên khối D năm 2000) Hãy lập phương trình tổng quát của đường thẳng đi qua điểm
( 2;3)I
và cách đều hai điểm
(5; 1)A
và
(3;4).B
30. Cho điểm
(3;0)P
và hai đường thẳng
12
:2 2 0, : 3 0.d x y d x y
Gọi d là đường thẳng
qua P và cắt
12
,dd
lần lượt tại A, B sao cho
.PA PB
Viết phương trình đường thẳng d.
31. (Dự bị khối A năm 2004) Cho điểm
(0;2)A
và đường thẳng
: 2 2 0.d x y
Tìm toạ độ các điểm
B, C trên đường thẳng d sao cho tam giác ABC vuông tại B và
2.AB BC
32. (Khối B năm 2004) Cho
(1;1), (4; 3).AB
Tìm điểm C thuộc đường thẳng
: 2 1 0d x y
sao cho
khoảng cách từ C đến đường thẳng AB bằng 6.
33. Cho các đường thẳng
12
:2 2 0, :2 4 7 0.d x y d x y
a. Viết phương trình các đường phân giác của các góc tạo bởi
1
d
và
2
.d
b. Viết phương trình đường thẳng qua
(3;1)P
và cùng
12
,dd
tạo thành một tam giác cân tại đỉnh
là giao điểm của
1
d
và
2
.d
34. Cho đường thẳng
:2 3 5 0d x y
và hai điểm
(3; ), (6;2)M m N
với m là tham số. Tìm giá trị
của M để hai điểm M và N nằm trong cùng một nửa mặt phẳng bờ là d.
35. Cho đường thẳng
:3 4 6 0d x y
và các điểm
( 1;2), (2;3), ( 3; 4).A B C
Hãy cho biết đường
thẳng d cắt những cạnh nào của tam giác ABC.
36. Hãy tính diện tích tam giác OBC biết rằng
(4; 3), (12;5)BC
và O là gốc toạ độ.
37. Cho tam giác ABC có đỉnh
47
;.
55
A



Hai đường phân giác trong của góc B và góc C lần lượt có
phương trình
2 1 0xy
và
3 1 0.xy
Hãy viết phương trình cạnh BC của tam giác.
38. Lập phương trình đường phân giác góc nhọn giữa hai đường thẳng
1
: 3 6 0d x y
và
2
:3 2 0.d x y
Bài 3. Đường tròn
19
I. Kiến thức cần nhớ.
1. Phương trình đường tròn.
Phương trình đường tròn tâm
( ; )I a b
bán kính R là:
2 2 2
( ) ( ) .x a y b R
Phương trình
22
2 2 0x y ax by c
là phương
trình đường tròn khi
22
0a b c
và khi đó nó có
tâm
( ; ),I a b
bán kính
22
.R a b c
2. Vị trí tương đối giữa đường thẳng và đường tròn.
Cho đường tròn
2 2 2
( ):( ) ( )C x a y b R
và đường thẳng
: 0.d Ax By C
Khi đó
số giao điểm của đường thẳng d và đường tròn (C) là số nghiệm của hệ phương trình:
2 2 2
( ) ( )
(*).
0
x a y b R
Ax By C
Nếu hệ (*) vô nghiệm thì đường thẳng d và đường tròn (C) không có điểm chung.
Nếu hệ (*) có một nghiệm thì đường thẳng d và đường tròn (C) tiếp xúc với nhau.
Nếu hệ (*) có hai nghiệm thì đường thẳng d và đường tròn (C) cắt nhau.
Cho đường tròn (C) tâm
( ; ),I a b
bán kính R và đường thẳng
: 0.d Ax By C
Ta cũng
có thể xét vị trí tương đối giữa đường thẳng d và đường tròn (C) như sau:
Nếu
( , )d I d R
thì đường thẳng d và đường tròn (C) không có điểm chung.
Nếu
( , )d I d R
thì đường thẳng d và đường tròn (C) tiếp xúc với nhau.
Nếu
( , )d I d R
thì đường thẳng d và đường tròn (C) cắt nhau.
3. Vị trí tương đối giữa hai đường tròn.
Cho hai đương tròn:
22
( ): 2 2 0C x y ax by c
và
22
( '): 2 ' 2 ' ' 0.C x y a x b y c
Ta xét
hệ phưng trình sau:
22
22
2 2 0
2 ' 2 ' ' 0
x y ax by c
x y a x b y c
(*).
Nếu hệ (*) vô nghiệm thì
()C
và
( ')C
không có điểm chung.
Nếu hệ (*) có một nghiệm thì
()C
và
( ')C
tiếp xúc với nhau.
Nếu hệ (*) có hai nghiệm thì
()C
và
( ')C
cắt nhau.
4. Phương trình tiếp tuyến của đường tròn.
Tiếp tuyến tại điểm
00
( ; ) ( )M x y C
của đường tròn tâm
( ; )I a b
có phương trình:
0 0 0 0
( )( ) ( )( ) 0.x a x x y b y y
II. Ví dụ minh hoạ.
20
Ví dụ 1. Viết phương trình đương tròn đường kính AB với
(7; 3), (1;7).AB
Lời giải
Cách 1 :
Đường tròn đường kính AB nhận trung điểm I của AB là tâm và có bán kính
1
.
2
R AB
Ta có:
22
1 1 1
(4;2), (1 7) (7 3) .2 34 34.
2 2 2
I R AB
Suy ra phương trình đường tròn là:
22
( 4) ( 2) 34xy
Cách 2 :
Điểm
( ; )M x y
thuộc đường tròn đường kính AB khi và chỉ khi
.AM BM
Suy ra:
. 0 ( 7)( 1) ( 3)( 7) 0AM BM x x y y
22
8 4 14 0.x y x y
Như vậy phương trình đường tròn là:
22
8 4 14 0x y x y
Ví dụ 2. Viết phương trình của đường tròn trong các trường hợp sau:
a. Có tâm là điểm
(2;3)I
và đi qua
(3;6);M
b. Đi qua ba điểm
( 1; 2), (1;3), (2;1);A B C
c. Có tâm là điểm
(3; 2)I
và tiếp xúc với đường thẳng
6 8 17 0.xy
Lời giải
a. Bán kính của đường tròn là :
22
(3 2) (6 3) 10.R IM
Suy ra đường tròn tâm
(2;3)I
đi qua
(3;6)M
có phương trình là :
22
( 2) ( 3) 10xy
b. Cách 1:
Tâm của đường tròn qua ba điểm là giao điểm của các đường trung
trực của ba đoạn thẳng nối các điểm đó.
Trung điểm của AB là
1
0;
2
M



nên phương trình đường trung trực
của đoạn thẳng AB là :
1
2( 0) 5 0 4 10 5 0.
2
x y x y



Trung điểm của AC là
11
;
22
N



nên phương trình đường trung
trực của đoạn thẳng AC là :
11
3 3 0 0.
22
x y x y
Tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
4 10 5 0
55
;.
0
66
xy
I
xy





Bán kính của đường tròn là :
22
5 5 290
1 3 .
6 6 6
R IB
Phương trình đường tròn cần tìm là :
22
5 5 145
6 6 18
xy
21
Cách 2:
Gọi phương trình đường tròn đi qua ba điểm
,,A B C
là:
22
2 2 0.x y ax by c
Ta có hệ phương trình sau :
22
22
22
5
6
( 1) ( 2) 2.( 1) 2.( 2) 0
2 4 5
5
1 3 2.1 2.3 0 2 6 10 .
6
4 2 5
2 1 2.2 2.1 0
20
3
a
a b c
a b c
a b c a b c b
a b c
a b c
c



Suy ra phương trình đường tròn cần tìm là :
22
5 5 20
0
3 3 3
x y x y
Ví dụ 3. Viết phương trình đường tròn:
a. Đi qua hai điểm
(3;1), ( 1;3)AB
và có tâm nằm trên đường thẳng
3 2 0.xy
b. Có tâm nằm trên đường thẳng
:2 1 0d x y
và tiếp xúc với cả hai đường thẳng
1
:3 4 1 0d x y
và
2
:4 3 8 0.d x y
Lời giải
a. Tâm của đường tròn là giao của đường trung trực của doạn thẳng AB
và đường thẳng
3 2 0.xy
Phương trình đường trung trực của đoạn thẳng AB là :
4( 1) 2( 2) 0 2 0.x y x y
Toạ độ tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
20
(2;4)
3 2 0
xy
I
xy

b. Để đường tròn tiếp xúc với cả hai đường thẳng
1
d
và
2
d
thì
tâm của đường tròn phải nằm trên các tia phân giác của các
góc tạo bởi
1
d
và
2
.d
Như vậy tâm của đường tròn là giao
điểm của đường thẳng d các đường phân giác của các góc tạo
bởi
1
d
và
2
.d
Phương trình các đường phân giác là :
70xy
và
7 7 9 0.xy
Trường hợp 1:
Tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
2 1 0
8 13
;.
70
33
xy
I
xy




Bán kính của đường tròn là :
1
22
8 13
3. 4 1
33
31
( , ) .
15
34
d I d




Suy ra :
22
8 13 961
( ):
3 3 225
C x y
Trường hợp 2 :
22
Tâm J của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
2 1 0
2 11
;.
7 7 9 0
77
xy
I
xy




Bán kính của đường tròn là :
1
22
2 11
3. 4. 1
77
31
( , ) .
35
34
d I d




Suy ra :
22
2 11 961
( ):
7 7 1225
C x y
Ví dụ 4. Cho đường tròn
22
4
( ): 2 0
5
C x y x
và đường thẳng
: 2 3 0, .d mx y m m
Với
những giá trị nào của tam số m thì đường thẳng d và đường tròn (C) không có điểm chung.
Lời giải
Ta có
22
1
( ):( 1) ,
5
C x y
tâm
(1;0),I
bán kính
5
.
5
R
Đường tròn
()C
và đường thẳng d không có điểm chung nếu khoảng cách từ điểm I đến đường
thẳng d lớn hơn bán kính. Ta có :
2
2
2
2
2
0 2 3
5 6 9 1
( , ) 4 30 44 0 .
11
5 1 5
1
2
m
mm
mm
d I d R m m
m
m
m

Suy ra :
11
( ;2) ;
2
m

 


Ví dụ 5. Cho hai đường tròn
22
2 4 1 0x y x y
và
22
4 10 7 0.x y x y
Tìm toạ độ các giao
điểm của hai đường tròn trên.
Lời giải
Toạ độ các giao điểm của hai đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
22
2
22
74
2 4 1 0
50 74 25 0
4 10 7 0
xy
x y x y
yy
x y x y


59 7 119
50
37 119
50
x
y
hoặc
59 7 119
50
37 119
50
x
y
Như vậy toạ độ các giao điểm là :
59 7 119 37 119 59 7 119 37 119
; , ;
50 50 50 50
AB
Ví dụ 6. Viết phương trình đường tròn nội tiếp tam giác ABC biết phương trình các cạnh của tam giác là
:3 4 6 0, : 0, :4 3 1 0.AB x y BC y CA x y
Lời giải
Toạ độ của A là nghiệm của hệ phương trình :
3 4 6 0 2
( 2;3).
4 3 1 0 3
x y x
A
x y y



Tương tự ta tính được
1
(2;0), ;0 .
4
BC



23
Phương trình các đường phân giác trong và ngài của góc A là:
2 2 2 2
5 0 (1)
3 4 6 4 3 1
.
1 0 (2)
3 4 4 3
xy
x y x y
xy

Thay lần lượt toạ đọ của A, C vào vế trái của (1) ta được :
1
2 5 7 0, 5 0.
4
Suy ra phương trình đường phân giác trong của góc A là :
1 0.xy
Phương trình các đường phân giác của trong và ngoài của góc B là :
22
3 6 0 (3)
3 4 6
.
3 2 0 (4)
34
xy
xy
y
xy

Thay lần lượt toạ độ của A, C vào vế trái của (4) ta được :
17
2 3.3 2 5 0, 2 0.
44
Suy ra phương trình đường phân giác trong của góc B là
3 2 0.xy
Toạ độ tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
10
11
;.
3 2 0
22
xy
I
xy



Bán kính của đường tròn là :
1
( , ) .
2
R d I BC
Suy ra phương trình đường tròn nội tiếp tam giác ABC là :
22
1 1 1
2 2 4
xy
III. Bài tập đề nghị.
39. Viết phương trình đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC biết
(1;3), (5;6), (7;0).A B C
24
40. Biện luận theo m vị trí tương đối của đường thẳng
: 2 3 0d x my m
và đường tròn
22
( ): 2 2 2 0.C x y x y
41. Viết phương trình đường tròn tiếp xúc với trục hoành tại điểm
(6;0)A
và đi qua điểm
(9;9).B
42. Viết phương trình đường tròn đi qua hai điểm
( 1;0), (1;2)AB
và tiếp xúc với đường thẳng
1 0.xy
43. Cho đường tròn
22
( ): 6 2 6 0C x y x y
và điểm
(1;3).A
Xét xem A nằm trong hay nằm
ngoài đường tròn.
44. Cho đường tròn
22
( ): 7 0C x y x y
và đường thẳng
:3 4 3 0.d x y
Viết phương trình
các đường tuyến tuyến của (C) tại các giao điểm của nó với đường thẳng d.
45. Viết phương trình đường tròn:
a. Tiếp xúc với các trục toạ độ và đi qua điểm
(2;4);A
b. Đi qua hai điểm
(4;2), (5;1)AB
và có tâm nằm trên đường thẳng
2 7 0;x 
c. Tiếp xúc với trục hoành, có tâm nằm trên đường thẳng
30xy
và bán kính bằng 1;
d. Tiếp xúc với đường thẳng
2 1 0xy
tại điểm
(1;0)A
và đi qua điểm
(3; 6).B
46. Viết phương trình đường tròn:
a. Đi qua
(4;2)A
và tiếp xúc với hai đường thẳng
3 2 0, 3 18 0;x y x y
b. Có tâm nằm trên đường thẳng
5x
và tiếp xúc với hai đường thẳng
3 3 0,xy
3 9 0;xy
c. Đi qua các điểm
(3;4), (1;2)AB
và tiếp xúc với đường thẳng
3 3 0.xy
47. Cho hai đường tròn
22
7 7 0x y x
và
22
7 18 0.x y x y
Tìm toạ độ giao điểm của hai
đường tròn.
48. Cho đường tròn
1
()C
có tâm
(2;3),I
bán kính
1
3R
và đường tròn
2
()C
có tâm
( , 3),J m m
bán
kính
2
3.R
Tìm các giá trị của tham số m để:
a. Hai đường tròn đã cho tiếp xúc trong với nhau;
b. Hai đường tròn đã cho tiếp xúc ngoài với nhau;
49. (Khối D năm 2004) Cho đường tròn
22
( ):( 1) ( 2) 4C x y
và đường thẳng
: 1 0.d x y
Viết phương trình đường tròn
( ')C
đối xứng với đường tròn
()C
qua đường thẳng d.
50. Viết phương trình đường thẳng qua gốc toạ độ và cắt đường tròn
22
( 1) ( 3) 25xy
tạo ra một
dây cung có độ dài bằng 8.
51. (Khối A năm 2007) Cho tam giác ABC có
(0;2), ( 2;2), (4; 2).A B C
Gọi H là chân đường cao kẻ
từ B. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của AB, AC. Viết phương trình đường tròn qua H, M, N.
52. Cho ba điểm
( 1;0), (2;4), (4;1).A B C
Chứng minh rằng tập hợp các điểm M thoả mãn
2 2 2
32MA MB MC
là một đường tròn. Tìm toạ độ tâm và bán kính của đường tròn.
Bài 4. Đường elip
25
I. Kiến thức cần nhớ.
1. Định nghĩa đường elip.
Cho hai điểm cố định
1
F
và
2
F
sao cho
12
2F F c
( 0)c
và số
2a
( ).ac
Đường elip
()E
là tập hợp các điểm M sao cho
12
2.MF MF a
12
( ) : 2 .E M MF MF a
Hai điểm
12
,FF
là các tiêu điểm của elip.
Khoảng cách
2c
là tiêu cự của elip.
2. Phương trình chính tắc của elip.
Trong mặt phẳng toạ độ, cho các điểm
1
( ;0)Fc
và
2
( ;0)Fc
với
0c
thì phương
trình chính tắc của elip nhận
12
,FF
làm các
tiêu đểm là:
22
22
( ): 1.
xy
E
ab

Trong đó:
2 2 2
.b a c
Elip
()E
nhận các trục toạ độ làm các trục
đối xứng và nhận các gốc toạ độ làm tâm đối
xứng.
Elip (E) cắt các trục toạ độ tại các điểm
1 2 1 2
( ;0), ( ;0), (0; ), (0; )A a A a B b B b
gọi là các đỉnh
của elip.
Đoạn thẳng
12
2A A a
gọi là trục lớn.
Đoạn thẳng
12
2B B b
gọi là trục nhỏ.
Các đường thẳng
,x a y b
cắt nhau từng đôi một tại
, , ,P Q R S
tạo thành hình chữ
nhật cơ sở của elip (E).
Tâm sai của elip là tỉ số giữa tiêu cự và độ dài trục lớn, kí hiệu là e và được xác định như
sau:
c
e
a
(do
ca
nên
1).e
II. Ví dụ minh hoạ.
F
2
F
1
B
2
B
1
A
1
A
2
y
x
O
S
R
Q
P
26
Ví dụ 1. Tìm toạ độ các tiêu điểm, các đỉnh, độ dài trục lớn, trục nhỏ của mỗi elip có phương trình sau:
a.
22
1;
49 25
xy

b.
22
4 9 16.xy
Lời giải
a. Ta có :
22
49 7; 25 5.a a b b
Do
ab
nên
2 2 2
49 25 24 2 6.c a b c
Toạ độ các tiêu điểm :
12
2 6;0 , 2 6;0FF
Toạ độ các đỉnh :
1 2 1 2
( 7;0), (7;0), (0; 5), (0;5)A A B B
Độ dài trục lớn :
2 14a
Độ dài trục nhỏ :
2 10b
b. Ta có :
22
22
4 9 16 1.
16
4
9
xy
xy
Suy ra :
22
16 4
4 2; .
93
a a b b
Do
ab
nên
2 2 2
16 20 2 5
4.
9 9 3
c a b c
Toạ độ các tiêu điểm :
12
2 5 2 5
;0 , ;0
33
FF
Toạ độ các đỉnh :
1 2 1 2
44
( 2;0), (2;0), 0; , 0;
33
A A B B

Độ dài trục lớn :
24a
Độ dài trục bé :
8
2
3
b
Ví dụ 2. Viết phương trình chính tắc của elip trong mỗi trường hợp sau:
a. Tâm O, một tiêu điểm là
(3;0),
một đỉnh là
( 5;0);
b. Có tiêu cự bằng 8, tỉ số
1
.
2
c
a
Lời giải
a. Ta có :
2 2 2
5 5, 3 25 9 16 4.a c b a c b
Suy ra phương trình chính tắc của elip là :
22
1
25 16
xy

b. Tiêu cự
2 8 4.cc
Tỉ số :
1
2 8.
2
c
ac
a
Suy ra :
22
64 16 4 3.b a c
27
Suy ra phương trình chính tắc của elip là :
22
1
64 48
xy

Ví dụ 3. Lập phương trình chính tắc của elip trong các trường hợp sau:
a. Elip đi qua các điểm
(0;1)M
và
3
1; ;
2
N




b. Elip có một tiêu điểm
1
3;0F
và điểm
3
1;
2
M




và nằm trên elip.
Lời giải
a. Phương trình chính tắc của elip có dạng
22
22
1.
xy
ab

Do elip đi qua các điểm M và N nên ta có :
2
2
2
22
1
1
1
13
4.
1
4
b
b
a
ab



Suy ra phương trình chính tắc của elip là :
22
1
41
xy

b. Phương trình chính tắc của elip có dạng
22
22
1.
xy
ab

Vì elip có một tiêu điểm
1
3;0F
nên
22
33c a b
(1).
Lại có
22
3 1 3
1; ( ) 1
24
ME
ab




(2).
Thay (1) vào (2) ta được:
4 2 2 2
22
13
1 4 5 9 0 1 4.
34
b b b a
bb
Suy ra phương trình chính tắc của elip là:
22
1
41
xy

Ví dụ 4. Cho điểm
( ; )M x y
di động có toạ độ thoả mãn
7cos
4sin
xt
yt
với t là tham số thay đổi. Chứng
minh rằng M di động trên một elip.
Lời giải
Ta có :
2
2
22
2
2
cos
cos
7cos
49
7
1.
4sin
49 16
sin
sin
4
16
x
x
t
t
xt
xy
yt
y
y
t
t


Như vậy điểm M di động trên elip có phương trình là :
22
1
49 16
xy

Ví dụ 5. Cho elip
22
4 9 36xy
và điểm
(1;1)M
viết phương trình đường thẳng d đi qua M và cắt elip
đã cho tại hai điểm A và B sao cho M là trung điểm của AB.
Lời giải
Xét đường thẳng d đi qua điểm
(1;1)M
và có hệ số góc k.
28
Phương trình đường thẳng d là :
( 1) 1.y k x
Hoành độ của hai điểm A và B là nghiệm của phương trình :
2
2 2 2 2
4 9 ( 1) 1 36 (9 4) 18 (1 ) 9(1 ) 36 0x k x k x k k x k
(1).
MA MB
khi và chỉ khi phương trình (1) có hai nghiệm
,
AB
xx
sao cho :
22
2
18 (1 ) 4
1 18 18 18 8 .
2 2(9 4) 9
AB
M
x x k k
x k k k k
k
Suy ra phương trình của đường thẳng d là :
4
( 1) 4 9 13 0
9
y x x y
III. Bài tập đề nghị.
53. Lập phương trình chính tắc của elip biết rằng:
29
a.
(0; 2)A
là một đỉnh và
(1;0)F
là một tiêu điểm của elip;
b.
1
( 7;0)F
là một tiêu điểm của elip và elip đi qua
( 2;12);M
c. Phương trình các cạnh của hình chữ nhật cơ sở là
4, 3;xy
d. Elip đi qua hai điểm
4; 3 , 2 2; 3 .MN
54. Tìm những điểm trên elip
2
2
( ): 1
9
x
Ey
a. Điểm đó nhìn hai tiêu điểm dưới một góc vuông;
b. Điểm đó nhìn hai tiêu điểm một góc
o
60 .
55. Cho elip (E) có phương trình
22
1.
94
xy

Xác định m để đường thẳng
:d x m
và
()E
có điểm
chung.
56. Cho điểm
( ; )M x y
di động luôn có toạ độ thoả mãn
7cos
5sin
xt
yt
với t là tham số. Chứng minh rằng
M di động trên một elip.
57. Cho elip
22
( ):9 25 225.E x y
a. Tìm toạ độ các tiêu điểm của elip;
b. Tìm điểm M nằm trên elip sao cho M nhìn hai hai tiêu điểm dưới một góc vuông.
58. Cho elip
22
22
( ): 1 (0 ).
xy
E b a
ab
Tính tỉ số
c
a
trong các trường hợp sau:
a. Trục lớn bằng ba lần trục nhỏ;
b. Đỉnh trên trục nhỏ nhìn hai tiêu điểm dưới một góc vuông;
c. Khoảng cách giữa đỉnh trên trục nhỏ và đỉnh trên trục lớn bằng tiêu cự.
59. Cho elip
22
( ): 4 16.E x y
a. Viết phương trình đường thẳng d đi qua điểm
1
1;
2
M



và có vectơ pháp tuyến
(1;2);n
b. Tìm toạ độ các giao điểm A và B của đường thẳng d và elip
( ).E
Chứng minh
.MA MB
Bài tập trắc nghiệm không đáp án
30
1. Cho tam giác ABC có toạ độ các đỉnh là
(1;2), (3;1), (5;4).A B C
Phương trình nào sau đây là phương
trình đường cao của tam giác vẽ từ A.
A.
2 3 8 0;xy
B.
3 2 5 0;xy
C.
5 6 7 0;xy
D.
3 2 5 0.xy
2. Cho tam giác ABC với các đỉnh
( 1;1), (4;7), (3; 2),A B C M
là trung điểm của đoạn thẳng AB.
Viết phương trình tham số đường thẳng CM.
A.
3
2 4 ;
xt
yt

B.
3
2 4 ;
xt
yt

C.
3
4 2 ;
xt
yt


D.
33
2 4 .
xt
yt

3. Cho phương trình tham số của đường thẳng
5
:
9 2 .
t
d
t

Trong các phương trình sau, phương trình nào là phương trình tổng quát của d?
A.
2 1 0;xy
B.
2 3 1 0;xy
C.
2 2 0;xy
D.
2 2 0.xy
4. Đường thẳng đi qua điểm
(1;0)M
và song song với đường thẳng
:4 2 1 0d x y
có phương
trình tổng quát là:
A.
4 2 3 0;xy
B.
2 4 0;xy
C.
2 2 0;xy
D.
2 3 0.xy
5. Cho đường thẳng d có phương trình tổng quát
3 5 2006 0.xy
Tìm mệnh đề sai trong các mệnh
đề sau:
A. d có vectơ pháp tuyến
(3;5);n
B. d có vectơ chỉ phương
(5; 3);u 
C. d có hệ số góc
5
;
3
k
D. d song song với đường thẳng
3 5 0.xy
6. Bán kính của đường tròn tâm
(0; 2)I
và tiếp xúc với đường thẳng
:3 4 23 0d x y
là:
A.
15;
B.
5;
C.
3
;
5
D.
3.
7. Cho hai đường thẳng
12
:2 4 0, :( 3) 2 1 0.d x y m d m x y m
Tìm m để hai đường
thẳng đã cho song óng với nhau.
A.
1;m
B.
1;M 
C.
2;M
D.
3.m
8. Cho hai đường thẳng
12
: 2 4 0, : 2 6 0.d x y d x y
Tìm số đo góc giữa hai đường thẳng
đã cho.
A.
o
30 ;
B.
o
60 ;
D.
o
45 ;
D.
o
90 .
9. Cho hai đường thẳng
12
: 5 0, : 10.d x y d y
Tìm số đo góc giữa hai đường thẳng đã cho.
A.
o
45 ;
B.
o
30 ;
C.
o
88 57'52'';
D.
o
1 13'8''.
10. Khoảng cách từ điểm
(0;3)M
đến đường thẳng
: cos sin 3(2 sin ) 0d x y
là:
A.
6;
B.
6;
C.
3sin ;
D.
3
.
sin cos

11. Phương trình nào sau đây là phương trình đường tròn?
A.
22
2 4 8 1 0;x y x y
B.
22
4 10 6 2 0;x y x y
C.
22
2 8 20 0;x y x y
D.
22
4 6 12 0.x y x y
12. Cho đường tròn
22
( ) : 2 4 20 0.C x y x y
Tìm mệnh đề sai trong các mệnh đề sau:
A. (C) có tâm đi qua
(1;2);I
B. (C) có bán kính
5;R
C. (C) đi qua
(2;2);M
D. (C) không đi qua
(1;1).A
13. Phương trình tiếp tuyến tại điểm
(3;4)M
với đường tròn
22
( ): 2 4 3 0C x y x y
là:
A.
7 0;xy
B.
7 0;xy
C.
7 0;xy
D.
3 0.xy
31
14. Cho đường tròn
22
( ): 4 2 0C x y x y
và đường thẳng
: 2 1 0.xy
Tìm mệnh đề đúng
trong các mệnh đề sau:
A.
đi qua tâm O của (C); B.
cắt (C) tại hai điểm;
C.
tiếp xúc với (C); D.
không có điểm chung với (C).
15. Cho đường tròn
22
( ) : 1 0.C x y x y
Tìm tâm I và bán kính R của đường tròn đã cho.
A.
( 1;1), 1;IR
B.
1 1 6
; , ;
2 2 2
IR




C.
1 1 6
; , ;
2 2 2
IR




D.
(1; 1), 6.IR
16. Cho phương trình
22
2( 2) 4 19 6 0,x y m x my m
hãy tìm m để phương trình đã cho là
phương trình đường tròn.
A.
1 2;m
B.
2 1;m
C.
1
2;
m
m
D.
2
1.
m
m

17. Đường thẳng
: 4 3 0d x y m
tiếp xúc với đường tròn
22
( ) : 1C x y
khi:
A.
3;m
B.
5;m
C.
1;m
D.
0.m
18. Cho hai điểm
(1;1), (7;5).AB
Viết phương trình đường tròn đường kính AB.
A.
22
8 6 12 0;x y x y
B.
22
8 6 12 0;x y x y
C.
22
8 6 12 0;x y x y
D.
22
8 6 12 0.x y x y
19. Viết phương trình đường tròn đi qua ba điểm
(0;2), ( 2;0), (2;0).A B C
A.
22
8;xy
B.
22
2 4 0;x y x
C.
22
2 8 0;x y x
D.
22
4 0.xy
20. Cho điểm
(0;4)M
và đường tròn
22
( ): 8 6 21 0.C x y x y
Tìm phát biểu đúng trong các
phát biểu sau:
A. M nằm ngoài (C); B. M nằm trên (C);
C. M nằm trong (C); D. M trùng với tâm của (C).
21. Cho elip
22
( ) : 1
25 9
xy
E 
và các mệnh đề:
(I) (E) có các tiêu điểm
12
( 4;0), (4;0);FF
(II) (E) có tỉ số
4
;
5
c
a
(III) (E) có đỉnh
1
( 5;0);A
(IV) (E) có độ dài trục nhỏ bằng 3.
Các mệnh đề sai là:
A. (I) và (II); B. (II) và (III); C. (I) và (III); D. (IV) và (I).
22. Phương trình chính tắc của elip có hai đỉnh
( 3;0),(3;0)
và hai tiêu điểm
( 1;0),(1;0)
là:
A.
22
1;
91
xy

B.
22
1;
89
xy

C.
22
1;
98
xy

D.
22
1.
19
xy

23. Cho
22
( ): 4 1,E x y
hãy tìm mệnh đề đúng trong các mệnh đề sau:
(I)
()E
có trục lớn bằng 1;
(II)
()E
có trục nhỏ bằng 4;
(III) (E) có tiêu điểm
1
3
0; ;
2
F




32
(IV) (E) có tiêu cự bằng
3.
A. (I); B. (II) và (IV); C. (I) và (III); D. (IV).
24. Dây cung của elip
22
22
( ): 1 (0 )
xy
E b a
ab
vuông góc với trục lớn tại tiêu điểm có độ dài là:
A.
2
2
;
c
a
B.
2
2
;
b
a
C.
2
2
;
a
c
D.
2
.
a
c
25. Một elip có trục lớ bằng 26, tỉ số
12
.
13
c
a
Tính trục nhỏ của elip.
A. 5; B. 10; C. 12; D. 24.
26. Cho elip
22
( ):4 9 36.E x y
Tìm mệnh đề sai trong các mệnh đề sau:
A. (E) có trục lớn bằng 6; B. (E) có trục nhỏ bằng 4;
C. (E) có tiêu cự bằng
5;
D. (E) có tỉ số
5
.
3
c
a
27. Khi cho t thay đổi, điểm
(5cos ;4sin )M t t
di động trên đường nào sau đây?
A. Elip; B. Đường thẳng; C. Đường tròn; D. Nửa đường tròn.
28. Cho elip
22
22
( ): 1 (0 ).
xy
E b a
ab
Gọi
12
,FF
là hai tiêu điểm của elip. Cho
(0; ).Mb
Tính giá
trị của biểu thức
2
12
..MF MF OM
A.
2
;c
B.
2
2;a
C.
2
2;b
D.
22
.ab
29. Cho elip
22
( ): 1
16 9
xy
E 
và đường thẳng
: 3 0.dy
Tích các khoảng cách từ hai tiêu điểm của
elip đến đường thẳng d bằng bao nhiêu.
A. 16; B. 9; C. 81; D. 7.
30. Cho
(4;1), (1;4).ef
Tìm n để hai vectơ
a ne f
và
b i j
tạo với nhau một góc bằng
o
45 .
A.
1;n
B.
4;n 
C.
5;n
D. Tất cả các câu trên đều sai.
31. Cho ba điểm
( 1; 2), (3;2), (4; 1).M N P
Tìm điểm E trên Ox sao cho
EM EN EP
đạt giá trị
nhỏ nhất.
A. Không tồn tại E; B.
(3;7);E
C.
(2;0);E
D.
(1;0).E
32. Cho tam giác ABC với
( 4;1), (2;4), (2; 2).A B C
Tìm toạ độ trực tâm của tam giác ABC.
A.
1
;1 ;
2



B.
(10;11);
C.
(2;5);
D.
(3;1).
33. Cho
( 1;3), (1;1), (2;4).A B C
Xác định toạ độ tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.
A.
28
;;
33



B.
37
;;
22



C.
25
;;
52




D.
(6;4).
34. Cho
( 4;1), (2;4), (2; 2).A B C
Tìm toạ độ tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.
A.
11
;;
42



B.
1
;1 ;
4



C.
1
;2 ;
2



D.
1
;4 .
4



35. Viết phương trình đường thẳng đi qua điểm
( 2; 4)M 
và cắt trục Ox tại A, cắt trục Oy tại B sao
cho tam giác OAB vuông cân.
A.
6 0;xy
B.
6 0;xy
C.
2 0;xy
D.
2 0.xy
36. Cho
(4;5), ( 6; 1), (1;1).A B C
Phương trình một trong ba đường trung tuyến của tam giác ABC là:
A.
8 17 32 0;xy
B.
4 2 3 0;xy
33
C.
10 13 25 0;xy
D.
3 2 3 0.xy
37. Cho tam giác ABC có
:2 3 1 0, : 3 7 0, :5 2 1 0.AB x y BC x y CA x y
Viết phương
trình đường cao của tam giác kẻ từ đỉnh B.
A.
2 5 8 0;xy
B.
1
3 0;
3
xy
C.
37
2 5 ;
30
xy
D.
2 5 6 0.xy
38. Hãy xác định toạ độ điểm P trên đường thẳng d có phương trình
20xy
sao cho P cách đều
hai điểm
(0;4)A
và
(4; 9).B
A. Không tồn tại điểm P; B.
(5; 7);P
C.
133 169
;;
18 18
P



D.
29 69
;.
18 18
P



39. Cho điểm
(0;1)A
và đường thẳng
22
:.
3
xt
d
yt


Tìm khẳng định đúng trong các khẳng định sau:
A. Không tồn tại điểm M trên d sao cho
5;AM
B. Tồn tại duy nhất một điểm M trên d sao cho
5;AM
C. Tồn tại hai điểm M trên d sao cho
5,AM
đó là
(4;4)
và
24 2
;;
55




D. Tất cả các câu trên đều sai.
40. Hình chiếu vuông góc của điểm
(3; 2)M
xuống đường thẳng
:5 12 10 0d x y
là:
A.
262 250
;;
169 169



B.
262
;0 ;
169



C.
262 250
;;
169 169



D. Đáp án khác.
41. Cho ba điểm
(3;0), ( 5;4), (10;2).A B P
Viết phương trình đường thẳng đi qua P và cách đều A, B.
A.
2 3 26 0 3 2 34 0;x y x y
B.
2 3 14 0 2 0;x y y
C.
3 36 0 10 0;x y x
D.
2 14 0 2 0.x y y
42. Cho hai đường thẳng
1
: 2 3 0d x y
và
2
:3 2 0.d x y
Viết phương trình đường thẳng d đi
qua điểm
(3;1)P
và cắt
12
,dd
lần lượt ở A, B sao cho đường thẳng d tạo với
1
d
và
2
d
một tam
giác cân có đáy là AB.
A. Không tồn tại đường thẳng d; B.
: 2 0;d x y
C.
: 5 8 0;d x y
D. Đáp án khác.
43. Cho ba điểm
(4; 1), ( 3;2), (1;6).A B C
Tính góc giữa hai đường thẳng AB, AC.
A.
o
( , ) 32 ;AB AC
B.
o
( , ) 40 ;AB AC
C.
o
( , ) 43 36';AB AC
D.
o
( , ) 18 .AB AC
44. Cho ba điểm
(3; 7), (9; 5), ( 5;9).A B C
Viết phương trình đường phân giác trong góc A của tam
giác ABC.
A.
3 2 0;xy
B.
2 13 0;xy
C.
4 2 1 0;xy
D.
1 2 2 3 2 2 24 0.xy
45. Viết phương trình đường thẳng đi qua điểm
(0;1)A
và tạo với đường thẳng
2 3 0xy
một góc
bằng
o
45 .
A.
5 3 3 0 5 1 0;x y x y
B.
3 3 0 3 1 0;x y x y
C.
2 5 5 0 2 1 0;x y x y
D.
3 3 0 3 1 0.x y x y
46. Đường thẳng qua
(1;1)M
và cắt elip
22
( ):4 9 36E x y
tại hai điểm
12
,MM
sao cho
12
MM MM
có phương trình là:
A.
2 4 5 0;xy
B.
16 15 100 0;xy
34
C.
4 9 13 0;xy
D.
5 0.xy
47. Cho điểm
(2;3).M
Viết phương trình đường thẳng cắt hai trục toạ độ ở A, B sao cho tam giác ABM
vuông cân tại M.
A.
3 0;x 
B.
2 3 13 0;xy
C.
2 3 13 0;xy
D. Đáp án khác.
48. Cho ba điểm
42
(2; 4), ; , (6;0).
33
A B C



Phát biểu nào đúng về đường tròn nội tiếp tam giác ABC.
A. Tâm
(3; 1),I
bán kính
3;R
B. Tâm
(2;1),I
bán kính
3;R
C. Tâm
(3; 1),I
bán kính
2;R
D. Tâm
(0;1),I
bán kính
3.R
49. Cho tam giác ABC có
( 1;2), (2;0), ( 3;1).A B C
Tìm tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.
A.
12 13
;;
5 14




B.
11 13
;;
4 14




C.
11 14
;;
4 15




D.
11 13
;.
6 15




50. Cho elip có phương trình
22
16 25 100.xy
Tính tổng khoảng cách từ điểm thuộc elip có hoành
độ bằng 2 đến các tiêu điểm.
A.
3;
B.
5;
C.
2 2;
D.
4 3.
35
HƯỚNG DẪN
GIẢI
Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng
36
1. a. Gọi M là trung điểm của AB thì
2 1 3 4 1 7
; ; .
2 2 2 2
M


Suy ra:
1 7 5 5
3; 6 ; (1; 1).
2 2 2 2
CM
CM n
Phương trình đường thẳng CM là:
1( 3) 1( 6) 0 3 0x y x y
b. Ta có
(4;2) (1; 2) :1( 3) 2( 6) 0 2 9 0.
BC
BC n BC x y x y
Phương trình đường thẳng AH là:
4( 2) 2( 3) 0 2 7 0.x y x y
Toạ độ điểm H là nghiệm của hệ phương trình:
2 9 0
23 11
;
2 7 0
55
xy
A
xy




2. Dễ thấy hệ số góc
1
.
2
k 
Trường hợp 1 : với
1
2
k 
ta có phương trình đường thẳng cần tìm là:
1
( 1) 2 2 5 0
2
y x x y
Trường hợp 2 : với
1
2
k
ta có phương trình đường thẳng cần tìm là:
1
( 1) 2 2 3 0
2
y x x y
3. Hướng dẫn : Chú ý rằng
;.
33
A B C A B C
GG
x x x y y y
xy

Sau khi tìm được toạ độ điểm C
bạn đọc dễ dàng tìm được phương trình các đường thẳng chứa các cạnh của tam giác.
4. Dễ thấy đường trung trực đi qua điểm M sẽ vuông góc với đường thẳng NP.
Ta có:
(2 4;4 1) ( 2;3).NP
Phương trình đường trung trực của tam giác đi qua M là:
2( 1) 3( 0) 0 2 3 2 0x y x y
Hai đường còn lại xin để lại cho bạn đọc.
5. Đường thẳng cần tìm có phương trình là :
3 0 2 0.x y x y
6. Ta có :
; (1;2).
33
A B C A B C
GG
x x x y y y
x y G
Hệ số góc
1
.
4
k 
Trường hợp 1 : với
1
4
k 
ta có phương trình đường thẳng cần tìm là:
1
( 1) 2 4 9 0
4
y x x y
Trường hợp 2 : với
1
4
k
ta có phương trình đường thẳng cần tìm là:
1
( 1) 2 4 7 0
4
y x x y
7. Ta có:
o ο
60 120 .ABO BAO
Gọi
là góc tạo bởi đường thẳng d và trục Ox, ta xét các trường hợp sau đây:
Trường hợp 1 :
oo
120 tan120 3.BAO k
37
Phương trình đường thẳng d là:
11
3 6 3 6 2 3 3 0
23
y x x y



Trường hợp 2 :
o o o
120 60 tan60 3.BAO k

Phương trình đường thẳng d là:
11
3 6 3 6 2 3 3 0
23
y x x y



8. Do
Ad
nên
( ;2 4).
AA
A x x
Ta có:
. 0 (1 ;6 2 ).(1;2) 0
d A A
AB n x x
13 13 46
1 12 4 0 ; .
5 5 5
A A A
x x x A



Phần còn lại tác giả xin để cho bạn đọc.
9. Bạn đọc tự giải.
10. Bạn đọc tự giải.
11. HD: Điểm C là giao điểm của trung tuyến CM và đường thẳng AC. Điểm M là giao điểm của AB
và CM, sau khi tìm được toạ độ điểm M thì tìm được toạ độ điểm C từ đó viết được phương trình
đường thẳng BC.
12. HD: Ta tìm được toạ độ của hai đỉnh đầu tiên là giao điểm của hai đường trung tuyến với cạnh đã
cho. Tìm toạ độ trọng tâm của tam giác rồi suy ra toạ độ đỉnh còn lại.
13. Bạn đọc tự giải.
14. Bạn đọc tự giải.
15. Bạn đọc tự giải.
16. Toạ độ điểm G là nghiệm của hệ phương trình:
2 1 0
57
;.
40
33
xy
G
xy



Ta có:
3 3 1 2 3
( 2; 3) ; ;4 .
2 2 3 3 2
KK
AK AG x y K
Gọi
( ;2 1)
BB
B x x
suy ra
( 3 ;7 2 )
BB
C x x
vì K là trung điểm
của BC.
Vì C nằm trên đường thẳng
40xy
nên ta có:
( 3 ) (7 2 ) 4 0 0.
B B B
x x x
Phần giải tiếp xin để cho bạn đọc.
17. Bạn đọc tự giải.
18. Giả sử
( ;0), (0; )M m N n
với
, 0.mn
Phương trình đường thẳng d là:
1.
xy
mn

Vì đường thẳng d đi qua điểm Q nên
2 3 3
1.
2
m
n
m n m
Do
0n
nên
2.m
Ta có:
36
( 2) 5 2 6 5.
22
m
OM ON m n m m
mm

Đẳng thức xảy ra khi :
6
2
26
2
.
3
36
2
m
m
m
m
n
n
m





Phương trình đường thẳng
:1
2 6 3 6
xy
d 

19. Bạn đọc tự giải.
20. Gọi
( ;0), (0; )A a B b
với
, 0.ab
Phương trình đường thẳng d là
1.
xy
ab

38
Do đường thẳng d đi qua điểm M nên ta có:
31
1.
ab

Cách 1: Sử dụng bất đẳng thức AM-GM.
Ta có:
3 3 2 .3 3 2 3 .OA OB a b a b OA OB ab
Mà ta cũng có:
3 1 3 1 2 3
2 . 1 12.ab
a b a b
ab
Suy ra:
3 2 3.12 3 12.OA OB OA OB
Đẳng thức xảy ra khi:
3
6
31
: 1 : 3 6 0
2
62
31
1
ab
a
xy
d d x y
b
ab
ab


Cách 2: Sử dụng bất đẳng thức Cauchy-Schwars.
Ta có:
2
3 1 3 1
3 3 ( 3 ) . 3 3 12.OA OB a b a b a b OA OB
a b a b







Đẳng thức xảy ra khi:
31
: 3 :
6
: 3 6 0
3 1 2
1
ab
a
ab
d x y
b
ab


21. Xét tam giác OAB vuông tại O ta có:
2 2 2
1 1 1
OA OB OH

với H là chân đường cao hạ
từ O xuống cạnh AB của tam giác OAB.
Để
22
11
OA OB
nhỏ nhất thì
2
1
OH
nhỏ nhất, tức
là
OH
lớn nhất. Mà OH lớn nhất khi H và M
trùng nhau.
Như vậy đường thẳng d sẽ nhận
(4;3)OM
làm
vectơ pháp tuyến.
Suy ra phương trình đường thẳng cần tìm là
: 4 3 25 0d x y
22. Bạn đọc tự giải.
23. Bạn đọc tự giải.
24. HD: Vì M nằm trên
3
d
nên
(2 ; )
MM
M y y
từ đó ta tính khoảng cách từ M tới
1
d
bằng 2 lần khoảng
cách từ M đến
2
.d
ĐS:
12
( 22; 11), (2;1).MM
25. ĐS:
3 11 0 1 0.x y x y
26. Bạn đọc tự giải.
27. Bạn đọc tự giải.
28. Bạn đọc tự giải.
29. Bạn đọc tự giải.
30. Bạn đọc tự giải.
39
31. HD:
26
: 2 2 0 ; .
55
AB x y B



Vì
Cd
nên
22
12
47
(2 2; ); 2 4 ; , 0;1 .
75
CC
C y y AB BC AB BC C C



32.
2
43 27
(7;3), ; .
11 11
CC




33. Bạn đọc tự giải.
34. Bạn đọc tự giải.
35. HD: Cách 1 viết phương trình các cạnh của tam giác sau đó tì mối quan hệ của chúng với đường
thẳng d rồi đưa ra kết luận. Cách 2 quan hệ bằng cách thay toạ độ của ba điểm A, B, C vào đường
thẳng d.
36. HD: Cách 1 dùng công hức Herron. Cách 2
1
(0, ). .
2
OBC
S d BC BC
37. HD: Điểm đối xứng của A qua đường phân giác trong góc B nằm trên BC, điểm đối xứng của A
qua đường phân giác trong của góc C nằm trên BC.
38. HD: Tính góc giữa một đường phân giác và một cạnh để xác định xem trong hai đường phân giác
đường nào là đường cần tìm.
39. Bạn đọc tự giải.
40. Bạn đọc tự giải.
41. HD: Cách 1 gọi I là tâm của đường tròn thì
.
IA Ox
IA IB
Cách 2 gọi I là tâm đường tròn và M là
trung điểm AB thì
.
IA Ox
IM AB
Cách 3 gọi I là tâm đường tròn thì I nằm trên đường trung trực của
AB và nằm trên đường thẳng đi qua A và vuông góc với Ox.
42. Gọi I là trung điểm của đường tròn thì
( , : 1 0).IA IB d I d x y
43. Bạn đọc tự giải.
44. Bạn đọc tự giải.
45. a. Gọi
( ; )I a b
ta có:
2 2 2 2 2
( , ) ( , ) (2 ) (4 ) (2 ) (4 )d I Ox d I Oy IA b a a b a a a
22
2
22
10 (10;10) ( ):( 10) ( 10) 10
12 20 0 .
2 (2;2) ( ):( 2) ( 2) 10
a I C x y
aa
a I C x y
46. Bạn đọc tự giải.
47. Bạn đọc tự giải.
48. a. Hai đường tròn này tiếp xúc trong với nhau khi
12
.IJ R R
b. Hai đường tròn này tiếp xúc ngoài với nhau khi
12
.IJ R R

Preview text:


MỖI THÁNG MỘT CHỦ ĐỀ
Phương pháp tọa độ
trong mặt phẳng
Thanh Hoá, tháng 04, năm 2017 1 2 Lời nói đầu.
Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng là một phần kiến thức quan trọng thường xuyên
là câu hỏi dùng để phân loại học sinh khá, giỏi trong đề thi. Đây là một chủ đề đã có rất
nhiều bài viết, tuy nhiên tác giả vẫn quyết định viết chủ đề này như một món quà tặng cho các em học sinh lớp 10.
Các bài trong tài liệu được phân bài theo chương trình trong sách giáo khoa hiện
hành rất thuận tiện cho bạn đọc và đặc biệt là các em học sinh đang học phần này tham
khảo! Trong tài liệu tác giả có đưa ra các ví dụ minh họa ở các mức độ khác nhau kèm với
đó là các bài tập đề nghị có hướng dẫn giải một số bài tập khó; đồng thời tác giả đưa ra 50
bài tập trắc nghiệm không đáp án để bạn đọc làm quen với cac bài tập trắc nghiệm!
Mặc dù trong quá trình biên soạn tác giả đã rất cố gắng để bài viết của mình được
hoàn thiện nhất. Tuy nhiên chắc chắn rằng đâu đó sẽ có những câu, những từ làm bạn đọc
thấy không hợp lý. Tác giả rất mong nhận được góp ý từ phía bạn đọc để bài viết được hoàn thiện hơn.
Mọi góp ý từ phía bạn đọc xin gửi về cho tác giả qua hòm thư điện tử:
hoang.hoanglap@gmail.com, mạng xã hội Facebook: www.facebook.com.hoang.gd.7 hoặc ĐT: 0936.407.353.
Qúy thầy cô cần mua file word xin vui lòng liên hệ cho tác giả theo địa chỉ trên!
Thanh Hoá, ngày 15, tháng 04, năm 2017
Nguyễn Bá Hoàng 3
Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng
Bài 1. Viết phương trình đường thẳng I. Nội dung kiến thức.

1. Một số kiến thức về vectơ và toạ độ:
 Giá của một vecto là đường thẳng đi qua điểm đầu và điểm cuối của vectơ đó.
 Cho hai điểm A, B thì AB  (x x ; y y ), 2 2
AB AB  (x x )  ( y y ) . B A B A B A B A    x x y y
Nếu M là trung điểm của đoạn thẳng AB thì A B x  ; A B y  . M 2 M 2      x x x y y y
Nếu G là trọng tâm của tam giác ABC thì A B C x  ; A B C y  . G 3 G 3    .
u v u . v .cos(u, v), nếu u v thì .
u v  0;0  (u, v)  180 .
2. Vectơ chỉ phương của đường thẳng: Vectơ u được gọi là vectơ chỉ phương của đường thẳng d
nếu nó có giá song song hoặc trùng với đường thẳng d.
3. Vectơ pháp tuyến của đường thẳng: Vectơ n được gọi là vectơ pháp tuyến của đường thẳng d
nếu nó có giá vuông góc với đường thẳng d.
4. Phương trình tham số của đường thẳng: Đường thẳng d có vectơ chỉ phương u  ( ; a ) b và đi
x x at
qua điểm M (x ; y ) thì có phương trình tham số là: 0 
, ở đây t chính là tham số. 0 0
y y bt  0
5. Phương trình chính tắc của đoạn thẳng: Đường thẳng d có vectơ chỉ phương u  ( ; a ) b và đi   qua điể x x y y
m M (x ; y ) thì có phương trình tham số là: 0 0 
, chú ý rằng phương trình chính 0 0 a b
tắc của đoạn thẳng chỉ được viết khi ab  0.
6. Phương trình tổng quát của đường thẳng:
 Đường thẳng d có vectơ pháp tuyến n  ( ; a )
b và đi qua điểm M (x ; y ) thì có phương 0 0
trình tổng quát là: a(x x )  (
b y y )  0. 0 0 4
 Cho đường thẳng d : ax by c  0.
 Nếu đường thẳng d ' song song với đường thẳng d thì phương trình đường thẳng
d ' có dạng ax by c '  0.
 Nếu đường thẳng d '' vuông góc với đường thẳng d thì phương trình đường thẳng
d '' có dạng bx ay c '  0.
7. Phương trình đường thẳng theo đoạn chắn: Đường thẳng d đi qua hai điểm ( A ;
a 0), B(0;b) với x y
ab  0 có phương trình là:  1  0. a b
8. Phương trình đường thẳng theo hệ số góc:
 Đường thẳng d có hệ số góc k và đi qua điểm M (x ; y ) thì có phương trình theo hệ số góc 0 0
là: y k(x x )  y , chú ý rằng những đường thẳng song song với trục tung không viết 0 0
được phương trình theo hệ số góc.
 Góc giữa đường thẳng d và trục Ox: Đường thẳng d y t
cắt trục Ox tại M, Mt là tia nằm phía trên trục Ox thì
xMt   là góc giữa đường thẳng d và trục Ox và ta 
cần lưu ý rằng tan   k. O M x
 Đường thẳng d nếu có hệ số góc là k thì nó có vectơ
chỉ phương là u  (1; k) và vectơ pháp tuyến là v  (k; 1  ).
 Cho đường thẳng d có hệ số góc là k và đường thẳng d ' có hệ số góc là k ' nếu:
d d ' thì k.k '  1  .
d // d ' thì k k '.
9. Lưu ý: Khi đề bài yêu cầu viết phương trình đường thẳng mà không nói gì ta viết phương trình tổng quát.
d : ax by c  0
10. Vị trí tương đối của hai đường thẳng: Cho hai đường thẳng  .
d ': a ' x b' y c '  0
Để xét vị trí tương đối của d và d ' ta xét số nghiệm của hệ phương trình sau:
ax by c  0  (I)
a ' x b' y c '  0
 Hệ (I) có một nghiệm thì d và d ' cắt nhau.
 Hệ (I) vô nghiệm thì d và d ' song song với nhau.
 Hệ (I) có vô số nghiệm thì d và d ' trùng nhau.
Nếu a 'b 'c '  0 thì:  a b
d và d ' cắt nhau khi và chỉ khi  . a ' b '  a b c
d và d ' song song với nhau khi và chỉ khi   . a ' b ' c '  a b c
d và d ' trùng nhau khi và chỉ khi   . a ' b ' c ' 5
II. Ví dụ minh hoạ.
Ví dụ 1. Cho hai điểm M ( 1  ;2), N(2;3).
a. Tìm vecto chỉ phương và vecto pháp tuyến của đường thẳng MN;
b. Viết phương trình chính tắc, tham số của đường thẳng MN. Lời giải
a. Ta có vecto MN chính là vectơ chỉ phương của đường thẳng MN nên : u  (2  ( 1
 );3 2)  u  (3;1) MN MN
Vectơ pháp tuyến của đường thẳng MN ta lấy được ngay là n  ( 1  ;3) MN
b. Do đường thẳng MN đi qua M ( 1
 ;2) và có vectơ chỉ phương u  (3;1) nên ta có : MNx  3 ( 1  )tx  3 t
Phương trình tham số của đường thẳng MN là :    y 1 2ty 1 2t x  ( 1  ) y  2 x 1 y  2
Phương trình chính tắc của đường thẳng MN là :    3 1 3 1 x 1 2t
Ví dụ 2. Cho đường thẳng  có phương trình tham số:  . y  3   t
a. Viết phương trình tổng quát của ;
b. Viết phương trình chính tắc của đường thẳng d đi qua điểm M (2;3) và song song với ;
c. Viết phương trình tổng quát của đường thẳng l đi qua điểm N (4; 2) và vuông góc với .  Lời giải
a. Đường thẳng  có vectơ chỉ phương là u  (2; 1
 ) nên có vectơ pháp tuyến là n  (1;2).
Chọn tham số t  0 ta có ngay điểm ( A 1; 3  ) nằm trên . 
Phương trình tổng quát của đường thẳng  là :
1.(x 1)  2. y  ( 3
 )  0  x  2y 5  0
b. Do đường thẳng d song song với  nên đường thẳng d có vectơ chỉ phương là u  (2; 1  ). d   Phương trình chính tắ x 2 y 3
c của đường thẳng d là :  2 1 
c. Đường thẳng l vuông góc với  nên có vectơ pháp tuyến là n  (2; 1  ). l
Phương trình tổng quát của đường thẳng l là :
2(x  4) 1( y  2)  0  2x y  6  0
Ví dụ 3. Cho tam giác ABC với ( A 1  ;2), ( B 2;3),C(4;6).
a. Viết phương trình đường trung tuyến của tam giác kẻ từ B;
b. Tìm toạ độ trực tâm của tam giác ABC. Lời giải 6  3 
a. Gọi D là trung điểm của AC, ta có toạ độ của điểm D là : D  ; 4 .    2   3   1  Ta có BD   2;4  3   ;1   
 nên vectơ pháp tuyến của đường  2   2 
thẳng BD là : n  (2;1). BD
Phương trình đường thẳng BD là :
2(x  2) 1( y  3)  0  2x y  7  0
b. Gọi H là trực tâm của tam giác ABC.
Ta có BC  (2;3) là vectơ pháp tuyến của đường thẳng AH nên đường thẳng AH có phương trình
là : 2(x 1)  3(y  2)  0  2x  3y  4  0.
Ta có AC  (5; 4) là vectơ pháp tuyến của đường thẳng BH nên
đường thẳng BH có phương trình là :
5(x  2)  4( y  3)  0  5x  4y  22  0.
Suy ra toạ độ điểm H là nghiệm của hệ phương trình sau :
2x  3y  4  0  50 24    H  ;    5
x  4y  22  0  7 7 
Ví dụ 4. Cho tam giác ABC có đỉnh C( 2  ; 4
 ) và trọng tâm G(0;4). Hãy viết phương trình đường thẳng
AB biết rằng M (2; 2) là trung điểm của cạnh BC. Lời giải
Vì M (2; 2) là trung điểm của cạnh BC nên ta có:  x  ( 2  ) B  2 
x  2.2  2  6 2 B     B(6;8). y  ( 4  ) y  2.2  4  8  B   2 B  2
Vì G là trọng tâm tam giác ABC nên AG  2GM
0  x  2(2  0) x  4  A A      ( A 4  ;8). 4  y  2(2  4) y  8  AA
Ta có: AB  (10;0) nên vectơ pháp tuyến của đường thẳng AB là: n  (0;1). AB
Phương trình đường thẳng AB là: 0(x  4) 1(y 8)  y 8  0
Ví dụ 5. Cho đường thẳng d có hệ số góc bằng 3  và (
A 1; 2) nằm trên d.
a. Lập phương trình tham số của đường thẳng d;
b. Lập phương trình tổng quát của đường thẳng d. Lời giải
a. Đường thẳng d có hệ số góc bằng 3
 nên có vectơ chỉ phương là (1; 3  ).
Đường thẳng d đi qua điểm (
A 1; 2) và có vectơ chỉ phương là (1; 3
 ) nên có phương trình tham x 1 t số là : 
y  2  3t
b. Đường thẳng d có hệ số góc bằng 3
 nên có vectơ pháp tuyến là (3;1). 7
Đường thẳng d đi qua điểm (
A 1; 2) và có vectơ pháp tuyến là (3;1) nên có phương trình tổng quát là :
3(x 1) 1( y  2)  0  3x y  5  0
Ví dụ 6. Hãy viết phương trình tổng quát của đường thẳng d đi qua ( A 2; 5
 ) và nó tạo với trục Ox một góc .   Lời giải  3
Hệ số góc của đường thẳng d là k  tan 60  . 3 3
Phương trình đường thẳng d là : y  (x  2)  5 
3x  3y 15  2 3 3
Ví dụ 7. Cho đường thẳng d cắt trục Ox, Oy lần lượt tại A, B. Biết rằng  (
A 1;0) và BAO  45 . Hãy viết
phương trình đường thẳng d. Lời giải
Gọi  là góc giữa đường thẳng d và trục Ox. y Trường hợp 1 : d BAO  180  180 45 135 .       B
Suy ra hệ số góc của đường thẳng d là: k tan135   1  . 
Đường thẳng d có hệ số góc k  1  và đi qua ( A 1;0) nên O x có phương trình là: ( A 1;0) y  1
 (x 1)  0  x y 1 0
Trường hợp 2 : BAO   45 .    y d
Suy ra hệ số góc của đường thẳng d là : k tan 45  1. 
Đường thẳng d có hệ số góc k 1 và đi qua ( A 1; 2) nên có O ( A 1;0) x
phương trình đường thẳng d là :
y  1(x 1)  0  x y 1  0 B
Ví dụ 8. Đường thẳng d đi qua M ( 1  ; 5
 ) cắt trục Ox, Oy lần lượt tại A, B sao cho OA  2O . B Hãy viết
phương trình đường thẳng d. Lời giải
Cách 1 : Sử dụng phương trình đường thẳng dạng hệ số góc.
Gọi  là góc giữa đường thẳng d và trục Ox. OB 1
Do tam giác OAB vuông tại O nên ta có: tan BAO   . OA 2 Trường hợp 1 :  1 1
BAO    180  tan   . Đường thẳng d có hệ số góc bằng  và đi qua M ( 1  ; 5  ) nên 2 2 1
có phương trình là : y   (x 1)  5  x  2y 11  0 2 Trường hợp 2 : 1 1
BAO    tan 
. Đường thẳng d có hệ số góc bằng và đi qua M ( 1  ; 5  ) nên có phương 2 2 1 trình là : y
(x 1)  5  x  2 y  9  0 2 8
Cách 2 : Sử dụng phương trình đoạn chắn. x y Giả sử ( A ; a 0), ( B 0; )
b ; ab  0 phương trình đường thẳng AB là:
 1  bx ay ab  0 (1). a ba  2b
Do OA  2OB nên a  2 b  .  a  2  b Trường hợp 1 :
Nếu a  2b ta có 2
(1)  bx  2by  2b  0  x  2y  2b  0 (2). Do M ( 1  ; 5
 ) nằm trên d nên 1   2.( 5
 )  2b  0  2b  1
 1. Thay vào (2) ta được phương trình
đường thẳng d là: x  2y 11  0 Trường hợp 2 : Nếu a  2  b ta có 2
(1)  bx  2by  2b  0  x  2y  2b  0 (3). Do M ( 1  ; 5
 ) nằm trên đường thẳng d nên 1   2.( 5
 )  2b  0  2b  9
 . Thay vào (3) ta được
phương trình đường thẳng d là: x  2y  9  0
Ví dụ 9. Hãy lập phương trình đường thẳng qua M (2;1) và cắt trục Ox, Oy lần lượt tại A, B sao cho diện
tích tam giác OAB bằng 4. Lời giải
Giả sử d là đường thẳng cần lập phương trình. Gọi y ( A ;
a 0), B(0;b) lần lượt là giao điểm của đường thẳng d với d trục Ox, Oy. B(0; ) b Ta có phương trình đườ x y ng thẳng d là:  1  0. a b
Do điểm M (2;1) nằm trên đường thẳng d nên: ( A ; a 0) O x 2 1
 1  0  a  2b ab  0 (1). a bab  8 Ta có: S  4  O .
A OB  8  a . b  8  ab  8  . ABC   ab  8   8 a   8 b   2  a   Trườ b
ng hợp 1 : Nếu ab  8 thay vào (1) ta có:    b   8 . 8 a   4   2 2b 8 0     (b  2)  0  b b Suy ra phương trình đườ x y ng thẳng d là:
 1  0  x  2y  4  0 4 2
Trường hợp 2 : Nếu ab  8  thay vào (1) ta có: a  8 4 2  8  a    8 b   2   2  a     b   2   2 b    b     . 8 8       2 a         a  8  4 2 2b 8 0 b 4b 4 0  b  b   b   2   2
Do đó phương trình đường thẳng d là:
1 2x22 2y401 2x22 2y40 9
Ví dụ 10. Cho hai điểm M (3;1) và I (2; 2
 ). Viết phương trình đường thẳng d đi qua M và cắt trục Ox,
Oy lần lượt tại A và B sao cho tam giác IAB cân tại I. Lời giải
Giả sử đường thẳng d cắt trục Ox, Oy lần lượt tại ( A ; a 0), B(0; ) b , ab  0. x y 3 1
Phương trình đường thẳng d có dạng: 
1. Do d đi qua M (3;1) nên  1(1). a b a ba b
Gọi N là trung điểm của AB thì N ; . 
 Vì tam giác ABC cân tại I nên IN A . B  2 2 
a  4 b  4  Do đó: 2 2 IN.AB  0  ; .( ; a )
b  0  4a a b  4b  0    2 2  a b
 (a b)(b a  4)   a b  4 3 1
Trường hợp 1 : a b  thay vào (1) ta có:  1  b  2   a  2. bb x y
Suy ra phương trình đường thẳng d là: 
1  x y  2  0 2 2 
Trường hợp 2 : a b  4 thay vào (1) ta có: 3 1
b  2  a  6 (tho¶ m·n) 2 2
 1  3b b  4  b  4b b  4   b  4 bb  2   a  2 (lo¹i) x y
Với a  6,b  2 ta có phương trình đường thẳng d là:
 1  x  3y  6  0 6 2
Ví dụ 11. Cho đường thẳng d : y  2x 1, viết phương trình đường thẳng d ' đi qua điểm B là điểm đối xứng của điểm (0 A ; 5
 ) qua đường thẳng d và song song với đường thẳng y  3  x  2. Lời giải 1
Đường thẳng AB vuông góc với đường thẳng d nên ta có: k .2  1   k   . AB AB 2 1 1
Phương trình đường thẳng AB là: y   (x  0)  5  y   x  5. 2 2
Vì A và B đối xứng nhau qua đường thẳng d nên trung điểm N của chúng sẽ là giao điểm của hai
đường thẳng d và AB. y  2x 1   12 19 
Suy ra toạ độ của điểm N là nghiệm của hệ phương trình:  1  N  ;  .   y   x  5   5 5   2  24 13 
Từ đó ta tính được A  ;  .    5 5 
Đường thẳng d ' song song với đường thẳng y  3
x  2 nên k  3.  d '  24  13
Phương trình đường thẳng d ' là: y  3  x    y  3  x 17    5  5 10
III. Bài tập đề nghị.
1. Cho tam giác ABC trong mặt phẳng toạ độ Oxy với ( A 2;3), B( 1  ;4),C(3;6).
a. Viết phương trình tổng quát đường trung tuyến kẻ từ C;
b. Tìm toạ độ của điểm H là chân đường cao kẻ từ A.
2. Hãy xác định đường thẳng đi qua điểm (
A 1; 2), cắt trục hoành tại B, cắt trục tung tại C sao cho OB  2O . C
3. Tìm phương trình các đường thẳng chứa các cạnh của tam giác ABC biết tam giác có hai đỉnh ( A 1  ;2), (
B 2; 4) và trọng tâm G(2;3).
4. Lập phương trình ba đường trung trực của một tam giác có trung điểm các cạnh lần lượt là M ( 1  ;0), N(4;1), ( P 2; 4).
5. Cho M (1; 2) hãy lập phương trình của đường thẳng qua M và chắn trên hai trục toạ độ hai đoạn có độ dài bằng nhau.
6. Cho tam giác ABC có toạ độ các đỉnh là ( A 0; 2), ( B 1
 ;3),C(4;1). Đường thẳng d cắt trục Ox, Oy
lần lượt tai M, N sao cho OM  4ON. Hãy viết phương trình đường thẳng d biết rằng nó đi qua
trọng tâm G của tam giác ABC.
7. A và B lần lượt là giao điểm của đường thẳng d với trục Ox và Oy. Biết rằng ABO  60 và đường   thẳng d đi qua 1 1 C ; .    2 3 
8. Cho đường thẳng d: 2x y  4  0. Hãy lập phương trình đường thẳng AO biết rằng O là gốc toạ
độ và A là hình chiếu của điểm B(1;2) lên đường thẳng d.
9. Cho tam giác ABC có toạ độ đỉnh là ( A 1; 2), ( B 3; 2),C(2; 3  ).
a. Viết phương trình đường trung trực của đoạn thẳng AB;
b. Viết phương trình đường trung tuyến đi qua đỉnh C;
c. Viết phương trình đường cao ứng với cạnh BC;
d. Viết phương trình đường trung bình của tam giác ABC cắt các cạnh AB và AC.
10. Cho hai điểm M (0; 2
 ) và I(1;4). Viết phương trình đường thẳng d đi qua M và cắt trục Ox, Oy
lần lượt tại A và B sao cho tam giác IAB cân tại I.
11. Hai cạnh AB, AC của tam giác ABC có phương trình lần lượt là 3x  2y 1  0 và x y 1  0.
Đường trung tuyến ứng với cạnh AB có phương trình là 2x y 1  0. Viết phương trình của cạnh BC.
12. Một cạnh của tam giác có phương trình x  2y  7  0. Hai đường trung tuyến ứng với hai cạnh còn
lại có phương trình x y  5  0 và 2x y 11  0. Hãy viết phương trình hai cạnh còn lại của tam giác.
13. Xét vị trí tương đối của các cặp đường thẳng sau đây:
a. 2x  5y  3  0 và 3
x  7y 8  0;
x  3  6t
b. x  3y  5  0 và  1 ; y   2t  2 11
x  5  4t
x 1 2t ' c.  và  ; y  2   2t
y  7  3t '
14. Tìm phương trình đường thẳng chứa các cạnh của tam giác ABC biết rằng tam giác có hai đỉnh ( A 1  ;2), (
B 2; 4) và trọng tâm G(2;3).
15. Cho tam giác ABC, biết phương trình đường thẳng AB : x  3y 11  0, đường cao
AH : 3x  7 y 15  0, đường cao BH : 3x  5y 13  0. Tìm phương trình đường thẳng chứa hai
cạnh còn lại của tam giác.
16. Cho tam giác ABC có ( A 2
 ;3) và hai đường trung tuyến qua điểm B và điểm C lầ lượt là
2x y 1  0, x y  4  0. Hãy viết phương trình ba đường thẳng chứa ba cạnh của tam giác.
17. Lập phương trình đường thẳng d đi qua P(6; 4) và tạo với hai trục toạ độ một tam giác có diện tích bằng 2.
18. Lập phương trình đường thẳng d đi qua Q(2;3) và cắt tia Ox, Oy tại hai điểm M (có hoành độ
dương), N (có tung độ dương) sao cho OM ON nhỏ nhất.
19. Cho hai đường thẳng d : 2x y  2  0, d : x y  3  0 và điểm M (3;0). Viết phương trình 1 2
đường thẳng  qua M, cắt d và d lần lượt tại A và B sao cho M là trung điểm của đoạn thẳng 1 2 AB.
20. Cho điểm M (3;1). Viết phương trình đường thẳng d đi qua M cắt các tia Ox và Oy lần lượt tại A
(có hoành độ dương) và B (có tung độ dương) sao cho OA 3OB nhỏ nhất.
21. Cho hai đường thẳng d : x  2y  2  0, d : 2x  3y 17  0. Đường thẳng d đi qua giao điểm của 1 2
d và d cắt hai tia Ox và Oy lần lượt tại A và B. Viết phương trình đường thẳng d sao cho 1 2 1 1  nhỏ nhất. 2 2 OA OB
22. Cho điểm M (2; 4). Viết phương trình đường thẳng qua M cắt trục Ox tại A (có hoành độ dương),
cắt trục Oy tại B (có tung độ dương) sao cho:
a. OA OB đạt giá trị nhỏ nhất;
b. Diện tích tam giác OAB nhỏ nhất. 12
Bài 2. Khoảng cách và góc I. Nội dung kiến thức.
1. Khoảng cách từ một điểm đến một đường thẳng: Khoảng cách từ điểm M (x ; y ) đến đường 0 0
ax by c
thẳng d : ax by c  0 được tính theo công thức 0 0
d (M , d )  . 2 2 a b
2. Phương trình đường phân giác của các góc tạo bởi hai đường thẳng cắt nhau: Cho đường hai
đường thẳng cắt nhau d : a x b y c  0,d : a x b y c  0, khi đó phương trình hai đường 1 1 1 1 2 2 2 2
a x b y c
a x b y c
phân giác của các góc tạo bởi hai đường thẳng d và d là: 1 1 1 2 2 2   . 1 2 2 2 2 2 a b a b 1 1 2 2
3. Vị trí tương đối của hai điểm với một đường thẳng trên mặt phẳng: Cho hai điểm ( A x ; y ), A A
B(x ; y ) và đường thẳng d : ax by c  0. Khi đó: B B
 Nếu ax by cax by c  0 thì A và B nằm khác phía so với đường thẳng d trên A A B B mặt phẳng.
 Nếu ax by cax by c  0 thì A và B nằm cùng phía so với đường thẳng d trên A A B B mặt phẳng.
4. Góc giữa hai đường thẳng:
Cho đường hai đường thẳng d : a x b y c  0,d : a x b y c  0, khi đó góc giữa hai 1 1 1 1 2 2 2 2 a a b b
đường thẳng d và d được xác định qua công thức: 1 2 1 2 cos(d , d )  . 1 2 1 2 2 2 2 2
a b . a b 1 1 2 2
d và d vuông góc với nhau khi và chỉ khi a a b b  0. 1 2 1 2 1 2  k k
Cho đường thẳng d có hệ số góc k và d có hệ số góc k thì ta có: 1 2 tan(d , d )  . 1 1 2 2 1 2 1 k k 1 2
0 (d ,d ) 90 .   1 2
5. Lưu ý: Bạn đọc cần phân biệt rõ các khái niệm góc giữa hai vecto,góc giữa hai đường thẳng và
các góc tạo bởi hai đường thẳng cắt nhau. 13
II. Ví dụ minh hoạ.
Ví dụ 1. Cho đường thẳng d : 2x  3y 1  0 và điểm ( A 1  ;3).
a. Tính khoảng cách từ điểm A đến đường thẳng d.
b. Tìm phương trình đường thẳng d ' đi qua A và cách điểm B(2;5) khoảng cách bằng 3. Lời giải
a. Khoảng cách từ điểm A đến đường thẳng d là : 2( 1  )  3.31 10 13 d ( , A d )   d( , A d )  2 2   13 2 ( 3)
b. Phương trình d ' có dạng: ax by c  0. Do Ad ' nên : ( 1
 )a  3b c  0  c a 3b (1).
2a  5b c
Hơn nữa d(B, d ')  3   3 (2). 2 2 a bb  0 3a  2b Thay (1) vào (2) ta có : 2 
 3  5b 12ab  0  12a . 2 2   b a b   5
 Với b  0 thay vào (1) ta có c a d ': ax a  0  d ': x 1 0  12a Với b
ta chọn a  5,b  12 thay vào (1) ta đươc: 5 c  5  3.12  3
 1 d ':5x 12y 31  0
Ví dụ 2. Hãy viết phương trình đường thẳng di qua điểm M (2;5) và cách đều ( A 1  ;2) và B(5;4). Lời giải Cách 1 :
Trường hợp 1 : đường thẳng cần tìm đi qua M và song song với AB.
Khi đó AB  (6;2) là vectơ chỉ phương của đường thẳng d suy
ra vectơ pháp tuyến của đường thẳng d là : (1; 3  ).
Phương trình đường thẳng cần tìm là :
1(x  2)  3(x  5)  0  x  3y 13  0
Trường hợp 2 : Đường thẳng cần tìm đi qua M và đi qua trung điểm D của đoạn thẳng AB.
Ta có D(2;3) nên MD  (0; 2
 ) suy ra vectơ pháp tuyến của đường thẳng d là: (1;0).
Phương trình đường thẳng cần tìm là : 1(x  2)  0(y  5)  0  x  2  0 Cách 2 :
Gọi phương trình đường thẳng d cần tìm là ax by c  0 (1).
Do M (2;5)  d nên ta có : 2a  5b c  0  c  2  a 5 . b Thay c  2
a 5b vào (1) ta có
phương trình đường thẳng d trở thành: ax by  2a  5b  0 (2).
Vì d cách đều hai điểm A và B nên : ( 1
 )a  2b  2a  5b
5a  4b  2a  5b
 3a  3b  3a b 2 2 2 2 a b a b 14 b  0 2 2 2 2 2
 9a 18ab  9b  9a  6ab b  8b  24ab  0  .  b  3  a
Trường hợp 1 : Với b  0 thay vào (2) ta được phương trình đường thẳng d là :
ax  0y  2a  5.0  0  ax  2a  0  x  2  0
Trường hợp 2 : Với b  3
a ta chọn a 1,b  3
 thay vào (2) ta được phương trình dường thẳng
d là : 1x  3y  2  5.( 3
 )  0  x  3y 13  0
Ví dụ 3. Cho các đường thẳng d : 2x y  5  0, d : 3x  6y 1  0. Gọi A là giao điểm của d và d . 1 2 1 2
a. Tìm số đo góc giữa d và d ; 1 2
b. Tìm đường thẳng d đi qua điểm M (2; 1
 ) cắt d , d lần lượt tại B,C sao cho tam giác ABC cân 1 2 đỉnh A. Lời giải 2.3 1.6
a. Ta có : cos(d , d ) 
 0  (d ,d )  90 1 2 1 2 2 2 2 2 2  ( 1  ) . 3  6
b. Giả sử đường thẳng d có phương trình tổng quát là ax by c  0 (1). Do M (2; 1
 )d nên 2a b c  0  c b  2a (2). 2a b 3a  6b
Do tam giác ABC cân tại A nên (d, d )  (d, d )   1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2  ( 1  ) . a b
3  6 . a b 2a b 3a  6b
2a b a  2ba  3b  
 2a b a  2b     5 3 5
2a b  a  2b 3a b
Trường hợp 1 : Nếu a  3b chọn b 1 a  3 thay vào (2) ta có: a b  2a 1 2.3  5  .
Thay vào (1) ta được phương trình đường thẳng d là : 3x y  5  0
Trường hợp 2 : Nếu 3a b
 chọn a 1 b  3
 thay vào (2) ta có : a b  2a  3   2.1 5  .
Thay vào (1) ta được phương trình đường thẳng d là: x  3y  5  0
Ví dụ 4. Cho đường thẳng d : x  2y  4  0 và điểm M (1; 2).
a. Tìm số đo góc giữa đường thẳng d và đường thẳng d ' : x  3y  6  0.
b. Tìm phương trình đường thẳng qua M hợp với d một góc bằng 60 .  Lời giải 1.1 2.( 3  ) 2 
a. Ta có : cos(d , d )  
 (d ,d )  45 1 2 1 2 2 2 2 2    2 1 2 . 1 ( 3)
b. Đường thẳng d qua M (1; 2) hợp với d một góc 60 có phương trình tổng quát là ax by c  0. 2
Vì M (1; 2)  d a  2b c  0  c  a  2b (1) 2 1.a  2.b  1 Lại có : 2 2
(d, d )  60 
  a 16ab 11b  0  a  8  5 3 . b 2 2 2 2 2     2 1 2 . a b
Trường hợp 1 : Với a  85 3b chọn b 1 a  85 3;(1)  c  1  0 5 3.
Suy ra d : 8  5 3 x y 10 5 3  0
Trường hợp 2 : Với a  85 3b chọn b 1 a  85 3;(1)  c  1  0  5 3. 15
Suy ra d : 8 5 3 x y 10  5 3  0
Ví dụ 5. Cho tam giác ABC với ( A 3;3), ( B 1  ;2),C(4;1).
a. Tìm số đo góc BAC.
b. Tìm số đo góc tạo thành từ hai đường thẳng AB và AC. Lời giải
a. Ta có : AB  ( 4  ; 1  ), AC  (1; 2  ). 4  .1 ( 1  ).( 2  ) 2  
Mà cos BAC  cos( AB, AC)  cos BAC    BAC 102 32' 2 2 2 2 ( 4  )  ( 1  ) . 1  ( 2  ) 85 4  .1 ( 1  ).( 2  ) 2 85
b. Ta có : cos( AB, AC)  cos(AB, AC)  cos(AB, AC)   2 2 2 2      85 ( 4) ( 1) . 1 ( 2) (A , B AC) 77   28'
Ví dụ 6. Cho các cạnh của tam giác ABC có phương trình:
AB : x y  4  0, BC : 3x  5y  4  0,CA: 7x y 12  0.
a. Viết phương trình đường phân giác trong góc A;
b. Chứng minh rằng điểm O nằm trong tam giác ABC. Lời giải
x y  4  0
Toạ độ điểm A là nghiệm của hệ phương trình :   ( A 1;5).
7x y 12  0
x y  4  0
Toạ độ điểm B là nghiệm của hệ phương trình :   B( 3  ;1). 3
x  5y  4  0 3
x  5y  4  0
Toạ độ điểm A là nghiệm của hệ phương trình :   C(2; 2  ).
7x y 12  0
a. Phương trình đường phân giác trong và ngoài của góc A là : x y  4 7x y 12
5(x y  4)  7x y 12
x  3y 16  0 (1)       2 2 2   
5(x y  4)  (7x y 12) 3
x y  2  0 (2) 1 ( 1) 7 1
Thay toạ độ điểm B và C vào vế trái của phương trình (1) ta được: 3  316  1  6 và 2 6 16  2  0
Suy ra B và C ở cùng phía đối với đường thẳng có phương trình
(1), do vậy phương trình đường phân giác trong góc A là :
3x y  2  0
b. Thay lần lượt toạ độ của O vào vế trái phương trình của các đường
thẳng AB, BC, CA ta được: 4, 4, 1  2.
Thay lần lượt toạ độ của C, A, B vào vế trái của các đường thẳng AB, BC, CA ta được: 8,32, 3  2.
Như vậy O và A nằm cùng phía so với đường thẳng BC, O và B nằm cùng phía so với đường thẳng
AC, O và C nằm cùng phía so với đường thẳng AB nên O nằm trong tam giác ABC.
Ví dụ 7. Hãy viết phương trình tham số của đường thẳng d ' đi qua điểm ( A 1
 ;2) và tạo với đường thẳng
x  2  3t d :  góc 60 .  y  2  t Lời giải 16 Gọi u  ( ; a )
b là vecto chỉ phương của đường thẳng d '.
Do đường thẳng d ' tạo với đường thẳng d góc 60 nên : 3a  2b   1 3a 2b 2 2 2 cos 60   
13(a b )  4(3a  2b) 2 2 2 2 2 2   2 3 2 . a b 13. a b  24  507 a b 2 2 23
23a  48ab  3b    24  507 a b  23   Trườ 24 507 24 507
ng hợp 1 : a
b chọn b  1  a
, ta được phương trình của đường 23 23  24  507 x  1   t thẳng d ' là:  23
y  2t 24  507 24  507
Trường hợp 2 : a
b chọn b  1  a
, ta được phương trình của đường 23 23  24  507 x  1   t thẳng d ' là:  23
y  2t
Ví dụ 8. Cho M (5;1), viết phương trình đường thẳng d qua M và tạo với đường thẳng d ' : y  2  x  4 góc 45 .  Lời giải
Gọi k và k ' theo thứ tự là hệ số góc của hai đường thẳng d và d ' thì k '  2  . k  3  k k ' 2   k
Ta có : tan(k, k ')  tan 45  1  1  1 . 1 k.k ' 1 2kk    3
Trường hợp 1 : Với k  3 ta có phương trình đường thẳng d là: y  3(x  5) 1  3x y 14  0 1
Trường hợp 2 : Với k   ta có phương trình đường thẳng d là: 3 1
y   (x  5) 1  x  3y  8  0 3 III. Bài tập đề nghị. 17
23. Cho các điểm P(2;5),Q(5;1). Hãy lập phương trình đường thẳng d đi qua P sao cho khoảng cách
từ Q đến d bằng 3.
24. (Khối A năm 2006) Cho các đường thẳng d : x y  3  0, d : x y  4  0, d : x  2y  0. Tìm 1 2 3
toạ độ điểm M nằm trên đường thẳng d sao cho khoảng cách từ M đến d bằng hai lần khoảng 3 1
cách từ M đến d . 2
25. (ĐH DL Công Nghệ năm 1999) Tìm phương trình đường thẳng qua M ( 2  ;3) và cách đều hai điểm ( A 1  ;0), B(2;1).
26. Cho hai đường thẳng d : 2x y 1  0, d : x  2y  7  0. Lập phương trình đường thẳng d đi qua 1 2
gốc toạ độ sao cho d tạo với d , d một tam giác cân có đỉnh là giao điểm của d và d . 1 2 1 2
27. Viết phương trình đường thẳng đi qua (
A 1;1) và cách B(3;6) một khoảng bằng 2.
28. Cho đường thẳng d có phương trình 8x  6y  5  0. Viết phương trình đường thẳng d ' song song
với d và cách d một khoảng bằng 5.
29. (ĐH Tây Nguyên khối D năm 2000) Hãy lập phương trình tổng quát của đường thẳng đi qua điểm I ( 2
 ;3) và cách đều hai điểm ( A 5; 1  ) và B(3;4).
30. Cho điểm P(3;0) và hai đường thẳng d : 2x y  2  0, d : x y  3  0. Gọi d là đường thẳng 1 2
qua P và cắt d , d lần lượt tại A, B sao cho PA P .
B Viết phương trình đường thẳng d. 1 2
31. (Dự bị khối A năm 2004) Cho điểm (0
A ; 2) và đường thẳng d : x  2y  2  0. Tìm toạ độ các điểm
B, C trên đường thẳng d sao cho tam giác ABC vuông tại B và AB  2B . C
32. (Khối B năm 2004) Cho ( A 1;1), ( B 4; 3
 ). Tìm điểm C thuộc đường thẳng d : x  2y 1 0 sao cho
khoảng cách từ C đến đường thẳng AB bằng 6.
33. Cho các đường thẳng d : 2x y  2  0, d : 2x  4y  7  0. 1 2
a. Viết phương trình các đường phân giác của các góc tạo bởi d và d . 1 2
b. Viết phương trình đường thẳng qua P(3;1) và cùng d , d tạo thành một tam giác cân tại đỉnh 1 2
là giao điểm của d và d . 1 2
34. Cho đường thẳng d : 2x  3y  5  0 và hai điểm M (3; )
m , N (6; 2) với m là tham số. Tìm giá trị
của M để hai điểm M và N nằm trong cùng một nửa mặt phẳng bờ là d.
35. Cho đường thẳng d : 3x  4y  6  0 và các điểm ( A 1
 ;2), B(2;3),C( 3  ; 4
 ). Hãy cho biết đường
thẳng d cắt những cạnh nào của tam giác ABC.
36. Hãy tính diện tích tam giác OBC biết rằng ( B 4; 3
 ),C(12;5) và O là gốc toạ độ.  4 7 
37. Cho tam giác ABC có đỉnh A ; . 
 Hai đường phân giác trong của góc B và góc C lần lượt có  5 5 
phương trình x  2y 1  0 và x  3y 1  0. Hãy viết phương trình cạnh BC của tam giác.
38. Lập phương trình đường phân giác góc nhọn giữa hai đường thẳng d : x  3y  6  0 và 1
d : 3x y  2  0. 2 Bài 3. Đường tròn 18
I. Kiến thức cần nhớ.
1. Phương trình đường tròn.
 Phương trình đường tròn tâm I( ;
a b) bán kính R là: 2 2 2
(x a)  ( y  ) bR .  Phương trình 2 2
x y  2ax  2by c  0 là phương trình đường tròn khi 2 2
a b c  0 và khi đó nó có tâm I ( ; a b), bán kính 2 2
R a b c.
2. Vị trí tương đối giữa đường thẳng và đường tròn.  Cho đường tròn 2 2 2
(C) : (x a)  ( y  ) b
R và đường thẳng d : Ax By C  0. Khi đó
số giao điểm của đường thẳng d và đường tròn (C) là số nghiệm của hệ phương trình: 2 2 2
(x a)  (y b)  R  (*).
Ax By C  0
 Nếu hệ (*) vô nghiệm thì đường thẳng d và đường tròn (C) không có điểm chung.
 Nếu hệ (*) có một nghiệm thì đường thẳng d và đường tròn (C) tiếp xúc với nhau.
 Nếu hệ (*) có hai nghiệm thì đường thẳng d và đường tròn (C) cắt nhau.
 Cho đường tròn (C) tâm I( ;
a b), bán kính R và đường thẳng d : Ax By C  0. Ta cũng
có thể xét vị trí tương đối giữa đường thẳng d và đường tròn (C) như sau:
 Nếu d(I, d)  R thì đường thẳng d và đường tròn (C) không có điểm chung.
 Nếu d(I, d)  R thì đường thẳng d và đường tròn (C) tiếp xúc với nhau.
 Nếu d(I, d)  R thì đường thẳng d và đường tròn (C) cắt nhau.
3. Vị trí tương đối giữa hai đường tròn. Cho hai đương tròn: 2 2
(C) : x y  2ax  2by c  0 và 2 2
(C ') : x y  2a ' x  2b ' y c '  0. Ta xét 2 2
x y  2ax  2by c  0 hệ phưng trình sau:  (*). 2 2
x y  2a' x  2b' y c'  0
 Nếu hệ (*) vô nghiệm thì (C) và (C ') không có điểm chung.
 Nếu hệ (*) có một nghiệm thì (C) và (C ') tiếp xúc với nhau.
 Nếu hệ (*) có hai nghiệm thì (C) và (C ') cắt nhau.
4. Phương trình tiếp tuyến của đường tròn.
Tiếp tuyến tại điểm M (x ; y ) (C) của đường tròn tâm I ( ;
a b) có phương trình: 0 0
(x a)(x x )  ( y  )
b ( y y )  0. 0 0 0 0 II. Ví dụ minh hoạ. 19
Ví dụ 1. Viết phương trình đương tròn đường kính AB với ( A 7; 3  ), ( B 1;7). Lời giải Cách 1 : Đường tròn đườ 1
ng kính AB nhận trung điểm I của AB là tâm và có bán kính R A . B 2 1 1 1 Ta có: 2 2
I  (4; 2), R AB  (1 7)  (7  3)  .2 34  34. 2 2 2
Suy ra phương trình đường tròn là: 2 2
(x  4)  ( y  2)  34 Cách 2 : Điểm M ( ;
x y) thuộc đường tròn đường kính AB khi và chỉ khi AM BM.
Suy ra: AM.BM  0  (x  7)(x 1)  ( y  3)( y  7)  0 2 2
x y 8x  4y 14  0.
Như vậy phương trình đường tròn là: 2 2
x y  8x  4y 14  0
Ví dụ 2. Viết phương trình của đường tròn trong các trường hợp sau:
a. Có tâm là điểm I (2;3) và đi qua M (3;6); b. Đi qua ba điểm ( A 1  ; 2  ), ( B 1;3),C(2;1);
c. Có tâm là điểm I (3; 2
 ) và tiếp xúc với đường thẳng 6x 8y 17  0. Lời giải
a. Bán kính của đường tròn là : 2 2
R IM  (3  2)  (6  3)  10.
Suy ra đường tròn tâm I (2;3) đi qua M (3;6) có phương trình là : 2 2
(x  2)  ( y  3)  10 b. Cách 1:
Tâm của đường tròn qua ba điểm là giao điểm của các đường trung
trực của ba đoạn thẳng nối các điểm đó.  1 
Trung điểm của AB là M 0; 
 nên phương trình đường trung trực  2 
của đoạn thẳng AB là :  1 
2(x  0)  5 y
 0  4x 10y 5  0.    2   1 1 
Trung điểm của AC là N ;  
 nên phương trình đường trung  2 2 
trực của đoạn thẳng AC là :  1   1  3 x   3 y
 0  x y  0.      2   2 
4x 10y  5  0  5 5 
Tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :   I  ; .   x y  0  6 6  2 2  5   5  290
Bán kính của đường tròn là : R IB  1  3  .      6   6  6 2 2  5   5  145
Phương trình đường tròn cần tìm là : x   y        6   6  18 20 Cách 2:
Gọi phương trình đường tròn đi qua ba điểm , A , B C là: 2 2
x y  2ax  2by c  0.
Ta có hệ phương trình sau :  5 a    2 2  6 ( 1  )  ( 2  )  2.( 1  )a  2.( 2
 )b c  0
2a  4b c  5      5 2 2 1
  3  2.1a  2.3b c  0   2
a  6b c  1  0  b   . 6    2 2
2 1  2.2a  2.1b c  0 4
a  2b c  5     20 c    3 5 5 20
Suy ra phương trình đường tròn cần tìm là : 2 2 x y x y   0 3 3 3
Ví dụ 3. Viết phương trình đường tròn:
a. Đi qua hai điểm ( A 3;1), B( 1
 ;3) và có tâm nằm trên đường thẳng 3x y  2  0.
b. Có tâm nằm trên đường thẳng d : 2x y 1  0 và tiếp xúc với cả hai đường thẳng
d : 3x  4 y 1  0 và d : 4x  3y  8  0. 1 2 Lời giải
a. Tâm của đường tròn là giao của đường trung trực của doạn thẳng AB
và đường thẳng 3x y  2  0.
Phương trình đường trung trực của đoạn thẳng AB là :
4(x 1)  2( y  2)  0  2x y  0.
Toạ độ tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
2x y  0   I(2;4) 3
x y  2  0
b. Để đường tròn tiếp xúc với cả hai đường thẳng d và d thì 1 2
tâm của đường tròn phải nằm trên các tia phân giác của các
góc tạo bởi d và d . Như vậy tâm của đường tròn là giao 1 2
điểm của đường thẳng d các đường phân giác của các góc tạo
bởi d và d . 1 2
Phương trình các đường phân giác là :
x y  7  0 và 7x  7 y  9  0. Trường hợp 1:
Tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :
2x y 1  0  8 13    I ;  .  
x y  7  0  3 3 
Bán kính của đường tròn là : 8  13  3.  4  1   3  3  31
d (I , d )   . 1 2 2  15 3 4 2 2  8   13  961
Suy ra : (C) : x   y        3   3  225 Trường hợp 2 : 21
2x y 1  0  2 11
Tâm J của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :   I  ; .  
7x  7y  9  0  7 7   2  11 3.   4. 1    7  7 31
Bán kính của đường tròn là : d (I , d )   . 1 2 2  35 3 4 2 2  2   11  961
Suy ra : (C) : x   y        7   7  1225 4
Ví dụ 4. Cho đường tròn 2 2
(C) : x y  2x
 0 và đường thẳng d : mx y  2m 3  0,m . Với 5
những giá trị nào của tam số m thì đường thẳng d và đường tròn (C) không có điểm chung. Lời giải 1 5 Ta có 2 2
(C) : (x 1)  y
, tâm I (1;0), bán kính R  . 5 5
Đường tròn (C) và đường thẳng d không có điểm chung nếu khoảng cách từ điểm I đến đường
thẳng d lớn hơn bán kính. Ta có : m  2 2
m  0  2m  3 5 m  6m  9 1 2 
d (I , d )  R   
  4m  30m  44  0  11. 2 2  5 m 1 5  m 1 m   2 11  Suy ra : m  ( ;  2)  ;     2 
Ví dụ 5. Cho hai đường tròn 2 2
x y  2x  4y 1  0 và 2 2
x y  4x 10y  7  0. Tìm toạ độ các giao
điểm của hai đường tròn trên. Lời giải
Toạ độ các giao điểm của hai đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :  59  7 119  59  7 119     2 2  x x
x y  2x  4 y 1  0
x  7y  4      50   50 hoặc  2 2 2
x y  4x 10y  7  0 5
 0y  74y  25  0  37  119  37  119 y   y    50  50
 59  7 119 37  119   59 7 119 37 119 
Như vậy toạ độ các giao điểm là : A ; , B ;      50 50 50 50    
Ví dụ 6. Viết phương trình đường tròn nội tiếp tam giác ABC biết phương trình các cạnh của tam giác là
AB : 3x  4y  6  0, BC : y  0,CA : 4x  3y 1  0. Lời giải
Toạ độ của A là nghiệm của hệ phương trình : 3
x  4y  6  0 x  2      ( A 2  ;3).
4x  3y 1  0 y  3  1 
Tương tự ta tính được B(2;0),C ;0 .    4  22
Phương trình các đường phân giác trong và ngài của góc A là: 3x  4 y  6 4x  3y 1
x y  5  0 (1)    .  2 2 2 2  
x y 1  0 (2) 3 4 4 3
Thay lần lượt toạ đọ của A, C vào vế trái của (1) ta được : 1 2  5  7  0,  5  0. 4
Suy ra phương trình đường phân giác trong của góc A là :
x y 1  0.
Phương trình các đường phân giác của trong và ngoài của góc B là : 3x  4 y  6
3x y  6  0 (3)   y  .  2 2 
x  3y  2  0 (4) 3 4 1 7
Thay lần lượt toạ độ của A, C vào vế trái của (4) ta được : 2
  3.3 2  5  0,  2    0. 4 4
Suy ra phương trình đường phân giác trong của góc B là x  3y  2  0.
x y 1  0  1 1 
Toạ độ tâm I của đường tròn là nghiệm của hệ phương trình :   I ; .  
x  3y  2  0  2 2  1
Bán kính của đường tròn là : R d (I , BC)  . 2 2 2  1   1  1
Suy ra phương trình đường tròn nội tiếp tam giác ABC là : x   y        2   2  4 III. Bài tập đề nghị.
39. Viết phương trình đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC biết (
A 1;3), B(5;6),C(7;0). 23
40. Biện luận theo m vị trí tương đối của đường thẳng d : x my  2m  3  0 và đường tròn 2 2
(C) : x y  2x  2 y  2  0.
41. Viết phương trình đường tròn tiếp xúc với trục hoành tại điểm (6
A ;0) và đi qua điểm B(9;9).
42. Viết phương trình đường tròn đi qua hai điểm ( A 1
 ;0), B(1;2) và tiếp xúc với đường thẳng
x y 1  0.
43. Cho đường tròn 2 2
(C) : x y  6x  2y  6  0 và điểm (
A 1;3). Xét xem A nằm trong hay nằm ngoài đường tròn.
44. Cho đường tròn 2 2
(C) : x y x  7 y  0 và đường thẳng d : 3x  4y  3  0. Viết phương trình
các đường tuyến tuyến của (C) tại các giao điểm của nó với đường thẳng d.
45. Viết phương trình đường tròn:
a. Tiếp xúc với các trục toạ độ và đi qua điểm ( A 2; 4);
b. Đi qua hai điểm (
A 4; 2), B(5;1) và có tâm nằm trên đường thẳng 2x  7  0;
c. Tiếp xúc với trục hoành, có tâm nằm trên đường thẳng x y  3  0 và bán kính bằng 1;
d. Tiếp xúc với đường thẳng x  2y 1  0 tại điểm (
A 1;0) và đi qua điểm B(3; 6  ).
46. Viết phương trình đường tròn: a. Đi qua (
A 4; 2) và tiếp xúc với hai đường thẳng x  3y  2  0, x  3y 18  0;
b. Có tâm nằm trên đường thẳng x  5 và tiếp xúc với hai đường thẳng 3x y  3  0,
x  3y  9  0;
c. Đi qua các điểm (
A 3; 4), B(1; 2) và tiếp xúc với đường thẳng 3x y  3  0.
47. Cho hai đường tròn 2 2
x y  7x  7  0 và 2 2
x y x  7 y 18  0. Tìm toạ độ giao điểm của hai đường tròn.
48. Cho đường tròn (C ) có tâm I (2;3), bán kính R  3 và đường tròn (C ) có tâm J ( , m m  3), bán 1 1 2
kính R  3. Tìm các giá trị của tham số m để: 2
a. Hai đường tròn đã cho tiếp xúc trong với nhau;
b. Hai đường tròn đã cho tiếp xúc ngoài với nhau;
49. (Khối D năm 2004) Cho đường tròn 2 2
(C) : (x 1)  ( y  2)  4 và đường thẳng d : x y 1  0.
Viết phương trình đường tròn (C ') đối xứng với đường tròn (C) qua đường thẳng d.
50. Viết phương trình đường thẳng qua gốc toạ độ và cắt đường tròn 2 2
(x 1)  ( y  3)  25 tạo ra một
dây cung có độ dài bằng 8.
51. (Khối A năm 2007) Cho tam giác ABC có ( A 0; 2), ( B 2  ;2),C(4; 2
 ). Gọi H là chân đường cao kẻ
từ B. Gọi M, N lần lượt là trung điểm của AB, AC. Viết phương trình đường tròn qua H, M, N. 52. Cho ba điểm ( A 1
 ;0), B(2;4),C(4;1). Chứng minh rằng tập hợp các điểm M thoả mãn 2 2 2
3MA MB  2MC là một đường tròn. Tìm toạ độ tâm và bán kính của đường tròn. Bài 4. Đường elip 24
I. Kiến thức cần nhớ.
1. Định nghĩa đường elip.
 Cho hai điểm cố định F và F sao cho F F  2c (c  0) và số 1 2 1 2
2a (a c). Đường elip (E) là tập hợp các điểm M sao cho
MF MF  2 . a 1 2
(E)  M : MF MF  2a . 1 2 
 Hai điểm F , F là các tiêu điểm của elip. 1 2
 Khoảng cách 2c là tiêu cự của elip.
2. Phương trình chính tắc của elip. yB
Trong mặt phẳng toạ độ, cho các điểm 2 P Q F ( ; c  0) và F ( ;
c 0) với c  0 thì phương 1 2
trình chính tắc của elip nhận F , F làm các 1 2 2 2 tiêu để x y m là: (E) :  1. 2 2 a b A1 F1 O F A x 2 2 Trong đó: 2 2 2
b a c .
 Elip (E) nhận các trục toạ độ làm các trục
đối xứng và nhận các gốc toạ độ làm tâm đối S B R 1 xứng.
 Elip (E) cắt các trục toạ độ tại các điểm A ( ; a 0), A ( ;
a 0), B (0; b
 ), B (0;b) gọi là các đỉnh 1 2 1 2 của elip.
 Đoạn thẳng A A  2a gọi là trục lớn. 1 2
 Đoạn thẳng B B  2b gọi là trục nhỏ. 1 2
 Các đường thẳng x   , a y b
 cắt nhau từng đôi một tại , P , Q ,
R S tạo thành hình chữ
nhật cơ sở của elip (E).
 Tâm sai của elip là tỉ số giữa tiêu cự và độ dài trục lớn, kí hiệu là e và được xác định như c sau: e
(do c a nên e  1). a II. Ví dụ minh hoạ. 25
Ví dụ 1. Tìm toạ độ các tiêu điểm, các đỉnh, độ dài trục lớn, trục nhỏ của mỗi elip có phương trình sau: 2 2 x y a.  1; 49 25 b. 2 2
4x  9 y  16. Lời giải a. Ta có : 2 2
a  49  a  7;b  25  b  5.
Do a b nên 2 2 2
c a b  49  25  24  c  2 6.
 Toạ độ các tiêu điểm : F 2  6;0 , F 2 6;0 1   2  
 Toạ độ các đỉnh : A ( 7
 ;0), A (7;0), B (0;5),B (0;5) 1 2 1 2
 Độ dài trục lớn : 2a  14
 Độ dài trục nhỏ : 2b  10 2 2 x y b. Ta có : 2 2
4x  9 y  16   1. 4 16 9 16 4 Suy ra : 2 2
a  4  a  2;b   b  . 9 3 16 20 2 5
Do a b nên 2 2 2
c a b  4    c  . 9 9 3      2 5 2 5
Toạ độ các tiêu điểm : F   ; 0 , F  ; 0  1 2     3 3       4   4 
Toạ độ các đỉnh : A ( 2
 ;0), A (2;0), B 0; , B 0; 1 2 1   2    3   3 
 Độ dài trục lớn : 2a  4  8
Độ dài trục bé : 2b  3
Ví dụ 2. Viết phương trình chính tắc của elip trong mỗi trường hợp sau:
a. Tâm O, một tiêu điểm là (3;0), một đỉnh là ( 5  ;0); c 1
b. Có tiêu cự bằng 8, tỉ số  . a 2 Lời giải a. Ta có : 2 2 2 a  5
  5,c  3  b a c  259 16  b  4. 2 2
Suy ra phương trình chính tắ x y c của elip là :  1 25 16
b. Tiêu cự 2c  8  c  4. c 1 Tỉ số :
  a  2c  8. a 2 Suy ra : 2 2
b a c  64 16  4 3. 26 2 2
Suy ra phương trình chính tắ x y c của elip là :  1 64 48
Ví dụ 3. Lập phương trình chính tắc của elip trong các trường hợp sau:  3 
a. Elip đi qua các điểm M (0;1) và N 1; ;   2    3 
b. Elip có một tiêu điểm F  3;0 và điểm M 1;  và nằm trên elip. 1     2   Lời giải 2 2 x y
a. Phương trình chính tắc của elip có dạng  1. 2 2 a b  1 1 2  2  b  1 Do elip đi qua các điể b
m M và N nên ta có :    2 1 3  a  4.  1 2 2 a 4b 2 2
Suy ra phương trình chính tắ x y c của elip là :  1 4 1 2 2 x y
b. Phương trình chính tắc của elip có dạng  1. 2 2 a b
Vì elip có một tiêu điểm F  3; 0 nên 2 2
c  3  a b  3 (1). 1    3  1 3 Lại có M 1; (E)   1 (2). 2 2   2 a 4b   Thay (1) vào (2) ta đượ 1 3 c: 4 2 2 2 
1 4b  5b  9  0  b 1 a  4. 2 2 b  3 4b 2 2
Suy ra phương trình chính tắ x y c của elip là:  1 4 1 x  7cost
Ví dụ 4. Cho điểm M ( ;
x y) di động có toạ độ thoả mãn 
với t là tham số thay đổi. Chứng y  4sint
minh rằng M di động trên một elip. Lời giải 2  xx 2  cost  cos t     2 2 x 7 cost 7 49 x y Ta có :        1. 2 y  4sint y   y 49 16 2  sint  sin t  4 16 2 2 x y
Như vậy điểm M di động trên elip có phương trình là :  1 49 16 Ví dụ 5. Cho elip 2 2
4x  9 y  36 và điểm M (1;1) viết phương trình đường thẳng d đi qua M và cắt elip
đã cho tại hai điểm A và B sao cho M là trung điểm của AB. Lời giải
Xét đường thẳng d đi qua điểm M (1;1) và có hệ số góc k. 27
Phương trình đường thẳng d là : y k(x 1) 1.
Hoành độ của hai điểm A và B là nghiệm của phương trình :
x  k x   2 2 2 2 2 4 9 (
1) 1  36  (9k  4)x 18k(1 k)x  9(1 k )  36  0 (1).
MA MB khi và chỉ khi phương trình (1) có hai nghiệm x , x sao cho : A B x x 1  8k(1 k) 4 A B 2 2  x
118k 18k 18k  8  k   . M 2 2 2(9k  4) 9 4
Suy ra phương trình của đường thẳng d là : y   (x 1)  4x  9y 13  0 9 III. Bài tập đề nghị.
53. Lập phương trình chính tắc của elip biết rằng: 28 a. (0 A ; 2
 ) là một đỉnh và F(1;0) là một tiêu điểm của elip; b. F ( 7
 ;0) là một tiêu điểm của elip và elip đi qua M ( 2  ;12); 1
c. Phương trình các cạnh của hình chữ nhật cơ sở là x  4  , y  3  ;
d. Elip đi qua hai điểm M 4; 3, N 2 2;  3 . 2 x
54. Tìm những điểm trên elip 2 (E) :  y 1 9
a. Điểm đó nhìn hai tiêu điểm dưới một góc vuông;
b. Điểm đó nhìn hai tiêu điểm một góc o 60 . 2 2 x y
55. Cho elip (E) có phương trình 
1. Xác định m để đường thẳng d : x m và (E) có điểm 9 4 chung. x  7cost
56. Cho điểm M ( ;
x y) di động luôn có toạ độ thoả mãn 
với t là tham số. Chứng minh rằng y  5sint
M di động trên một elip. 57. Cho elip 2 2
(E) : 9x  25y  225.
a. Tìm toạ độ các tiêu điểm của elip;
b. Tìm điểm M nằm trên elip sao cho M nhìn hai hai tiêu điểm dưới một góc vuông. 2 2 x y c
58. Cho elip (E) : 
1 (0  b a). Tính tỉ số trong các trường hợp sau: 2 2 a b a
a. Trục lớn bằng ba lần trục nhỏ;
b. Đỉnh trên trục nhỏ nhìn hai tiêu điểm dưới một góc vuông;
c. Khoảng cách giữa đỉnh trên trục nhỏ và đỉnh trên trục lớn bằng tiêu cự. 59. Cho elip 2 2
(E) : x  4 y 16.  1 
a. Viết phương trình đường thẳng d đi qua điểm M 1; 
 và có vectơ pháp tuyến n  (1;2);  2 
b. Tìm toạ độ các giao điểm A và B của đường thẳng d và elip (E). Chứng minh MA M . B
Bài tập trắc nghiệm không đáp án 29
1. Cho tam giác ABC có toạ độ các đỉnh là ( A 1; 2), (
B 3;1),C(5; 4). Phương trình nào sau đây là phương
trình đường cao của tam giác vẽ từ A.
A. 2x  3y  8  0; B. 3x  2y  5  0; C. 5x  6y  7  0; D. 3x  2y  5  0.
2. Cho tam giác ABC với các đỉnh ( A 1  ;1), ( B 4;7),C(3; 2
 ), M là trung điểm của đoạn thẳng AB.
Viết phương trình tham số đường thẳng CM. x  3 tx  3 tx  3 tx  3 3t A. B. C. D. y  2   4t; y  2   4t;
y  4  2t; y  2   4t. 5   t
3. Cho phương trình tham số của đường thẳng d :   9   2t.
Trong các phương trình sau, phương trình nào là phương trình tổng quát của d?
A. 2x y 1  0;
B. 2x  3y 1  0; C. x  2y  2  0;
D. x  2y  2  0.
4. Đường thẳng đi qua điểm M (1;0) và song song với đường thẳng d : 4x  2y 1  0 có phương trình tổng quát là:
A.
4x  2y  3  0; B. 2x y  4  0;
C. 2x y  2  0;
D. x  2y  3  0.
5. Cho đường thẳng d có phương trình tổng quát 3x  5y  2006  0. Tìm mệnh đề sai trong các mệnh đề sau:
A. d có vectơ pháp tuyến n  (3;5);
B. d có vectơ chỉ phương u  (5; 3  ); 5
C. d có hệ số góc k  ; 3
D. d song song với đường thẳng 3x  5y  0.
6. Bán kính của đường tròn tâm I (0; 2
 ) và tiếp xúc với đường thẳng d :3x  4y  23  0 là: 3 A. 15; B. 5; C. ; D. 3. 5
7. Cho hai đường thẳng d : 2x y  4  m  0, d : (m  3)x y  2m 1  0. Tìm m để hai đường 1 2
thẳng đã cho song óng với nhau.
A.
m  1; B. M  1  ;
C. M  2;
D. m  3.
8. Cho hai đường thẳng d : x  2y  4  0, d : 2x y  6  0. Tìm số đo góc giữa hai đường thẳng 1 2 đã cho. A. o 30 ; B. o 60 ; D. o 45 ; D. o 90 .
9. Cho hai đường thẳng d : x y  5  0, d : y  1
 0. Tìm số đo góc giữa hai đường thẳng đã cho. 1 2 A. o 45 ; B. o 30 ; C. o 88 57 '52 ' ; D. o 1 13'8' .
10. Khoảng cách từ điểm M (0;3) đến đường thẳng d : x cos  y sin  3(2  sin)  0 là: 3 A. 6; B. 6; C. 3sin; D. . sin  cos
11. Phương trình nào sau đây là phương trình đường tròn? A. 2 2
x  2y  4x  8y 1  0; B. 2 2
4x y 10x  6y  2  0; C. 2 2
x y  2x  8y  20  0; D. 2 2
x y  4x  6y 12  0.
12. Cho đường tròn 2 2
(C) : x y  2x  4y  20  0. Tìm mệnh đề sai trong các mệnh đề sau:
A. (C) có tâm đi qua I (1; 2);
B. (C) có bán kính R  5;
C. (C) đi qua M (2; 2);
D. (C) không đi qua ( A 1;1).
13. Phương trình tiếp tuyến tại điểm M (3; 4) với đường tròn 2 2
(C) : x y  2x  4 y  3  0 là:
A. x y  7  0;
B. x y  7  0;
C. x y  7  0;
D. x y  3  0. 30
14. Cho đường tròn 2 2
(C) : x y  4x  2y  0 và đường thẳng  : x  2y 1  0. Tìm mệnh đề đúng
trong các mệnh đề sau:
A.
đi qua tâm O của (C);
B. cắt (C) tại hai điểm;
C. tiếp xúc với (C);
D. không có điểm chung với (C).
15. Cho đường tròn 2 2
(C) : x y x y 1  0. Tìm tâm I và bán kính R của đường tròn đã cho.  1 1  6 A. I ( 1
 ;1), R  1; B. I ;  , R  ;    2 2  2  1 1  6 C. I  ; , R  ;   D. I (1; 1
 ), R  6.  2 2  2
16. Cho phương trình 2 2
x y  2(m  2)x  4my 19m  6  0, hãy tìm m để phương trình đã cho là
phương trình đường tròn. m  1 m  2 
A. 1  m  2; B. 2
  m  1; C. D. m  2; m  1.
17. Đường thẳng d : 4x  3y m  0 tiếp xúc với đường tròn 2 2
(C) : x y  1 khi:
A. m  3;
B. m  5;
C. m  1;
D. m  0. 18. Cho hai điểm (
A 1;1), B(7;5). Viết phương trình đường tròn đường kính AB. A. 2 2
x y  8x  6y 12  0; B. 2 2
x y  8x  6y 12  0; C. 2 2
x y  8x  6y 12  0; D. 2 2
x y  8x  6y 12  0.
19. Viết phương trình đường tròn đi qua ba điểm ( A 0; 2), B( 2  ;0),C(2;0). A. 2 2
x y  8; B. 2 2
x y  2x  4  0; C. 2 2
x y  2x  8  0; D. 2 2
x y  4  0.
20. Cho điểm M (0;4) và đường tròn 2 2
(C) : x y  8x  6y  21  0. Tìm phát biểu đúng trong các phát biểu sau:
A.
M nằm ngoài (C);
B. M nằm trên (C);
C. M nằm trong (C);
D. M trùng với tâm của (C). 2 2 x y
21. Cho elip (E) :   1 và các mệnh đề: 25 9
(I) (E) có các tiêu điểm F ( 4  ;0), F (4;0); 1 2 c 4 (II) (E) có tỉ số  ; a 5
(III) (E) có đỉnh A ( 5  ;0); 1
(IV) (E) có độ dài trục nhỏ bằng 3. Các mệnh đề sai là: A. (I) và (II);
B. (II) và (III); C. (I) và (III); D. (IV) và (I).
22. Phương trình chính tắc của elip có hai đỉnh ( 3
 ;0),(3;0) và hai tiêu điểm ( 1  ;0),(1;0) là: 2 2 x y 2 2 x y 2 2 x y 2 2 x y A.  1; B.  1; C.  1; D.  1. 9 1 8 9 9 8 1 9 23. Cho 2 2
(E) : x  4y 1, hãy tìm mệnh đề đúng trong các mệnh đề sau:
(I) (E) có trục lớn bằng 1;
(II) (E) có trục nhỏ bằng 4;  3 
(III) (E) có tiêu điểm F  0; ; 1   2   31
(IV) (E) có tiêu cự bằng 3. A. (I); B. (II) và (IV); C. (I) và (III); D. (IV). 2 2 x y
24. Dây cung của elip (E) : 
1 (0  b a) vuông góc với trục lớn tại tiêu điểm có độ dài là: 2 2 a b 2 2c 2 2b 2 2a 2 a A. ; B. ; C. ; D. . a a c c c 12
25. Một elip có trục lớ bằng 26, tỉ số 
. Tính trục nhỏ của elip. a 13 A. 5; B. 10; C. 12; D. 24. 26. Cho elip 2 2
(E) : 4x  9 y  36. Tìm mệnh đề sai trong các mệnh đề sau:
A. (E) có trục lớn bằng 6;
B. (E) có trục nhỏ bằng 4; c 5
C. (E) có tiêu cự bằng 5;
D. (E) có tỉ số  . a 3
27. Khi cho t thay đổi, điểm M (5cost;4sint) di động trên đường nào sau đây? A. Elip; B. Đường thẳng; C. Đường tròn;
D. Nửa đường tròn. 2 2 x y
28. Cho elip (E) : 
1 (0  b a). Gọi F , F là hai tiêu điểm của elip. Cho M (0; ) b  . Tính giá 2 2 a b 1 2 trị của biểu thức 2
MF .MF OM . 1 2 A. 2 c ; B. 2 2a ; C. 2 2b ; D. 2 2 a b . 2 2 x y
29. Cho elip (E) : 
1 và đường thẳng d : y  3  0. Tích các khoảng cách từ hai tiêu điểm của 16 9
elip đến đường thẳng d bằng bao nhiêu. A. 16; B. 9; C. 81; D. 7.
30. Cho e  (4;1), f  (1;4). Tìm n để hai vectơ a ne f và b i j tạo với nhau một góc bằng o 45 .
A. n  1; B. n  4; 
C. n  5;
D. Tất cả các câu trên đều sai.
31. Cho ba điểm M ( 1  ; 2
 ), N(3;2),P(4; 1
 ). Tìm điểm E trên Ox sao cho EM EN EP đạt giá trị nhỏ nhất.
A. Không tồn tại E; B. E(3;7);
C. E(2;0);
D. E(1;0).
32. Cho tam giác ABC với ( A 4
 ;1),B(2;4),C(2; 2
 ). Tìm toạ độ trực tâm của tam giác ABC.  1  A. ;1 ;   B. (10;11); C. (2;5); D. (3;1).  2  33. Cho ( A 1  ;3), (
B 1;1),C(2;4). Xác định toạ độ tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.  2 8   3 7   2 5  A. ; ;   B. ; ;   C.  ; ;   D. (6;4).  3 3   2 2   5 2  34. Cho ( A 4  ;1), ( B 2;4),C(2; 2
 ). Tìm toạ độ tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.  1 1   1   1   1  A.  ; ;   B.  ;1 ;   C. ;2 ;   D.  ;4 .    4 2   4   2   4 
35. Viết phương trình đường thẳng đi qua điểm M ( 2  ; 4
 ) và cắt trục Ox tại A, cắt trục Oy tại B sao
cho tam giác OAB vuông cân.
A. x y  6  0;
B. x y  6  0;
C. x y  2  0;
D. x y  2  0. 36. Cho ( A 4;5), ( B 6  ; 1
 ),C(1;1). Phương trình một trong ba đường trung tuyến của tam giác ABC là:
A. 8x 17 y  32  0;
B. 4x  2y  3  0; 32
C. 10x 13y  25  0;
D. 3x  2y  3  0.
37. Cho tam giác ABC có AB : 2x  3y 1  0, BC : x  3y  7  0,CA: 5x  2y 1  0. Viết phương
trình đường cao của tam giác kẻ từ đỉnh B. 1 37
A. 2x  5y  8  0; B. x  3y
 0; C. 2x  5y  ;
D. 2x  5y  6  0. 3 30
38. Hãy xác định toạ độ điểm P trên đường thẳng d có phương trình x y  2  0 sao cho P cách đều hai điểm (0 A ;4) và B(4; 9  ).
A. Không tồn tại điểm P; B. P(5; 7)  ; 133 169   29 69  C. P ; ;   D. P ; .    18 18   18 18 
x  2  2t 39. Cho điểm (0
A ;1) và đường thẳng d : 
. Tìm khẳng định đúng trong các khẳng định sau: y  3 t
A. Không tồn tại điểm M trên d sao cho AM  5;
B. Tồn tại duy nhất một điểm M trên d sao cho AM  5;  24 2 
C. Tồn tại hai điểm M trên d sao cho AM  5, đó là (4;4) và  ; ;    5 5 
D. Tất cả các câu trên đều sai.
40. Hình chiếu vuông góc của điểm M (3; 2
 ) xuống đường thẳng d :5x 12y 10  0 là:  262 250   262   262 250  A. ; ;   B. ;0 ;   C. ; ;   D. Đáp án khác.  169 169   169   169 169  41. Cho ba điểm ( A 3;0), B( 5
 ;4),P(10;2). Viết phương trình đường thẳng đi qua P và cách đều A, B.
A. 2x  3y  26  0  3x  2y  34  0;
B. 2x  3y 14  0  y  2  0;
C. 3x y  36  0  x 10  0;
D. x  2y 14  0  y  2  0.
42. Cho hai đường thẳng d : x  2y  3  0 và d : 3x y  2  0. Viết phương trình đường thẳng d đi 1 2
qua điểm P(3;1) và cắt d ,d lần lượt ở A, B sao cho đường thẳng d tạo với d và d một tam 1 2 1 2
giác cân có đáy là AB.
A. Không tồn tại đường thẳng d;
B. d : x y  2  0;
C. d : x  5y  8  0; D. Đáp án khác. 43. Cho ba điểm ( A 4; 1  ),B( 3
 ;2),C(1;6). Tính góc giữa hai đường thẳng AB, AC. A. o ( A , B AC)  32 ; B. o ( A , B AC)  40 ; C. o ( A ,
B AC)  43 36'; D. o ( A , B AC)  18 . 44. Cho ba điểm ( A 3; 7  ),B(9; 5  ),C( 5
 ;9). Viết phương trình đường phân giác trong góc A của tam giác ABC.
A. 3x y  2  0;
B. 2x y 13  0;
C. 4x  2y 1  0;
D. 1 2 2 x 3 2 y  2  24  0.
45. Viết phương trình đường thẳng đi qua điểm (0
A ;1) và tạo với đường thẳng x  2y  3  0 một góc bằng o 45 .
A. 5x  3y  3  0  5x y 1  0;
B. x  3y  3  0  3x y 1  0;
C. 2x  5y  5  0  2x y 1  0;
D. x  3y  3  0  3x y 1  0.
46. Đường thẳng qua M (1;1) và cắt elip 2 2
(E) : 4x  9y  36 tại hai điểm M , M sao cho 1 2
MM MM có phương trình là: 1 2
A. 2x  4y  5  0;
B. 16x 15y 100  0; 33
C. 4x  9y 13  0;
D. x y  5  0.
47. Cho điểm M (2;3). Viết phương trình đường thẳng cắt hai trục toạ độ ở A, B sao cho tam giác ABM vuông cân tại M.
A. x  3  0;
B. 2x  3y 13  0; C. 2x  3y 13  0; D. Đáp án khác.  4 2  48. Cho ba điểm ( A 2; 4  ), B ; ,C(6;0).  
Phát biểu nào đúng về đường tròn nội tiếp tam giác ABC.  3 3  A. Tâm I (3; 1
 ), bán kính R  3;
B. Tâm I (2;1), bán kính R  3; C. Tâm I (3; 1
 ), bán kính R  2;
D. Tâm I (0;1), bán kính R  3.
49. Cho tam giác ABC có ( A 1  ;2), ( B 2;0),C( 3
 ;1). Tìm tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.  12 13   11 13   11 14   11 13  A.  ; ;   B.  ; ;   C.  ; ;   D.  ; .    5 14   4 14   4 15   6 15 
50. Cho elip có phương trình 2 2
16x  25y  100. Tính tổng khoảng cách từ điểm thuộc elip có hoành
độ bằng 2 đến các tiêu điểm. A. 3; B. 5; C. 2 2; D. 4 3. 34 HƯỚNG DẪN GIẢI
Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng 35
 2 1 3 4   1 7 
1. a. Gọi M là trung điểm của AB thì M  ;  ; .      2 2   2 2   1 7   5 5  Suy ra: CM   3;  6   ;  n  (1; 1  ).      2 2   2 2 CM
Phương trình đường thẳng CM là: 1(x  3) 1(y  6)  0  x y  3  0
b. Ta có BC  (4; 2)  n  (1; 2
 )  BC :1(x 3)  2(y  6)  0  x  2y  9  0. BC
Phương trình đường thẳng AH là: 4(x  2)  2(y 3)  0  2x y  7  0.
x  2y  9  0  23 11
Toạ độ điểm H là nghiệm của hệ phương trình:   A  ;  
2x y  7  0  5 5  1
2. Dễ thấy hệ số góc k   . 2 Trườ 1
ng hợp 1 : với k  
ta có phương trình đường thẳng cần tìm là: 2 1
y   (x 1)  2  x  2 y  5  0 2 Trườ 1
ng hợp 2 : với k
ta có phương trình đường thẳng cần tìm là: 2 1 y
(x 1)  2  x  2 y  3  0 2
x x x
y y y
3. Hướng dẫn : Chú ý rằng A B C x  ; A B C y
. Sau khi tìm được toạ độ điểm C G 3 G 3
bạn đọc dễ dàng tìm được phương trình các đường thẳng chứa các cạnh của tam giác.
4. Dễ thấy đường trung trực đi qua điểm M sẽ vuông góc với đường thẳng NP.
Ta có: NP  (2  4; 4 1)  ( 2  ;3).
Phương trình đường trung trực của tam giác đi qua M là: 2
 (x 1)  3(y  0)  0  2x 3y  2  0
Hai đường còn lại xin để lại cho bạn đọc.
5. Đường thẳng cần tìm có phương trình là : x y  3  0  2x y  0.
x x x
y y y 6. Ta có : A B C x  ; A B C y   G(1;2). G 3 G 3 1
Hệ số góc k   . 4 1
Trường hợp 1 : với k   ta có phương trình đường thẳng cần tìm là: 4 1
y   (x 1)  2  x  4 y  9  0 4 1
Trường hợp 2 : với k  ta có phương trình đường thẳng cần tìm là: 4 1 y
(x 1)  2  x  4 y  7  0 4 7. Ta có: o ο
ABO  60  BAO  120 .
Gọi  là góc tạo bởi đường thẳng d và trục Ox, ta xét các trường hợp sau đây: Trường hợp 1 : o o
  BAO 120  k  tan120   3. 36   Phương trình đườ 1 1
ng thẳng d là: y   3 x
  6 3x  6y  2  3 3  0    2  3 Trường hợp 2 : o o o
  BAO 120   60  k  tan 60  3.   Phương trình đườ 1 1
ng thẳng d là: y  3 x
  6 3x  6y  2  3 3  0    2  3
8. Do Ad nên (
A x ; 2x  4). Ta có: A .
B n  0  (1 x ;6  2x ).(1; 2)  0 A A d A A 13 13 46 
1 x 12  4x  0  x   A  ; . A A A   5  5 5 
Phần còn lại tác giả xin để cho bạn đọc.
9. Bạn đọc tự giải.
10.
Bạn đọc tự giải.
11.
HD: Điểm C là giao điểm của trung tuyến CM và đường thẳng AC. Điểm M là giao điểm của AB
và CM, sau khi tìm được toạ độ điểm M thì tìm được toạ độ điểm C từ đó viết được phương trình
đường thẳng BC.
12. HD: Ta tìm được toạ độ của hai đỉnh đầu tiên là giao điểm của hai đường trung tuyến với cạnh đã
cho. Tìm toạ độ trọng tâm của tam giác rồi suy ra toạ độ đỉnh còn lại.
13. Bạn đọc tự giải.
14.
Bạn đọc tự giải.
15.
Bạn đọc tự giải.
16.
Toạ độ điểm G là nghiệm của hệ phương trình:
2x y 1  0  5 7    G  ; .  
x y  4  0  3 3  3 3  1 2   3  Ta có: AK
AG  (x  2; y  3)  ;  K  ;4 .     2 K K 2  3 3   2 
Gọi B(x ; 2x 1) suy ra C( 3
  x ;7  2x ) vì K là trung điểm B B B B của BC.
Vì C nằm trên đường thẳng x y  4  0 nên ta có: ( 3
  x )  (7  2x )  4  0  x  0. B B B
Phần giải tiếp xin để cho bạn đọc.
17. Bạn đọc tự giải. x y
18. Giả sử M ( ; m 0), N(0; ) n với ,
m n  0. Phương trình đường thẳng d là:  1. m n 2 3 3m
Vì đường thẳng d đi qua điểm Q nên  1 n  .
n  nên m  2. m n m  Do 0 2 3m 6
Ta có: OM ON m n m   (m  2)   5  2 6  5. m  2 m  2  6 m  2      m  2  6 Đẳ m 2 ng thức xảy ra khi :    . 3m    n  3 6 n  m  2 Phương trình đườ x y ng thẳng d :  1 2  6 3  6
19. Bạn đọc tự giải. x y 20. Gọi ( A ;
a 0), B(0;b) với ,
a b  0. Phương trình đường thẳng d là  1. a b 37 Do đườ 3 1
ng thẳng d đi qua điểm M nên ta có:  1. a b
Cách 1: Sử dụng bất đẳng thức AM-GM.
Ta có: OA  3OB a  3b  2 .
a 3b OA  3OB  2 3ab. Mà ta cũng có: 3 1 3 1 2 3   2 . 1  ab 12. a b a b ab
Suy ra: OA  3OB  2 3.12  OA  3OB  12.  a  3b   3 1 a  6 Đẳ x y
ng thức xảy ra khi:    
d :   1  d : x  3y  6  0 a b b    2 6 2  3 1  1 a b
Cách 2: Sử dụng bất đẳng thức Cauchy-Schwars. 2  3 1   3 1 
Ta có: OA  3OB a  3b  (a  3b)      a.  3b
  OA  3OB 12.    a b a b    3 1 a :  3b :  a  6 Đẳ a b ng thức xảy ra khi:   
d : x  3y  6  0 3 1 b    2   1 a b
21. Xét tam giác OAB vuông tại O ta có: 1 1 1  
với H là chân đường cao hạ 2 2 2 OA OB OH
từ O xuống cạnh AB của tam giác OAB. Để 1 1 1  nhỏ nhất thì nhỏ nhất, tức 2 2 OA OB 2 OH
là OH lớn nhất. Mà OH lớn nhất khi H và M trùng nhau.
Như vậy đường thẳng d sẽ nhận OM  (4;3) làm vectơ pháp tuyến.
Suy ra phương trình đường thẳng cần tìm là
d : 4x  3y  25  0
22. Bạn đọc tự giải.
23.
Bạn đọc tự giải.
24.
HD: Vì M nằm trên d nên M (2 y ; y ) từ đó ta tính khoảng cách từ M tới d bằng 2 lần khoảng 3 M M 1
cách từ M đến d . 2 ĐS: M ( 2  2; 1
 1), M (2;1). 1 2
25. ĐS: x  3y 11  0  x y 1  0.
26. Bạn đọc tự giải.
27.
Bạn đọc tự giải.
28.
Bạn đọc tự giải.
29.
Bạn đọc tự giải.
30.
Bạn đọc tự giải. 38  2 6 
31. HD: AB : 2x y  2  0  B ; .    5 5   4 7 
Vì C d nên 2 2
C(2 y  2; y ); AB  2BC AB  4BC C ; ,C 0;1 . C C 1   2    7 5   43 27 
32. C (7;3),C  ;  . 2    11 11 
33. Bạn đọc tự giải.
34.
Bạn đọc tự giải.
35.
HD: Cách 1 viết phương trình các cạnh của tam giác sau đó tì mối quan hệ của chúng với đường
thẳng d rồi đưa ra kết luận. Cách 2 quan hệ bằng cách thay toạ độ của ba điểm A, B, C vào đường thẳng d. 1
36. HD: Cách 1 dùng công hức Herron. Cách 2 S
d(0, BC).BC. OBC 2
37. HD: Điểm đối xứng của A qua đường phân giác trong góc B nằm trên BC, điểm đối xứng của A
qua đường phân giác trong của góc C nằm trên BC.
38. HD: Tính góc giữa một đường phân giác và một cạnh để xác định xem trong hai đường phân giác
đường nào là đường cần tìm.
39. Bạn đọc tự giải.
40.
Bạn đọc tự giải. IA Ox
41. HD: Cách 1 gọi I là tâm của đường tròn thì 
. Cách 2 gọi I là tâm đường tròn và M là IA IBIA Ox
trung điểm AB thì 
. Cách 3 gọi I là tâm đường tròn thì I nằm trên đường trung trực của IM AB
AB và nằm trên đường thẳng đi qua A và vuông góc với Ox.
42. Gọi I là trung điểm của đường tròn thì IA IB d(I, d : x y 1  0).
43. Bạn đọc tự giải.
44.
Bạn đọc tự giải. 45. a. Gọi I ( ; a b) ta có: 2 2 2 2 2
d(I,Ox)  d(I,Oy)  IA b a  (2  a)  (4  ) ba  (2  ) a  (4  ) a 2 2
a 10  I(10;10)  (C) : (x 10)  (y 10) 10 2
a 12a  20  0   . 2 2
a  2  I(2;2)  (C) : (x  2)  ( y  2) 10
46. Bạn đọc tự giải.
47.
Bạn đọc tự giải.
48. a. Hai đường tròn này tiếp xúc trong với nhau khi IJ R R . 1 2
b. Hai đường tròn này tiếp xúc ngoài với nhau khi IJ R R . 1 2 39