Đạo Đức Kinh Doanh và Văn Hóa Doanh Nghiệp: Chương 1 - Trách Nhiệm Xã Hội

ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
CHƯƠNG 1: ĐẠO ĐỨC VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
2. Các khía cạnh của trách nhiệm xã hội: (phân tích kèm sơ đồ) – Nghĩa vụ kinh tế
Nghĩa vụ kinh tế trong trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp là phải sản xuất hàng hóa và dịch vụ mà
xã hội cần và muốn với một mức giá có thể duy trì doanh nghiệp ấy và làm thỏa mãn nghĩa vụ của doanh
nghiệp với các nhà đầu tư; là tìm kiếm nguồn cung ứng lao động, phát hiện những nguồn tài nguyên mới,
thúc đẩy tiến bộ công nghệ, phát triển sản phẩm; là phân phối các nguồn sản xuất như hàng hoá và dịch
vụ như thế nào trong hệ thống xã hội
Trong khi thực hiện các công việc này, các doanh nghiệp thực sự góp phần vào tăng thêm phúc lợi cho xã
hội, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Đối với người lao động, nghĩa vụ kinh tế của doanh nghiệp là tạo công ăn việc làm với mức thù lao xứng
đáng cơ hội việc làm như nhau, cơ hội phát triển nghề và chuyên môn, hưởng thù lao tương xứng, hưởng
môi trường lao động an toàn, vệ sinh và đảm bảo quyền riêng tư, cá nhân ở nơi làm việc.
Đối với người tiêu dùng, nghĩa vụ kinh tế của doanh nghiệp là cung cấp hàng hoá và dịch vụ, trách
nhiệm kinh tế của doanh nghiệp còn liên quan đến vấn đề về chất lượng, an toàn sản phẩm, định giá,
thông tin về sản phẩm (quảng cáo), phân phối, bán hàng và cạnh tranh.
Nghĩa vụ kinh tế trong trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp là cơ sở cho các hoạt động của doanh
nghiệp. Phần lớn các nghĩa vụ kinh tế trong kinh doanh đều được thể chế hoá thành các nghĩa vụ pháp lý – Nghĩa vụ pháp lý
Nghĩa vụ pháp lý trong trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp là doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ
những quy định về pháp lý chính thức đối với các bên hữu quan. Những điều luật như thế này sẽ điều tiết
được cạnh tranh, bảo vệ khách hàng, bảo vệ môi trường, thúc đẩy sự công bằng và an toàn và cung cấp
những sáng kiến chống lại những hành vi sai trái. Các nghĩa vụ pháp lý được thể hiện trong luật dân sự và
hình sự. Về cơ bản, nghĩa vụ pháp lý bao gồm năm khía cạnh:
(1) Điều tiết cạnh tranh
(2) Bảo vệ người tiêu dùng (3) Bảo vệ môi trường (4) An toàn và bình đẳng
(5) Khuyến khích phát hiện và ngăn chặn hành vi sai trái.
Thông qua nghĩa vụ pháp lý, xã hội buộc các thành viên phải thực thi các hành vi được chấp nhận. Các tổ
chức không thể tồn tại lâu dài nếu họ không thực hiện trách nhiệm pháp lý của mình
– Nghĩa vụ đạo đức
Nghĩa vụ đạo đức trong trách nhiệm xã hội của một doanh nghiệp là những hành vi và hoạt động mà xã
hội mong đợi ở doanh nghiệp nhưng không được quy định trong hệ thống luật pháp, không được thể chế hóa thành luật.
Nghĩa vụ này liên quan tới những gì các công ty quyết định là đúng, công bằng vượt qua cả những yêu
cầu pháp lý khắc nghiệt, nó chỉ những hành vi và hoạt động mà các thành viên của tổ chức, cộng đồng và
xã hội mong đợi từ phía các doanh nghiệp dù cho chúng không được viết thành luật.
Nghĩa vụ đạo đức của một doanh nghiệp thường được thể hiện thông qua những nguyên tắc, giá trị đạo
đức được tôn trọng trình bày trong bản sứ mệnh và chiến lược của công ty. Thông qua các công bố này,
nguyên tắc và giá trị đạo đức trở thành kim chỉ nam cho sự phối hợp hành động của mỗi thành viên trong
công ty và với các bên hữu quan.
*Vì sao doanh nghiệp phải thực hiện trách nhiệm xã hội?
Ngày nay, bất kỳ tổ chức kinh tế thế giới hoặc xuất khẩu sản phẩm đều phải tuân thủ các chính sách về
trách nhiệm xã hội: Bảo vệ môi trường, sản phẩm là an toàn đối với người tiêu dùng, có chính sách tôn
trọng và đảm bảo lợi ích cho người lao động,… Doanh nghiệp càng thể hiện tốt trách nhiệm xã hội của
mình thì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp càng cao.
Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung vào gia tăng năng suất, doanh thu, lợi nhuận mà không thực hiện trách
nhiệm xã hội thì doanh nghiệp sẽ có thể đối mặt với sự trừng phạt của pháp luật vì các tiêu chí trên đều
được quy định trong pháp luật.
Tuy nhiên, đôi khi sự trừng phạt lớn nhất đối với doanh nghiệp chính là việc bị người tiêu dùng và cộng
đồng “quay lưng”, thái độ “tiêu cực” thậm chí là “tẩy chay”. Và ngày nay, khủng hoảng truyền thông và
xử lý khủng hoảng cho doanh nghiệp đã trở thành một bài toán khó khi có quá nhiều đối thủ cạnh tranh
sẵn sàng làm tốt hơn để đáp ứng khách hàng của doanh nghiệp bạn. Do đó, việc giữ gìn hình ảnh trước
công chúng nói chung và khách hàng nói riêng chính là nhiệm vụ hàng đầu của trách nhiệm xã hội.
Ngoài ra, trách nhiệm xã hội cũng giúp gia tăng lợi nhuận dài hạn cho doanh nghiệp: Xét về mặt ngắn hạn,
trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với bài toán chi phí khi thực hiện trách nhiệm xã hội:
Hệ thống xử lý chất thải để bảo vệ môi trường, máy móc hiện đại để gia tăng năng suất và chất lượng,
trang phục bảo hộ chuẩn để bảo vệ người lao động,…
Tuy nhiên, xét về dài hạn, những hoạt động đầu tư của doanh nghiệp sẽ mang lại kết quả gia tăng đáng kể
về lợi nhuận bởi xây dựng được thương hiệu, lòng tin và sự trung thành đối với người tiêu dùng. Ngoài ra,
doanh nghiệp còn dễ dàng đưa sản phẩm của mình ra quốc tế vì tuân thủ theo các quy chuẩn về trách
nhiệm xã hội.Như vậy, trách nhiệm xã hội nhìn chung sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững.
Trách nhiệm xã hội và việc phát triển bền vững của doanh nghiệp:
- Thể hiện tốt đạo đức kinh doanh.
- Quản lý tốt và giảm thiểu các rủi ro kinh doanh.
- Thu hút nhà đầu tư dài hạn và tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn mới; Củng cố quan hệ với nhà cung cấp
và các đối tác kinh doanh.
- Nâng cao uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp; củng cố vị trí và mở rộng thị phần của doanh nghiệp.
- Tuân thủ tốt các quy định của pháp luật và các tổ chức kinh tế quốc tế.
- Động lực cho nhân viên và thu hút nhân tài cho doanh nghiệp.
- Cải tiến khoa học, kỹ thuật, gia tăng năng suất, chất lượng
- Tiết kiệm chi phí, gia tăng doanh thu trong dài hạn.
*Ví dụ về trách nhiệm xã hội trong thực tiễn
1/ Năm 2018, Forbes đã nêu tên các công ty có trách nhiệm xã hội hàng đầu trên thế giới. Đứng đầu danh
sách là Google, theo sát là Walt Disney và Lego.
2/ Lego đã tuyên bố vào tháng 3 năm 2018 rằng họ sẽ bắt đầu sản xuất các sản phẩm từ các nguồn có nguồn gốc thực vật.
3/ Starbucks và Ben & Jerry’s Homemade Holdings thì đã gắn kết trách nhiệm xã hội vào cốt lõi của hoạt
động. Cả hai công ty đều mua nguyên liệu được cấp chứng chỉ Fair Trade Certified để sử dụng trong sản
xuất sản phẩm và tích cực hỗ trợ canh tác bền vững ở các khu vực cung cấp nguyên liệu cho công ty.
4/ Nhà bán lẻ lớn Target quyên góp tiền cho các cộng đồng nơi có các cửa hàng của công ty đang hoạt
động, bao gồm các khoản trợ cấp giáo dục.
CHƯƠNG 2: ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH
2. Khái niệm Đạo đức kinh doanh
* Ví dụ về đạo đức kinh doanh
- Ưu tiên khách hàng: Một cách để doanh nghiệp thể hiện sự tôn trọng đối với khách hàng của mình là
ưu tiên các nhu cầu của họ, cung cấp cho khách hàng những giải pháp tốt nhất và giá trị nhất.
- Bình đẳng nhân sự nơi làm việc: Bình đẳng nơi làm việc được hiểu là sử dụng các phương thức tuyển
dụng mang lại cơ hội bình đẳng cho những người thuộc nhóm dân tộc, giới tính và địa vị xã hội khác
nhau. Sử dụng nhiều con người, nhiều màu sắc dân tộc, giới tính cũng mang lại cho doanh nghiệp các cơ
hội mới từ những quan điểm khác nhau. Điều này cũng chứng tỏ công ty tôn trọng, bình đẳng và đối xử
công bằng với tất cả mọi người
- Tình nguyện: Tổ chức những đợt tình nguyện như nấu ăn, sửa chữa nhà cửa, dọn dẹp sau thảm họa
thiên nhiên,. . hoặc đào tạo kỹ năng tại trung tâm cộng đồng tại địa phương nơi doanh nghiệp hoạt động.
Những chương trình này không chỉ giúp đỡ những người có nhu cầu mà còn giúp phát triển sự tôn trọng
và tin tưởng của doanh nghiệp trong cộng đồng.
- Nhận thức về môi trường: Nhiều doanh nghiệp có mối quan tâm sâu sắc về vấn đề môi trường, ví dụ
như giảm chất thải hay làm sạch môi trường tại nơi doanh nghiệp hoạt động.
- Nhận thức về môi trường: Các doanh nghiệp có thể hoạt động theo nhiều cách khác nhau để giải quyết
vấn đề này, ví dụ như giảm di chuyển bằng đường hàng không, sử dụng công nghệ để tổ chức hội nghị từ
xa. Các doanh nghiệp cũng có thể thúc đẩy tái chế trong văn phòng bằng cách cung cấp các thùng phân
loại để thu gom chất thải có thể tái chế.
* Ví dụ về phi đạo đức kinh doanh
- Sử dụng lao động trẻ em: Ước tính từ Điều tra quốc gia lần thứ 2 về lao động trẻ em tại Việt Nam, hơn
1 triệu trẻ em trong độ tuổi 5 - 17 tuổi tham gia lao động, chiếm 5,4% dân số trẻ em trong độ tuổi này.Sử
dụng lao động trẻ em là hành vi phi đạo đức đáng lên án trong xã hội hiện nay, việc này gây tổn hại
nghiêm trọng cả về vật chất lẫn tinh thần, thậm chí là đánh đổi cả sinh mạng của trẻ. Đây cũng chính là
nguyên nhân mà trẻ em không được đến trường, được chăm sóc sức khoẻ và hưởng các quyền hạn cơ bản,
đe dọa đến một phần thế hệ trẻ tương lai.
- Lạm dụng thời gian của công ty: Nhiều nhân viên hiện nay đang lạm dụng thời gian của doanh nghiệp
bằng nhiều cách khác nhau như chơi game, dùng mạng xã hội trong giờ làm việc, nghỉ trưa kéo dài…
Việc này được xem là hành vi phi đạo đức vì nhân viên đang được doanh nghiệp trả lương, hưởng những
chế độ đãi ngộ nhưng lại không thực sự cống hiến cho tổ chức của mình.
- Môi trường làm việc thù địch, cạnh tranh quá mức: Một môi trường làm việc cạnh tranh sẽ thúc đẩy
năng suất và thành tích của từng cá nhân. Tuy nhiên, nếu cạnh tranh quá mức hoặc không lành mạnh sẽ
tạo áp lực lớn cho nhân viên, khiến họ có thể thực hiện những hành vi phi đạo đức như mưu mô phá hoại
những người có chí thăng tiến trong công việc, xu hướng nịnh bợ, bè phái…
- Quảng cáo sai sự thật: Quảng cáo sản phẩm, dịch vụ sai sự thật hoặc khuếch đại tính năng sản phẩm để
thúc đẩy người dùng mua hàng cũng là một hành vi phi đạo đức kinh doanh. Đặc biệt là ngày nay, khi
hàng triệu người sử dụng mạng xã hội như Facebook, Tiktok… mỗi ngày, thì đây chính là mảnh đất màu
mỡ để các công ty quảng bá sản phẩm, dịch vụ của mình. Tuy nhiên, đã có rất nhiều người mua phải hàng
dởm, hàng không đúng như trong hình hay trên quảng cáo khi mua hàng online.
3. Vai trò của Đạo đức kinh doanh (bên cạnh những vai trò của doanh nghiệp trong slide)
Vai trò của đạo đức kinh doanh không chỉ nâng cao lòng trung thành, tinh thần cống hiến của nhân viên
và gắn kết đội ngũ quản lý. Đạo đức kinh doanh còn có thể giúp một doanh nghiệp trường tồn về lâu dài.
- Điều chỉnh hành vi của các chủ thể doanh nghiệp: Kiểm soát hành vi của doanh nghiệp, ngăn chặn tổ
chức làm việc trái với những chuẩn mực đạo đức chung.
- Nâng cao chất lượng của doanh nghiệp: Một tổ chức hoạt động với đạo đức kinh doanh sẽ giúp họ tạo
dựng sự tin tưởng của khách hàng và các đối tác. Trên thực tế, khách hàng thường chỉ muốn tìm đến
những đối tác uy tín, minh bạch để hợp tác lâu dài.
- Góp phần mang đến xã hội văn minh: Khi tổ chức áp dụng các quy tắc đạo đức kinh doanh, các tệ nạn
như sử dụng lao động trẻ em, quấy rối tình dục nhân viên, cạnh tranh quá mức nơi làm việc… sẽ được loại bỏ.
- Nâng cao năng suất và hiệu quả làm việc nhóm: Đạo đức kinh doanh giúp các nhân viên sớm cởi mở
và hòa nhập với nhau nhanh hơn, nhờ đó năng suất làm việc nhóm được nâng cao. Đồng thời giúp nhân
viên nhận ra giá trị của mình phù hợp với tổ chức và có thể cống hiến lâu dài cho doanh nghiệp.
- Tránh bị phạt: Đạo đức kinh doanh giúp các doanh nghiệp tránh các hành vi vi phạm pháp luật. Nhờ đó
tránh các cáo buộc, bê bối hay hình phạt của pháp luật.
- Xây dựng văn hóa doanh nghiệp: Đạo đức kinh doanh giúp định hình những nguyên tắc và giá trị đạo
đức mà doanh nghiệp sẽ tuân thủ và thể hiện trong mọi hoạt động, góp phần xây dựng một văn hóa doanh
nghiệp mạnh mẽ và đáng tin cậy, tạo ra sự phát triển bền vững và thành công lâu dài cho doanh nghiệp và cộng đồng.
* Các lĩnh vực có thể xảy ra vấn đề trong đạo đức kinh doanh: Môi trường, Sở hữu trí tuệ, thực phẩm, …
*Ví dụ thực tế có phân tích tại Việt Nam
CHƯƠNG 3: ĐẠO ĐỨC VÀ CHỨC NĂNG CỦA DOANH NGHIỆP
3. Đạo đức trong marketing
* Một vài ví dụ về quảng cáo phi đạo đức 1/ Mì Gấu Đỏ
“Gấu đỏ – gắn kết yêu thương, ăn một gói mì Gấu đỏ là bạn đã góp 10 đồng cho những trẻ em bị ung thư”
Mì Gấu Đỏ từng gây xôn xao dư luận một thời gian với quảng cáo được cho là vi phạm đạo đức trong
Marketing. Tưởng chừng như một thông điệp sâu sắc cùng câu chuyện cảm động sẽ làm lay động người
tiêu dùng. Nhưng sự tắc trách trong khâu triển khai và thực thi đã khiến cho Mì Gấu Đỏ bị lên án. Việc sử
dụng diễn viên đóng thế cho vai một cậu bé ung thư được xem là hành vi coi thường khán giả. Ngoài ra,
công tác từ thiện cũng làm dấy lên câu hỏi về tính minh bạch của chiến dịch trên.
2/ Máy lọc nước Unilever Pureit Vietnam
Unilever cũng từng mắc phải tranh cãi về vấn đề đạo đức trong Marketing. Trong quá trình quảng bá cho
máy lọc nước Unilever Pureit Vietnam, Unilever đã liên tục tung ra những thông tin tiêu cực, thiếu kiểm
chứng và gây hoang mang dư luận. “Nguồn nước đun sôi mà hầu hết người Việt đang sử dụng hàng ngày
không an toàn.” Hoặc: “Theo Tổ chức Y tế Thế giới, 200.000 người Việt Nam mắc bệnh ung thư mỗi
năm do vệ sinh thực phẩm và nước uống”. “Hãy bảo vệ gia đình với nguồn nước uống an toàn.”
Những thông điệp trên thiếu chứng cứ và gây hoang mang cho người tiêu dùng. Ngoài ra, việc đánh vào
nỗi sợ của khách hàng cũng dấy lên lo ngại về vấn đề đạo đức của chiến dịch. 3/ Nước mắm Masan
Quay lại thời điểm năm 2016-2019, Masan cũng từng vướng vào rắc rối liên quan đến đạo đức trong
Marketing. Người tiêu dùng cả nước từng lo sợ trước thông tin “nước mắm truyền thống có lượng đạm
càng cao thì càng chứa nhiều thạch tín.” Mặc dù đã lên tiếng đính chính rằng thông cáo trên không liên
quan đến mình. Masan vẫn liên tục nhận được phản hồi tiêu cực của người tiêu dùng do chính sách quảng
bá được coi là không lành mạnh.
Document Outline

• ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP CHƯƠNG
• – Nghĩa vụ kinh tế
• – Nghĩa vụ pháp lý
• – Nghĩa vụ đạo đức
• *Vì sao doanh nghiệp phải thực hiện trách nhiệm xã
• *Ví dụ về trách nhiệm xã hội trong thực tiễn
• CHƯƠNG 2: ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH
• * Ví dụ về đạo đức kinh doanh
• * Ví dụ về phi đạo đức kinh doanh
• *Ví dụ thực tế có phân tích tại Việt Nam
• * Một vài ví dụ về quảng cáo phi đạo đức 1/ Mì Gấu
• 2/ Máy lọc nước Unilever Pureit Vietnam
• 3/ Nước mắm Masan