Đề cương môn giáo dục  học - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế.

HỌC PHẦN: XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG MÔN TOÁN Ở TIỂU HỌC
(Học phần tự chọn, dành cho SV năm thứ 4 – Khoa Giáo dục Tiểu học, ĐHSP Huế)
1. Trình bày được khái niệm về hoạt động thực hành và trải nghiệm trong môn Toán ở tiểu học.
Là một hoạt động giáo dục bắt buộc,
 Hoạt động được tổ chức trong các giờ học toán
Do GV định hướng và tổ chức;
HS có cơ hội được liên hệ kiến thức, kĩ năng đã học với thực tiễn, vận dụng những kiến thức,
kĩ năng để giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn ở phạm vi gia đình, nhà trường và
xã hội. Thông qua đó giúp HS phát triển năng lực và phẩm chất toàn diện.
Trong môi trường hoạt động TH&TN:
HS được trực tiếp tham gia vào các loại hình hoạt động và các mối quan hệ giao lưu phong
phú, đa dạng một cách tự giác.
HS được thử nghiệm, thể nghiệm bản thân trong thực tế từ đó hiểu mình hơn, tự phát hiện
những khả năng của bản thân.
HS được tương tác, giao tiếp với người khác, với tập thể, với cộng đồng, với sự vật, hiện
tượng… trong cuộc sống.
Kết quả của trải nghiệm là hình thành được kinh nghiệm mới, hiểu biết mới, năng lực mới,
thái độ, giá trị mới…
( hoạt động thực hành và trải nghiệm trong môn Toán là hoạt động giáo dục được tổ
chức trong dạy học môn Toán. Trong đó, giáo viên giữ vai trò định hướng và tổ chức
các hoạt động giáo dục nhằm giúp học sinh củng cố, luyện tập và vận dụng những kiến
thức, kĩ năng toán học đã học để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn ở phạm vi gia
đình, nhà trường và xã hội.)
2. Phân tích mục tiêu, nội dung, kế hoạch thực hiện hoạt động thực hành và trải nghiệm
trong môn Toán ở tiểu học. * MỤC TIÊU
- Tạo môi trường để học sinh được tham gia vào các hoạt động toán học thực tiễn: Hoạt động
trải nghiệm giúp học sinh tiếp cận toán học thông qua các tình huống thực tế như đo đạc, thu thập số
liệu, giải toán trong đời sống,… Qua đó, học sinh thấy được ý nghĩa và giá trị ứng dụng của toán
học, từ đó tăng hứng thú học tập và khả năng vận dụng kiến thức.
- Là cơ hội HS được học tập, giao lưu, giao tiếp đa dạng với các đối tượng: Các hoạt động trải
nghiệm thường được tổ chức theo nhóm, hoặc trong môi trường mở rộng như ngoại khóa, dự án, trò
chơi học tập… tạo điều kiện cho học sinh được tiếp xúc, tương tác với bạn bè, thầy cô và thậm chí
cả cộng đồng. Nhờ đó, các em phát triển năng lực giao tiếp, làm việc nhóm và khả năng học hỏi từ người khác.
- Tạo điều kiện thuận lợi cho các mối quan hệ giữa giáo viên với HS, giữa HS với nhau:Trong
quá trình tổ chức và tham gia hoạt động, giáo viên có cơ hội gần gũi, thấu hiểu học sinh hơn thông
qua quan sát và hỗ trợ. Đồng thời, học sinh cũng được hợp tác, chia sẻ với bạn bè, từ đó hình thành
tinh thần đoàn kết, tôn trọng lẫn nhau và xây dựng môi trường học tập thân thiện, tích cực.
- Giúp cho người học được trỉa nghiệm, được hoạt động thực tế để rút ra tri thức mới: Thay
vì tiếp thu kiến thức một cách thụ động, học sinh được tự mình tham gia các hoạt động khám phá,
giải quyết vấn đề, thực hành thực tế. Quá trình này giúp học sinh hình thành tri thức một cách tự
nhiên, sâu sắc và có khả năng ghi nhớ lâu hơn. Đây cũng là cơ sở để phát triển tư duy và khơi dậy
sự sáng tạo trong học tập toán học. * NỘI DUNG
Hoạt động 1: Thực hành ứng dụng các kiến thức toán học vào thực tiễn, chẳng hạn:
Thực hành các hoạt động liên quan đến tính toán, đo lường và ước lượng như: thực hành tính
và ước lượng chu vi (hình tam giác, hình tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông), diện tích của
một số hình (hình chữ nhật, hình vuông) trong thực tế; thực hành đo (nhiệt độ, độ dài), cân
(khối lượng), đong (dung tích) và ước lượng.
Thực hành thu thập, phân loại, sắp xếp số liệu thống kê (theo các tiêu chí cho trước) về một
số đối tượng thống kê trong trường, lớp.
VD: Chẳng hạn thông qua việc các em tính được chu vi hình chữ nhật thì các em có thể ứng dụng
vào để tính được chu vi của bức tranh treo ở trên tường là bao nhiêu cm hay là khoảng sân nhà mình là bao nhiêu,..
Hoạt động 2: Tổ chức hoạt động ngoài giờ chính khóa với hình thức các trò chơi toán học, vận
dụng kiến thức toán học để giải quyết vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Sử dụng các dụng cụ
học toán để vẽ hình, cắt, ghép, xếp hình.
Khuyến khích thực hiện trong nhà trường, tổ chức cho HS các tiết học về chính khóa với các hình
thức trò chơi học tập, hoặc các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh được vận dụng kiến thức toán
của mình để giải quyết các vấn đề đặt ra, đồng thời các em được sử dụng các dụng cụ học toán để vẽ
hình, đo đạc, cắt ghép, xếp hình hay là thống kê, thể hiện những khả năng xảy ra, xuất hiện của một
sự kiện khi các em thực hành,...
Ví dụ: Trò chơi học Toán hoặc các hoạt động “Học vui – Vui học”; trò chơi liên quan đến mua bán,
trao đổi hàng hoá; lắp ghép, gấp, xếp hình; tung đồng xu, xúc xắc...) liên quan đến ôn tập, củng cố các kiến thức toán.
- TH thông qua BT và trò chơi TH - TH đo đạc
- Sử dụng các dụng cụ học toán để vẽ hình, cắt, ghép, xếp hình
- Khám phá toán học qua các hoạt động sáng tạo
- TH GQVD từ cuộc sống
- Hoạt động thực tế
- Hoạt động liên môn
Hoạt động 3: Tổ chức giao lưu với HS có năng khiếu toán trong trường và trường bạn.
Hiện nay được các trường tổ chức thực hiện, ở các khối lớp 1, 2 quan tâm thực hiện nội dung 1 và
nội dung 2, khối lớp 4, 5 có tăng cường thêm tổ chức các hoạt động giao lưu cho các HS có năng
khiếu về môn toán trong nhà trường hoặc ở các đơn vị bạn. Điều này càng gia tăng thêm sự kích
thích và hứng thú trong sự tích cực của học sinh bởi vì lứa tuổi Tiểu học hay thích điều mới lạ, được
thể hiện mình, thích được khen nên các em rất hứng thú khi tham gia các hoạt động giao lưu, qua
đó các em học sinh có năng khiếu có cơ hội được thể hiện hiểu biết, sở trường của mình khi được giao lưu với các bạn.
=> 3 dạng hoạt động này là 3 dạng phổ biến trong chương trình GDPT 2018 hiện nay, khuyến
khích các nhà trường thực hiện, tuy nhiên tùy vào mức độ và nhận thức của học sinh ở từng
khối lớp mà người ta sẽ tập trung vào hoạt động 1, hoạt động 2 hay hoạt động 3
Về nội dung cụ thể gắn với từng lớp học, từng mạch kiến thức, từng chủ đề, nội dung cơ bản của chương trình
- Các hoạt động liên quan đến số và phép tính
- Các hoạt động liên quan đến hình học và đo lường
- Các hoạt động liên quan đến yếu tố thống kê và xác suất
- Các hoạt động tích hợp với các môn học khác
- Các dự án học tập nhỏ
Trên cơ sở đó giáo viên sử dụng những bài học về thực hành và trải nghiệm có sẵn trong chương
trình thể hiện thông qua các bộ sgk. Tất nhiên mỗi bộ sách sgk thì thể hiện các nội dung về hoạt
động trải nghiệm theo quan điểm riêng của họ.
Ví dụ: bộ sách cánh diều, thường họ sẽ thể hiện những nội dung hoạt động TH và TN gần gũi, dễ
thực hiện trong các hoạt động hoặc gắn với các mô hình, một số đồ vật quen thuộc của học sinh ở
nơi mình sinh sống. Có những giai đoạn nâng cao hơn, gắn kết với những hoạt động TH và TN có
yếu tố mang tính chất giáo dục địa phương, ở lớp 4, 5 người ta chú ý nhiều hơn đến một số yếu tố
mang tính giáo dục không chỉ là học toán mà còn giúp học sinh được hoạt động trải nghiệm thông
qua các hoạt động giáo dục khác như: giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, giáo dục tài chính, giáo dục stem,..
Bộ sách chân trời sáng tạo, người ta hướng đến giá trị văn hóa vùng miền, thể hiện thông qua các
bài học về HĐTN mà ở đó người ta sẽ có thể dạy HĐTH và TN về số, có thể dạy về hình học và đo
lường, yếu tố thống kê và xác suất,... nhưng thường người ta hay gắn với những giá trị văn hóa của
các vùng miền như giới thiệu về các cây cầu, địa danh mang tính chất đặc trưng của vùng địa
phương nào đó,..gắn với các hoạt động, nội dung học toán, chẳng hạn giới thiệu về chợ Bến Thành
liên quan đến các HĐTN về số và phép tính, trong chợ thì sẽ có hàng hóa, có mua bán, giáo dục về
tài chính qua việc trao đổi buôn bán, tiền tệ. Hay giới thiệu về những cây cầu thì liên quan đến đo
đạc, đọc khối lượng, các yếu tố mang tính giáo dục tích hợp cho học sinh.
Bộ sách KNTT với cuộc sống thì người ta đưa các nội dung hoạt động TH và TN gắn với các câu
chuyện cổ tích, huyền thoại, hay những truyền thuyết lịch sử của Việt Nam, những điều rất quen
thuộc với học sinh. Tùy theo từng thời điểm dạy học mà nội dung hoạt động TH và TN được thiết
kế cho phù hợp với từng giai đoạn của học sinh, vì vậy các mạch kiến thức số và phép tính, hình học
và đo lường, thống kê và xác suất sẽ được thiết kế thành các bài dạy hoạt động TH và TN. Ngoài ra
còn có các hoạt động tích hợp với các hoạt động khác giúp cho HS có thêm hiểu biết về bảo vệ môi
trường, biến đổi khí hậu, giáo dục tài chính, stem,..cũng từ đó có thể tổ chức cho học sinh thực hành
và TN thông qua các nội dung cụ thể: xây dựng các dự án học tập nhỏ về mua sắm, làm bàn,
ghế,...lúc đó học sinh xác định được muốn làm 1 cái bàn thì sẽ cần dụng cụ gì, kích thước là bao
nhiêu, phải thực hiện nó như thế nào, liên quan đến khối lượng, hình học, số.
Cách thức tổ chức
- Thực hành thông qua giải bài tập và trò chơi - Thực hành đo đạc
- Sử dụng các dụng cụ học tập để vẽ hình, cắt ghép xếp hình.
- Khám phá Toán học qua các hoạt động sáng tạo: chẳng hạn giao cho học sinh một khoảng tiền và
cho HS được phép mua bao nhiêu đồ vật nào đó mà không được vượt quá số tiền, hay đáp ứng một
yêu cầu nào đó, khi đó những hoạt động đó sẽ kích thích sáng tạo cho học sinh, tự mình suy nghĩ và
đưa ra quyết định là mình sẽ làm gì để thực hiện được yêu cầu của GV đưa ra, giúp HS huy động
kiến thức để xử lí, giải quyết, tạo cho HS sự tự tin và quyết đoán khi đưa ra sự lựa chọn của mình,
qua đó thấy được sự sáng tạo của các em, cách xử lí
- Tình huống giải quyết vấn đề từ cuộc sống
- Hoạt động thực tế: khi đi tham quan, quan sát các hoạt động, mô hình, chẳng hạn khi đi tham quan
nơi thờ của các vị vua thì các em sẽ quan sát xem nó có bao nhiêu bậc, các khu thờ đó có hình dạng như thế nào - Hoạt động liên môn *Hình thức - Trò chơi toán học - Thực hành cá nhân
- Thực hành theo nhóm trong lớp - Dự án học tập
- Thực hành giải quyết bài tập mở
- Thực hành ngoài lớp học
Qua đó ta có thể quan sát và nhận ra được quá trình giải quyết vấn đề của học sinh được thực hiện
có sự thay đổi tiến bộ như thế nào qua từng giai đoạn học tập. Có thể cho HS thực hành liên môn
diễn ra trong lớp học, hoặc ngoài lớp học cũng có thể cho HS thực hành giải quyết các bài toán mở.
Ví dụ: bài toán về đi chợ, với một khoảng tiền đã có làm thế nào có thể mua được hàng theo yêu cầu
và đảm bảo các tiêu chí đặt ra, như vậy ở bài toán mở này, các học sinh sẽ có cách giải quyết không
giống nhau, có em cầm 20000đ nhưng chỉ mua được 1 bút 1 quyển vở, nhưng có em lại mua được 2
bút, 2 quyển vở, hoặc có em sẽ mua được những vật dụng khác đáp ứng được các yêu cầu đặt ra,
qua bài này thể hiện được sự sáng tạo, hứng thú của học sinh
* KẾ HOẠCH THỰC HIỆN
i. Mục tiêu của hoạt động thực hành và trải nghiệm trong môn Toán
ii. Nội dung các hoạt động thực hành và trải nghiệm
iii. Các bước xây dụng kế hoạch thực hiện
iv. Một số lưu ý khi tổ chức hoạt động
3. Phân tích đặc điểm về hoạt động thực hành và trải nghiệm trong môn Toán ở tiểu học.
- Học sinh được tham gia chủ động
Hoạt động thực hành và trải nghiệm tạo điều kiện cho học sinh được trực tiếp tham gia,
thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. Học sinh được đặt vào vai trò là người
khám phá, thử
nghiệm và kiến
tạo tri thức, qua đó tăng cường tính chủ động và sự tự tin khi học Toán.
Ví dụ: Trong bài học về "đo độ dài", giáo viên không giảng giải lý thuyết suông mà cho học
sinh tự mang thước đi đo các đồ vật trong lớp như bàn, bảng, cửa sổ,... Qua đó, các em trực
tiếp khám phá và rút ra quy tắc đo.
- Liên kết giữa lí thuyết và thực tế
Các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh thấy được ứng dụng của kiến thức Toán học vào
đời sống thực tiễn như đo đạc, tính toán, mua bán, xây dựng... Qua đó, học sinh hiểu rõ hơn
ý nghĩa của kiến thức và thấy môn Toán gần gũi, hữu ích hơn.
Ví dụ: Khi học về phép cộng trừ trong phạm vi 100, học sinh được giao nhiệm vụ vào vai
người đi chợ, sử dụng phiếu “mua hàng” để tính tổng số tiền, số tiền còn lại sau khi mua.
Điều này giúp các em thấy được việc tính toán áp dụng ngay trong đời sống.
- Phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề
Thông qua việc đối mặt với các tình huống có vấn đề trong thực tế, học sinh được khuyến
khích tư duy độc lập, phân tích và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp. Đây là cơ hội để
rèn luyện tư duy logic, sáng tạo và phản biện.
Ví dụ: Giáo viên đưa ra tình huống: "Một lớp có 36 học sinh, muốn chia thành các nhóm
sao cho mỗi nhóm có số học sinh bằng nhau. Em hãy đưa ra các cách chia có thể và giải thích vì sao?"
Học sinh phải suy nghĩ, vận dụng kiến thức chia hết, logic toán học để tìm lời giải phù hợp.
- Tạo cơ hội cho học sinh học qua hành động
Học sinh được học bằng trải nghiệm thực tế như đo chiều dài, cân khối lượng, lập kế hoạch
chi tiêu, chơi các trò chơi Toán học… Việc học qua hành động giúp kiến thức trở nên sâu
sắc, dễ nhớ và dễ ứng dụng hơn.
Ví dụ: Trong bài học về đo khối lượng, học sinh tự cân các vật như cục tẩy, cuốn sách, hộp
bút bằng cân đồng hồ, sau đó ghi lại kết quả và so sánh. Việc “làm thật” giúp các em ghi
nhớ kiến thức tốt hơn.
- Khuyến khích làm việc nhóm và hợp tác
Nhiều hoạt động trải nghiệm được thiết kế theo nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao
tiếp, lắng nghe, chia sẻ và hợp tác với bạn bè. Điều này rất cần thiết trong việc xây dựng
năng lực làm việc nhóm – một trong các phẩm chất, năng lực cốt lõi trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Ví dụ: Học sinh tham gia trò chơi “Đi chợ theo nhóm”, mỗi nhóm lên kế hoạch chi tiêu với
số tiền giả định được phát, sau đó thảo luận, thống nhất phương án mua hàng. Qua hoạt
động này, các em rèn luyện kỹ năng hợp tác, giao tiếp, và giải quyết mâu thuẫn trong nhóm.
- Tính linh hoạt và đa dạng về phương pháp tổ chức hoạt động
Giáo viên có thể linh hoạt sử dụng nhiều hình thức như: trò chơi, dự án, tham quan, phỏng
vấn, đóng vai, bài tập tình huống… nhằm tạo sự phong phú, hấp dẫn, phù hợp với từng đối
tượng học sinh và điều kiện dạy học.
Ví dụ: Trong một buổi học về hình học, giáo viên tổ chức hoạt động “Đi săn hình khối” –
học sinh chia nhóm đi tìm các đồ vật trong lớp học có dạng hình lập phương, hình hộp chữ
nhật, hình trụ... và báo cáo kết quả bằng tranh vẽ hoặc mô hình.
- Khả năng đánh giá qua quá trình
Hoạt động trải nghiệm cho phép giáo viên đánh giá liên tục, toàn diện và thực chất sự tiến
bộ của học sinh, không chỉ dựa trên kết quả mà còn cả quá trình học tập, sự tham gia, thái độ
và kỹ năng. Đây là cơ sở tốt để thực hiện đánh giá vì sự phát triển của học sinh.
- Tạo động lực và hứng thú cho học sinh
Việc học gắn liền với thực tế và trò chơi, khám phá sẽ giúp học sinh yêu thích môn Toán,
giảm cảm giác khô khan, trừu tượng. Từ đó, khơi dậy niềm đam mê học tập, giúp học sinh
chủ động và tích cực hơn trong học tập.
Ví dụ: Học sinh được chơi trò chơi “Thử tài tính nhanh” – trả lời nhanh các phép toán
trong thời gian giới hạn, nhận phần thưởng nhỏ. Không khí vui nhộn tạo sự hứng thú và yêu
thích học Toán.- Phát triển kỹ năng tự học
Qua trải nghiệm, học sinh học cách lập kế hoạch, thực hiện nhiệm vụ, rút kinh nghiệm và
điều chỉnh. Điều này góp phần hình thành và phát triển năng lực tự học, một kỹ năng quan
trọng giúp học sinh học tập suốt đời.
Ví dụ: Học sinh được giao nhiệm vụ ở nhà: đo các đồ vật trong gia đình và ghi lại vào nhật
ký Toán học. Qua đó, các em tự học cách ghi chép, đo đạc, tự rút kinh nghiệm từ sai sót (như dùng sai đơn vị đo).
4. Phân tích vai trò của hoạt động thực hành và trải nghiệm trong môn Toán ở tiểu học.
(1) Gia tăng sự hiểu biết sâu sắc và ghi nhớ kiến thức
- Trực quan đến tư duy:
Các hoạt động trải nghiệm như sử dụng que tính, khối lập phương, hình vẽ, mô hình… giúp
học sinh hình dung cụ thể khái niệm toán học (ví dụ: phân số là gì, hình lập phương có mấy mặt...).
Học sinh sẽ chuyển từ “nhìn – làm – suy nghĩ” sang hiểu bản chất khái niệm.
- Khắc sâu kiến thức:
Khi học sinh tự tay thao tác, đo đạc, so sánh..., kiến thức sẽ được ghi nhớ lâu hơn nhờ trải
nghiệm cảm xúc và hành động.
So với việc chỉ nghe giảng và ghi chép, việc tham gia trực tiếp giúp học sinh hình thành trí nhớ bền vững hơn.
Ví dụ: Khi học về diện tích hình chữ nhật, học sinh đo chiều dài, chiều rộng một mảnh giấy
rồi tự tính diện tích => nhớ công thức lâu hơn.
(2) Tăng cường hứng thú và động lực học tập
- Học tập tích cực và chủ động:
Học sinh không còn bị động nghe giảng mà được tham gia vào quá trình học thông qua
hoạt động nhóm, trò chơi học tập, trải nghiệm thực tiễn.
Trở thành “người khám phá” chứ không chỉ là “người tiếp nhận”.
- Giảm bớt sự nhàm chán:
Tránh tình trạng học sinh chán nản, mệt mỏi khi học Toán chỉ qua sách vở, đặc biệt với
những em học yếu hoặc mất căn bản.
- Khơi gợi niềm đam mê:
Khi học sinh thấy Toán học gần gũi, thú vị (qua trò chơi, ứng dụng thực tế…), các em sẽ yêu thích và muốn học hơn.
Ví dụ: Trò chơi “mua bán siêu thị” giúp học sinh lớp 2 vừa học phép cộng/trừ tiền, vừa thấy vui và gần gũi.
(3) Phát triển năng lực toán học và các kỹ năng mềm
oNăng lực tư duy và lập luận toán học: Học sinh biết suy luận, phân tích, giải thích và
đưa ra kết luận hợp lý từ các dữ kiện thực tế.
oNăng lực mô hình hóa toán học: Học sinh biết cách biểu diễn tình huống thực tế bằng
mô hình toán học như sơ đồ, bảng, biểu đồ, phương trình,...
oNăng lực giải quyết vấn đề toán học: Qua các tình huống mở, học sinh học cách phân
tích, lựa chọn hướng giải quyết và đánh giá kết quả.
oNăng lực giao tiếp toán học: Học sinh được rèn luyện kỹ năng trình bày ý tưởng, giải
thích cách làm, hợp tác và thảo luận nhóm.
oNăng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán: Thông qua thực hành, học sinh làm
quen và sử dụng hiệu quả các thiết bị như thước đo, máy tính, phần mềm học tập,...
- Rèn luyện kỹ năng thực hành:
Các kỹ năng như đo độ dài, đọc số liệu, vẽ hình, tính toán… được phát triển qua thao tác cụ thể. - Phát triển tư duy:
Các hoạt động giải quyết vấn đề, đặt câu hỏi, dự đoán, kiểm chứng… giúp học sinh rèn tư
duy logic, phản biện, sáng tạo.
- Nâng cao kỹ năng hợp tác và giao tiếp:
Qua làm việc nhóm, học sinh học cách chia sẻ ý kiến, lắng nghe bạn, cùng nhau đưa ra giải pháp.
Ví dụ: Khi học về biểu đồ, học sinh khảo sát chiều cao bạn trong lớp, vẽ biểu đồ nhóm =>
vừa học Toán, vừa rèn làm việc nhóm, xử lý số liệu.
(4) Liên hệ toán học với thực tế cuộc sống
- Thấy được tính ứng dụng:
Học sinh biết Toán không chỉ dùng để làm bài tập mà còn giúp giải quyết vấn đề thực tế như
chia đều quà, tính tiền, đo đạc, lập kế hoạch…
- Nâng cao khả năng vận dụng:
Học sinh học cách áp dụng kiến thức toán vào tình huống cụ thể: tổ chức trò chơi, tính
toán thời gian biểu, đo đạc đồ dùng…
Ví dụ: Khi học sinh đo chiều dài, chiều rộng bàn học để tính diện tích mặt bàn => thấy rõ
“Toán học là để dùng”.
(5) Phát triển toàn diện nhân cách
- Rèn luyện tính kiên trì và trách nhiệm:
Khi tham gia các hoạt động trải nghiệm, học sinh phải theo đúng yêu cầu, kiên trì làm đến
cùng, có trách nhiệm với vai trò trong nhóm.
- Phát triển khả năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau:
Qua phản hồi trong nhóm, học sinh biết nhìn nhận bản thân, tôn trọng góp ý của người khác
và học cách đưa ra nhận xét khách quan.
Ví dụ: Khi làm bài tập nhóm, học sinh sẽ cùng nhau so sánh kết quả, đánh giá tiến trình làm
việc => phát triển tinh thần trách nhiệm và kỹ năng phản hồi tích cực.
Ngoài ra, thông qua hoạt động thực hành và trải nghiệm giúp học sinh bước đầu xác
định được năng lực, phát hiện sở trường của bản thân nhằm định hướng và lựa chọn
nghề nghiệp qua việc tham gia vào các hoạt động toán học gắn liền với thực tế, học sinh dần
khám phá được điểm mạnh, niềm yêu thích của bản thân (ví dụ: thích tư duy logic, thích đo
lường, thích trình bày trước đám đông...). Điều này là cơ sở ban đầu để các em hình thành ý
thức định hướng nghề nghiệp phù hợp trong tương lai. Đây còn là hoạt động giúp GV phát
hiện năng khiếu của mỗi HS để có định hướng và biện pháp bồi dưỡng phù hợp trong
dạy học: Thông qua quan sát quá trình tham gia hoạt động, giáo viên có thể nhận diện được
học sinh có năng khiếu đặc biệt về toán học (như khả năng suy luận tốt, sáng tạo trong giải
quyết vấn đề, trình bày mạch lạc...). Từ đó, giáo viên sẽ có biện pháp giáo dục và bồi dưỡng
phù hợp nhằm phát triển tối đa tiềm năng của từng em.
5. Phân tích định hướng tổ chức hoạt động thực hành và trải nghiệm trong môn Toán ở tiểu học.
* Tổ chức hoạt động theo chủ đề và tình huống thực tế (bám sát CT môn Toán Tiểu học)
Hoạt động trải nghiệm cần được thiết kế gắn với các chủ đề và nội dung của chương trình môn
Toán, như: số học, đại lượng và đo lường, hình học, thống kê và xác suất. Việc lồng ghép các
tình huống thực tiễn như mua bán hàng hóa, đo đạc trong xây dựng, quản lý thời gian, dự toán
chi tiêu… sẽ giúp học sinh vận dụng kiến thức toán học vào đời sống thực, từ đó nâng cao hiệu
quả học tập và tính ứng dụng. VÍ DỤ:
Khi dạy “Chủ đề: Phép cộng, trừ trong phạm vi 100” giáo viên có thể tổ chức hoạt động trải nghiệm: "Đi chợ"
+ Học sinh đóng vai người mua và người bán, sử dụng “tiền giả” để mua hàng, cộng/trừ số tiền,
nhận và trả lại tiền thừa.
+ Hoạt động này gắn với thực tế tiêu dùng, giúp học sinh vận dụng phép cộng, trừ trong đời sống.
* Chú trọng phát triển các kĩ năng GQVD, khuyến khích tự học, tự tìm tòi, khám phá và
sáng tạo (gắn với thực tiễn và trải nghiệm cuộc sống của HS)
- Quán triệt tinh thần “lấy người học làm trung tâm”: HS phải trực tiếp đc thực hành khám
phá tìm tòi những vật liệu toán để các em thực hành luyện tập. Phương pháp dạy học phải
phát huy được tính tích cực, tự giác, chú ý nhu cầu, năng lực nhận thức, cách thức học tập
khác nhau của từng cá nhân học sinh; tổ chức quá trình dạy học theo hướng kiến tạo, trong
đó học sinh được tham gia tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề. Các tình huống học
tập nên khơi gợi sự tò mò, tạo điều kiện để học sinh tự đặt câu hỏi, đưa ra giả thuyết, thử
nghiệm và rút ra kết luận. Giáo viên không chỉ là người cung cấp kiến thức mà là người
hướng dẫn, hỗ trợ và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, khám phá và phát triển tư duy logic.
Hoạt động trải nghiệm cũng cần phát huy tính sáng tạo, khuyến khích học sinh đề xuất ý
tưởng mới, tìm cách giải toán theo nhiều cách khác nhau, biết phản biện và điều chỉnh cách
làm khi cần thiết. Điều này góp phần rèn luyện tư duy linh hoạt, năng lực tự học và thích ứng với cuộc sống. VÍ DỤ:
Khi dạy chủ đề: Bài toán nhiều bước. Giáo viên có thể tổ chức HDTN: “Lập kế hoạch tổ chức sinh nhật”
+ Tình huống: Em tổ chức sinh nhật, muốn mời 15 bạn. Cần tính tổng số bánh, nước, đồ chơi kèm chi phí.
+ Học sinh tự tính toán, chọn số lượng phù hợp, giải bài toán nhiều bước.
* Xây dựng các hoạt động phong phú và đa dạng, tạo MTHT tích cực và thân thiện (Đa
dạng hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm): như vẽ tranh, đóng vai,....
Để tạo hứng thú học tập và sự gắn bó với môn Toán, hoạt động trải nghiệm cần được tổ chức
dưới nhiều hình thức đa dạng và linh hoạt, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh tiểu
học. Một số hình thức tổ chức hiệu quả bao gồm:
+ Vẽ tranh, sáng tạo sản phẩm thủ công có nội dung toán học (ví dụ: vẽ hình đối xứng, vẽ sơ đồ, biểu đồ)
+ Đóng vai, kể chuyện Toán học, tái hiện các tình huống có sử dụng kiến thức toán
+ Tổ chức trò chơi học tập, giải đố, thi đấu nhóm, học tập qua dự án nhỏ
+ Học ngoài lớp học: đo đạc sân trường, khám phá hình khối trong môi trường xung quanh,
thực hành đo chiều dài, thể tích bằng vật thật…
Môi trường học tập cần đảm bảo tính tích cực, thân thiện và an toàn, tạo điều kiện để học
sinh được bày tỏ ý kiến, hợp tác với bạn bè và phát triển cảm xúc tích cực đối với môn học.
VÍ DỤ: Khi dạy về chủ đề: Hình học – Hình vuông, hình chữ nhật. Giáo
viên tổ chức hoạt
động: "Sân chơi hình học"
+ Tổ chức trò chơi: Vẽ các đồ vật trong lớp học có dạng hình vuông/hình chữ nhật..
+ Học sinh vừa chơi vừa học, tạo không khí lớp học vui tươi, thân thiện.
* Tích hợp các môn học và HĐGD khác; tích hợp công nghệ vào vào quá trình tổ chức
HĐTH và trải nghiệm trong môn Toán
Việc tích hợp kiến thức từ các môn học khác như Khoa học, Mỹ thuật, Đạo đức,… vào các
HDTH và TN trong môn Toán giúp học sinh phát triển tư duy tổng hợp. Đồng thời, ứng dụng
công nghệ thông tin (phần mềm vẽ hình, trò chơi toán học trực tuyến, bảng tương tác, video
minh họa…) góp phần làm cho hoạt động thêm sinh động, hấp dẫn.
Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm không nên tách rời mà nên tích hợp liên môn để tạo tính
toàn diện, sinh động và thiết thực. VÍ DỤ:
Tích hợp Mỹ thuật: vẽ tranh có yếu tố toán học (vẽ theo hình, tỉ lệ)
Tích hợp Đạo đức, Giáo dục công dân: qua các tình huống cần tính toán để giúp đỡ người
khác, tiết kiệm chi tiêu, sống có trách nhiệm
Tích hợp Khoa học – Tự nhiên – Tin học: sử dụng phần mềm học Toán, làm thí nghiệm toán học, v.v.
Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị số sẽ giúp hoạt động trải nghiệm trở
nên sinh động và hấp dẫn hơn. Một số gợi ý như: sử dụng phần mềm vẽ hình, phần mềm mô
phỏng, bảng tương tác thông minh, trình chiếu slide, tạo trò chơi tương tác trên nền tảng trực
tuyến nhưng cũng phải tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của nhà trường và địa phương, GV có
sự lựa chọn hoạt động phù hợp, sao cho gần gũi với HS và thuận lợi để tổ chức cho HS hoạt động.
* Đánh giá kết quả qua quá trình và sản phẩm (Chú trọng đánh giá quá trình tham gia,
sự tiến bộ và thái độ học tập)
Đánh giá trong hoạt động trải nghiệm cần đa dạng về phương pháp và công cụ, không chỉ tập
trung vào sản phẩm cuối cùng mà cần quan tâm đến quá trình học sinh tham gia, bao gồm:
+ Mức độ chủ động, tích cực, sáng tạo trong quá trình hoạt động
+ Khả năng hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề
+ Sự tiến bộ cá nhân và thái độ học tập
Giáo viên có thể sử dụng phiếu quan sát, nhật ký học tập, bảng tiêu chí đánh giá, phỏng vấn
nhanh, đánh giá chéo giữa học sinh… để có cái nhìn toàn diện hơn. Việc đánh giá mang tính
chất khuyến khích và hỗ trợ học sinh phát triển, không nên chỉ để phân loại.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
i) Đảm bảo mục tiêu chương trình.
Mục tiêu trọng yếu của chương trình môn Toán là hình thành phát triển năng lực thành tố
toán học cốt lõi và năng lực chung cốt lõi: thực hiện được các thao tác tư duy ở mức độ đơn
giản; nêu và trả lời được các câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề đơn giản; sử dụng được
các phép toán và công thức số học để trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) được các nội dung, ý
tưởng, cách thức giải quyết vấn đề; sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ
thông thường, động tác hình thể để biểu đạt các nội dung toán học ở những tình huống không
quá phức tạp; sử dụng được các công cụ, phương tiện học toán đơn giản để thực hiện các nhiệm vụ học tập.
ii) Đảm bảo tính logic, tính hệ thống theo phân phối chương trình của khối lớp.
Với mỗi HĐ TH&TN cần đảm bảo tính logic và tính hệ thống của các mạch kiến thức, phù
hợp với tiến độ phân phối chương trình, với mục tiêu tổ chức cho HS vận dụng kiến thức, kĩ
năng đã học để thực hành và giải quyết các tình huống thực tiễn, trong đó toán học là một
công cụ để HS xử lý các tình huống thực tiễn.
Phương pháp, hình thức tổ chức phát triển năng lực HS: Vận dụng linh hoạt và khai thác ưu
điểm các phương pháp và hình thức tổ chức HĐ TH&TN phát triển năng lực của HS.
iii) Đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương: Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể
của nhà trường và địa phương, GV có sự lựa chọn hoạt động phù hợp, sao cho gần gũi với
HS và thuận lợi để tổ chức cho HS hoạt động.
6. Phân tích nguyên tắc xây dựng và tổ chức hoạt động thực hành và trải nghiệm trong
môn Toán ở tiểu học.
Tuân thủ mục tiêu và nội dung HD TH&TN trong môn Toán ở Tiểu học
Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và nhận thức của HS
Các hoạt động thực hành và trải nghiệm được thiết kế cần phải phù hợp với đặc điểm tâm lý
lứa tuổi của học sinh tiểu học nhằm tạo được hứng thú và đảm bảo các hoạt động được thiết
kế vừa sức và phù hợp với năng lực, khả năng, nhu cầu, năng lực giải quyết vấn đề của các
em. Giúp học sinh tiếp thu nội dung toán học với một tâm thế thoải mái, hứng thú. Vì các
hoạt động được thiết kế khó quá hay quá dễ đều sẽ gây tâm lý chán nản cho học sinh.
Đảm bảo tính thực hành, trải nghiệm và phát huy khả năng sáng tạo của HS
Đảm bảo đổi mới phương pháp dạy học
Hoạt động thực hành và trải nghiệm cần thể hiện rõ tinh thần đổi mới – lấy học sinh làm
trung tâm, tạo điều kiện cho học sinh học qua làm, học qua khám phá. Giáo viên không chỉ là
người truyền đạt mà là người tổ chức, hướng dẫn, khơi gợi để học sinh tự tìm ra kiến thức.
Đồng thời, việc tích hợp công nghệ, trò chơi, dự án,... trong giảng dạy sẽ làm cho tiết học trở
nên hấp dẫn và hiệu quả hơn.
Đảm bảo phát triển phẩm chất và NL cho HS
---------------------------------------------------------------------------------
*Đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình GDPT môn Toán
Các hoạt động thực hành và trải nghiệm cần được thiết kế dựa trên mục tiêu, yêu cầu
cần đạt của chương trình môn Toán. Hoạt động được thiết kế đảm bảo hình thành phát triển
năng lực năng lực toán học, năng lực chung: thực hiện được các thao tác tư duy ở mức độ
đơn giản; nêu và trả lời được những câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề đơn giản; sử dụng
được các phép toán và công thức số học để trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) được các nội
dung, ý tưởng, cách thức giải quyết vấn đề; sử dụng được các công cụ, phương tiện học toán
đơn giản để thực hiện nhiệm vụ học tập. Vì các hoạt động thực hành và trải nghiệm được
thiết kế nằm ngoài nội dung học tập và vượt xa tầm hiểu biết của học sinh sẽ gây khó khăn và
tâm lý chán nản cho học sinh trong quá trình học tập. Chỉ khi thiết kế các hoạt động có nội
dung phù hợp học sinh mới tự tin giải quyết các vấn đề, năng lực người học sẽ dần được nâng cao.
*Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh tiểu học
Các hoạt động thực hành và trải nghiệm được thiết kế cần phải phù hợp với đặc điểm
tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học nhằm tạo được hứng thú và đảm bảo các hoạt động
được thiết kế vừa sức và phù hợp với năng lực, khả năng, nhu cầu, năng lực giải quyết vấn đề
của các em. Giúp học sinh tiếp thu nội dung toán học với một tâm thế thoải mái, hứng thú. Vì
các hoạt động được thiết kế khó quá hay quá dễ đều sẽ gây tâm lý chán nản cho học sinh.
*Đảm bảo tính thực hành trải nghiệm và phát huy tính sáng tạo của HS
*Đảm bảo tính thực tiễn và gắn với đời sống
Mỗi hoạt động thực hành và trải nghiệm cần đảm bảo tính thực tiễn với điều kiện của
địa phương, của nhà trường, của lớp học. Tùy thuộc vào điều kiện về cơ sở vật chất và trang
thiết bị, hoàn cảnh môi trường-xã hội của từng địa phương, của từng trường, từng a lớp mà
GV có sự lựa chọn linh động, phù hợp cho gần gũi với học sinh và thuận tiện khi tổ chức hoạt động cho học sinh.
Nguyên tắc này, đảm bảo tính gắn liền giữa kiến thức toán học với thực tiễn cuộc sống. Các
hoạt động thực hành và trải nghiệm được thiết kế phải gần gũi, gắn liền với cuộc sống xung
quanh, với môi trường-xã hội ở địa phương, nơi các em sinh sống và học tập. Những hoạt
động này đòi hỏi học sinh phải hòa mình vào thực tiễn để giải quyết vấn đề GV đưa ra; thông
qua đó, giúp học sinh có định hướng, trang bị kiến thức cơ bản để có thể thích ứng với thực tiễn.
*Đảm bảo tính hệ thống, liên thông, an toàn và hiệu quả
Với từng hoạt động thực hành và trải nghiệm được thiết kế cần đảm bảo tính khoa học, tính
logic, tính hệ thống theo chương trình môn Toán của từng khối lớp, của các mạch kiến thức và
phù hợp với tiến độ phân phối chương trình của từng khối lớp. Bởi vì, khi GV đảm bảo tính khoa
học trong thiết kế thì hoạt động thực hành và trải nghiệm GV đưa ra sẽ có nội dung kiến thức cơ
bản đảm bảo tính logic và tính hệ thống. Học sinh được tham gia vào hoạt động đảm bảo tính
khoa học, tính logic, tính hệ thống sẽ giúp cho các em hình thành và phát triển một tư duy lý
luận chặt chẽ. Trong quá trình thiết kế hoạt động thực hành và trải nghiệm cần vận dụng linh
hoạt, đa dạng, phù hợp các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học, hình thức tổ chức dạy học
phát triển năng lực học sinh. Để thực hiện điều này, GV cần tìm hiểu, khai thác ưu-nhược điểm
của những phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học, hình thức tổ chức dạy học tích cực được
giảng dạy trong trường tiểu học
7. Trình bày quy trình xây dựng, tổ chức hoạt động thực hành và trải nghiệm môn Toán.
Bước 1: Hướng dẫn HS tiếp nhận tình huống hoạt động
Đây là giai đoạn đầu tiên của việc tổ chức HĐ TH&TN. Nhiệm vụ được GV đưa ra phải là
nhiệm vụ có tính vừa sức với HS, HS có thể tạo ra được sản phẩm để làm căn cứ đánh giá
sau khi kết thúc hoạt động.
Trong giai đoạn này, GV cần phải dự kiến được hình thức hoạt động theo cá nhân, nhóm hay
lớp; HS làm việc độc lập hay có sự hướng dẫn.
Bước 2: HS thực hành và trải nghiệm kiến thức đã học hoặc kiến tạo tri thức mới
GV tổ chức hoạt động thực hành, HS TH&TN với mô hình hoặc các đối tượng vật chất trong
thực tiễn để thực hiện nhiệm vụ được giao.
GV cần bao quát lớp, tạo điều kiện cho các cá nhân/nhóm tự do trình bày các ý tưởng, kịp
thời điều chỉnh, hướng HS vào hoạt động tập, giúp đỡ các em có khó khăn thông qua các
phiếu nhiệm vụ, sử dụng các câu hỏi gợi ý…
Đây cũng là giai đoạn giúp GV hiểu rõ hơn bản thân HS đã có những kinh nghiệm, kiến thức,
kỹ năng nào liên quan đến tri thức mới sẽ được hình thành tiếp theo. Từ đó giúp GV đánh giá
được vốn hiểu biết của người học trước khi giới thiệu vấn đề mới.
Bước 3: Tổng kết và đánh giá
Bằng việc sử dụng kết hợp nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học khác nhau, GV hỗ trợ HS
tìm kiếm và làm sáng tỏ các kiến thức liên quan đến sản phẩm hoặc kết quả học tập. Thông
qua đó, HS tiếp thu kiến thức mới và xây dựng quy trình luyện tập thực hành. GV có thể căn
cứ vào kiến thức môn học, bài học thu được để đánh giá HS về kiến thức; căn cứ vào những
biểu hiện của HS trong quá trình tham gia HĐ TH&TN để đánh giá năng lực HS.
8. Thực hành thiết kế các hoạt động thực hành và trải nghiệm theo chủ đề/nội dung được gợi ý.