Đề cương môn Văn hiến Việt Nam - Trường Đại học Văn Hiến.

Ẩm Thực Việt Nam 1. Lời nói đầu
Có một câu nói nổi tiếng: ‘Con đường ngắn nhất để đến trái tim là đi qua dạ dày.’ Và
có lẽ, cách tuyệt vời nhất để hiểu về văn hóa Việt Nam chính là thưởng thức những
món ăn mang đậm hồn dân tộc.
Nền ẩm thực phong phú, đa dạng, mang bản sắc riêng. Kết hợp hài hòa giữa các hương
vị chua, cay, mặn, ngọt, đắng đã giúp ẩm thực Việt vươn tầm thế giới, trở thành niềm
tự hào văn hóa dân tộc.
Nhằm giới thiệu về đặc trưng và sự đa dạng của ẩm thực Việt Nam, truyền cảm hứng
để mọi người tìm hiểu, trải nghiệm và yêu thích ẩm thực Việt. 2.
Đặc trưng của ẩm thực Việt Nam
Một trong những điểm đặc trưng nổi bật của ẩm thực Việt Nam chính là sự cân bằng và
hài hòa giữa các hương vị. Mỗi món ăn là sự kết hợp tinh tế giữa mặn, ngọt, chua, cay và
đắng, tạo nên sự hấp dẫn riêng biệt.
Việt Nam có sự phân hóa ẩm thực theo vùng miền, mỗi nơi mang một phong
cách đặc trưng. Miền Bắc thanh đạm, tinh tế; miền Trung đậm đà, cay nồng; miền Nam ngọt béo, phóng khoáng.
Một yếu tố quan trọng làm nên linh hồn của ẩm thực Việt chính là nước mắm Nếu
như người Nhật có nước tương, người Hàn có tương ớt Gochujang, thì nước mắm chính
là linh hồn của ẩm thực Việt Nam. Nước mắm không chỉ dùng để nêm nếm mà còn là
nguyên liệu chính để pha chế các loại nước chấm giúp món ăn thêm đậm đà và hấp dẫn hơn..
Không chỉ đa dạng trong hương vị, ẩm thực Việt Nam còn nổi bật với tính cộng
đồng, thể hiện qua thói quen quây quần bên mâm cơm, cùng nhau thưởng thức và sẻ chia.
Đặc biệt, ẩm thực đường phố Việt Nam đã chinh phục không chỉ người dân trong
nước mà còn thu hút rất nhiều du khách quốc tế. Những món ăn như phở, bánh mì, bún
chả, gỏi cuốn… đã trở thành biểu tượng văn hóa của Việt Nam trên bản đồ ẩm thực thế giới
Ẩm thực Việt Nam theo vùng miền Ẩm thực miền Bắc
Ẩm thực đậm đà hương vị nhưng không kém phần bình dị:
Ẩm thực miền Bắc là sự kết hợp hài hòa, tinh tế và khéo léo cả về cảm quan, sự phối hợp
khéo léo các thành phần nguyên liệu cho món ăn. Đặc trưng trong nét ẩm thực miền Bắc
là món ăn có vị vừa phải, thanh đạm, nhẹ nhàng điểm chút vị chua nhẹ cho những ngày
hè nóng bức, không đậm vị cay, ngọt, béo mà thường sử dụng nước mắm loãng hoặc
mắm tôm để làm gia vị, nước chấm đi kèm và đặc biệt màu sắc các món ăn rất sặc sỡ, nổi
bật. Các loại gia vị được sử dụng nhiều trong các món ăn miền Bắc là chanh, dấm, sấu,
tiêu, ớt, gừng, hành, tỏi, nước mắm pha loãng và mắm tôm. Những nguyên liệu ưa thích
của miền Bắc là nhiều loại rau củ hay thủy sản dễ kiếm như tôm, cua, cá, trai, hến…
Những món ăn đặc trưng của ẩm thực miền Bắc:
Chả cá Lã Vọng – Hà Nội Cá kho làng Vũ Đại – Hà Nam
Ẩm Thực Miền Trung - Tinh Hoa Của Văn Hóa Ẩm Thực Việt Nam
Các món đặc sản miền Trung nổi tiếng gần xa bởi hương vị đậm đà, cay nồng tựa như
nghĩa tình, dân dã của con người nơi đây. Những nét đặc trưng của ẩm thực miền trung
được thể hiện thông qua hương vị của món ăn. Người miền Trung đa số thích ăn cay và
mặn, nên những món ăn nơi đây thường nổi bật hai vị này.
Người miền Trung cũng thích những món ăn có vị ngọt nhưng ở mức độ vừa phải. Nói
theo cách khác, món ăn dù có đơn giản thì cũng phải đậm đà. Bởi, người miền Trung
quan điểm rằng “món ăn phải đậm đà thì mới ngon”.
Ẩm thực miền Trung luôn gắn liền với đời sống sinh hoạt hằng ngày của con người nơi
đây. Chính những yếu tố khắc nghiệt của thiên nhiên và sự gian khổ của cuộc sống đã ảnh
hưởng tới văn hóa ẩm thực, tạo ra những nét đặc trưng của ẩm thực miền Trung. Có lẽ vì
vậy, mà những món ăn của miền Trung thường có nét dân dã, mộc mạc rất thân thương.
Những món ăn nổi tiếng của miền Trung
Cao lầu Nem nướng Nha Trang
Mì Quảng Hến xúc bánh tráng ẨM THỰC MIỀN NAM
Ẩm thực miền Nam mang đậm nét đặc trưng riêng, với sự phóng khoáng, phong
phú, đa dạng và giàu hương vị, đã thể hiện được nét văn hóa sông nước với khí hậu nhiệt đới của nơi đây. - Đa dạng theo mùa
Miền nam được chia làm hai mùa khá rõ rệt, là mùa nước nổi và mùa gặt chính. Mỗi
mùa đều mang lại những sản vật thiên nhiên riêng biệt tạo nên đặc sắc cho văn hóa ẩm thực miền Nam.
Tùy vào mùa nước nổi hay mùa gặt, “thực khách” sẽ được thưởng thức những món
ăn dân dã. Từ những nguyên liệu đặc trưng của mùa như lẩu cá linh điên điển, bún nước
lèo, bông súng kho mắm; những loại cá đồng béo ngậy hay những loại rau, bông, đọt cây
được chế biến theo nhiều cách đa dạng khác nhau.… các hương vị hòa quyện tạo nên
điểm đặc sắc cho văn hóa ẩm thực miền Nam Việt Nam.
- Giữ nguyên nét dân dã trong từng món ăn
Thực phẩm chính là lúa gạo, thủy hải sản, rau quả. Ẩm thực miền Nam mang phong
cách của vùng sông nước hoang dã và hào sảng. Người dân sống dựa vào thiên nhiên, tận
dụng những nguồn thực phẩm của thiên nhiên theo mùa để đưa vào bữa cơm của mình.
Đặc biệt, là các loại rau, đọt cây, các loại bông… có thể ăn sống, nấu canh, chấm, ăn lẩu.
- Mùi vị “mạnh mẽ” trong món ăn miền Nam
Vị mặn trong món ăn nơi đây đến từ sự đậm đà của nước mắm nguyên chất. Có thể
là vị mặn đến tê lưỡi; vị cay nồng đến từ những loại ớt; hay hương vị ngọt béo đến nao
lòng, chua đến nhăn mặt hoặc đắng muốn ngất lịm. Thậm chí, đối với một số món ăn phải
nóng đến mức vừa thổi vừa ăn mới chuẩn vị.
Sở dĩ, những món ăn của người miền Nam được chế biến nồng vị như vậy bởi sự
cực khổ, vất vả từ thời còn sơ khai. Ngày nay, khẩu vị của người nơi đây đã dịu đi nhiều
nhưng vẫn giữ được dấu ấn ẩm thực từ ngày xưa.
- Đặc sản của ẩm thực miền Nam
Cơm tấm: Cơm từ hạt tấm, kèm sườn nướng, bì, chả, trứng ốp la, và nước mắm chua ngọt.
Bánh xèo: Bánh làm từ bột gạo, nhân tôm, thịt, giá đỗ, ăn kèm rau sống và nước mắm chua ngọt.
Hủ tiếu Nam Vang: Món hủ tiếu với nước dùng thanh ngọt, thịt heo, tôm, và trứng cút.
Lẩu mắm: Đặc sản miền Tây, nước dùng từ mắm cá, kèm rau sống, cá, tôm, và thịt.
Bánh bò: Bánh bò có nhiều loại như bánh bò gấc, bánh bò thốt nốt, bánh bò hấp...
Mỗi loại bánh bò đều có hương vị và màu sắc khác nhau. Bánh bò thường được ăn
kèm với nước cốt dừa, tạo nên một món tráng miệng ngọt ngào và thanh mát.
Bánh da lợn: Bánh da lợn ngon nhất khi ăn lạnh, cùng với nước cốt dừa béo ngậy.
Vị ngọt thanh của đậu xanh kết hợp với vị béo của nước cốt dừa tạo nên một
hương vị hài hòa, khó cưỡng.
Bánh bía: Bánh pía là một trong những loại bánh đặc sản miền Nam, đặc biệt là tỉnh Sóc Trăng.
Đuông dừa: Đuông dừa, một đặc sản độc đáo của miền Tây sông nước, là ấu
trùng của loài bọ cánh cứng sinh sống trong thân cây dừa. Với hình dáng béo tròn,
màu trắng sữa và hương vị béo ngậy, thơm ngon đặc trưng, đuông dừa đã trở thành
món ăn khoái khẩu của nhiều người. Chuột đồng Bánh canh ghẹ Bánh tráng trộn Bún riêu cua
Lẩu cá linh bông điên điển
Và còn rất nhiều những món ăn khác
Văn hóa tinh thần của người Việt trong ẩm thực chính là sự thể hiện nét đẹp trong
văn hóa giao tiếp, là sự cư xử giữa người với người trong bữa ăn, làm vui lòng nhau qua
thái độ ứng xử lịch lãm, có giáo dục. Việc ăn uống đều có những phép tắc, lề lối riêng, từ
bản thân, đến trong gia đình, rồi các mối quan hệ ngoài xã hội. Bản thân mỗi người phải
biết giữ gìn, thận trọng trong khi ăn. Ngoài ra, việc mời khách đến nhà thể hiện nét văn
hóa giữa người với người trong xã hội.
Ẩm thực Việt Nam là một bức tranh đầy màu sắc, nêu bật lên bản sắc riêng của từng
dân tộc, vùng miền. Nhưng chúng vẫn mang trong mình cốt cách, linh hồn Việt đồng
nhất. Đậm đà vị dân tộc không thể xóa nhòa. Nếu có dịp ghé qua vùng đất phía Nam, hãy
thưởng thức và tận hưởng văn hóa ẩm thực miền Nam Việt Nam nhé!
2.3: Các món ăn tiêu biểu của Việt Nam được thế giới công nhận:
Việt Nam nổi tiếng với nền ẩm thực đa dạng và phong phú, mang đậm bản sắc văn hóa
địa phương. Dưới đây là một số món ăn tiêu biểu của Việt Nam đã được thế giới công nhận:
Phở: Món ăn quốc dân của Việt Nam, Phở hiện đã được công nhận là một trong những
món ăn đặc sắc của thế giới. Phở đã được xếp hạng 28 trong danh sách 50 món ăn ngon
nhất thế giới năm 2011 do CNN ( Cable News Network) bình chọn.
Bánh mì: Bánh mì Việt Nam là sự kết hợp giữa bánh mì Pháp và các nguyên liệu truyền
thống Việt Nam. Năm 2016, bánh mì được xếp hạng đầu tiên trong danh sách 20 món ăn
đường phố ngon nhất thế giới do Fodor's Travel bình chọn.
Bún chả: Một món ăn đặc trưng của Hà Nội. Năm 2014, bún chả được xếp hạng trong
Top 10 món ăn đường phố tuyệt nhất thế giới do National Geographic bình chọn.
Bánh xèo: Bánh xèo trở thành món ăn yêu thích không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều
quốc gia khác. Món bánh này đã được vinh danh tại lễ hội dân gian Mỹ năm 2007 và
được kênh truyền hình CNN khen ngợi.
Hủ tiếu: Đây là món ăn phổ biến ở miền Nam. Năm 2013, đầu bếp Gordon Ramsay đã
sử dụng hủ tiếu làm đề thi cho các thí sinh trong cuộc thi Master Chef.
Những món ăn này đã được nhiều tổ chức, nhà báo quốc tế khen ngợi và đưa vào danh
sách các món ăn nổi tiếng trên thế giới.
2.4 Ẩm thực Việt Nam trên thế giới
2.4.1 Sự phổ biến của ẩm thực Việt Nam
Nhà hàng Việt Nam trên thế giới: Các nhà hàng Việt Nam ngày càng nhiều tại Mỹ,
Canada, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.
Ẩm thực đường phố Việt Nam: Các món ăn vỉa hè như bánh mì, phở, bún bò Huế
thường xuyên xuất hiện tại các lễ hội ẩm thực quốc tế.
Chương trình truyền hình và giải thưởng: Ẩm thực Việt Nam xuất hiện trên nhiều
chương trình ẩm thực quốc tế như "Street Food" của Netflix, các đầu bếp nổi tiếng như
Gordon Ramsay, Anthony Bourdain đều từng khen ngợi món Việt.
2.4.2 Vì sao ẩm thực Việt Nam được yêu thích?
Hương vị hài hòa: Kết hợp giữa vị chua, cay, mặn, ngọt tạo nên sự cân bằng độc đáo.
Nguyên liệu tươi ngon: Thực phẩm chủ yếu là rau củ, thịt tươi, ít dầu mỡ, tốt cho sức khỏe.
Phong cách ăn uống đa dạng: Có thể dùng trong bữa chính, ăn nhẹ hoặc tiệc tùng.
2.4.3 Tương lai của ẩm thực Việt Nam trên thế giới
Ngày càng nhiều thương hiệu ẩm thực Việt Nam phát triển theo chuỗi, mở rộng quy mô quốc tế.
Các món ăn Việt ngày càng được sáng tạo để phù hợp với khẩu vị của người nước ngoài.
Nhiều trường dạy nấu ăn quốc tế đưa món Việt vào chương trình giảng dạy. KẾT BÀI
Ẩm thực Việt Nam, với tất cả sự phong phú và tinh tế, không chỉ là những món ăn
đơn thuần mà còn là một phần không thể tách rời của văn hóa và lịch sử dân tộc. Từ
những nguyên liệu giản dị, qua bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của người Việt, đã tạo nên
những hương vị độc đáo, mang đậm dấu ấn của từng vùng miền.
Chúng ta đã cùng nhau khám phá những đặc trưng riêng biệt của ẩm thực miền Bắc
thanh lịch, miền Trung đậm đà và miền Nam phóng khoáng. Mỗi món ăn đều chứa đựng
những câu chuyện, những giá trị văn hóa sâu sắc, góp phần làm nên bản sắc riêng của Việt Nam.
Sự công nhận của thế giới dành cho ẩm thực Việt Nam là minh chứng rõ ràng nhất
cho sức hấp dẫn và giá trị của nền ẩm thực này. Phở, bánh mì, nem rán… đã vượt ra khỏi
biên giới quốc gia, trở thành những món ăn quen thuộc và được yêu thích trên khắp thế
giới. Điều này không chỉ khẳng định tài năng của các đầu bếp Việt mà còn là niềm tự hào của cả dân tộc.
Ẩm thực Việt Nam không ngừng phát triển và lan tỏa trên thế giới, góp phần quảng
bá văn hóa, du lịch và con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Chúng ta hãy cùng
nhau trân trọng, bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống của ẩm thực Việt Nam, để
những hương vị độc đáo này mãi trường tồn và lan tỏa đến muôn đời sau.