Đề cương ôn thi Môn Luật Hiến Pháp | Trường Đại học Luật Hà Nội

lOMoAR cPSD| 58797173 1. ĐTĐC của ngành LHP:
Khái niệm: là những MHXH cơ bản, nền tảng, quan trọng nhất, trải dài
khắp trên nhiều lĩnh vực.
Nhóm 1: Mối QHXH nền tảng, cơ bản nhất trong các lĩnh vực chính trị,
kinh tế, khoa học, giáo dục, văn hoá… Ví dụ:
- Chính trị: chủ quyền lãnh thổ quốc gia
- Kinh tế: chính sách mở rộng nền kinh tế, khoản 2 điều 51 HP 2013.
Nhóm 2: Mối qhxh giữa nhà nước và người dân, mqh xác định nghĩa vụ
và quyền và nghĩa vụ cơ bản của người dân.
Ví dụ: quyền tự bầu cử, ứng cử, khoản 1 điều 16 HP 2013…
Nhóm 3: Mối qhxh nền tảng, quan trọng trong việc tổ chức bộ máy nhà nước.
Các qhxh này có liên quan trực tiếp đến việc hình thành cơ cấu BMNN, từ TW đến ĐP. Đặc điểm ĐTĐC:
Tuy trải rộng nhiều lĩnh vực nhưng chỉ xác định những nguyên tắc
chung, chỉ mang tính định hướng, không mang tính tuyệt đối chính xác
cụ thể từng chủ thể trong từng trường hợp. 2. Nguồn của ngành LHP:
Bao gồm: HP, nghị quyết, pháp lệnh do QH hay UBTVQH đề ra, hoặc
các VBPL do CP hoặc TTCP đề ra.
Cụ thể thì gồm 3 nhóm:
- Hiến pháp là nguồn chủ yếu. Tuy nhiên không phải nguồn riêng,
LDS hay LHS cũng tham khảo từ đây. - VBQPPL. lOMoAR cPSD| 58797173
VBQPPL có hiệu lực pháp lý cao: Luật xử lý vi phạm hành chính, luật khiếu nại,...
3. Định nghĩa & đặc điểm HP:
Hiến pháp là VBQPPL có hiệu lực pháp lý cao nhất, do dân uỷ quyền
cho QH - cơ quan có QH tối cao trong BMNN - ban hành. 4 đặc điểm:
- Luật cơ bản, luật mẹ, luật gốc: mọi bộ luật muốn được ban hành
đều phải thông qua bộ luật này, không được vi hiến.
- Luật bảo vệ: đây là bộ luật duy nhất có sự liên kết giữa người dân
và NN, bảo vệ quyền công dân, quyền con người.
- Luật tổ chức: bộ luật này nhằm xác lập các nguyên tắc tổ chức của
BMNN từ TW đến ĐP, xác định MQH giữa các cơ quan tư/ hành/
lập pháp. Đồng thời giới hạn quyền lực của các cơ quan.
- Là VBQPPL có hiệu lực pháp lý cao nhất. 4.
Vì sao HP là luật bảo vệ?
- Vì đây là bộ luật duy nhất đề cập đến quyền con người, quyền công dân.
- Đóng vai trò bảo vệ quyền cơ bản của cđ, con người tại các điều:....
- Việc hiến pháp có đề cập đến vấn đề này càng khẳng định tính
chất dân chủ của nước nhà. 5.
Vì sao HP là luật tổ chức:
- Nội dung: Chương I HP 2013 quy định về chế độ chính trị của nhà nước CHXHCNVN. lOMoAR cPSD| 58797173 -
- Là đạo luật được ban hành nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước,
ngăn chặn hành vi sai trái, định hướng tổ chức BMNN. 6.
Tại sao HP là luật có hiệu lực pháp lý tối cao?
- Được dân uỷ quyền cho QH - cơ quan có quyền lực cao nhất - ban
hành. Nhà nước dân chủ, quyền lực trong tay dân => HLPL cao nhất. - Điều 119 HP 2013.
- Là bộ luật duy nhất đề cập đến bảo vệ quyền con người đồng thời
có ĐTĐC trải rộng trên nhiều lĩnh vực. 7.
Vì sao HP là công cụ kiểm soát quyền lực nhà nước:
Kiểm soát QL nhà nước là gì? Là hoạt động giám sát, kiểm tra của cơ
quan có thẩm quyền đối với các cơ quan, chủ thể khác.
Ý nghĩa? Nhằm ngăn chặn hành động sai trái, vi phạm.
- Vì nd trao quyền cho QH ban hành, quyền lực trong tay nd, hiến
pháp là vbqppl có hiệu lực pháp lý cao nhất.
- Hp cũng nhằm giới hạn quyền lực nhà nước, đưa ra những nguyên
tắc ứng xử chung, nhằm điều hướng hành vi của các chủ thể. 8.
Phân tích quy trình lập hiến 2013: 5 giai đoạn. Giai đoạn 1: Giai đoạn 2: Giai đoạn 3: Giai đoạn 4: Giai đoạn 5: lOMoAR cPSD| 58797173 9.
Vì sao làm HP phải có sự tham gia rộng rãi của nhân dân? Vì:
- ND uỷ quyền QH - highest - làm ra hiến pháp - hiệu lực pháp lý cao nhất.
- Thể hiện tính dân chủ, tiến bộ của nhà nước.
Thể hiện sự đồng thuận của nhân dân về chính quyền lãnh đạo và
sự uỷ thác quyền lực.
- “Khế ước xã hội” - trao quyền lực cho nhà nước điều hành đất nước.
- HP là biểu tượng pháp lý, là tinh thần pháp luật của một quốc gia.
VD: 1882 Thiên hoàng minh trị ban hành hiến pháp chỉ được
duyệt bởi hoàng đế => không có hiệu lực thực tế do không có sự
đồng thuận của nhân dân. 10. Bảo hiến?
Bảo hiến là gì? Là biện pháp mà nhà nước mà công dân dùng để giám
sát, ngăn chặn những hành vi vi hiến và nhằm tôn trọng và thi hành hiến
pháp một cách hợp lệ. Đây là trách nhiệm của toàn thể nhân dân và các cơ quan nhà nước.
Hoạt động bảo hiến bao gồm:
- Giải thích hiến pháp: hiểu được cốt lõi cơ bản của hiến pháp,
tuyên truyền để người dân hiểu hơn.
- Khiếu nại hành vi vi hiến.
- Giám sát tính hợp hiến của các VBQPPL và điều ước quốc tế:
giám sát xem nếu có hành vi vi hiến của những vb đó, lập tức loại trừ, vô hiệu hoá. Có 3 mô hình bảo hiến:
- Tòa án tư pháp có chức năng bảo vệ hiến pháp. (Mỹ) lOMoAR cPSD| 58797173 -
- Mô hình tòa án hiến pháp (phổ biến ở châu âu)
- Mô hình hội đồng bảo hiến (phổ biến ở Pháp)
Của Việt Nam: Không cái nào bên trên, là mô hình bảo hiến phi tập
trung. Điều 119 Hiến pháp 2013: Hiến pháp là VBQPPL hiệu lực pháp lý cao nhất. Ý nghĩa: lOMoAR cPSD| 58797173 -
Là nền tảng của một thể chế dân chủ, thể hiện tính chất của một nhà nước.
- Là tinh thần pháp luật của mỗi quốc gia.
- Một bản hiến pháp tốt đồng nghĩa với việc ghi nhận đầy đủ quyền
con người, công dân phù hợp với chuẩn mực quốc tế. => Hiến
pháp tốt tạo ra sự ổn định và phát triển của đất nước, qua đó nâng
cao đời sống vật chất lẫn tinh thần của nhân dân.
11. Về vấn đề bảo hiến 2013:
Khoản 2 điều 119 HP 2013.
15. Khái niệm và đặc trưng của quyền con người:
Khái niệm: Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của con
người từ khi sinh ra, được đảm bảo và công nhận bởi luật pháp quốc tế
và quốc gia. Quyền con người phải được tôn trọng và không được phép
xâm phạm, làm ảnh hưởng đến phẩm chất, cá nhân người khác. 4 đặc trưng:
- Tính không thể phân chia: Các quyền con người được ưu tiên
ngang nhau, nhưng trong một số trường hợp đặc biệt, một số
quyền lại được ưu tiên hơn các quyền khác.
VD: vào mùa lũ lụt, người có nhà bị đổ sập có thể trú vào nhà của bất cứ
ai vì quyền sống của người này được ưu tiên hơn quyền sở hữu của người kia.
- Tính phổ quát: quyền con người được bảo vệ bởi… con người khi
sinh ra được hưởng trọn vẹn quyền. Nhưng có một số người không
được, nên có quyền phổ quát cho họ.
VD: người dân tộc có quyền bảo vệ bản sắc của mình, người ngoài
không được tự do cư trú tại nơi họ sống. lOMoAR cPSD| 58797173 -
Tính không thể tước bỏ: tất cả các chủ thể phải tôn trọng quyền
của nhau, không được phép xâm phạm hay tước quyền vốn có của
người khác. Tuy nhiên trong TH đặc biệt, một số quyền sẽ bị tước.
VD: covid 19, cấm đi lại để k bùng dịch.
- Tính liên hệ và phụ thuộc: tất cả các quyền của con người sẽ có
liên hệ và phụ thuộc vào nhau (quyền buôn bán, dân sự,...) => tính
không thể phân chia, tính phổ biến, tính liên hệ, tính không thể bị tước bỏ.
16. Nhà nước có trách nhiệm gì với quyền con người VN?
Khái niệm Quyền con người: Là bản chất vốn có, không phải sinh ra từ
pháp luật, con người sinh ra đã được hưởng các quyền tự nhiên vốn có
và được sự bảo vệ của pháp luật quốc tế và quốc gia.
Cơ sở pháp lý: điều 3 HP 2013.
1st năm 1992: quyền con người nêu lên như hiến định => 2013: nâng
cao hơn, ghi trong thể chế chính trị.
=> Quyền con người đã càng ngày được nâng cao hơn ở VN.
4 đặc điểm: bảo vệ, tôn trọng, công nhận, đảm bảo.
- Bảo vệ: có chế tài xử lý hành vi vi phạm quyền con người, HP
cũng quy định rõ nhà nước phải bảo đảm quyền con người/ công
dân => trách nhiệm của nhà nước.
- Tôn trọng: cam kết tôn trọng quyền con người của công dân trên
lãnh thổ VN. Hđ của nhà nước VN không được phép vi phạm đến quyền con người.
- Đảm bảo: nhà nước phải tạo ra chính sách, cơ sở vật chất thoả mãn
những quyền của con người. Quyền của con người cũng bao gồm
những quyền thụ hưởng những đặc quyền xã hội (bảo hiểm xã
hội…) tuy nhiên quyền này phải đi kèm sự thỏa mãn về điều kiện lOMoAR cPSD| 58797173 -
vật chất của chủ thể. Suy cho cùng vẫn là trách nhiệm của nhà nucows.
Công nhận: nhà nước công nhận quyền con người của công dân
VN. Theo những điều ước quốc tế, nhà nước đem quyền con người
đưa vào HP để đảm bảo và thực thi.
17. Quyền cụ thể và quyền cơ bản của con người?
- Quyền cơ bản là quyền vốn có kể từ khi sinh ra của con người,
được quy định trong Hiến pháp và pháp luật quốc tế, được tôn
trọng bởi pháp luật quốc tế và các quốc gia.
- Quyền cụ thể là quyền và nghĩa vụ thuộc một lĩnh vực cụ thể nào
đó, được quy định trong đạo luật và vbpl khác.
- Quyền cơ bản là nền tảng phát sinh quyền cụ thể.
VD: các quyền về lao động của công dân do luật lao động quy định đều
dựa trên cơ sở quyền làm việc của công dân được ghi trong HP.
=> Quyền cụ thể là quyền của công dân về một lĩnh vực nào đó, được
ghi trong đạo luật hoặc vbpl khác.
VD: luật lao động lấy cơ sở là quyền trong HP.
=> quyền cơ bản là quyền được…tôn trọng…..pháp luật quốc
tế…HP…Quyền cơ sở lấy quyền cơ bản làm nền tảng. Câu 24:
Quy định này trái nguyên tắc hạn chế quyền theo 2013 do quy định tự do
có thể hạn chế theo quy định trong trường hợp cần thiết vì “sức khoẻ của cộng đồng”.
Hạn chế là giảm thiểu, không cấm, quy định này vi phạm quyền tự do đi
lại của công dân theo điều 23 HP 2013. lOMoAR cPSD| 58797173 -
Lợi: giảm thiểu tình trạng ô nhiễm, có lợi cho những người bị bệnh về
đường hô hấp, trẻ em hoặc người cao tuổi.
Nhược: giới hạn hình thức di chuyển của nhân dân, động đến quyền tự
do đi lại của nhân dân. Điều 23 HP 2013. lOMoAR cPSD| 58797173
Hình thức khắc phục: chỉ nên giới hạn số lượng xe vào khung giờ nhất
định, hoặc quy định xe đi ngày chẵn, ngày lẻ. Câu 28: MTTQ VN Điều 9 HP 2013.
Vị trí: vai trò cực kì quan trọng trong hệ thống chính trị VN. Vai trò:
Phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Tuyên truyền pháp luật.
Tham gia phản biện sửa đổi bộ luật, vbpl…
Vận động tầng lớp nhân dân thực hiện quyền dân chủ Câu 46: QH
Là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất VN Điều 69 HP 2013.
Đại diện cho mọi tầng lớp trong XH
Đại diện cho ý chí nguyện vọng của nhân dân, quyền làm chủ của nhân dân.
Mọi điều QH làm đều xuất phát từ lợi ích của nhân dân, đặt dưới sự giám sát của nhân dân. Vị trí:
Là cơ quan duy nhất đc dân uỷ quyền và lấy quyền lực đó đi quản lý NN
Quyền lực có hiệu lực trên toàn lãnh thổ VN.
Có quyền ban hành HP- luật có hiệu lực pháp lý cao nhất.
Quy định những vấn đề quan trọng nhất của đất nước, ý nghĩa toàn quốc: XH, CT, KHXH….
Bầu, miễn, nhiệm chức vụ cao nhất trong BMNN như TBT, CTN, TTCP. (?) Giám sát BMNN. lOMoAR cPSD| 58797173
Bãi bỏ văn bản của các cấp cao trên.