Preview text:
Mở đầu: 1. Lý do chọn đề tài
Cuộc cạnh tranh chiến lược gay gắt và toàn diện giữa Mỹ và Trung Quốc trong
những năm gần đây đã trở thành nhân tố trung tâm định hình cục diện chính trị, kinh tế và
an ninh toàn cầu. Cuộc đua giữa một siêu cường đã xác lập vị thế hàng đầu và một
cường quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ không chỉ phản ánh sự chuyển dịch sâu sắc trong cấu
trúc quyền lực thế giới mà còn tạo ra những tác động đa chiều đến môi trường chiến lược
của các khu vực và các quốc gia vừa và nhỏ.
Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á nổi lên như một khu vực có vị trí địa - chính trị
đặc biệt quan trọng, vừa là không gian cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc,
vừa là khu vực chịu tác động trực tiếp từ sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa hai
cường quốc này. Trước sức ép “chọn phe” ngày càng gia tăng từ cả hai phía, phần lớn các
quốc gia Đông Nam Á không lựa chọn liên kết hẳn với một bên, mà theo đuổi chiến lược
phòng ngừa rủi ro (hedging) nhằm vừa tận dụng lợi ích về kinh tế, vừa hạn chế rủi ro về an ninh và chính trị.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các quốc gia Đông Nam Á, dù cùng đối diện với áp
lực hệ thống tương tự từ cạnh tranh Mỹ - Trung, lại triển khai chiến lược phòng ngừa rủi
ro với mức độ, hình thức và hiệu quả khác nhau. Đáng chú ý, Singapore và Thái Lan, hai
quốc gia có vị thế và điều kiện chiến lược tương đối tương đồng trong khu vực, lại thể
hiện những khác biệt rõ rệt trong cách thức triển khai chiến lược phòng ngừa rủi ro. Điều
này đặt ra câu hỏi về vai trò của các yếu tố chính trị nội bộ trong việc định hình phản ứng
chiến lược của mỗi quốc gia trước cạnh tranh giữa các cường quốc.
Xuất phát từ thực tế đó, đề tài lựa chọn nghiên cứu tác động của chính trị nội
bộ đối với sự khác biệt trong chiến lược phòng ngừa rủi ro của Singapore và Thái
Lan trước cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung giai đoạn 2018 - 2024, qua đó góp
phần giải thích những cách ứng xử khác nhau trước áp lực cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trên cơ sở khảo sát và nghiên cứu các công trình liên quan trong và ngoài nước,
tác giả hệ thống hóa và phân tích tình hình nghiên cứu vấn đề theo các nhóm nội dung
chính sau: (i) Xu hướng và thực tiễn áp dụng chiến lược phòng ngừa rủi ro của các nước
Đông Nam Á trước cạnh tranh Mỹ - Trung; (ii) Phân tích và giải thích chiến lược phòng
ngừa rủi ro ở Singapore; (iii) Phân tích và giải thích chiến lược phòng ngừa rủi ro tại Thái Lan.
Qua nghiên cứu, đánh giá các công trình trong và ngoài nước liên quan đến đề tài,
tác giả nhận thấy các nghiên cứu đi trước đã làm rõ một số nội dung quan trọng như: : (i)
Xu hướng phòng ngừa rủi ro và các biện pháp triển khai của các quốc gia Đông Nam Á,
trong đó bao gồm Singapore và Thái Lan; (ii) Các giải thích về sự khác nhau trong chiến
lược phòng ngừa rủi ro giữa các nước bắt nguồn từ tình hình chính trị nội bộ. Các nghiên
cứu này đã chỉ ra xu hướng phòng ngừa rủi ro của các quốc gia Đông Nam Á trước cạnh
tranh chiến lược Mỹ - Trung, đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa các quốc gia về mức độ
và tính chất của chiến lược này dựa trên điều kiện nội bộ của từng nước.
Tuy nhiên, phần lớn các công trình mới chỉ dừng lại ở việc mô tả hành vi đối ngoại
của từng quốc gia một cách riêng lẻ, hoặc đặt trong các nghiên cứu so sánh ở cấp độ khu
vực, chưa tập trung so sánh một cách hệ thống sự khác biệt giữa chiến lược phòng ngừa
rủi ro của Singapore và Thái Lan - hai trường hợp tiêu biểu trong khu vực Đông Nam Á
khi cùng đối diện áp lực cạnh tranh chiến lược từ Mỹ và Trung Quốc nhưng lại có cách
thức triển khai chính sách phòng ngừa rủi ro khác nhau. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu
có đề cập đến vai trò của các yếu tố chính trị nội bộ đến với hoạch định chính sách đối
ngoại của Singapore và Thái Lan. Tuy nhiên, các yếu tố này chủ yếu được xem xét như
những bối cảnh, chưa được phân tích một cách hệ thống trong mối quan hệ với quá trình
ra quyết định đối ngoại cụ thể. Do đó, việc so sánh Singapore và Thái Lan trên cơ sở
phân tích cơ chế hoạch định chính sách đối ngoại không chỉ giúp làm rõ nguyên nhân dẫn
đến sự khác biệt trong chiến lược phòng ngừa rủi ro của hai quốc gia, mà còn góp phần
bổ sung cách tiếp cận giải thích cho các nghiên cứu về chiến lược phòng ngừa rủi ro của
các nước vừa và nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn hiện nay.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Từ khoảng trống nghiên cứu nêu trên, bài nghiên cứu tập trung so sánh sự khác
nhau giữa xu hướng phòng ngừa rủi ro của Singapore và Thái Lan, đồng thời làm rõ
nguyên nhân của sự khác biệt bắt nguồn từ tình hình nội bộ ảnh hưởng đến cơ chế hoạch
định chính sách đối ngoại trong giai đoạn 2018 - 2024. Cụ thể, các nhiệm vụ cốt lõi của đề tài bao gồm:
(i) Làm rõ sự khác biệt trong mức độ và cách thức triển khai trong chiến lược
phòng ngừa rủi ro của Singapore và Thái Lan ở các lĩnh vực chính trị - ngoại giao, quân sự - an ninh và kinh tế.
(ii) Phân tích các đặc điểm chính trị nội bộ và cách thức vận hành của cơ chế
hoạch định chính sách đối ngoại tại Singapore và Thái Lan, qua đó chỉ ra những khác biệt
trong quá trình ra quyết định đối ngoại của hai quốc gia.
(iii) Đánh giá tác động của các yếu tố chính trị nội bộ thông qua cơ chế hoạch định
chính sách đối ngoại đối với mức độ nhất quán và hiệu quả của chiến lược phòng ngừa
rủi ro của Singapore và Thái Lan.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
● Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của bài nghiên cứu là chiến lược phòng ngừa rủi ro
(hedging) trong chính sách đối ngoại của Singapore và Thái Lan trước cạnh tranh chiến
lược Mỹ-Trung, với trọng tâm là vai trò của các yếu tố chính trị nội bộ thông qua cơ chế
hoạch định chính sách đối ngoại trong việc định hình và triển khai chiến lược này. ● Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi thời gian: Phạm vi thời gian của nghiên cứu là từ năm 2018 đến 2024.
Đây là giai đoạn cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc gia tăng rõ nét và
có nhiều biến động quan trọng, bao gồm chiến tranh thương mại, đại dịch
COVID-19, sự điều chỉnh chính sách của các chính quyền Mỹ và sự nổi lên của
các sáng kiến chiến lược mới trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Việc lựa chọn giai đoạn này nhằm làm rõ mức độ bền vững và khả năng thích ứng
của chiến lược phòng ngừa rủi ro trong bối cảnh áp lực chiến lược ngày càng gia
tăng. Việc kết thúc nghiên cứu ở năm 2024 cho phép đánh giá chiến lược phòng
ngừa rủi ro của Singapore và Thái Lan trong bối cảnh khép lại một chu kỳ chính
sách của Mỹ dưới chính quyền Tổng thống Joe Biden, đồng thời gắn với những
chuyển biến đáng chú ý về lãnh đạo và chính trị nội bộ tại hai quốc gia này.
- Phạm vi không gian: Phạm vi không gian của nghiên cứu giới hạn ở hai quốc gia
Singapore và Thái Lan - hai trường hợp tiêu biểu trong khu vực Đông Nam Á, có
vị trí chiến lược quan trọng và cùng chịu tác động trực tiếp từ cạnh tranh chiến
lược Mỹ - Trung, song có đặc điểm chính trị nội bộ và cơ chế hoạch định chính
sách đối ngoại khác nhau. 5. Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, bài nghiên cứu tiến hành giải quyết câu
hỏi: “Sự khác biệt trong cơ chế hoạch định chính sách đối ngoại đã định hình cách thức
và mức độ nhất quán trong việc triển khai chiến lược phòng ngừa rủi ro của Singapore và
Thái Lan trước cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung giai đoạn 2018 - 2024 như thế nào?”
Một số câu hỏi phụ để giải quyết câu hỏi nghiên cứu trên:
- Q1: Chiến lược phòng ngừa rủi ro (Hedging) của Singapore và Thái Lan đối với
Mỹ và Trung Quốc giai đoạn 2018 - 2024 có những điểm khác biệt nào?
- Q2: Cơ chế hoạch định chính sách đối ngoại tại Singapore và Thái Lan vận hành
ra sao trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung?
- Q3: Sự khác biệt trong cơ chế hoạch định chính sách đối ngoại đã tác động như
thế nào đến khả năng duy trì và điều chỉnh chiến lược phòng ngừa rủi ro của hai quốc gia?
6. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản trong quan hệ quốc tế, bao gồm:
- Phương pháp lịch sử: phân tích đặc điểm chính trị nội bộ của Singapore và Thái Lan
- Phương pháp phân tích nội dung: phân tích thực tiễn các hoạt động của Singapore
và Thái Lan để tìm ra xu hướng và đánh giá
- Phương pháp nghiên cứu điển hình: nghiên cứu trường hợp Singapore - Thái Lan
để thấy rõ vai trò của yếu tố chính trị nội bộ trong hoạch định chính sách đối ngoại
- Phương pháp so sánh: xem xét điểm khác biệt trong chiến lược phòng ngừa rủi ro
giữa Singapore và Thái Lan
7. Bố cục bài tiểu luận
Bài tiểu luận tập trung vào 3 chương chính nhằm trả lời câu hỏi nghiên cứu:
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương này tập trung làm rõ cơ sở lý luận của nghiên cứu, bao gồm khung lý
thuyết chủ nghĩa hiện thực tân cổ điển và khái niệm chiến lược phòng ngừa rủi ro
(hedging). Đồng thời, chương trình bày bối cảnh thực tiễn cạnh tranh chiến lược Mỹ -
Trung và vai trò của Đông Nam Á, qua đó đặt nền tảng lý luận và thực tiễn cho việc phân
tích hai trường hợp nghiên cứu.
Chương II: Thực trạng triển khai chiến lược phòng ngừa rủi ro của Singapore và Thái Lan
Chương II phân tích cách thức Singapore và Thái Lan triển khai chiến lược phòng
ngừa rủi ro trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc trên các lĩnh vực chính trị – ngoại giao,
quân sự – an ninh và kinh tế trong giai đoạn 2018–2024. Trên cơ sở đó, chương làm rõ
những điểm tương đồng và khác biệt trong mức độ và tính chất của chiến lược phòng
ngừa rủi ro giữa hai quốc gia.
Chương III: Tác động của yếu tố chính trị nội bộ đến chiến lược phòng ngừa rủi ro của Singapore và Thái Lan
Chương III tập trung phân tích vai trò của các yếu tố chính trị nội bộ và cơ chế
hoạch định chính sách đối ngoại trong việc định hình và triển khai chiến lược phòng ngừa
rủi ro của hai quốc gia. Thông qua phân tích cơ chế nhân quả, chương này làm rõ nguyên
nhân dẫn đến sự khác biệt về tính nhất quán và hiệu quả của chiến lược phòng ngừa rủi ro
giữa Singapore và Thái Lan.
