Giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản | Môn Triết học Mac-Lenin & Tư tưởng Hồ Chí Minh - Trường Đại học Luật Hà Nội

lOMoAR cPSD| 23136115
Nhóm 5: Triết học Mác – Lênin
Câu hỏi: Cách giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết học? Lấy
ví dụ phân biệt chủ nghĩa duy tâm khách quan với chủ nghĩa duy tâm chủ quan?
Lời dẫn: Là loại hình tri thức đặc biệt của con người, triết học đã sử dụng
các công cụ lý tính, các tiêu chuẩn logic và những kinh nghiệm mà con người
đã khám phá thực tại để diễn tả thế giới và khái quát thế giới bằng lý luận.
Đó là lý luận chung nhất về thế giới và vị trí con người trong thế giới đó, là
khoa học về những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy.
Khác với những ngành khoa học khác, triết học muốn giải quyết được
những vấn đề cụ thể của mình thì nó buộc phải giải quyết một vấn đề có ý
nghĩa nền tảng và là điểm xuất phát để giải quyết tất cả những vấn đề còn lại
– vấn đề về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức cũng như Ăngghen đã từng
viết “Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học, đặc biệt là triết học hiện đại, là
vấn đề quan hệ giữa tư duy với tồn tại”, Đây chính là vấn đề cơ bản của triết học.
Vế 1: Cách giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết học?
Trước khi đi vào vấn đề cụ thế, thì ta cần biết được mặt thứ nhất vấn đề cơ
bản của triết học là gì? Đó là một câu hỏi lớn cho chúng ta về ý thức là vật
chất thì cái nào có trước cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào?
Sau quá trình tìm hiểu, trao đổi, nhóm 5 chúng em đưa ra được 2 phương
hướng để trả lời cho câu hỏi cách giải quyết mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết học
Một là, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức. Lenin
định nghĩa rằng: “vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại
khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác”, tức là vật chất có
trước, thực tại khách quan này nó phải có trước thì nó mới có thể tác động
đến cách giác quan của con người. nếu không có vật chất sẽ không có sự tác
động lên giác quan và không thể gây ra được cảm giác lOMoAR cPSD| 23136115
Ví dụ: vi khuẩn đã tồn tại hàng nghìn năm nhưng vì tác động của nó lên
thị giác chưa đủ để biến đổi gây ra cảm giác nên ta không thể biết về nó. Sau
này khoa học công nghệ phát triển, chúng ta dùng kính hiển vi mới có hình
ản của vi khuẩn tác động lên thị giác thì lúc đó mới có cảm giác về vi khuẩn
Chủ nghĩa duy vật khẳng định vật chất là cái có trước, ý thức có sau,
chính vật chất sinh ra ý thức và vật chất quyết định ý thức. Ý thức chính là
sản phẩm của vật chất, được tổ chức nên bộ não của con người. Do đó, chỉ có
con người mới có ý thức và con người chính là kết quả của quá trình phát
triển thế giới vật chất, và là sản phẩm từ thế giới vật chất. Ý thức thể hiện thế
giới vật chất, là hình ảnh mang tính chủ quan, nội dung của ý thức quyết định bởi vật chất.
Ví dụ: Việt Nam có câu ca dao tục ngữ “ có thực mới vực được đạo” ý là vật
chất quyết định ý thức con người. khi con người không đủ no, không có sức
khỏe thì não bộ của con người sẽ khó hoạt động hiệu quả. Bộ não của con
ngưỡi sẽ phản ánh những hiẹn thực cuộc sống cụ thể nhất.
Hai là, ý thức có trước, vật chất có sau, ý thức quyết định vật chất: trong
mối quan hệ với vật chất, ý thức có thể tác động trở lại đối với vật chất thông
qua các hoạt động thực tiễn của con người. bởi khi nói đến vai trò của ý thức
chính là nói đến vai trò của con người. bản thân ý thức không trực tiếp làm
thay đổi bất cứ điều gì trong hiện thực khách quan. Mọi hoạt động của con
người đều do ý thức chỉ đạo, vì vậy vi trò của ý thức không phải là trực tiếp
tạo ra hay làm thay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị cho con người những
hiểu biết về hiện thực khách quan, trên cơ sở đó con người xác định mục tiêu,
đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lực chọn phương pháp, các biện
pháp công cụ, phương tiện… để thực hiện mục tiêu của mình.
Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo 2 hướng:
- Tích cực: ý thức có thể trở thành động lực thúc đẩy vật chất phát triển.
- Tiêu cực: ý thức có thể là lực cản phá vỡ sự vận động và phát triển của vất
chất khi ý thức phản ánh không đúng, làm sai lệch các quy luật vận động
khách quan của vật chất.
Như vậy, bằng cách định hướng hành động của con người, ý thức có thể quyết
định hành động của con người, hoạt động thực tế của con người đúng hay sai,
thành công hay thất bại…. lOMoAR cPSD| 23136115
Ví dụ1: hiểu được tính chất vật lý củ thép là nóng chảy ở nhiệt độ hơn
10000 độ C, người ta tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất thép đủ kích
cỡ chứ không phải bằng phương pháp thủ công hồi xưa.
Ví dụ 2: từ nhận thức đúng đắn về thực tế kinh tê đất nước, từ sau Đại hội
VI Đảng ta chuyển nên kinh tế tự cung, quan liêu sang nên kinh tế thị trường,
sau gần 30 năm bộ mặt nước ta đã thay đổi hẳn.
Theo đó, cách giải quyết thứ nhất và cách giải quyết thứ hai có sự đối lập
về nội dung. Khi khẳng định với sự ra đời hay tác động của nguyên thể này
nên nguyên thể còn lại. Nhưng giống nhau khi đều thừa nhận tính thứ nhất
của một nguyên thể (hoặc vật chất ý thức). Hai cách giải quyết này thuộc về
triết học nhất nguyên. Tức là chỉ thừa nhận với tính chất của nguyên thể này
đối với nguyên thể kia. Không có chiều ngược lại.
Từ đó, hình thành trường phái nhất nguyên duy vật và nhất nguyên duy
tâm. Các nhà nghiên cứu chứng minh với giả thuyết của mình với các nhà
triết học duy vật và duy tâm. Thực hiện với chứng minh các giả thuyết được
đưa ra trong hoạt động nghiên cứu vấn để cơ bản của triết học. Làm nền tảng
với các nghiên cứu sâu hơn
Vế 2: Lấy ví dụ phân biệt chủ nghĩa duy tâm khách quan với chủ nghĩa duy tâm chủ quan? a.Duy tâm chủ quan:
- Quan điểm cho rằng: Ý thức, cảm giác của con người sinh ra và quyết định
sự tồn tại của các sự vật, hiện tượng
- Tồn tại nghĩa là cảm giác được
- Mối liên hệ giữa các sự vật do cảm giác của con người quyết định
- Cảm giác của con người quyết định
- Không gian và thời gian là do thói quen của con người quy định
Ví dụ: Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ
Cảnh vật bên ngoài mang màu sắc tâm trạng chủ thể, thổi phồng vai trò tâm
lí tình cảm con người, phủ nhận hiện thực khách quan bên ngoài
Ví dụ: Một nhà triết học Ireland từng cho ra quan niệm “Tồn tại nghĩa là được
cảm nhận” vì theo ông, sự vật, hiện tượng chỉ tồn tại khi chúng ta biết đến nó,
cũng như cách mà nó tồn tại phụ thuộc vào cách cảm nhận chúng ta. Giống như lOMoAR cPSD| 23136115
thời xa xưa, thay vì nghĩ trái đất xoanh quanh mặt trời trời như nhiều khoa học
đã chứng minh, đại đa số bộ phạn con người đên tin rằng mặt trời mới là thứ
quanh quanh trái đất vì đó là những gì họ quan sát thấy được hằng ngày
 Nâng cao, đưa ý thức cảm nhận của con người lên hàng đầu, phủ nhận mọi hiện
thực xung quang, hiện thực phụ thuộc vào cảm xúc con người Từ đó:
Ưu điểm: đúng theo khoa học tâm lí, nâng cao vị thế về nhận thức con người,
vượt lên điều kiện thời cuộc
Phát triển về nhận thức cảm xúc
Nhược điểm: gạt bỏ mọi yếu tố khách quan, nhìn một chiều về bản thân
b.Duy tâm khách quan:
- Quan điểm cho rằng: Ý niệm sinh ra và quyết định sự tồn tại của sự vật hiện tượng
- Trường phái chủ nghĩa duy tâm phủ nhận nguồn gốc vật chất của ý thức Ví dụ:
- Người phương Đông xem đạo trời, mệnh trời chi phối tất cả và quyết định
thế giới… Nguyễn Du( ngẫm hay muôn sự tại trời); tục ngữ, thành ngữ: cha
mẹ sinh con trời sinh tính…..
- Thuyết plato, thế giới ý niệm tựa như đoàn người đi qua hang động, các sự
vật cảm tính tựa như những bóng của đoàn người đó in trên vách đá. Còn vật
vật thì tựa như những “ chất liệu” tạo nên cái bóng đó. Do đó, chỉ có đoàn
người là tồn tại thực sự, còn những cái bóng của họ cũng như chất liệu thì
phải phụ thuộc vào đoàn người đó Từ đó: Ưu điểm:
Chỉ ra được sự độc lập của nhận thức con người Nhược điểm:
-Có phần đối lập khoa học, đa số phụ thuộc vào nhận thức con người cũng
như điều kiện lịch sử nhất định -Kìm hãm sự phát triển xã hội