Hai xu hướng khách quan trong sự phát triển quan hệ dân tộc theo chủ nghĩa Mác - lênin môn Chủ nghĩa xã hội khoa học | Trường Đại học Tôn Đức Thắng

HAI XU HƯỚNG KHÁCH QUAN TRONG SỰ PHÁT TRIỂN
QUAN HỆ DÂN TỘC THEO CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN MỞ ĐẦU
Vấn đề dân tộc luôn là một trong những vấn đề trọng yếu và nhạy cảm
trong lịch sử phát triển của loài người. Dưới góc nhìn của chủ nghĩa Mác
– Lênin, dân tộc không chỉ là một khái niệm về cộng đồng người có
chung đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ, lãnh thổ, mà còn là một lực lượng
chính trị – xã hội có vai trò to lớn trong cách mạng và phát triển xã hội.
V.I. Lênin, trong quá trình nghiên cứu thực tiễn phong trào dân tộc trên
thế giới, đã phát hiện và khái quát hai xu hướng khách quan cơ bản trong
sự phát triển quan hệ dân tộc. Hai xu hướng này có tính quy luật, khách
quan, và vẫn còn nguyên giá trị trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay.
1. XU HƯỚNG THỨ NHẤT: CÁC DÂN TỘC MUỐN TÁCH RA ĐỂ
HÌNH THÀNH CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC ĐỘC LẬP
Đây là xu hướng các cộng đồng dân cư, trước kia bị gộp chung trong một
nhà nước đa dân tộc hoặc bị đô hộ bởi các thế lực đế quốc, mong muốn
tách ra để hình thành một quốc gia dân tộc độc lập, có chủ quyền. a) Nguyên nhân hình thành
Ý thức dân tộc phát triển: Khi các cộng đồng dân cư nhận thức rõ về
bản sắc, quyền lợi và vai trò lịch sử của dân tộc mình, họ sẽ đấu tranh đòi quyền tự quyết.
Áp bức dân tộc: Các dân tộc bị đô hộ, áp bức hoặc đồng hóa văn hóa
thường thức tỉnh mạnh mẽ và đấu tranh để được tự chủ.
Kinh tế - xã hội phát triển: Khi một cộng đồng dân cư đạt đến trình
độ phát triển nhất định, họ muốn kiểm soát tài nguyên, chính sách, hệ
thống chính trị – kinh tế của mình. b) Ví dụ thực tiễn
Ví dụ 1: Việt Nam giành độc lập năm 1945
Sau hàng chục năm bị thực dân Pháp đô hộ và sau đó là phát xít Nhật
chiếm đóng, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, nhân dân
Việt Nam đã tiến hành Cách mạng Tháng Tám thành công, chính thức
tuyên bố độc lập vào ngày 2/9/1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Ví dụ 2: Ấn Độ giành độc lập năm 1947
Sau gần 200 năm bị thực dân Anh đô hộ, phong trào đấu tranh giành độc
lập ở Ấn Độ phát triển mạnh mẽ với sự lãnh đạo của Đảng Quốc Đại và
Mahatma Gandhi. Cuối cùng, Ấn Độ tuyên bố độc lập vào ngày 15/8/1947.
Ví dụ 3: Algeria giành độc lập năm 1962
Algeria là thuộc địa của Pháp. Cuộc kháng chiến vũ trang của nhân dân
Algeria kéo dài gần 8 năm (1954–1962) đã buộc Pháp phải công nhận
nền độc lập của quốc gia này vào ngày 5/7/1962. c) Vai trò, ý nghĩa
Là động lực thúc đẩy sự giải phóng dân tộc và xây dựng quốc gia dân tộc hiện đại.
Góp phần xóa bỏ bất công lịch sử, xây dựng trật tự công bằng hơn giữa các dân tộc.
2. XU HƯỚNG THỨ HAI: CÁC DÂN TỘC MUỐN LIÊN HIỆP, HỢP TÁC VỚI NHAU
Là xu hướng các dân tộc xích lại gần nhau, liên kết, hợp tác toàn diện trên
nhiều lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, giáo dục, quốc phòng,... nhằm cùng nhau
phát triển và giải quyết các vấn đề toàn cầu. a) Nguyên nhân hình thành
Phát triển của lực lượng sản xuất và khoa học công nghệ: Làm cho
khoảng cách giữa các dân tộc ngày càng thu hẹp, nhu cầu hợp tác ngày càng cao.
Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế: Làm cho mọi quốc gia, dân
tộc đều phải liên kết để tồn tại và phát triển.
Nhận thức mới về lợi ích chung: Các dân tộc ngày càng hiểu rằng
không thể phát triển trong sự cô lập, chia rẽ.
c) Ví dụ trong thực tiễn
Ví dụ 1: Thành lập Liên minh Châu Âu (EU)
Sau Thế chiến II, các quốc gia châu Âu nhận thấy nhu cầu liên kết để
tránh chiến tranh và phát triển kinh tế. Năm 1993, Liên minh châu Âu
(EU) chính thức được thành lập, gồm nhiều quốc gia châu Âu thống nhất
trong một khối kinh tế - chính trị.
Ví dụ 2: Thành lập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1967
Năm quốc gia Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam gia nhập sau vào năm
1995) đã liên kết để cùng phát triển kinh tế, duy trì ổn định chính trị, thúc đẩy giao lưu văn hóa. c) Vai trò, ý nghĩa
Giúp tận dụng nguồn lực bên ngoài để phát triển nhanh hơn.
Giảm thiểu xung đột, thúc đẩy hòa bình và phát triển bền vững.
Là cơ sở để hình thành chủ nghĩa quốc tế chân chính trên nền tảng
bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau.
3. MỐI QUAN HỆ GIỮA HAI XU HƯỚNG
Hai xu hướng không loại trừ mà bổ sung và điều kiện hóa lẫn nhau:
- Xu hướng độc lập dân tộc là tiền đề để dân tộc đó có chủ quyền,
tự do trong việc hợp tác, liên minh với các dân tộc khác (xu hướng thứ hai).
- Ngược lại, sự liên hiệp dân tộc trên cơ sở tự nguyện giúp đảm bảo
an ninh, ổn định và phát triển lâu dài cho các dân tộc vừa độc lập.
Tuy nhiên, nếu vi phạm mối quan hệ biện chứng này, ví dụ như:
- Cưỡng ép hội nhập khi dân tộc chưa đủ độc lập, sẽ gây phản kháng.
- Cô lập, cực đoan dân tộc sẽ dẫn đến chia rẽ, xung đột, bị cô lập trên trường quốc tế.
Hiện tượng lợi dụng vấn đề dân tộc để chia rẽ, gây bất ổn, đặc biệt trong
chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực phản động, là một thách thức lớn hiện nay. 4. KẾT LUẬN
Chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ ra hai xu hướng khách quan trong sự phát
triển quan hệ dân tộc: xu hướng tách ra để thành lập dân tộc độc lập và xu
hướng liên hiệp dân tộc để cùng phát triển.
Cả hai xu hướng này đều là khách quan, hợp quy luật, và có mối quan hệ
biện chứng với nhau. Trong điều kiện toàn cầu hóa hiện nay, việc nhận
thức đầy đủ và xử lý hài hòa hai xu hướng này là điều kiện then chốt để
giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy đoàn kết dân tộc và hội nhập quốc tế một cách hiệu quả.