Hỏi đáp Triết học Mác – Lênin | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Hỏi đáp Triết học Mác – Lênin | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Tài liệu được sưu tầm giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời bạn đọc đón xem.
Môn: Triết học Mác - Lênin (triet) 7 tài liệu
Trường: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh 57 tài liệu
Tác giả:
Preview text:
Chịu trách nhiệm xuất bản:
GIÁM ĐỐC – TỔNG BIÊN TẬP PGS.TS. PHẠM MINH TUẤN
Chịu trách nhiệm nội dung:
PHÓ GIÁM ĐỐC – PHÓ TỔNG BIÊN TẬP ThS. PHẠM THỊ THINH Biên tập nội dung: ThS. BÙI THỊ ÁNH HỒNG TS. HOÀNG MẠNH THẮNG PHẠM THỊ THU PHƯƠNG TRẦN PHAN BÍCH LIỄU Trình bày bìa: ĐẶNG CHU CHỈNH Chế bản vi tính: NGUYỄN QUỲNH LAN Sửa bản in: NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG NGUYỄN QUANG TRUNG Đọc sách mẫu: PHẠM THỊ THU PHƯƠNG NGUYỄN VIỆT HÀ
Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 427-2021/CXBIPH/22-365/CTQG.
Số quyết định xuất bản: 25-QĐ/NXBCTQG, ngày 18/02/2021.
Nộp lưu chiểu: tháng 4 năm 2021. Mã ISBN: 978-604-57-6510-4. ụ ấ ả ẩ Biên m c trên xu t b n ph m ủ ư ệ ố ệ c a Th vi n Qu c gia Vi t Nam TrÇn Thïy Linh
Hái - иp TriÕt häc M¸c - Lªnin: Dμnh cho hÖ ®¹i häc kh«ng
chuyªn ngμnh lý luËn chÝnh trÞ / TrÇn Thïy Linh, TrÞnh ThÞ Kim Thoa. -
H.: ChÝnh trÞ Quèc gia, 2020. - 164tr.; 21cm ISBN 9786045760581
1. TriÕt häc M¸c - Lªnin 2. S¸ch hái ®¸p 335.4110711 - dc23 CTH0675p-CIP Ả TÁC GI Ầ ươ ươ TR N THÙY LINH: Ch ng I, Ch ng II Ị Ị ươ TR NH TH KIM THOA: Ch ng III Ờ Ấ Ả L I NHÀ XU T B N ủ ĩ đượ ấ ừ ộ ậ h ngh a Mác - Lêni n c c u thành t ba b ph n lý C ậ ơ ả ố ệ ậ ế ớ đ ế lu n c b n, có m i quan h m t thi t v i nhau, ó là: tri t ọ ế ọ ị ủ Mác - Lênin và ch ng ĩ h c Mác - Lênin, kinh t h c chính tr h a ộ ọ đượ Ă ậ ữ xã h i khoa h c, c C. Mác và Ph. ngghen sáng l p vào gi a ế ỷ đ đượ th k XIX, sau ó
c V.I. Lênin và các nhà mácxít sau này ể ế ọ đượ ơ ở ế ọ phát tri n thêm. Tri t h c Mác - Lê nin c coi là c s tri t h c ủ ủ ĩ để ả ơ ở c a ch ngh a Mác, là chìa khóa gi i thích trên c s khoa ọ ể ủ ư ưở ạ ế ọ h c quá trình phát tri n c a t t ng nhân lo i. Tri t h c Mác - ứ ữ ậ ậ độ ể Lênin nghiên c u nh ng quy lu t v n ng, phát tri n chung ấ ủ ự ộ ư ự ế ớ nh t c a t nhiên, xã h i và t duy, xây d ng th gi i quan và ươ ậ ấ ủ ậ ọ ự a nh n t ứ ph ng pháp lu n chung nh t c h c khoa h c và th c ễ ạ ở ậ ự đờ ủ ế ọ ti n cách m ng. B i v y, s ra i c a tri t h c Mác - Lênin là ộ ộ ạ ự ị ư ưở ườ c sự trong l ch sử m t cu c cách m ng th t t ng loài ng i nói ũ ư ị ử ế ọ chung c ng nh trong l ch s tri t h c nó i riê ng. ắ ữ ế ứ ế ọ đặ ệ ế ọ N m v ng các ki n th c tri t h c, c bi t là tri t h c Mác - ầ ắ ộ đố ớ ườ đẳ Lênin là yê u c u b t bu c i v i sinh viên các tr ng cao ng, đạ ọ ệ ụ để đ ạ độ o ra i n ũ c trong h t ố h ng giáo d c Việ i h t Nam ào t g ứ ẻ ồ ự ấ ượ đ ứ ầ trí th c tr , ngu n nhân l c ch t l ng cao, áp ng yêu c u ể đấ ướ đ ạ ệ ự ệ ế phát tri n t n c trong giai o n hi n nay. Th c hi n K t ậ ố ủ ư ề ụ tiế lu n s 94-KL/TW, ngày 28/3/2014 c a Ban Bí th v p t c đổ ớ ệ ậ ệ ụ p lý l ậ c ọ i vi h c t u n chính trị trong h t ố i m h ng giáo d c 5 ố ộ ọ ư ưở qu c dân, b giáo trình các môn khoa h c Mác - Lênin, t t ng ồ ườ đạ ọ đẳ c, cao ng đ H
Chí Minh dành cho sinh viên các tr ng i h ã đượ ạ để ả ạ ả y rộ đư n a vào gi ng d ng rãi tại tấ c biên so t c các ườ đạ ọ đẳ ả ướ tr ng i h c, cao ng trong c n c. ớ ụ đ ế ậ ọ ậ ứ V i m c ích giúp sinh viên ti p c n, h c t p và nghiên c u ố ơ ộ ậ ế ọ t t h n các b môn lý lu
n Mác - Lênin nói chung và tri t h c ấ ả ị ố ự ậ
Mác - Lênin nói riêng, Nhà xu t b n Chính tr qu c gia S th t ấ ả ố ỏ đ ế ọ xu t b n cu n sách H i - áp tri t h c Mác - Lênin (Dành ệ đạ ọ ậ ị ủ cho h i h c không chuyên ngành lý lu n chính tr ) c a ả ầ ị ị ố ệ tác gi Tr n Thùy Linh và Tr nh Th Kim Thoa. Cu n sách h ố ứ ơ ả ộ ế ọ n ủ th ng các tri th c c b c a b môn tri t h c Mác - Lênin theo ươ ủ ộ ụ Đ ạ ư ế ọ ấ ch ng trình c a B Giáo d c và ào t o nh : tri t h c là gì, v n đề ơ ả ế ọ ủ ế ọ đờ n ủ c b c a tri t h c, vai trò c a tri t h c Mác - Lênin trong i ố ộ ệ ủ ủ ĩ ậ ệ ứ s ng xã h i, các quan ni m c a ch ngh a duy v t bi n ch ng và ủ ĩ ậ ị ử ế ọ ề ch ngh a duy v t l ch s trong tri t h c Mác - Lênin: v khái ệ ậ ấ
ức; hai nguyên lý, ba quy l ậ u t và sáu ặ ni m v t ch t, ý th c p ạ ự ễ ủ đố ứ ố a nó i ớ v i n ậ ph m trù; th c ti n và vai trò c h n th c; m i quan ệ ệ ứ ữ ự ượ ả ấ ệ ả ấ ơ ở h bi n ch ng gi a l c l ng s n xu t và quan h s n xu t, c s ạ ầ ượ ộ ứ ộ ng và k ế i n trúc th ng ầ t ng; tồn ạ h t t i xã h i và ý th c xã h i; ấ đấ ấ ạ ộ giai c p, u tranh giai c p và cách m ng xã h i... đ ố ắ ạ ư ố Dù ã c g ng trong quá trình biên so n nh ng cu n sách ỏ ữ ạ ế ấ ậ đượ ế đ khó tránh kh i nh ng h n ch . R t mong nh n c ý ki n óng ủ đ đả ạ đọ để ố đượ ệ ơ góp c a ông o b n c cu n sách c hoàn thi n h n ầ ấ ả trong l n xu t b n sau. ọ ớ ệ ố ạ đọ Xin trân tr ng gi i thi u cu n sách cùng b n c. ă Tháng 9 n m 2020 Ấ Ả Ị Ố Ự Ậ NHÀ XU T B N CHÍNH TR QU C GIA S TH T 6 ươ Ch ng I Ế Ọ Ủ Ế Ọ TRI T H C VÀ VAI TRÒ C A TRI T H C ĐỜ Ố Ộ TRONG I S NG XÃ H I ỏ ế ọ ồ ố Câu h i 1: Tri t h c là gì? Trình bày ngu n g c ủ ế ọ c a tri t h c? ả ờ Tr l i: ệ ế ọ a) Khái ni m tri t h c ế ọ ệ ố đ ể ấ ủ Tri t h c là h th ng quan i m chung nh t c a con ườ ề ế ớ ị ủ ườ ế ớ đ ng i v th gi i và v trí c a con ng i trong th gi i ó; ọ ề ữ ậ ậ độ ể là khoa h c v nh ng quy lu t v n ng, phát tri n chung ấ ủ ự ộ ư nh t c a t nhiên, xã h i và t duy. ồ ố ủ ế ọ b) Ngu n g c c a tri t h c ớ ư ộ ứ ộ ế ọ V i t cách là m t hình thái ý th c xã h i, tri t h c có ồ ố ậ ứ ồ ố ộ ngu n g c nh n th c và ngu n g c xã h i. ồ ố ậ ứ Đ ự - N g u n g c n h n th c : ó l à s h ì n h th àn h , ph át ể ủ ư ừ ượ ủ ă ự tr i n c a t du y tr u t n g , c a n n g l c kh ái quát ậ ứ ủ ườ ế ọ ỉ ấ ệ tr on g n h n th c c a c o n n g i . Tr i t h c c h x u t hi n ứ ủ ườ đ đượ kh i kh o tàn g tr i th c c a l oài n g i ã h ì n h th àn h c ộ ố ể ế ấ đị ơ ở đ ư m t v n h i u bi t nh t nh v à t rê n c s ó , t du y c on 7 ườ ũ đ đạ đế độ ả ă đượ n g i c n g ã t n tr ì n h c ó kh n n g r ú t r a c ữ ự ệ ệ ượ c ái c h u n g tr on g mu ôn v àn n h n g s ki n, hi n t ng ẻ r i ên g l . ồ ố ộ ế ọ đờ ề ả ấ - Ngu n g c xã h i: Tr i t h c ra i khi n n s n xu t ộ đ ự độ ườ đ ấ xã h i ã c ó s phân c ông lao ng và loài ng i ã xu t ệ ấ ộ ấ ạ ứ hi n giai c p. Xã h i có giai c p và tình tr ng áp b c giai ấ ắ đ đượ ậ ướ ụ ấ c p hà kh c ã c l u t hóa. Nhà n c, công c tr n áp đ ề ợ ấ đủ ưở ế ọ ỉ và i u hòa l i ích giai c p tr ng thành. Tri t h c ch đờ ộ ườ đ đạ đế ộ độ ươ ra i khi xã h i loài ng i ã t n m t trình t ng đố ủ ả ấ ộ độ ộ i c ao c a s n xu t xã h i, phân công lao ng xã h i ủ ả ươ đố ư ừ ư ữ ư ệ hình thành, c a c i t ng i d th a, t h u hóa t li u ả ấ đượ ậ đị ấ ạ s n xu t c lu t nh, giai c p phân hóa rõ và m nh, ướ đờ ộ ộ ư ậ ớ y, ầ nhà n c ra i. Trong m t xã h i nh v t ng l p trí ứ ấ ệ ụ ườ th c xu t hi n, giáo d c và nhà tr ng hình thành và ể đ đủ ă ự ư để phát tri n, các nhà thông thái ã n ng l c t du y ừ ượ ệ ố ộ tr u t ng hóa, khái quát hóa, h th ng hóa toàn b tri ứ ờ đạ ệ ượ ủ ồ ạ ộ để th c th i i và các hi n t ng c a t n t i xã h i xây ự ọ ế ậ ế ế ớ d ng nên các h c thuy t, các lý lu n, các tri t thuy t. V i ự ồ ạ ủ ế độ ở ữ ề u ư s t n t i mang tính pháp lý c a c h s h t nhân v ư ệ ả ấ ủ ậ ự ấ ủ ộ t li u s n xu t, c a tr t t giai c p và c a b máy nhà ướ ế ọ ự đ ấ n c, tri t h c, t nó ã mang trong mình tính giai c p ắ ụ ụ ợ ủ ữ ấ ữ sâu s c là ph c v cho l i ích c a nh ng giai c p, nh ng ự ượ ộ ấ đị l c l ng xã h i nh t nh. ồ ố ậ ứ ồ ố ộ ủ ự Ngu n g c nh n th c và ngu n g c xã h i c a s ra đờ ủ ế ỉ ấ ươ đố t họ a tri c ch là ự i c s phân chia có tính ch t t ng i để ể ế đ đờ đ ề ớ u kiệ t họ hi u tri c ã r a i trong i n nào và v i ữ ề đề ư ế nh ng ti n nh th nào. 8 ỏ đố ượ ủ ế ọ Câu h i 2: Trình bày i t ng c a tri t h c ị ử trong l ch s ? ả ờ Tr l i: ớ ể ủ ộ ủ ậ Cùng v i quá trình phát tri n c a xã h i, c a nh n ứ ủ ả ế ọ ộ đố ượ ủ th c và c a b n thân tri t h c, n i dung i t ng c a ế ọ ũ đổ ừ ờ đạ ị ử ừ tri t h c c ng thay i theo t ng th i i l ch s và t ng ườ ế ọ tr ng phái tri t h c khác nhau. Đố ượ ủ ế a tr ế i t ọ h c là các quan ệ h p ổ i t ng c h bi n và các ậ ấ ủ ộ ự ộ ư quy lu t chung nh t c a toàn b t nhiên, xã h i và t duy. Ở ờ ạ ổ đạ ự đạ i, nền triết họ th i kỳ Hy L p c c t nhiên đã t đượ ữ ự ỡ Ả ưở ế ng thành t u vô cùng rực r . nh h ng củ c nh a tri t ọ ạ ổ đạ đậ ấ ấ đế ự ể h c Hy L p c i còn in m d u n n s phát tri n ủ ư ưở ế ọ ở đ ạ c a t t ng tri t h c Tây Âu trong các giai o n sau. Ở ề ủ ộ n ự Tây Âu t ờ h i trung cổ, khi quy l c c a Giáo h i bao ọ ĩ ự đờ ố ộ ề ế ọ ự ị trùm m i l nh v c i s ng xã h i, n n tri t h c t nhiên b ằ ề ế ọ ệ ết ọ h c trong s ố u t ầ thay b ng n n tri t h c kinh vi n. Tri g n ộ ỷ đ ườ ự đị êm tr ng Trung cổ” c ị m t thiên niên k “ h u s quy nh ố ủ ệ ư ưở Đố ủa tr ế ng Kitô giáo. i ư t ợ và chi ph i c a h t t ng c i t ọ ệ ỉ ậ đề ư n ề p trung vào các c ủ h c kinh vi n ch t h nh i m tin tôn đườ đị ụ ặ ả ặ ả giáo, thiên ng, a ng c, m c kh i ho c chú gi i các tín đ ế ụ ữ ộ ặ ề ư b ệ iều phi th t c... - nh ng n i dung n ng v t i n. ả đế ờ ỳ ụ ư ớ ấ ề ự Ph i n th i k Ph c h ng v i r t nhi u thành t u ủ ớ ự đờ ủ ế ậ ọ c a Côpécních v i s ra i c a Thuy t nh t tâm, khoa h c ự ế ỷ đ ạ ơ ở ự t nhiên trong các th k XV, XVI ã t o c s c ho s phát ể ớ ủ ế ọ tri n m i c a tri t h c. ớ ự ủ ố ệ ản xuấ C ù n g v i s h ì n h th àn h v à c n g c qu an h s t ư ả ủ ĩ để đ ủ ự ễ n g h a, áp ứ n c h n g c ác y êu c ầ t b u c a th c ti n , đặ ệ ầ ủ ản x ấ u t công ngh ệ i p, các ộ c bi t là yêu c u c a s b môn 9 ọ ướ ế ọ ự khoa h c chuyên ngành, tr c h t là các khoa h c th c ệ đ đờ ữ ệ ớ ề đị nghi m ã ra i. Nh ng phát hi n l n v a lý và thiên ă ữ ự ủ ọ ự ệ v n cùng nh ng thành t u khác c a khoa h c th c nghi m ế ỷ đẩ đấ XV - XVI đã thúc y c ộ u c u tranh gi ữa khoa ọ th k h c, ế ọ ậ ớ ủ ĩ ấ đề tri t h c duy v t v i ch ngh a duy tâm và tôn giáo. V n đố ượ ủ đầ đượ đặ ữ đỉ a tr ế i t ọ h c ắ i t ng c b t u c t r a. Nh ng nh cao ớ ủ ĩ ậ
ế ỷ XVII - XVIII đã x ấ m i trong ch ngh a duy v t th k u t ệ ở ớ ữ đạ ệ ể ư hi n Anh, Pháp, Hà Lan v i nh ng i di n tiêu bi u nh ơ ố ơ Điđ Ph. Bêc n, T. H px (Anh), D. rô, C. Henvêtiuýt (Pháp), đặ ệ đ
B. Xpinôda (Hà Lan)... V.I. Lênin c bi t ánh giá cao công ủ ậ ờ ỳ đố ớ ự lao c a các nhà duy v t Pháp th i k này i v i s phát ể ủ ĩ ậ ị ử ế ọ ướ tri n ch ngh a duy v t trong l ch s tri t h c tr c Mác. ế ọ ọ ế ế ọ ố ể Tri t h c Hêghen là h c thuy t tri t h c cu i cùng th ệ ọ đ ự ế ọ ủ hi n tham v ng ó. Hêghen t coi tri t h c c a mình là ộ ệ ố ậ ứ ổ ế đ ữ m t h th ng nh n th c ph bi n, trong ó nh ng ngành ọ ệ ỉ ữ ắ ụ ộ khoa h c riêng bi t ch là nh ng m t khâu ph thu c vào ế ọ ọ ứ ụ tri t h c, là lôgíc h c ng d ng. ả ế ộ ự ể ạ ẽ Hoàn c nh kinh t - xã h i và s phát tri n m nh m ủ ọ đầ ế ỷ đ đế ự đờ c a kh oa h c v ào u th k XIX ã dân n s r a i ủ ế ọ Đ ạ ệ ệ để ớ ệ ế c a tr i t h c M ác . o n tu y t tr i t v i qu an n i m tr i t ọ ọ ủ ọ ế ọ đị h c là “khoa h c c a các khoa h c”, tri t h c Mác xác n h đố ượ ứ ủ ế ụ ả ế ố i t n g n g h i ên c u c a mì n h l à ti p t c g i i qu y t m i ệ ữ ồ ạ ư ữ ậ ứ i và t duy, gi a v t chấ qu an h gi a t n t t và ý th c ậ ườ ậ ệ để ứ ữ trên l p tr ng duy v t tri t và nghiên c u nh ng quy ậ ấ ủ ự ộ ư lu t chung nh t c a t nhiên, xã h i và t duy. Các nhà ế ọ ề đ đ ớ ầ đầ tri t h c mácxít v sau ã ánh giá, v i M ác , l n u tiên ị ử đố ượ ủ ế ọ đượ ậ ộ trong l ch s , i t ng c a tri t h c c xác l p m t cách ợ h p lý. 10 ỏ ấ đề ơ ả ủ ế ọ Câu h i 3: V n c b n c a tri t h c? ả ờ Tr l i: ế ọ ớ ộ ố ạ ậ ứ Tri t h c, khác v i m t s lo i hình nh n th c khác, ướ ả ế ấ đề ụ ể ủ ộ tr c khi gi i quy t các v n c th c a mình, nó bu c ả ả ế ộ ấ đề ĩ ề ả đ ể ph i gi i quy t m t v n có ý ngh a n n t ng và là i m ấ để ả ế ấ ả ữ ấ đề ại - vấ xu t phát gi i quy t t t c nh ng v n c òn l n đề ề ố ữ ậ ấ ớ Đ a v t ch t v i ý thứ i quan hệ v m gi c. ây chính l à ấ đề ơ ả ủ ế ọ v n c b n c a tri t h c. ấ đề ơ ả ủ ế ờ t họ n c a tri c có hai ặ m t nhằm trả V n c b l i ỏ ớ hai câu h i l n. ặ ứ ấ ữ ứ ậ ấ M t th nh t: Gi a ý th c và v t ch t thì cái nào có ướ ế đị tr
c, cái nào có sau, cái nào quy t nh cái nào? Nói cách ố ủ ệ ượ
khác, khi truy tìm nguyên nhân cu i cùng c a hi n t ng, ự ậ ự ậ độ đ n ng ang cần phải giả s v t, hay s v i thích, thì ậ ấ ầ đ nguyên nhân v t ch t hay nguyên nhân tinh th n óng ế đị vai trò là cái quy t nh. ặ ứ ườ ả ă ậ ứ đượ M t th hai: Con ng i có kh n ng nh n th c c ế ớ ự ậ th gi
i hay không? Nói cách khá c, khi khám phá s v t ệ ượ ườ ằ ẽ ậ và hi n t ng, con ng i có dám tin r ng mình s nh n ứ đượ ự ậ ệ ượ th c c s v t và hi n t ng hay không. ả ờ ỏ đị ậ ườ ủ Cách tr l i hai câu h i trên quy nh l p tr ng c a ế ọ ủ ườ ế ọ đị ệ nhà tri t h c và c a tr ng phái tri t h c, x ác nh vi c ườ ớ ủ ế ọ hình thành các tr ng phái l n c a tri t h c. ỏ ủ ĩ ậ ủ ĩ Câu h i 4: Ch ngh a duy v t và ch ngh a duy tâm? ả ờ Tr l i: ủ ĩ ậ đế ủ ĩ ậ - Ch ngh a duy v t: Cho n nay, ch ngh a duy v t đ đượ ể ướ ứ ơ ả ủ ĩ hiệ ã c th n d i ba hình th c c b n: ch ngh a duy 11 ậ ấ ủ ĩ ậ ủ ĩ v t ch t phác, ch ngh a duy v t siêu hình và ch ngh a ậ ệ ứ duy v t bi n ch ng. ủ ĩ ậ ấ ế ả ậ ứ + Ch ngh a duy v t ch t phác là k t qu nh n th c ủ ế ọ ậ ờ ổ đạ ủ ĩ ậ c a các nhà tri t h c duy v t th i c i. Ch ngh a duy v t ờ ỳ ừ ậ ứ ấ ấ ư t ủ c a ậ th i k này th a nh n tính th nh v t ch t nh ng đồ ấ ấ ớ ộ ộ ố ấ ụ ể ủa ậ t ậ ng nh v t ch t v i m t hay m t s ch t c th c v t ấ đư ữ ế ậ ặ ự ch t và a ra nh ng k t lu n mang n ng tính tr c quan, ơ ấ ạ ế độ ậ ứ ngây th , ch t phác. Tuy h n ch do trình nh n th c ờ đạ ề ậ ấ ư ủ ĩ t c ấ h t và ấ c u trúc vậ th i i v v t ch t, nh ng ch ngh a ậ ấ ờ ổ đạ ề ơ ả đ ấ n là đ duy v t ch t phác th i c i v c b úng vì nó ã l y ả ớ ự để ả ế ớ ệ b n thân gi i t nhiên gi i thí ch th gi i, không vi n đế ầ ượ đế ượ n linh, th ng hay các ự n th l c l ng siêu nhiên. ủ ĩ ậ ể ệ ở + C h n g h a d u y v t s i ê u h ì n h t h h i n k h á r õ ế ọ ế ỷ đ ể ế n h ì n h l à ở c á c n h à t r i t h c t h k X V - X V I I I , i t h ỷ Đ ờ ỳ ơ ọ đ đạ đượ c cổ iể k XVII, XVIII. ây là th i k mà c h n t c ữ ự ự ỡ ế ụ ể nh ng thành t u r c r nên trong khi ti p t c phát tri n đ ể ủ ĩ ậ ờ ổ đạ ủ ĩ quan i m ch ngh a duy v t th i c i, ch ngh a duy ậ đ ạ ị ự độ ạ ẽ ủ ươ v t giai o n này ch u s tác ng m nh m c a ph ng ư ơ ớ ươ ế ớ pháp t duy siêu hình, c gi i - ph ng pháp nhìn th gi i ư ộ ỗ ộ ậ ớ n ạ máy khổng lồ t c mà mỗi b ph t o nên thế nh m gi i đ ề ơ ả ở ạ ệ ĩ ng thái bi t lập và t nh ạ ó v c b n là trong tr t i. Tuy ả đ ệ ự ụ ư ủ không ph n ánh úng hi n th c trong toàn c c nh ng ch ĩ ậ đ ầ ỏ ệ ngh a duy v t siêu hình ã góp ph n không nh vào vi c đẩ ế ớ đặ ệ ở y lùi th gi i quan duy tâm và tôn giáo, c bi t là ờ ỳ ể ế ừ đ ườ ổ ờ th i k chuy n ti p t êm tr ng Trung c sang th i ụ ư Ph c h ng. 12 ủ ĩ ậ ệ ứ + Ch ngh a duy v t bi n ch ng, do C. Mác và Ă ậ ữ ă ủ ế ỷ Ph. ngghen sáng l p vào nh ng n m 40 c a th k XIX, đ đượ ể ớ ự ế ừ sau ó c V.I. Lênin phát tri n. V i s k th a tinh hoa ủ ọ ế ế ọ ướ đ ử ụ ệ c a các h c thuy t tri t h c tr c ó và s d ng khá tri t để ự ủ ọ đươ ĩ ậ c ng thờ a khoa h i, chủ thành t u c ngh a duy v t ệ ứ ừ ớ đờ đ ắ ụ đượ ạ bi n ch ng ngay t khi m i ra i ã kh c ph c c h n ế ủ ủ ĩ ậ ấ ờ ổ đạ ủ ĩ ch c a ch ngh a duy v t ch t phác th i c i, ch ngh a ậ đỉ ự ể ủ duy v t siêu hình và là nh cao trong s phát tri n c a ủ ĩ ậ ủ ĩ ậ ệ ứ ch ngh a duy v t. Ch ngh a duy v t bi n ch ng không ỉ ả ệ ự đ ư ả ồ ch ph n ánh hi n th c úng nh chính b n thân nó t n ạ ộ ụ ữ ệ ượ u hi u giúp những lự t i mà còn là m t công c h c l ng ế ộ ộ ả ạ ệ ự ấ ti n b trong xã h i c i t o hi n th c y. ủ ĩ ồ ủ ĩ - Ch ngh a duy tâm: g m có hai phái: ch ngh a duy ủ ủ ĩ tâm ch quan và ch ngh a duy tâm khách quan. ủ ĩ ủ ừ ậ ứ + Ch ngh a duy tâm ch quan th a nh n tính th ấ ủ ứ ườ ủ ậ ự ồ ạ nh t c a ý th c con ng i. Trong khi ph nh n s t n t i ủ ệ ự ủ ĩ ủ khách quan c a hi n th c, ch ngh a duy tâm ch quan ẳ đị ọ ự ậ ệ ượ ỉ ứ ợ ủ kh ng nh m i s v t, hi n t ng ch là ph c h p c a ữ ả nh ng c m giác. ủ ĩ ũ ừ ậ + Ch ngh a duy tâm khách quan c ng th a nh n ứ ấ ủ ứ ư đ ứ ầ tính th nh t c a ý th c nh ng c oi ó là th tinh th n ướ ồ ạ độ ậ ớ ườ ự khách quan có tr c và t n t i c l p v i con ng i. Th c ể ầ ườ đượ ọ ằ th tinh th n khách quan này th ng c g i b ng ữ ư ệ ầ ệ đố nh ng cái tên khác nhau nh ý ni m, tinh th n tuy t i, ế ớ lý tính th gi i, v.v.. ủ ĩ ằ ứ ầ Ch ngh a duy tâm cho r ng ý th c, tinh th n là cái ướ ả ớ ự ườ ử có tr c và s n sinh ra gi i t nhiên. Tôn giáo th ng s 13 ụ ọ ế ơ ở ậ ậ ứ d ng các h c thuy t duy tâm làm c s lý lu n, lu n ch ng đ ể ủ ế ớ cho các quan i m c a mình, trong th gi i quan tôn giáo, ơ ở ủ ế đ ủ đạ đố u và óng vai tr ò c h o i vớ lòng tin là c s ch y i ậ độ ủ ĩ ế ọ ạ ả v n ng. Còn ch ng h a duy tâm tri t h c l i là s n ẩ ủ ư ự ơ ở ứ ă ph m c a t duy lý tính d a trên c s tri th c và n ng ự ạ ẽ ủ ư l c m nh m c a t duy. ữ đ ể ọ ấ c phái triế m, h t họ Nh ng quan i c r t phong phú và đ ạ ư đề ộ ườ ủ a d ng, nh ng u thu c hai tr ng phái chính là ch ĩ ậ ủ ĩ ị ử ế ọ ngh a duy v t và ch ngh a duy tâm. L ch s tri t h c do ậ ũ ủ ế ị ử đấ ườ u tranh củ v y c ng ch y u là l c h s a hai tr ng phái ậ duy v t và duy tâm. ỏ ế ể ế ế ả Câu h i 5: T huy t có th b i t (thuy t kh tri) và ế ể ế ế ấ ả thuy t không th b i t (thuy t b t kh tri)? ả ờ Tr l i: Để ả ế ứ đề ơ ả ủ ế ọ i quy t ặ m t th hai vấ gi n c b n c a tri t h c, ả ờ ườ ậ ứ đượ ế i cho câu hỏi “Con ng i có thể tr l nh n th c c th ớ ườ đ ọ ế ế gi i hay không?” ng i ta ã phân chia h c thuy t tri t ọ ế ả ế ấ ả h c thành thuy t kh tri và thuy t b t kh tri. ọ ế ế ọ ẳ đị ả ă ứ ng nhậ H c thuy t tri t h c kh ng nh kh n n th c ủ ườ đượ ọ ế ả ế ả c a con ng i c g i là thuy t kh tr i. Thuy t kh tr i ẳ đị ườ ề ắ ể ể đượ ả kh ng nh con ng i v nguyên t c có th hi u c b n ấ ủ ự ậ ch t c a s v t. ọ ế ế ọ ủ ậ ả ă ứ ng nhậ H c thuy t tri t h c ph nh n kh n n th c ủ ườ đượ ọ ế ể ế ế c a con ng i c g i là thuy t không th bi t (thuy t ấ ả ế ườ ề ắ b t kh tri). Theo thuy t này, con ng i, v nguyên t c, 14 ể ể đượ ả ấ ủ đố ượ ấ ả không th hi u c b n ch t c a i t ng. B t kh tri ệ đố ủ ậ ữ ự ạ không tuy t i ph nh n nh ng th c t i siêu nhiên hay ự ạ đượ ả ủ ườ ư ẫ ẳ th c t i c c m giác c a con ng i, nh ng v n kh ng đị ứ ườ ể ớ ự ạ i th c t i tuyệ nh ý th c con ng i không th đạt t t đối ự ạ ư ố ọ ự ạ ệ đố đề hay th c t i nh nó v n có, vì m i th c t i tuy t i u ằ ệ ủ ườ ề ế ới. Thuyế n m ngoài kinh nghi m c a con ng i v th gi t ấ ả ũ đặ ấ đề ề ề ỉ b t kh tri c ng không t v n v ni m tin, mà là ch ủ ậ ả ă ạ ủ ậ ứ ph nh n kh n ng vô h n c a nh n th c. ỏ ự đố ậ ữ ươ ư Câu h i 6: S i l p gi a hai ph ng pháp t ươ ư ệ ứ duy siêu hình và ph ng pháp t duy b i n ch ng? ả ờ Tr l i: ươ ư Ph ng pháp t duy siêu hình: ậ ứ đố ượ ở ạ ậ ờ đố - Nh n th c i t ng tr ng thái cô l p, tách r i i ượ ỏ ệ đượ ặ đố t ng ra kh i các quan h c xem xét và coi các m t i ậ ớ ộ ớ ệ đố l p v i nhau có m t ranh gi i tuy t i. ậ ứ đố ượ ở ạ ĩ đồ ấ đố - Nh n th c i t ng tr ng thái t nh; ng nh t i ượ ớ ạ ĩ ấ ờ đ ừ ậ ự ế t ng v i tr ng thái t nh nh t th i ó. Th a nh n s bi n đổ ỉ ự ế ề ố ượ ề ề các hiệ ng, v n ư t ợ i ch là s bi n đổi v s l ng b ủ ự ế đổ đượ ằ ở ngoài. Nguyên nhân c a s bi n i c coi là n m bên đố ượ ngoài i t ng. ươ ư ồ ố ừ Ph ng pháp t duy siêu hình có ngu n g c t khoa ọ ổ đ ể đ ố ậ ứ ấ ỳ ộ đố ượ h c c i n, theo ó, mu n nh n th c b t k m t i t ng ướ ế ườ ả đố ượ ấ ỏ nào, tr c h t con ng i ph i tách i t ng y ra kh i ữ ệ ấ đị ậ ứ ở ạ nh ng liên h nh t nh và nh n th c nó tr ng thái ế đổ ộ ờ đị không bi n i trong m t không gian và th i gian xác nh. 15 Đ ươ đượ đư ừ ọ ậ ọc cổ ó là ph ng pháp c a t toán h c và v t lý h đ ể ự ệ ết họ n vào các khoa họ i c th c nghi m và vào tri c. Song ươ ư ỉ ụ ộ ph ng pháp t duy siêu hình ch có tác d ng trong m t ạ ấ đị ở ệ ự ả ph m vi nh t nh b i hi n th c khách quan, trong b n ấ ủ ờ ạ ư đọ ch t c a nó, không r i r c và không ng ng ng . ươ ư ớ ệ Ph ng pháp t duy siêu hình có công l n trong vi c ả ế ấ đề đế ơ ọ đ ể c cổ gi i quy t các v n có liên quan n c h i n. ư ở ộ ạ ả ế Nh ng khi m r ng ph m vi khái quát sang gi i quy t các ấ đề ề ậ độ ề ệ ứ n ng, v liên h thì lại làm cho nhậ v n v v n th c ơ ươ ậ r i vào ph ng pháp lu n siêu hình. ươ ư ệ ứ Ph ng pháp t duy bi n ch ng: ậ ứ đố ượ ố ệ ổ ế - Nh n th c i t ng trong các m i liên h ph bi n ố ủ Đố ượ ầ ủ đố ượ v n có c a nó. i t ng và các thành ph n c a i t ng ự ệ ộ ả ưở thu c, nh h ng nhau, ràng buộ luôn trong s l c, quy đị ẫ nh l n nhau. ậ ứ đố ượ ở ạ ậ độ ế - Nh n th c i t ng tr ng thái luôn v n ng bi n đổ ằ ướ ổ ể i, n m trong khuynh h ng ph quát là phát tri n. Quá ậ độ đổ ả ề ượ ề ấ ủ trình v n ng này thay i c v l ng và v ch t c a các ự ậ ệ ượ ồ ủ ậ động, thay đổ a ự n gố s v t, hi n t ng. Ngu c c s v n i đ ự đấ ặ đố ậ ộ u tranh của các m t i l p, củ ó là s a mâu thuân n i ạ ả ự ậ t i trong b n thân s v t. đ ể ệ ứ ủ ể ậ ứ Quan i m bi n ch ng cho phép ch th nh n th c ỉ ấ ữ ự ậ ệ ả t riêng bi t mà còn th ấ không ch th y nh ng s v y c ố ệ ữ ỉ ấ ự ồ ạ ủa ự m i liên h gi a chúng, không ch th y s t n t i c s ậ ấ ả ự ể ự v t mà còn th y c s sinh thành, phát tri n và s tiêu ủ ự ậ ỉ ạ ĩ ủ ậ a ự t, không ch thấ vong c a s v y tr ng thái t nh c s v t 16 ấ ả ạ độ ủ Ă ậ mà còn th y c tr ng thái ng c a nó. Ph. ngghen nh n ư ủ ỉ ự ả đề a trên nhữ xét, t duy c a nhà siêu hình ch d ng ph n ệ đố ể đượ đố ớ ọ ộ tuy t i không th dung hòa nhau c, i v i h , m t ự ậ ặ ồ ồ ộ ự ậ t ho c t n ạ t i hoặc không t n tạ s v i, m t s v t không ể ừ ạ ừ đị i v a là cái khác, cái khẳ th v a là c hính nó l ng nh và ủ đị ệ đố ừ ẫ ượ ạ ư cái ph nh tuy t i bài tr l n nhau. Ng c l i, t duy ệ ứ ư ề ẻ ạ ệ đố bi n ch ng là t duy m m d o, linh ho t, không tuy t i ữ ớ ặ hóa nh ng ranh gi i nghiêm ng t. ươ ư ệ ứ ả ệ ự Ph ng pháp t duy bi n ch ng ph n ánh hi n th c đ ư ồ ạ ậ ươ ư ệ n t i. Nhờ úng nh nó t v y, p h ng pháp t duy bi n ứ ở ụ ữ ệ ườ ậ ch ng tr thành công c h u hi u giúp con ng i nh n ứ ả ạ ế ớ ươ ậ ố ư ủ th c và c i t o th gi i và là ph ng pháp lu n t i u c a ọ ọ m i khoa h c. ỏ ứ ủ Câu h i 7: Trình b ày các hình th c c a phép ệ ứ ị ử b i n ch ng trong l ch s ? ả ờ Tr l i: ớ ự ể ủ ư ườ ươ C ù n g v i s ph át tr i n c a t du y c on n g i , ph n g ệ ứ đ ả đ ạ ể ph áp bi n c h n g ã tr i qua ba g iai o n ph át tr i n, đượ ể ệ ớ ứ ệ n tr on g tr i ế hi t h ọ c th c v i ba h ì n h th c : ph ép bi n ứ ự ệ ứ ệ c h n g t phát, phép bi n c h n g du y tâm v à ph ép bi n ứ ậ c h n g du y v t. ệ ứ ự ờ ổ đạ ệ - Phép bi n ch ng t phát th i c i: Các nhà bi n ứ ả ươ Đ ẫ ươ ờ ổ đạ đ ấ ch ng c ph ng ông l n ph ng Tây th i c i ã th y đượ ự ậ ệ ượ ủ ũ ậ độ ự a v trụ c các s v t, hi n t ng c v n ng trong s ế ậ ữ sinh thành, bi n hóa vô cùng vô t n. Tuy nhiên, nh ng gì 17 ệ ứ ờ đ ấ đượ ỉ ự ế các nhà bi n ch ng th i ó th y c ch là tr c ki n, ư ế ả ủ ự ệ a nghiên cứ ch a có các k t qu c u và th c n ghi m khoa ọ ứ h c minh ch ng. ệ ứ Đỉ ủ ứ - Phép bi n ch ng duy tâm: nh c ao c a hình th c đượ ể ệ ế ọ ổ đ ể Đứ ườ ở này c th hi n trong tri t h c c i n c , ng i kh i đầ ơ ườ và ng
i hoàn thiện là Hêghen. Có thể u là Cant nói, ầ đầ ị ử ể ủ ư ạ l n u tiên trong l ch s phát tri n c a t duy nhân lo i, ế ọ Đứ đ ộ ệ ố các nhà tri t h c c ã trình bày m t cách có h th ng ữ ộ ọ ấ ủ ươ ệ nh ng n i dung quan tr ng nh t c a ph ng pháp bi n ứ ệ ứ ọ ắ đầ ừ ầ ế ch ng. Bi n ch ng theo h , b t u t tinh th n và k t ở ầ ế ớ ệ ự ỉ ự ả thúc tinh th n. Th gi i hi n th c ch là s ph n ánh ệ ứ ủ ệ ệ ứ ủ bi n ch ng c a ý ni m nên phép bi n ch ng c a các nhà ế ọ ổ đ ể Đứ ệ ứ tri t h c c i n c là bi n ch ng duy tâm. ệ ứ ậ Đượ ể ệ ế - Ph é p bi n c h n g d u y v t : c t h h i n t r o n g t r i t ọ Ă ự đ đượ h c do C. Mác và Ph . ngghen xây d ng, sau ó c ế ọ ậ ế ể
V .I . Lên i n v à c ác n h à tr i t h c h u th ph át tr i n . C . M ác Ă ạ ỏ ầ ư ệ ủ ế ngghen đ v à Ph . ã g t b tính th n bí, t bi n c a tri t ọ ổ đ ể Đứ ế ừ ữ ạ ợ h c c i n c, k th a nh ng h t nhân h p lý trong ệ ứ để ự ệ ứ phép bi n ch ng duy tâm xây d ng phép bi n ch ng ậ ớ ọ ế ề ố ệ ổ ế duy v t v i tính cách là h c thuy t v m i liên h ph bi n ề ự ể ướ ứ ị ấ và v s phát tri n d i hình th c hoàn b nh t. Công lao ủ Ă ở ỗ ạ đượ ự ố c a C. M ác và Ph. ngghen còn ch , t o c s th ng ấ ữ ủ ĩ ậ ớ ệ ứ nh t gi a c h ngh a duy v t v i phép bi n ch ng tr ong ị ử ể ế ọ ạ ệ l ch s phát tri n tri t h c nhân lo i, làm cho phép bi n ứ ở ệ ứ ậ ủ ĩ ch ng tr thành phép bi n ch ng duy v t và c h ngh a ậ ở ủ ĩ ậ ệ ứ duy v t tr thành ch ngh a duy v t bi n ch ng. 18
Tài liệu liên quan:
-
Câu hỏi ôn thi kết thúc học phần môn Triết học Mác – Lênin | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
26 13 -
Giáo trình môn Triết học Mác – Lênin | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
126 63 -
Câu hỏi thi tự luận môn Triết học Mác – Lênin | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
94 47 -
Tóm tắt nội dung: Thế giới quan duy vật biện chứng môn Triết học Mác – Lênin | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
80 40