Khôi phục miền Bắc 1954–1960: Kinh tế và Hệ thống Giáo dục- Đề cương môn lịch sử Đảng  -Trường Đại học công đoàn

Khôi phục kinh tế, cải tạo XHCN ở miền Bắc (1954 – 1960)
(Hiệp đình Giơnevơ (7-1954) được ký kết)
* Tháng 8/1955, Hội nghị lần thứ tám (mở rộng) Ban Chấp hành Trung ương Đảng
lại khẳng định đế quốc Mỹ là kẻ thù đầu sỏ nguy hiểm nhất của nhân dân ta.
Nhiệm vụ trước mắt của Đảng là "ra sức tập hợp lực lượng của toàn dân thành
một Mặt trận thống nhất rộng rãi, có một cương lĩnh chung thích hợp để đấu tranh
chống đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai của chúng, thực hiện thống nhất nước nhà trên
cơ sở độc lập dân chủ và bằng phương pháp hoà bình". Hội nghị nhấn mạnh:
"muốn thống nhất nước nhà, điều cốt yếu là phải ra sức củng cố miền Bắc, đồng
thời giữ vững và đẩy mạnh cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam". "Củng cố
miền Bắc tức là bồi dưỡng lực lượng cơ bản của ta, xây dựng chỗ dựa vững chắc
cho nhân dân cả nước giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh củng cố hoà bình thực
hiện thống nhất". Hội nghị đã bầu bổ sung Lê Đức Thọ, Lê Văn Lương, Lê Thanh
Nghị, Phạm Hùng, Nguyễn Duy Trinh, Hoàng Văn Hoan vào Bộ Chính trị.
(Nhân dân Hà Nội phấn khởi chào mừng Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ
tịch Hồ Chí Minh trở về Thủ đô sau 9 năm kháng chiến trường kỳ gian khổ (1/1/1955)
 Khôi phục kinh tế (1954 – 1957):
- Trong nông nghiệp: nhân dân đã khôi phục sản xuất trên những vùng đất bỏ
hoang, củng cố hệ thống thủy nông, đê điều, đẩy mạnh sản xuất phân bón, gầy
dựng lại số trâu bò bị thiệt hại trong chiến tranh, cải tiến nông cụ, phương thức
canh tác… Đến năm 1956, miền Bắc sản xuất hơn 4 triệu tấn lương thực, nạn đói
giáp hạt được đẩy lùi.
 Đến cuối năm 1957, sản lượng nông nghiệp tăng vượt mức trước năm 1945, về
cơ bản nạn đói được giải quyết.
- Trong công nghiệp, ta đã khôi phục được 29 xí nghiệp cũ, xây mới 55 xí nghiệp
mà chủ yếu là trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng.
 Kết quả: giá trị tổng sản lượng công nghiệp quốc doanh tăng từ 28 tỷ đồng năm
1955 lên 232 tỉ đồng năm 1957.
- Giao thông vận tải: nhà nước đã đầu tư khá lớn cho lĩnh vực giao thông vận tải và
bưu điện: Năm 1954 dành 54.4% tổng số vốn đầu tư cho xây dựng và kiến thiết cơ
bản, năm 1956 giảm xuống 28.4%, đến 1957 là 20.9%.
 Nhờ được đầu tư lớn, giao thông vận tải được khôi phục nhanh chóng: khôi
phục 657km đường sắt, 168 cầu cống trong 3 năm từ 1955 đến 1957; đường bộ
khôi phục được 1624 km, sửa chữa lớn 1.660km, làm mới 600km đường trục chính …
- Thương nghiệp: nhà nước đẩy mạnh phát triển mậu dịch quốc doanh và hợp tác
xã mua bán; ngoại thương đúng nghĩa kể từ khi nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa
thành lập đến thời điểm này.
 Đến cuối năm 1957, miền Bắc đặt quan hệ buôn bán với 27 nước.
- Các ngành văn hóa, giáo dục, y tế phát triển nhanh chóng: từ năm 1955 đến 1957,
miền bắc có hơn 1 triệu người thoát nạn mù chữ, số người được bổ túc văn hóa cấp
1 và cấp 2 tằng nhanh; năm học 1956 - 1957, miền bắc có 606.000 học sinh vỡ
lòng 952.000 học sinh phổ thông 3.664 sinh viên.
 Năm 1957, miền Bắc có 55 bệnh viện, 13 viện điều dưỡng, 85 bệnh xá, 19.700
giường bệnh, 362 nhà hộ sinh, 5130 ban phòng bệnh, nhiều bệnh xã hội, truyền nhiễm bị đẩy lùi.
(Nông dân được chia ruộng trong cải cách ruộng đất)
* Hội nghị lần thứ chín (mở rộng) họp từ ngày 19 - 24/4/1956. Hội nghị được tổ
chức sau Đại hội lần thứ XX của Đảng Cộng sản Liên Xô và nhận định “Đại hội là
một sự kiện có ý nghĩa lịch sử rất quan trọng. Những nghị quyết và vǎn kiện của
Đại hội đang cổ vũ nhân dân Liên Xô hǎng hái thi đua xây dựng chủ nghĩa cộng
sản, đồng thời soi sáng con đường đấu tranh cho hoà bình, độc lập, dân chủ và chủ
nghĩa xã hội của nhân dân toàn thế giới”.
- Trung ương quyết định tổ chức toàn Đảng học tập những vǎn kiện chính của Đại
hội. Mục đích và yêu cầu của cuộc học tập này là làm cho cán bộ và đảng viên liên
hệ với tình hình và nhiệm vụ công tác của ta mà rút ra những bài học nhằm nâng
cao tư tưởng cán bộ, cải tiến công tác của Đảng và của Nhà nước, tǎng cường việc xây dựng đảng.
* Tháng 8/1956, Hội nghị lần thứ mười đã họp bàn về đấu tranh thống nhất nước
nhà và cải cách ruộng đất. Hội nghị nhận định cuộc cải cách ruộng đất của ta đã
giành được thắng lợi to lớn và căn bản. Song chúng ta đã phạm phải sai lầm
nghiêm trọng và kéo dài. Vì thế, Hội nghị đã đề ra nhiệm vụ phải kiên quyết sửa
sai trên cơ sở bảo đảm lợi ích của nông dân lao động và đoàn kết nội bộ nông dân,
phát huy kết quả và thắng lợi đã đạt được.
* Tháng 12/1956, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ mười
một bàn về vấn đề kinh tế, tài chính. Hội nghị xác định phải sửa sai trong cải cách
ruộng đất; ưu tiên phát triển công nghiệp nhẹ; củng cố và phát triển đúng mức mậu
dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán.
* Tháng 3/1957, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ mười hai
bàn về kế hoạch nhà nước năm 1957 và vấn đề xây dựng quân đội, củng cố quốc
phòng. Hội nghị khẳng định tích cực xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng là
một trong những nhiệm vụ chủ yếu của toàn Đảng, toàn dân tộc. Quân đội có
nhiệm vụ bảo vệ công cuộc củng cố và xây dựng miền Bắc tiến dần lên chủ nghĩa
xã hội, bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ và an ninh của nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hoà, làm hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh để củng cố hoà bình, thực hiện thống nhất,
hoàn thành độc lập và dân chủ trong cả nước, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu xâm
lược của chủ nghĩa đế quốc, chủ yếu là đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Phương châm
xây dựng quân đội là tích cực xây dựng một quân đội nhân dân hùng mạnh tiến
dần từng bước lên chính quy hoá và hiện đại hoá, có lực lượng thường trực và lực lượng hậu bị mạnh.
* Tháng 12/1957, Hội nghị lần thứ mười ba của Đảng quyết nghị cải tiến chế độ
tiền lương một cách thích đáng để giảm bớt khó khăn, cải thiện một phần đời sống
của cán bộ, công nhân, viên chức nhà nước, khuyến khích mọi người hăng hái sản xuất và công tác.
* Năm 1958, miền Bắc đi vào thực hiện kế hoạch ba năm cải tạo xã hội chủ nghĩa,
bước đầu phát triển văn hoá. Ban Chấp hành Trung ương họp Hội nghị lần thứ 14
(11/1958) chủ trương "đẩy mạnh cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, trọng tâm
trước mắt là đẩy mạnh cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với thành phần kinh tế cá
thể của nông dân, thợ thủ công và cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với thành phần
kinh tế tư bản tư doanh, đồng thời ra sức phát triển thành phần kinh tế quốc doanh
là lực lượng lãnh đạo toàn bộ nền kinh tế quốc dân". Nghị quyết nêu lên ba nhiệm
vụ cơ bản của kế hoạch kinh tế và văn hoá (1958 - 1960), trong đó trọng tâm là cải
tạo và phát triển nông nghiệp. Trong khi thực hiện kế hoạch ba năm, phải kết hợp
tăng cường củng cố quốc phòng, xây dựng hậu phương vững chắc, quan tâm đầy
đủ nhiệm vụ xây dựng quân đội, liên hệ chặt chẽ nhiệm vụ kinh tế với nhiệm vụ
quốc phòng, dựa vào lực lượng trong nước là chính, đồng thời tăng cường hợp tác
tương trợ giữa nước ta với các nước xã hội chủ nghĩa.
* Tháng 1/1959, Hội nghị lần thứ 15 (mở rộng) đã họp ở Hà Nội, do Chủ tịch Hồ
Chí Minh chủ trì. Căn cứ vào sự phân tích tình hình xã hội trên cả hai miền đất
nước và những mâu thuẫn cơ bản của xã hội Việt Nam cần giải quyết, Hội nghị
nhận định cách mạng Việt Nam lúc này phải thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược:
cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở
miền Nam. Hai nhiệm vụ chiến lược đó khác nhau về tính chất, nhưng quan hệ hữu
cơ với nhau, song song tiến hành, ảnh hưởng sâu sắc lẫn nhau, trợ lực mạnh mẽ
cho nhau, nhằm phương hướng chung là giữ vững hoà bình, thực hiện thống nhất
nước nhà, tạo điều kiện thuận lợi để đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội.
(Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì tham gia hội nghị lần thứ 15 (1/1959))
* Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 16 diễn ra vào tháng 4/1959
bàn về vấn đề đẩy mạnh cuộc vận động cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông
nghiệp và công thương nghiệp tư bản tư doanh.
- Xác định hình thức và bước đi của hợp tác xã là: hợp tác hóa đi trước cơ giới hóa,
do vậy hợp tác hóa phải đi đôi với thủy lợi hóa và tổ chức lại lao động, để phát huy
tính ưu việt và sức mạnh tập thể.
- Hội nghị chỉ rõ 3 nguyên tắc cần được quán triệt trong suốt quá trình xây dựng
hợp tác là: tự nguyện, cùng có lợi và quản lý dân chủ’
- Về vấn đề cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh, Hội nghị chủ trương cải
tạo hòa bình đối với giai cấp tư sản
- Về chính trị, vẫn coi giai cấp tư sản là thành viên của Mặt trận Tổ quốc. Về kinh
tế, không tịch thu tư liệu sản xuất của họ, mà dùng chính sách chuộc lại, thông qua
hình thức công tư hợp doanh, sắp xếp công việc cho người tư sản trong xí nghiệp,
dần dần cải tạo họ thành người lao động
* Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ 17 (12/1959) để tổng kết
cuộc cách mạng ruộng đất, thảo luận về dự thảo Hiến pháp sửa đổi. Hội nghị cũng
ban hành nghị quyết về việc tổ chức Đại hội Đảng ở các cấp và việc cử đại biểu đi
dự Đại hội toàn quốc.
* Tháng 7/1960, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ 18 để
chuẩn bị nội dung và kế hoạch tiến hành Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng.
(Chủ tịch Hồ Chí Minh
và Phó Chủ tịch Tôn
Đức Thắng (7 - 1960))
=> Đạt được nhiều thành tựu: đến cuối 1960 căn bản xóa mù chữ cho người miền
xuôi dưới 50 tuổi, hệ thống giáo dục Phổ thông được hoàn thiện căn bản, nhiều
trường học và cơ sở y tế được mở ra,...