Ôn tập Hệ nội tiết môn Sinh lý học | Trường Đại học Văn Lang

HỆ NỘI TIẾT

Nội dung làm Slide

• Hệ nội tiết gồm các tuyến nội tiết tiết hormone vào máu.

• Hormone theo đường máu đến cơ quan đích.

• Điều hòa theo cơ chế thể dịch.

Các tuyến nội tiết chính

• Tuyến yên

• Tuyến giáp

• Tuyến cận giáp

• Tuyến tụy

• Tuyến thượng thận

• Tuyến ức

• Tuyến sinh dục

Tuyến yên

Tuyến chủ của hệ nội tiết.

Gồm 3 thùy: thùy trước – thùy giữa – thùy sau

Tiết GH, TSH, ACTH, FSH, LH, Prolactin và phóng thích ADH, Oxytocin.

Điều khiển tăng trưởng, sinh sản và hoạt động của nhiều tuyến khác

Tuyến giáp & cận giáp

• Giáp: T3 – T4 (chuyển hoá), calcitonin (giảm calci).

• Cận giáp: PTH – tăng calci máu.

Tuyến tụy

• Insulin: hạ đường huyết.

• Glucagon: tăng đường huyết.

Tuyến thượng thận

• Vỏ: cortisol, aldosteron, androgen.

• Tủy: adrenalin, noradrenalin.

Tuyến ức & tuyến sinh dục

• Tuyến ức: thymosin – phát triển miễn dịch.

• Buồng trứng: estrogen, progesterone.

• Tinh hoàn: testosterone.

Vai trò của hệ nội tiết

• Điều hòa sinh trưởng.

• Điều hòa chuyển hoá.

• Duy trì cân bằng nội mô.

• Điều hòa sinh sản.

• Giúp thích nghi với stress.

Hormone và cơ chế hoạt động của hormone

1. Phân loại hormone theo cấu trúc

• Hormone có bản chất lipid (steroid): vỏ thượng thận (cortisol), tinh hoàn (testosteron), buồng trứng (estrogen).
• Hormone có bản chất protein:
• Hormone là các amino acid (adrenalin, noảdrenalin của phần tuỷ tuyến trên thận và các sợi thần kinh giao cảm tiết ra)
• Hormone là các chuỗi peptide ngắn gồm 9 amino acid (oxytoxin, vasopressin)
• Hormone là các chuỗi polypeptide (insullin, glucagon của tuyến tuỵ)

2. Đặc điểm hormone

• Hoạt tính sinh học cao, lượng tiết rất nhỏ.
• Tác động đặc hiệu lên cơ quan đích nhờ receptor phù hợp.

3. Cơ chế tác động của hormone

a. Hormone steroid (tan trong lipid):
• Đi qua màng tế bào → gắn receptor nội bào → tác động vào quá trình phiên mã mARN → tổng hợp protein của tế bào

b. Hormone không steroid (protein, peptid, acid amin):
• Không đi qua màng → gắn receptor màng → hoạt hóa chất truyền tin thứ hai (AMP vòng, ATP, Ca²⁺) → enzyme → đáp ứng tế bào.

Thuyết Trình

Hệ nội tiết là gì?

Hệ nội tiết gồm các tuyến nội tiết tiết hormone vào máu.

Hormone theo máu đến các cơ quan đích để điều khiển các hoạt động như sinh trưởng, chuyển hóa, sinh sản và cân bằng nội môi.

Hoạt động của hệ nội tiết diễn ra chậm nhưng kéo dài và được điều chỉnh bởi cơ chế liên hệ ngược, giúp lượng hormone luôn duy trì ở mức ổn định.

Tuyến yên

“Tuyến yên là tuyến quan trọng nhất của hệ nội tiết, nằm ở đáy não và gồm 3 phần: thuỳ trước, thuỳ giữa và thuỳ sau.”

1. Thuỳ trước

“Thuỳ trước hoạt động mạnh nhất và tự sản xuất nhiều hormone.
Nó điều khiển hầu hết các tuyến nội tiết khác.”

Hormone chính:

• GH: tăng trưởng cơ – xương
• TSH: kích thích tuyến giáp
• ACTH: kích thích vỏ thượng thận
• FSH, LH: điều hoà sinh sản
• Prolactin: kích thích tạo sữa

→ Vai trò: chỉ huy hoạt động của các tuyến nội tiết.

2. Thuỳ giữa

Thuỳ giữa nhỏ, tiết hormone MSH giúp điều hòa sắc tố da.

3. Thuỳ sau

Thuỳ sau không tự tạo hormone mà nhận từ vùng dưới đồi rồi phóng thích.

Hormone chính:

• ADH: giữ nước, điều hòa thận
• Oxytocin: co bóp tử cung và tiết sữa

Tuyến giáp

Nằm trước khí quản, tiết T3 và T4 giúp cơ thể tăng cường chuyển hóa và phát triển trí não.Tuyến giáp còn tiết calcitonin để điều hòa canxi trong máu.

Tuyến cận giáp

Tuyến cận giáp gồm 4 tuyến nhỏ phía sau tuyến giáp. Chúng tiết PTH giúp tăng nồng độ canxi và điều hòa phosphate trong cơ thể.

Tuyến tụy

Tuyến tụy vừa là tuyến tiêu hóa vừa là tuyến nội tiết.

Nó tiết insulin giúp hạ đường huyết và glucagon giúp tăng đường huyết, từ đó giữ đường huyết ổn định.

Tuyến thượng thận

Nằm phía trên mỗi quả thận, gồm vỏ thượng thận và tủy thượng thận.
Vỏ thượng thận tiết cortisol, aldosteron và các hormone sinh dục; tủy thượng thận tiết adrenalin và noradrenalin giúp cơ thể phản ứng với stress.

Tuyến ức

Tuyến ức tiết thymosin, có vai trò quan trọng trong phát triển hệ miễn dịch ở trẻ em.

Tuyến sinh dục

Buồng trứng tiết estrogen và progesterone để điều hòa kinh nguyệt và mang thai.

Tinh hoàn tiết testosterone giúp hình thành đặc điểm nam và sản xuất tinh trùng.

Kết luận

Hệ nội tiết đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc điều hòa mọi hoạt động sống của cơ thể.

Nhờ sự phối hợp của các hormone, cơ thể phát triển, sinh sản, thích nghi với môi trường và giữ được sự ổn định bên trong.

Hormone và cơ chế hoạt động của hormone

Trong nội dung này, chúng ta phân loại hormone dựa theo cấu trúc hóa học. Theo sách, hormone được chia thành hai nhóm chính:

Thứ nhất là hormone có bản chất lipid, thường gọi là hormone steroid. Nhóm này bao gồm cortisol của vỏ thượng thận, testosterone của tinh hoàn và estrogen của buồng trứng. Vì tan trong lipid nên chúng dễ dàng đi xuyên qua màng tế bào và tác động trực tiếp lên quá trình phiên mã để tạo ra protein mới.

Thứ hai là hormone có bản chất protein, tuỳ mức độ cấu trúc mà phân ra hormone là các amino acid, ví dụ điển hình là adrenalin và noradrenalin do tủy thượng thận và các thần kinh giao cảm tiết ra; hormone là các chuỗi plypeptide như ínullin, glucagon của tuyến tuỵ.

Tất cả hormone đều có hoạt tính sinh học rất cao, chỉ cần một lượng rất nhỏ đã đủ tạo ra tác dụng rõ rệt. Đặc biệt, mỗi hormone chỉ tác động lên những tế bào có receptor phù hợp, nên tính đặc hiệu rất cao.

Về cơ chế tác động, sách chia thành hai dạng.
Hormone steroid đi qua màng tế bào rồi gắn vào receptor nội bào, từ đó điều khiển hoạt động gene và tổng hợp protein mới.
Ngược lại, hormone không steroid gắn receptor trên màng và hoạt hóa các chất truyền tin thứ hai như AMP vòng, ATP hay ion Ca²⁺. Các chất này giúp khuếch đại tín hiệu và tạo ra đáp ứng cuối cùng của tế bào.