Phân Tích Tất Nhiên và Ngẫu Nhiên trong Thực Tiễn | Môn Triết học Mac-Lenin & Tư tưởng Hồ Chí Minh - Trường Đại học Luật Hà Nội

lOMoAR cPSD| 58728417 MỞ ĐẦU
Theo quan điểm triết học của Mác-Lênin, con người chúng ta sinh ra và
lớn lên đã là một thể thống nhất giữa vật chất và ý thức. Vật chất không chỉ là
cái nội tại tạo ra một con người mà đó còn là mối liên hệ của con người với thế
giới vật chất. Còn ý thức lại là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não con
người. Tuy nhiên, để phân tích được và hiểu rõ bản chất của vật chất, ý thức
cùng với mối quan hệ giữa chúng thì sẽ là thiếu sót nếu ta không sử dụng phép
biện chứng duy vật. Phép biện chứng duy vật được xây dựng trên cơ sở một hệ
thống những nguyên lý, những phạm trù cơ bản, những quy luật phổ biến phản
ánh đúng đắn hiện thực. Là một bộ phận lý luận cơ bản hợp thành thế giới quan
và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác-Lênin. Nội dung cơ bản của
phép biện chứng duy vật là về hai nguyên lý có ý nghĩa khái quát nhất: nguyên
lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển. Vì thế Ph.Ăngghen đã
định nghĩa: “phép biện chứng chẳng qua chỉ là môn khoa học về những quy luật
phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy”.
Các mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật, hiện tượng được phép duy vật
biện chứng khái quát thành các phạm trù cơ bản như cái riêng và cái chung; tất
nhiên và ngẫu nhiên; bản chất và hiện tượng; nguyên nhân và kết quả; khả năng
và hiện thực; nội dung và hình thức. Cặp phạm trù “tất nhiên” và “ngẫu nhiên”
là một trong những cặp phạm trù cơ bản của Triết học nói chung và cũng như
của phép biện chứng duy vật nói riêng. Nói là cơ bản vì nó chính là một sản
phẩm khái quát những mối liên hệ phổ biến nhất, bao quát các lĩnh vực tự nhiên,
xã hội và tư duy của phép biện chứng. Cùng với các cặp phạm trù khác, “tất
nhiên” và “ngẫu nhiên” đã xây dựng nên cho Triết học một nền tảng lý luận
vững chắc, cơ bản để từ đó Triết học giải quyết được nhiều vấn đề khác. Khi ta
nghiên cứu về cặp phạm trù này hẳn chúng ta sẽ thấy thắc mắc: Liệu mọi thứ
bên ngoài này đều là “tất nhiên” hay nó phải trải qua vô số cái “ngẫu nhiên”
khác và “ngẫu nhiên” khi tác động vào sự vật, hiện tượng có gây ảnh hưởng trở
lại với “ngẫu nhiên”? Để làm rõ việc này, chúng ta hãy cùng đi phân tích một
ví dụ trong xã hội, đó chính là sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam vào năm 1930. lOMoAR cPSD| 58728417 NỘI DUNG
I/ Nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù “tất nhiên và ngẫu nhiên”
1/ Định nghĩa và bản chất của “phạm trù” a/ Định nghĩa
Để suy nghĩ và trao đổi tư tưởng cho nhau con người thường phải sử dụng
những khái niệm, chẳng hạn khái niệm “cái cây”, “cái nhà”, “thực vật”, “động
vật”, “con người”, v.v.. Khái niệm là hình thức của tư duy phản ánh những mặt,
những thuộc tính cơ bản của một lớp những sự vật, hiện tượng nhất định của
hiện thực khách quan. Khái niệm rộng nhất thì được gọi là phạm trù. Vậy, phạm
trù là những khái niệm rộng nhất phản ánh những mặt, những thuộc tính cơ
bản nhất của các sự vật và hiện tượng thuộc một lĩnh vực nhất định của hiện thực khách quan.
Do đối tượng nghiên cứu chi phối, mỗi bộ môn khoa học có một hệ thống
phạm trù riêng của mình. Thí dụ, trong toán học có phạm trù “số”, “hình”,
“điểm”, “mặt phẳng”, “hàm số”,v.v.. Trong vật lý học có các phạm trù “khối
lượng”, “vận tốc”, “gia tốc”, “lực”,v.v.. Trong kinh tế học có các phạm trù “hàng
hoá”, “giá trị”, “giá cả”, “tiền tệ”, “lợi nhuận”, v.v..
Các phạm trù trên đây chỉ phản ánh những mối liên hệ chung trên một lĩnh
vực nhất định của hiện thực thuộc phạm vi nghiên cứu của môn khoa học
chuyên ngành. Khác với điều đó, các phạm trù của phép biện chứng duy vật
như “vật chất”, “ý thức”, “vận động”, “đứng im”, “mâu thuẫn”, “số lượng”,
“chất lượng”, “nguyên nhân”, “kết quả”, v.v.. là những khái niệm chung nhất
phản ánh những mặt, những thuộc tính, những mối liên hệ cơ bản và phổ biến
nhất của toàn bộ thế giới hiện thực, bao gồm cả tự nhiên, xã hội và tư duy. Giữa
phạm trù của triết học và phạm trù của các khoa học cụ thể có mối quan hệ biện chứng với nhau.
b/ Bản chất của “phạm trù”
Trong lịch sử triết học, các trường phái triết học đã đưa ra cách giải quyết
khác nhau về vấn đề bản chất của phạm trù. Những người thuộc phái duy thực
cho rằng: Phạm trù là những thực thể ý niệm, tồn tại bên ngoài và độc lập với
ý thức của con người. Ngược lại những người thuộc phái duy danh lại cho rằng:
Phạm trù chỉ là những từ trống rỗng, do con người tưởng tượng ra, không biểu
hiện một cái gì của hiện thực. Cantơ và những người thuộc phái của ông lại coi lOMoAR cPSD| 58728417
phạm trù chỉ là những hình thức tư duy vốn có của con người, có trước kinh
nghiệm, không phụ thuộc vào kinh nghiệm, được lý trí của con người đưa vào
giới tự nhiên. Khác với các quan niệm trên, chủ nghĩa duy vật biện chứng cho
rằng, các phạm trù không có sẵn trong nhận thức của bản thân con người một
cách bẩm sinh, tiên nghiệm, cũng không tồn tại sẵn ở bên ngoài và độc lập với
ý thức của con người, mà được hình thành trong quá trình hoạt động nhận thức
và thực tiễn của con người.
Mỗi phạm trù xuất hiện đều là kết quả của quá trình nhận thức trước đó,
đồng thời lại là bậc thang cho quá trình nhận thức tiếp theo của con người để
tiến gần đến nhận thức đầy đủ hơn bản chất của sự vật. Các phạm trù được hình
thành bằng con đường khái quát hóa, trừu tượng hóa những thuộc tính, những
mối liên hệ vốn có bên trong của bản thân sự vật do vậy, nguồn gốc, nội dung
phạm trù là khách quan, mặc dù hình thức thể hiện của nó là chủ quan. V.I.Lênin
viết: “Trước con người, có màng lưới những hiện tượng tự nhiên. Con người
bản năng, con người man rợ, không tách khỏi giới tự nhiên. Người có ý thức tự
tách khỏi tự nhiên, những phạm trù là những giai đoạn của sự tách khỏi đó, tức
là sự nhận thức thế giới, chúng là những điểm nút của màng lưới, giúp ta nhận
thức và nắm vững được màng lưới ”.Điều này trái với quan niệm của phái duy
danh trong lịch sử triết học, họ coi phạm trù là những từ trống rỗng không có nội dung hiện thực.
Phạm trù khách quan về cơ sở, về nguồn gốc, về nội dung, còn hình thức thể
hiện là phản ánh chủ quan của phạm trù. Nội dung mà phạm trù phản ánh luôn
phát triển, vận động nên phạm trù cũng vận động, thay đổi liên tục, không đứng
im. Phạm trù có thể chuyển hóa lẫn nhau. Tính biện chứng của hiện tượng hay
sự vật mà phạm trù phản ánh quy định biện chứng của phạm trù, điều này cho
thấy chúng ta cần sử dụng, vận dụng phạm trù hết sức linh hoạt, mềm dẻo,biện
chứng và uyển chuyển. Các phạm trù là kết quả của quá trình nhận thức của
con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Thế giới khách quan
không chỉ tồn tại độc lập với ý thức của con người, mà còn luôn vận động, phát
triển, chuyển hóa lẫn nhau. Mặt khác, khả năng nhận thức của con người cũng
thay đổi ở mỗi giai đoạn lịch sử. Do vậy các phạm trù phản ánh thế giới khách
quan cũng phải vận động và phát triển. Không như vậy, các phạm trù không thể
phản ánh đúng đắn và đầy đủ hiện thực khách quan được. Vì vậy, hệ thống lOMoAR cPSD| 58728417
phạm trù của phép biện chứng duy vật không phải là một hệ thống đóng kín,
bất biến, mà nó thường xuyên được bổ sung bằng những phạm trù mới cùng
với sự phát triển của thực tiễn và của nhận thức khoa học.
2/ Nội dung cặp phạm trù “tất nhiên và ngẫu nhiên” a/ Định nghĩa
Tất nhiên: là phạm trù triết học dùng để chỉ mối liên hệ bản chất, do
nguyên nhân cơ bản bên trong sự vật, hiện tượng, do bản chất của sự vật, hiện
tượng quy định và trong điều kiện nhất định phải xảy ra đúng như thế, không thể khác.
Ngẫu nhiên: là phạm trù triết học dùng để chỉ mối liên hệ không bản chất,
do nguyên nhân, hoàn cảnh bên ngoài quy định, do sự ngẫu hợp của điều kiện
bên ngoài nên có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện, có thể xuất hiện thế này
hoặc thế khác. b/ Quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên
Giữa tất nhiên và ngẫu nhiên luôn có một mối quan hệ với nhau. Và quan
hệ đó được thể hiện ở những điểm sau: 
Một là, tất nhiên quy định khuynh hướng vận động của sự vật; ngẫu nhiên
chỉ ảnh hưởng đến khuynh hướng vận động đó.
Trong quá trình phát triển của sự vật không phải chỉ có cái tất nhiên mới đóng
vai trò quan trọng mà cả tất nhiên và ngẫu nhiên đều có vai trò quan trọng. Nếu
cái tất nhiên có tác dụng chi phối sự phát triển của sự vật thì cái ngẫu nhiên có
tác dụng làm cho sự phát triển của sự vật diễn ra nhanh hoặc chậm. 
Hai là, tất nhiên vạch đường đi cho mình thông qua vô số ngẫu nhiên;
ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện của tất nhiên, bổ sung cho tất nhiên.
Tất nhiên và ngẫu nhiên tồn tại trong sự thống nhất hữu cơ với nhau. Sự thống
nhất hữu cơ này thể hiện ở chỗ: cái tất nhiên bao giờ cũng thể hiện sự tồn tại
của mình thông qua vô số cái ngẫu nhiên. Còn cái ngẫu nhiên là hình thức biểu
hiện của cái tất nhiên, đồng thời là cái bổ sung cho cái tất nhiên, Ph.Ăngghen
nhận xét: “Sự xuất hiện các nhân vật xuất sắc trong lịch sử là tất nhiên do nhu
cầu xã hội phải giải quyết những nhiệm vụ chín muồi của lịch sử tạo nên. Nhưng
nhân vật đó là ai lại không phải là cái tất nhiên, vì cái đó không phụ thuộc trực
tiếp vào tiến trình chung của lịch sử. Nếu gạt bỏ nhân vật này thì nhân vật khác lOMoAR cPSD| 58728417
sẽ xuất hiện, thay thế. Người thay thế này có thể tốt hơn hoặc xấu hơn, nhưng
cuối cùng nhất định nó phải xuất hiện”.
Như vậy ở đây cái tất yếu như là khuynh hướng chung của sự phát triển.
Khuynh hướng đó không tồn tại thuần túy, biệt lập, mà được thể hiện dưới hình
thức cái ngẫu nhiên. Cái ngẫu nhiên cũng không tồn tại thuần túy mà luôn là
hình thức thể hiện của cái tất nhiên. Trong cái ngẫu nhiên ẩn giấu cái tất
nhiên.Cái tất nhiên bao giờ cũng vạch đường đi cho mình thông qua vô số cái
ngẫu nhiên. Cái ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện của cái tất nhiên, là cái bổ
sung cho cái tất nhiên. Điều đó có nghĩa là cái tất nhiên bao giờ cũng là khuynh
hướng của sự phát triển và mỗi khi tự bộc lộ mình thì khuynh hướng ấy bộc lộ
ra những ngẫu nhiên nào đó.
Còn tất cả những ngẫu nhiên tồn tại đều không phải là thuần túy mà là những
ngẫu nhiên đã bao hàm cái tất nhiên. Cái tất nhiên chỉ có thể tạo nên từ những
cái ngẫu nhiên. Đằng sau cái ngẫu nhiên bao giờ cũng ẩn nấp cái tất nhiên, sự
thật là như vậy, vì cuộc sống đan xen chằng chịt với nhau, có cái trực tiếp có cái
gián tiếp, ngẫu nhiên là sự việc tình cờ xảy ra nhưng không tình cờ gì cả vì
nguyên nhân xảy ra việc như vậy nó bị đan xen với cái khác hay bị quên mất
theo thời gian mà chúng ta không trực tiếp nhận ra. 
Ba là, tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hóa cho nhau khi có điều
kiện nhất định, tức là ranh giới giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ có tính tương đối.
Tất nhiên và ngẫu nhiên không nằm yên ở trạng thái cũ mà thay đổi cùng với sự
thay đổi của sự vật và trong những điều kiện nhất định tất nhiên có thể chuyển
hóa thành ngẫu nhiên và ngược lại. Sự chuyển hóa giữa tất nhiên và ngẫu nhiên
còn thể hiện ở chỗ, khi xem xét trong mối quan hệ này, thông qua mặt này thì sự
vật, hiện tượng đó là cái ngẫu nhiên, nhưng khi xem xét trong mối quan hệ khác,
thông qua mặt khác thì sự vật, hiện tượng đó lại là cái tất yếu. Như vậy ranh giới
giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ có ý nghĩa tương đối. Do vậy không nên cứng
nhắc khi xem xét sự vật, hiện tượng.
3/ Ý nghĩa phương pháp luận
Tất nhiên và ngẫu nhiên cùng với mối quan hệ giữa chúng không chỉ góp
phần xây dựng lên phép biện chứng duy vật mà nó còn có ý nghĩa đem lại cho
chúng ta bài học trong hoạt động nhận thức và thực tiễn của đời sống hàng ngày: lOMoAR cPSD| 58728417
 Một là, trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào tất nhiên chứ không thể dựa
vào ngẫu nhiên, song không vì thế mà bỏ qua ngẫu nhiên.
Vì cái tất nhiên gắn với bản chất của sự vật, cái nhất định xảy ra theo quy luật
nội tại của sự vật, còn cái ngẫu nhiên là cái không gắn với bản chất nội tại của
sự vật, nó có thể xảy ra, có thể không. Do vậy trong hoạt động thực tiễn chúng
ta phải dựa vào cái tất nhiên, mà không thể dựa vào cái ngẫu nhiên. Nhưng cũng
không được bỏ qua hoàn toàn cái ngẫu nhiên. Vì cái ngẫu nhiên tuy không chi
phối sự phát triển của sự vật, nhưng nó có ảnh hưởng đến sự phát triển của sự
vật, đôi khi còn có thể ảnh hưởng rất sâu sắc. Như vậy, trong hoạt động thực
tiễn, ngoài phương án chính, người ta thấy có phương án hành động dự phòng
để chủ động đáp ứng những sự biến ngẫu nhiên có thể xảy ra.
 Hai là, trong hoạt động nhận thức phải nghiên cứu cái tất nhiên thông qua ngẫu nhiên.
Vì cái tất nhiên không tồn tại thuần túy mà bộc lộ qua vô vàn cái ngẫu nhiên.
Đối với nhận thức khoa học phải nhận thức cái tất nhiên. Nhưng vì cái tất nhiên
vạch đường đi cho mình thông qua vô số cái ngẫu nhiên nên muốn nhận thức
được cái tất nhiên phải thông qua việc nghiên cứu, phân tích so sánh rất nhiều
cái ngẫu nhiên và phải bắt đầu từ những cái ngẫu nhiên. Vì không phải cái
chung nào cũng là cái tất yếu, nên khi nghiên cứu cái ngẫu nhiên không chỉ
dừng lại ở việc tìm ra cái chung, mà cần phải tiến sâu hơn nữa mới tìm ra cái chung tất yếu.
 Ba là, không được xem nhẹ ngẫu nhiên vì ngẫu nhiên có thể chuyển hóa thành tất nhiên.
Ngẫu nhiên và tất nhiên có thể chuyển hóa cho nhau trong những điều kiện nhất
định do đó ta có thể loại những điều kiện thích hợp để có thể ngăn cản hoặc
kích thích những sự chuyển hóa phục vụ mục đích của con người. Chống quan
điểm của thuyết định mệnh, đó là lý luận cho việc phủ nhận tác dụng tích cực
của con người đối với biến tính lịch sử vì cho rằng mọi cái đều xảy ra một cách
tất nhiên, con người không làm gì được. Chống quan điểm duy tâm về siêu
hình, về tất nhiên và ngẫu nhiên. lOMoAR cPSD| 58728417
II/ Vận dụng để nhận thức và giải quyết một vấn đề của thực tiễn: Phân tích
nguyên nhân ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.
1/ Yếu tố tất nhiên và ngẫu nhiên.
Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng, tấn công xâm lược Việt Nam. Sau khi
tạm thời dập tắt được các phong trào đấu tranh của nhân dân ta, thực dân Pháp
từng bước thiết lập bộ máy thống trị ở Việt Nam, cấu kết với giai cấp địa chủ trong
việc bóc lột kinh tế và áp bức đối với tầng lớp dưới, đẩy nhân dân vào tình trạng
đói khổ lệ thuộc vào Pháp. Các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam lúc này
đều mang thân phận người dân mất nước và ở những mức độ khác nhau, đều bị
thực dân áp bức, bóc lột.Vì vậy, trong xã hội Việt Nam, ngoài mâu thuẫn giữa giai
cấp, cũng đã nảy sinh mâu thuẫn vừa cơ bản vừa chủ yếu và ngày càng gay gắt
trong đời sống dân tộc, đó là mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp xâm lược.
Trước những yêu cầu đó, các phong trào yêu nước của nhân dân ta chống
thực dân Pháp diễn ra liên tục và sôi nổi nhưng đều không mang lại kết quả khả
quan. Phong trào Cần Vương - phong trào yêu nước theo ý thức hệ phong kiến,
do giai cấp phong kiến lãnh đạo đã chấm dứt ở cuối thế kỷ XIX với cuộc khởi
nghĩa của Phan Đình Phùng (năm 1896). Phong trào nông dân, tiêu biểu là cuộc
khởi nghĩa Yên Thế của Hoàng Hoa Thám kéo dài mấy chục năm cũng thất bại
vào năm 1913. Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản do Phan
Bội Châu, Phan Chu Trinh lãnh đạo rơi vào bế tắc. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do
Nguyễn Thái Học lãnh đạo cũng bị thất bại. Các phong trào yêu nước từ cuối thế
kỷ XIX đầu thế kỷ XX là sự tiếp nối truyền thống yêu nước, bất khuất của dân tộc
ta được hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử. Nhưng do thiếu đường lối đúng đắn,
thiếu tổ chức và lực lượng lãnh đạo nên các phong trào đó đã lần lượt thất bại.
Cách mạng Việt Nam chìm trong cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu
nước. Mà những sự thất bại là do những hạn chế của ý thức tư tưởng, thiếu phương
pháp cách mạng đúng đắn,đường lối còn sai lầm thiếu sót, chưa đáp ứng được
nguyện vọng của nhân dân.
Như vậy yếu tố tất nhiên dẫn đến sự ra đời của Đảng là sự mong muốn của
nhân dân về một tổ chức tiến bộ và thống nhất, chấm dứt sự khủng hoảng bế tắc
về đường lối cứu nước của dân tộc ta trong hơn chín thập kỷ. Đảng Cộng sản Việt
Nam được hình thành dựa trên tư tưởng tiến bộ là chủ nghĩa Mác - Lênin đã vạch
ra con đường cách mạng đúng đắn và phù hợp, chấm dứt sự khủng hoảng về đường
lối và tổ chức lãnh đạo của phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX. Bên
cạnh đó ta đã có sự chuẩn bị tốt về nền tảng tư tưởng Mác. Bác Hồ đã tích cực
truyền bá tư tưởng Mác - Lênin vào cuộc sống của nhân dân,làm cho phong trào
công nhân và phong trào yêu nước diễn ra mạnh mẽ đặt ra nhu cầu cấp thiết là
phải có Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo.
Yếu tố ngẫu nhiên cũng có những tác động sâu sắc đến sự ra đời của Đảng
Cộng sản Việt Nam. Trong khoảng thời gian vẫn còn nhiều loạn lạc này, đã sinh
ra không chỉ một mà nhiều nhân tài kiệt xuất, như Phan Bội Châu, Phan Châu
Trinh,... mà đặc biệt là Nguyễn Ái Quốc. Trên con đường ra đi tìm đường cứu lOMoAR cPSD| 58728417
nước, Nguyễn Ái Quốc đã vô tình đọc được “Sơ thảo lần thứ nhất những Luận
cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa”. Điều này đã tạo một cơ sở nền tảng
tư tưởng thúc đẩy sự ra đời của Đảng. Nếu như Bác không ra đi tìm đường cứu
nước cũng như không tìm thấy “kho báu tư tưởng” này, thì khó mà nói liệu Đảng
Cộng sản Việt Nam có ra đời vào đúng thời điểm đó và đáp ứng được nhu cầu của
nhân dân hay không. Hoặc có thể vẫn sẽ có một hoặc nhiều tổ chức lãnh đạo khác
ra đời nhưng với phương hướng và tư tưởng khác. Bên cạnh đó sự ra đời của Quốc
tế Cộng sản đã tạo điều kiện, tạo ra môi trường hoạt động quốc tế thuận lợi giúp
đỡ Nguyễn Ái Quốc và những người yêu nước Việt Nam trong việc truyền bá chủ
nghĩa Mác - Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước, nghiên cứu
khảo sát thực tế, học tập kinh nghiệm của các đảng, đây là bước nhảy vọt về chất
tạo ra tiền đề cho việc thành lập Đảng. Một vấn đề nữa xảy ra trong đất nước ta
thời điểm lúc bấy giờ đó là sự xuất hiện của nhiều các tổ chức cộng sản hoạt động
biệt lập, riêng rẽ dẫn đến sự chia rẽ lớn. Yêu cầu bức thiết của cách mạng là cần
có một Đảng thống nhất lãnh đạo. Nguyễn Ái Quốc - người chiến sĩ cách mạng
lỗi lạc của dân tộc Việt Nam, người duy nhất có đủ năng lực và uy tín đáp ứng
yêu cầu đó của lịch sử: Thống nhất các tổ chức cộng sản thành một Đảng Cộng
sản duy nhất ở Việt Nam. Nếu các tổ chức cũ thành công trong việc thống nhất,
vạch ra đường lối đúng đắn, có phương hướng phát triển đất nước, giành thắng lợi
trước kẻ thù xâm lược thì nhu cầu lịch sử cũng không cần đến một tổ chức khác
đó là Đảng. Vì khi đó đã có một tổ chức có thể làm được các yêu cầu mà đất
nước,dân tộc đặt ra. Không có chiến tranh cũng không có Đảng, khi đó nhà nước
phong kiến lúc đó vẫn tồn tại và quản lý nhân dân. Một nhà nước phong kiến kiểu
cũ sẽ tìm một cách có thể ngăn cản một tổ chức theo khuynh hướng mới thành
lập. Đảng ra đời và mang theo những luồng tư tưởng tiến bộ sẽ tạo ra mối đe dọa
cho nhà nước phong kiến. Vì vậy nếu không hội tụ đủ những điều kiện ngẫu nhiên
này, việc Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là điều không thể.
2/ Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên.
Thứ nhất, tất nhiên và ngẫu nhiên tồn tại khách quan và có những vai trò
nhất định đối với sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, trong đó cái
tất nhiên giữ vai trò quyết định. Cuối thế kỉ XIX- đầu thế kỉ XX là thời kì nước
ta bị thực dân Pháp đô hộ, cuộc sống của nhân dân ta lâm vào lầm than cơ cực,
những cuộc kháng chiến, những phong trào yêu nước nổ ra nhằm đòi lại độc
lập dân tộc nhưng đều thất bại. Thiếu một chính đảng hay thiếu những đường
lối chính sách thống nhất được coi là nguyên nhân dẫn đến những sự thất bại
ấy. Chính vì thế lịch sử của dân tộc ta đòi hỏi cần có một tổ chức ra đời để thống
nhất đường lối, chính sách hay cũng chính là để tập hợp khối đại đoàn kết dân
tộc, lấy những nội tại ấy để giương cao ngọn cờ độc lập, đưa nhân dân ta thoát
khỏi đêm trường đen tối của kiếp nô lệ. Bên cạnh đó trên thế giới năm 1917
Cách mạng tháng Mười Nga thành công đã thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh lOMoAR cPSD| 58728417
của các dân tộc áp bức trên toàn thế giới đứng lên giành độc lập trong đó có
Việt Nam và việc một chính đảng ra đời để sớm hiện thực hóa sự tự do ấy là
thực sự cần thiết. Quốc tế Cộng sản ra đời năm 1919 đã là chất xúc tác để
Nguyễn Ái Quốc- chàng trai trẻ mang trong mình hoài bão lớn lao, giải phóng
dân tộc- đọc được Luận cương Lênin, một áng văn kiện soi tỏ cho con đường
cứu nước mà chàng trai ấy tìm bấy lâu nay và cũng chính là nền tảng quan trọng
nhất cho sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam. Như vậy, ta có thể thấy tất
nhiên và ngẫu nhiên ở đây tồn tại khách quan và có vai trò nhất định đối với sự
ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam.
Thứ hai tất nhiên và ngẫu nhiên tồn tại trong sự thống nhất biện chứng
với nhau. Không có khoa học thuần túy và cơ hội thuần túy. Sự thống nhất hữu
cơ đó thể hiện ở chỗ cái tất nhiên bao giờ cũng vạch đường đi cho mình thông
qua vô số cái ngẫu nhiên còn cái ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện của cái tất
nhiên, đồng thời bổ sung cho cái tất nhiên. Trước ách áp bức bóc lột của thực
dân Pháp, hàng loạt các phong trào đấu tranh nổ ra của nhiều giai tầng trong xã
hội, với nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau. Nhưng do lực lượng quá
mỏng, thiếu đường lối, chiến lược đúng đắn, “nặng cốt cách phong kiến”,... nên
các phong trào lần lượt thất bại. Trong khi các phong trào đấu tranh theo nhiều
khuynh hướng chính trị khác nhau, đồng thời cũng là sự xuất hiện của nhiều
giai tầng trong xã hội trên vũ đài chính trị… nhưng tất cả đều không được lịch
sử chấp nhận. Với sự nỗ lực của Nguyễn Ái Quốc và Hội Việt Nam cách mạng
thanh niên, chủ nghĩa Mác dần đưa vào các phong trào công nhân, phong trào
yêu nước, làm các phong trào phát triển từ tự phát sang tự giác. Chính xu hướng
đó làm cho nhu cầu tất yếu của lịch sử đòi hỏi phải thành lập Đảng Cộng sản ở
Việt Nam. Điều đó khẳng định sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là sản
phẩm lựa chọn tất yếu của lịch sử, thông qua vô số cái ngẫu nhiên là những
phong trào công nhân, phong trào yêu nước Việt Nam.
Cuối cùng, mỗi sự vật hiện tượng đều có tất nhiên và ngẫu nhiên nhưng
trong quá trình vận động và phát triển thông qua mối liên hệ này thì đó là ngẫu
nhiên còn thông qua những mối liên hệ khác thì đó là tất nhiên. tất nhiên và
ngẫu nhiên không tồn tại mãi ở trạng thái cũ mà luôn biến đổi, phát triển và
trong những điều kiện nhất định chúng có thể chuyển hóa. Đảng Cộng sản Việt
Nam được thành lập vào ngày 03 tháng 02 năm 1930 tại Hồng Kông, khi lOMoAR cPSD| 58728417
Tổng cục Cách mạng Việt Nam chính thức đổi tên và xác định mục tiêu cách
mạng là xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Việc thành lập Đảng
Cộng sản Việt Nam là kết quả của sự phát triển và tiến hoá của phong trào cách
mạng Việt Nam trong nhiều năm qua. Trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra
đời, đã có rất nhiều sự kiện và tình huống lịch sử quan trọng đã tạo điều kiện
cho sự hình thành của Đảng. Những sự kiện này bao gồm sự khai sinh và phát
triển của phong trào cách mạng Việt Nam, sự tác động của các phong trào, cách
mạng trong nước và trên thế giới, và các sự kiện lịch sử và xã hội trong nước.
Đảng Cộng sản Việt Nam đã chịu sự ảnh hưởng và chuyển hoá theo thời gian
dựa trên tình hình quốc tế, quy luật xã hội và các yếu tố bên trong và bên ngoài.
Nó đã trải qua sự phát triển và thay đổi trong suốt quá trình lịch sử Việt Nam,
từ cuộc kháng cuộc kháng chiến chống Pháp, chiến tranh Việt Nam sau đó là
quá trình đổi mới và phát triển kinh tế xã hội. Điều này cho thấy sự linh hoạt
và khả năng chuyển hoá của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện nhất
định. Cho nên, sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam không phải là một quá
trình tất nhiên hay ngẫu nhiên mà nó phụ thuộc vào quá trình lịch sử và phát
triển của xã hội Việt Nam. Nó là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố và
điều kiện nhất định trong quá trình diễn ra.
3/ Ý nghĩa phương pháp luận
Trước tiên, trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào tất nhiên chứ không
thể dựa vào ngẫu nhiên, song không vì thế mà bỏ qua ngẫu nhiên. Đảng Cộng
sản Việt Nam là đảng cầm quyền. Đảng là đại diện của giai cấp công nhân, nhân
dân lao động và của cả dân tộc. Sự ra đời của Đảng là tất nhiên bởi đó là mong
muốn của toàn dân tộc và của sự nghiệp cách mạng của đất nước: cần có một
Đảng thống nhất lãnh đạo, giải quyết được tình trạng khủng hoảng về đường
lối cách mạng, về giai cấp lãnh đạo cách mạng diễn ra đầu thế kỷ XX, mở ra
con đường và phương hướng phát triển mới cho đất nước Việt Nam. Đó là
những yếu tố tất yếu không thể bỏ qua, ngoài ra, các yếu tố ngẫu nhiên tuy
không thể quyết định được việc Đảng có ra đời hay không, nhưng lại ảnh hưởng
sâu sắc đến sự chín muồi của các điều kiện cho sự ra đời của Đảng. Thực tế cho
thấy, nếu không có lý luận cách mạng, các phong trào công nhân và phong trào
yêu nước không thể phát triển một cách có tổ chức và tự giác. Sự tiếp cận của
Nguyễn Ái Quốc với Sơ thảo lần thứ nhất những Luận cương về vấn đề dân tộc
và vấn đề thuộc địa của Lênin là ngẫu nhiên, nhưng đã tạo ra cơ sở lý luận cách lOMoAR cPSD| 58728417
mạng, định hướng cho các hoạt động đấu tranh trong nước. Sựra đời của Quốc
tế Cộng sản hay sự thành công của cách mạng tháng Mười Nga cùng là một yếu
tố ngẫu nhiên, là động lực, những kinh nghiệm quý báu về sự cần thiết phải có
một Đảng lãnh đạo. Và cùng vô số những yếu tố ngẫu nhiên khác, đã góp phần
thúc đẩy sự ra đời của Đảng. Nếu không có những yếu tố này, Đảng Cộng sản
Việt Nam có thể sẽ không ra đời trong thời điểm đó, hoặc dù có ra đời nhưng
nguy cơ cao, lại trở thành một tổ chức hoạt động riêng rẽ với các tổ chức khác
và đi theo lối mòn, không thể giải quyết được những nhu cầu cấp thiết của đất nước
Tiếp đến, tất nhiên không tồn tại dưới dạng thuần túy nên trong hoạt động
nhận thức chỉ ra được tất nhiên bằng cách nghiên cứu những ngẫu nhiên mà tất
nhiên phải đi qua và việc Đảng ra đời cũng vậy. Khi nghiên cứu về sự ra đời
của Đảng cộng sản Việt Nam trước tiên phải tìm hiểu yếu tố tại sao nó lại ra đời
tại thời gian đó, vào thời điểm đó: Cuộc chiến tranh thế giới thứ I vừa diễn ra,
thực dân Pháp tăng cường thu vét, bóc lột khiến nhân dân phẫn nộ đỉnh điểm,
cách mạng tháng Mười Nga thành công tác động sâu sắc đến phong trào giải
phóng dân tộc của các nước bị áp bức, Nguyễn Ái Quốc đọc được bản “Sơ thảo
lần thứ nhất những Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa”, đội ngũ
cán bộ của ta đã đủ “độ chín”, những phong trào kháng chiến cách mạng, những
đường lối riêng rẽ, đối lập nhau xuất hiện,.... Với những yếu tố đó thì việc ra
đời của Đảng là một điều hiển nhiên.
Bên cạnh đó, ngẫu nhiên có ảnh hưởng đến nhịp độ phát triển, thậm chí
còn có thể làm cho tiến trình phát triển của sự vật, hiện tượng đột ngột biến đổi,
do vậy, không nên bỏ qua ngẫu nhiên mà phải có những phương án dự phòng
trường hợp các sự cố ngẫu nhiên xuất hiện bất ngờ. Không có gì đảm bảo một
việc chắc chắn có thể xảy ra, cuộc sống con người không thể thiếu sự ngẫu
nhiên. Hành trình tiến tới sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam không hề thiếu
sự ngẫu nhiên. Giả sử nếu người lãnh đạo của nhà nước không phải vị lãnh tụ
vĩ đại như chủ tịch Hồ Chí Minh, hay cơ cấu tổ chức của Đảng không có những
con người tài năng, không có chiến lược phát triển cụ thể và rõ ràng hay thiếu
đi sự ủng hộ và học hỏi từ các nước đi trước thì việc ra đời và phát triển lớn
mạnh sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Có thể việc ra đời của Đảng Cộng sản là tất
yếu nhưng để có thể thực hiện một cách suôn sẻ, có trình tự thì sẽ rất khó khăn,
phải trải qua nhiều bài học, nhiều cuộc tập dượt để ngộ ra chân lý lOMoAR cPSD| 58728417
Cuối cùng, ranh giới giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ là tương đối nên
sau khi nhận thức được các điều kiện có thể tạo ra sự chuyển hóa trên, có thể
tạo ra điều kiện thuận lợi để biến” ngẫu nhiên phù hợp với thực tiễn thành tất
nhiên và tất nhiên không phù hợp thực tiễn thành ngẫu nhiên.Việc Đảng Cộng
sản Việt Nam ra đời có thể là yếu tố ngẫu nhiên nếu nhìn tại phương diện thế
giới vì nếu Đảng cộng sản không ra đời thì lịch sử đấu tranh giai cấp giành độc
lập của dân tộc ta hoàn toàn có thể do một đảng khác lãnh đạo như các Đảng
của giai cấp tư sản, Đông Dương Cộng sản Đảng hay An Nam Cộng sản Đảng,
... Nhưng đối với chúng ta, đó là điều tất nhiên vì để có được sự ra đời và phát
triển này, đất nước ta đã trải qua rất nhiều cuộc tập dượt, các phong trào cách
mạng từ trước đã tạo nên những bài học kinh nghiệm cho các thế hệ đi sau noi
theo và học hỏi. Những phong trào đấu tranh của Phan Bội Châu hay Phan Châu
Trinh không hề vô nghĩa , nó giúp khẳng định con đường cách mạng của nhân
dân việt nam phải là con đường cách mạng vô sản,nhà nước phong kiến đã lỗi
thời và lạc hậu, con đường tư sản không phù hợp với hoàn cảnh của đất nước,
công cuộc đấu tranh hoàn toàn dựa vào khả năng và công sức của mình, chỉ
tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế nhưng không thể dựa dẫm và phụ thuộc vào các
nước khác. Hay những tổ chức cộng sản như An Nam Cộng sản Đảng, Đông
Dương Cộng sản Đảng được ra đời cũng góp phần khẳng định chân lý rằng các
tổ chức cộng sản không đủ khả năng kiểm soát, lãnh đạo quần chúng nhân dân
mà phải cần 1 tổ chức đủ khả năng, đủ uy tín và trách nhiệm để dẫn dắt dân tộc
ta tiến hành cách mạng. Từ những điểm hạn chế, những thất bại và bài học kinh
nghiệm được rút ra, dám nhìn nhận và không ngừng cố gắng, Đảng Cộng sản
Việt Nam đã ra đời và trở thành bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam. KẾT LUẬN
Trong quá trình tìm hiểu về cặp phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên, chúng ta đã
bước vào một cuộc hành trình triết học khám phá, nơi mà sự tương tác giữa
những yếu tố này làm nên bức tranh phức tạp của thế giới xung quanh chúng
ta. Phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên không chỉ đơn thuần là những khái niệm
triết học, mà còn là yếu tố luôn tồn tại xung quanh chúng ta và định hình nên
thế giới này. Chúng ta đã chứng kiến rằng, trong nhiều khía cạnh của cuộc sống,
phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên tồn tại một cách hài hòa và tương tác đầy kỳ lOMoAR cPSD| 58728417
diệu, đặc biệt là trong sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam mà ta vừa tìm hiểu
ở trên. Qua việc phân tích cụ thể ví dụ về sự ra đời của Đảng đã giúp chúng ta
phần nào nhận thức được rõ hơn tại sao trong phép biện chứng duy vật cần phải
có cặp phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên. Việc phân tích này không chỉ có ý
nghĩa về mặt lý thuyết thuần túy, mà qua đây sẽ giúp chúng ta có cái nhìn đúng
đắn hơn về những sự vật, hiện tượng diễn ra trong cuộc sống và khi nhận thức
được vấn đề thì chúng ta sẽ thực hiện những vấn đề khác theo chiều hướng tích
cực, đi lên. Để nhìn nhận một vấn đề trong thực tiễn, không nên xem xét phạm
trù tất nhiên và ngẫu nhiên như hai khái niệm đối lập, mà hơn hết là nhìn nhận
chúng như những đối tác tương hỗ, góp phần vào sự đa dạng và giàu có của thế
giới. Sự phát triển của tự nhiên có thể chịu ảnh hưởng của những yếu tố ngẫu
nhiên và ngược lại, những yếu tố ngẫu nhiên có thể hình thành và tác động theo
quy luật tự nhiên. Tiếp nhận như vậy mới có thể tiếp thu được hết các giá trị mà
Triết học đem lại cho cuộc sống và mỗi người chúng ta.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. A.P.Séptulin, Bàn về mối liên hệ lẫn nhau của các phạm trù trong triết học mácxít,
NXB Sự Thật 1999, trang 63
2. C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994, t.20, tr.201
3. V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb.Tiến bộ, Mátxcơva, 1981, t.29, tr.102.
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình triết học Mác-Lênin (dành cho bậc đại học hệ
không chuyên lý luận chính trị), Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr220
5. https://congdoanhaiphong.vn/tin-tuc-su-kien/danh-muc-trong/lich-suva-
y-nghia-su-ra-doi-cua-dang-cong-san-viet-nam-03-02-19304095.html
6. https://dbnd.daklak.gov.vn/dang-cong-san-viet-nam-ra-doi-buocngoat-
quyet-dinh-cua-cach-mang-viet-nam-1230.html
7. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời như thế nào?, Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà
Mau,https://www.camau.gov.vn/wps/portal/?
1dmy&page=trangchitiet&urile=wcm%3Apath%3A/camaulibrary/
camauofsite/trangchu/thamluannghiencuu/lichsuvhtlnc/dfhdgstfwets4
8. Một số tài liệu khác trên các nguồn thông tin đại chúng phổ biến và chính thức. MỤC LỤC lOMoAR cPSD| 58728417
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
NỘI DUNG .......................................................................................................... 2
I/ Nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù “tất nhiên
vàngẫu nhiên” .................................................................................................. 2
1/ Định nghĩa và bản chất của “phạm trù” ............................................................ 2
2/ Nội dung cặp phạm trù “tất nhiên và ngẫu nhiên” .......................................... 4
3/ Ý nghĩa phương pháp luận ................................................................................ 5
II/ Vận dụng để nhận thức và giải quyết một vấn đề của thực tiễn: Phân
tích nguyên nhân ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam .............................. 7
1/ Yếu tố tất nhiên và ngẫu nhiên ......................................................................... 7
2/ Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên ..................................... 8
3/ Ý nghĩa phương pháp luận .............................................................................. 10
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 12